از قطع اینترنت در اسفند تا تجربه ۲۰روزه قطع اینترنت در دیماه؛ روایت رضا شیرازی از حذف گسترده سایتهای ایرانی از نتایج جستوجوی گوگل
سقوط سئو
قطع اینترنت از نهم اسفند تاکنون و بعد از 14 روز، برای بسیاری از مردم و کسبوکارهای آنلاین ایرانی فقط به معنای قطع ارتباط با دنیا و کندی یا اختلال موقت نیست؛ این بار، به شکل جدیتری اقتصاد دیجیتال کشور دچار ضربه شد. دراینمیان سئو بهعنوان ستون فقرات دیدهشدن کسبوکارها در فضای دیجیتال، مستقیما هدف قرار گرفته، آنهم در شرایطی که در حال بلندشدن از خسارات قطعی 20روزه اینترنت در دی ماه بود.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
قطع اینترنت از نهم اسفند تاکنون و بعد از 14 روز، برای بسیاری از مردم و کسبوکارهای آنلاین ایرانی فقط به معنای قطع ارتباط با دنیا و کندی یا اختلال موقت نیست؛ این بار، به شکل جدیتری اقتصاد دیجیتال کشور دچار ضربه شد. دراینمیان سئو بهعنوان ستون فقرات دیدهشدن کسبوکارها در فضای دیجیتال، مستقیما هدف قرار گرفته، آنهم در شرایطی که در حال بلندشدن از خسارات قطعی 20روزه اینترنت در دی ماه بود. درواقع تجربهای که پیشتر در بازه ۲۰روزه قطع اینترنت از ۱۸ دی تا 7 بهمنماه رقم خورده بود، حالا دوباره به دنبال جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران و قطع اینترنت خود را به شکلی عمیقتر تکرار میکند. رضا شیرازی، از فعالان باسابقه حوزه سئو، در گفتوگو با «شرق» توضیح میدهد که در آن دوره، طی هفت روز نخست، با قطع کامل دسترسی کاربران و گوگل، ترافیک ارگانیک سایتهای داخلی تقریبا به صفر رسید و در ادامه، با مسدودماندن دسترسی رباتهای گوگل به سرورهای داخل ایران، فرایند خروج تدریجی صفحات از نتایج جستوجو آغاز شد؛ رخدادی که نهتنها باعث افت شدید بازدید و فروش شد، بلکه ساختار ایندکس و اعتبار بسیاری از وبسایتهای ایرانی را برای ماهها مختل کرد. به گفته او، حتی پس از بازگشت نسبی اینترنت، بخش درخورتوجهی از صفحات هنوز به نتایج گوگل بازنگشتهاند و بازسازی کامل سئو، بسته به نوع سایت، به سه تا چهار ماه زمان نیاز دارد. این تجربه نشان میدهد که قطع اینترنت، فراتر از یک شوک کوتاهمدت، نوعی «تحریم داخلی» علیه سئوی ایران است؛ تحریمی که با هر بار تکرار، اعتماد کسبوکارها به سرمایهگذاری دیجیتال را فرسودهتر میکند و اثرات آن، بسیار طولانیتر از خود روزهای قطعی باقی میماند. با رضا شیرازی بنیانگذار وب۲۴، سئو۲۴ و جت سئو درمورد اثرات قطع اینترنت روی سئو و نتایج گوگل گفتوگو کردهایم که در ادامه میخوانید:
در روزهای قطع اینترنت، میانگین افت ترافیک ارگانیک سایتها و همچنین مشتریان شما چند درصد بود؟ آیا دادهای دارید که نشان دهد بازگشت ترافیک بعد از اتصال اینترنت چقدر زمان برد؟ اصلا ترافیک بازگشته است؟
افت بازدیدی که برای وبسایتها رخ داد، چند مرحله مشخص و چند رخداد متفاوت را در بر میگرفت. در گام نخست، طی هفت روز ابتدایی قطع اینترنت، نه دسترسی عمومی به اینترنت برقرار بود و نه کاربران به گوگل دسترسی داشتند؛ در نتیجه، ترافیک ورودی از طریق گوگل در همه صنایع و تقریبا همه وبسایتها به طور کامل متوقف شد. تنها استثنا مربوط به وبسایتهایی بود که از خارج از ایران دسترسی دریافت میکردند. پس از پایان این هفت روز، دسترسی کاربران داخل کشور به گوگل برقرار شد، اما در مقابل، دسترسی گوگل به وبسایتهای میزبانیشده در داخل ایران همچنان مسدود باقی ماند. به بیان دیگر، با نوعی «بازگشایی یکطرفه» مواجه بودیم؛ وضعیتی که عملا کمکی به فعالیت خزندههای گوگل نمیکرد. از ابتدای قطع اینترنت در ۱۸ دی، به دلیل دسترسینداشتن رباتهای گوگل به وبسایتهای داخلی، این موتور جستوجو بهتدریج صفحات این سایتها را از نتایج خود خارج کرد. این روند در طول دوره قطعی که حدود ۱۹ روز طول کشید، به طور کامل اتفاق افتاد و همه سایتهایی که از سرور داخلی استفاده میکردند، با این مشکل مواجه شدند؛ به گونهای که تعداد درخورتوجهی از صفحات آنها از نتایج جستوجو حذف شد.
در مقابل، برخی وبسایتهایی که سرور آنها خارج از ایران قرار داشت، با این مسئله روبهرو نشدند. با این حال، در طول این ۱۹ روز، کاربران داخل کشور عملا امکان مشاهده این سایتها را نداشتند.
کسبوکارهایی که نیاز به جستوجوگر و فعالبودن براساس الگوریتمهای سئو دارند، در این مدت چه کار کردند؟
شماری از کسبوکارها به راهکار جدیدی روی آوردند؛ راهکاری مبتنی بر استفاده همزمان از یک سرور داخلی و یک سرور خارجی و ایجاد نسخه آینهای (Mirror) میان آنها، به گونهای که در زمان قطعی، کاربران داخل ایران از طریق سرور داخلی به سایت دسترسی داشته باشند و رباتهای گوگل نیز بتوانند نسخه میزبانیشده در خارج از کشور را مشاهده و ایندکس کنند. این راهکار اگرچه کمهزینه نیست، اما وجود دارد و برخی وبسایتها پس از این تجربه به سمت اجرای آن حرکت کردهاند.
آیا با وجود اتصال قطرهای اینترنت و محدودیت شدید ترافیک سایتها بازگشته؟ وضعیت آنها در گوگل حالا عادی است؟ اصلا هنوز شرایط عادی شده است؟
در مجموع، آنچه رخ داد، خروج گسترده صفحات وبسایتهای مختلف از نتایج گوگل بود؛ اتفاقی که لطمهای جدی به کسبوکارها وارد کرد. حتی درحالحاضر نیز برخی از این صفحات هنوز به نتایج جستوجو بازنگشتهاند و تبعات این وضعیت ادامه دارد. برآورد من این است که بازگشت کامل شرایط به وضعیت پیشین، بسته به نوع سایت، ممکن است حدود سه تا چهار ماه زمان ببرد؛ چراکه خزندههای گوگل با سرعتهای متفاوتی صفحات را حذف و مجددا ایندکس میکنند. ازاینرو برای برخی وبسایتها این روند سریعتر و برای برخی دیگر طولانیتر خواهد بود. در نتیجه، اثر این رویداد صرفا محدود به دوره قطعی اینترنت نیست و تبعات آن دستکم برای چند ماه بر کسبوکارها باقی خواهد ماند.
از بین سایتهای فروشگاهی که با آنها کار میکنید، میانگین کاهش فروش چقدر بود؟
آمار دقیقی از حجم فروش همه مشتریان در اختیار ندارم؛ با این حال، درباره چند وبسایت محدودی که اطلاعات فروش آنها را دارم، میزان افت فروش در حدود ۷۰ درصد بوده است. این کاهش فروش همچنان ادامه دارد و هنوز به سطح عادی بازنگشته است. در طول این مدت، در گفتوگو با مدیران کسبوکارهای مختلف اینترنتی نیز تقریبا روایت مشترکی وجود داشت؛ اغلب آنها از کاهش ۵۰درصدی فروش و درآمد خود سخن میگفتند، هرچند ارقام اعلامشده در هر کسبوکار متفاوت بود. طبیعتا این دادهها را نمیتوان به کل بازار تعمیم داد، زیرا اطلاعات من محدود به چند وبسایت مشخص است؛ اما در مجموع، کاهش محسوس حجم فروش در فضای تجارت آنلاین رخ داده و این روند هنوز به وضعیت پیشین بازنگشته است.
در این شرایط چه درصدی از کسبوکارها بعد از قطعی مجبور شدند بودجه سئو را کاهش دهند یا پروژه را متوقف کنند؟
در حوزه خدمات سئو نیز بسیاری از شرکتها بودجههای خود را متوقف کردهاند. اگر بخواهم به طور مشخص درباره مجموعه خودمان صحبت کنم، حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد از کسبوکارها فعالیت خود را در این حوزه متوقف کردهاند. دلیل اصلی این تصمیم، صرفا خودِ قطعی اینترنت نیست، بلکه ابهام درباره آینده و نبود اطمینان برای سرمایهگذاری بر بستر اینترنت است. هر بار که اینترنت قطع میشود، کسبوکارهایی که برای بازاریابی دیجیتال خود بودجه تخصیص دادهاند، با تردیدهای جدی مواجه میشوند که آیا این فضا همچنان بستر مناسبی برای سرمایهگذاری است یا خیر. این بیثباتی، لطمات سنگینی به آنها وارد میکند و در نتیجه بسیاری ترجیح میدهند فعالیتهای خود را متوقف کنند؛ بهویژه کسبوکارهای کوچک و متوسط که فشارهای بیشتری را متحمل میشوند و ناچارند این تبعات را با منابع محدودتری مدیریت کنند.
در زمان قطعی اینترنت آیا فقط ترافیک افت کرد یا نرخ تبدیل هم کاهش یافت؟ رفتار کاربر در آن بازه چه تغییری کرد؟
به طور کلی میتوان گفت نرخ فروش یا همان حجم فروش کسبوکارها کاهش یافته است. همزمان با این روند، میزان ترافیک وبسایتها نیز افت کرده است. با این حال، کاهش نرخ تبدیل یعنی تبدیل بازدیدکننده به خریدار، به نظر میرسد بیش از آنکه ناشی از مسائل فنی یا صرفا محدودیتهای اینترنتی باشد، تحت تأثیر عوامل بیرونی و شرایط کلی حاکم بر فضای اقتصادی و اجتماعی است. در وضعیت فعلی، آنچه مشاهده میشود، تغییر رفتار مصرفکنندگان است. مردم تمایل کمتری به هزینهکرد دارند و نگاهشان کوتاهمدت شده است. با این فرض که ممکن است در آینده نزدیک شرایط بحرانی یا حتی جنگی پیشرو باشد، بسیاری تلاش میکنند هزینههای خود را بهشدت کاهش دهند و از خرید بسیاری از کالاها و خدمات صرفنظر کنند. طبیعی است که در چنین فضایی، بهویژه درمورد کالاهایی که ضروری محسوب نمیشوند، حجم فروش به شکل درخورتوجهی افت میکند. نکته درخورتوجه این است که حتی با وجود آنکه درحالحاضر به نظر میرسد وضعیت اینترنت در مقایسه با دوره قطعی، ثبات بیشتری پیدا کرده، سطح فروش همچنان پایین باقی مانده است. بسیاری از کسبوکارها هنوز به سطح فروش پیشین بازنگشتهاند و به طور کلی میتوان گفت بخشی از جامعه در حالت انتظار قرار دارد؛ مردم دست نگه داشتهاند تا ببینند شرایط پیشرو به چه سمتی خواهد رفت و همین تعلیق، بازار را در وضعیت رکودی نگه داشته است.
آیا در دادههای سرچ کنسول مشتریان، افت Crawl Rate مشاهده کردید؟ چه تعداد صفحه از ایندکس خارج شد؟ آیا سایتهایی داشتید که رتبههای صفحه اول را کامل از دست بدهند؟
سازوکار گوگل در مواجهه با این شرایط به این صورت است که هرگاه صفحات یک وبسایت برای آن قابل دسترس نباشد، بهتدریج آنها را از نتایج جستوجوی خود خارج میکند و در اصطلاح، صفحات از ایندکس خارج میشوند. بازگشت این وضعیت به حالت عادی نیز ممکن است مدت درخورتوجهی زمان ببرد. بدیهی است هنگامی که صفحهای از ایندکس خارج میشود، عملا از نتایج جستوجو نیز حذف خواهد شد. در دوره قطع اینترنت و همچنین در مقطع دوم از قطعی اینترنت -زمانی که دسترسی کاربران به گوگل برقرار شده بود اما دسترسی گوگل به سرورهای داخل ایران همچنان مسدود بود- شاهد بودیم که بسیاری از وبسایتها از نتایج جستوجو خارج شدند. دراینمیان، برخی سایتهای کمتر شناختهشده که نرخ خزش پایینتری داشتند، موقتا در رتبههای بالاتر نتایج ظاهر شدند؛ چراکه گوگل هنوز متوجه قطع دسترسی آنها نشده بود. از سوی دیگر، برخی وبسایتها که به دلایلی ازجمله رانت یا ارتباطات خاص، دسترسی سرورشان به اینترنت قطع نشده بود، رشد درخورتوجهی در نتایج تجربه کردند و رتبههای بالاتری را به دست آوردند. مجموع این عوامل باعث شد نظم نتایج جستوجو به طور محسوسی دستخوش تغییر شود. افزون بر این، زمانی که گوگل چندین بار به یک وبسایت مراجعه میکند و آن را غیرقابل دسترس مییابد، بهتدریج نرخ خزش
(Crawl Rate) آن سایت را کاهش میدهد. این مسئله پیامد مهمی دارد: حتی پس از بازگشت دسترسی، اگر آن وبسایت محتوای جدیدی منتشر کند، گوگل با تأخیر بیشتری متوجه آن خواهد شد و فرایند ایندکسشدن نیز کندتر پیش میرود. به صورت کلی این مجموعه رخدادها موجب اختلال جدی در وضعیت ایندکس و رتبهبندی وبسایتها در نتایج گوگل شد؛ مشکلی که متأسفانه برای برخی سایتها همچنان ادامه دارد و صفحات آنها هنوز به جایگاه پیشین خود در نتایج جستوجو بازنگشته است.
به طور میانگین رتبه کلمات مهم چند پله افت کرد؟ آیا سایتهای خارج از ایران در برخی حوزهها جایگزین سایتهای ایرانی شدند؟
رتبه کلمات کلیدی نیز با افت درخورتوجهی مواجه شد، بهویژه در حوزههایی که وبسایتهای دارای نرخ خزش بالاتر حضور داشتند. در این موارد، همان نرخ خزش بالا که در شرایط عادی یک مزیت محسوب میشود، به نقطه ضعف تبدیل شد؛ زیرا گوگل سریعتر متوجه عدم دسترسی به صفحات این سایتها شد و در نتیجه، حذف آنها از نتایج با سرعت بیشتری اتفاق افتاد. همین مسئله به افت محسوس رتبهها منجر شد. معمولا وبسایتهای قدرتمندتر که حجم محتوای بیشتری تولید میکنند، روی کلمات کلیدی رقابتی نیز جایگاه دارند. بههمیندلیل با بروز این اختلال، جابهجایی نتایج در این دسته از سایتها گستردهتر و محسوستر بود. بخشی از این رتبهها درحالحاضر بازیابی شده و شرایط تا حدی به وضعیت عادی بازگشته است؛ با این حال، درمورد برخی وبسایتها بهویژه آنهایی که تعداد صفحات بسیار زیادی دارند، هنوز بخشی از صفحات به نتایج بازنگشتهاند و به تبع آن، جایگاه کلمات کلیدی نیز همچنان دستخوش تغییر است.
در این قطعی با توجه به بلایی که بر سر سئو ایرانی آمد، آیا اینکه وبسایتهایی در خارج از ایران، هاست شده هم آسیب دیدهاند؟
وبسایتهایی که سرور آنها خارج از ایران قرار داشت، طبیعتا با مشکل خزش و ایندکس مواجه نشدند و از منظر سئو آسیب بهمراتب کمتری دیدند. تنها آسیبی که متوجه آنها شد، قطع کامل ترافیک کاربران داخل کشور در دوره اختلال بود؛ به این معنا که در این بازه زمانی عملا بازدیدی از سوی مخاطبان داخلی دریافت نکردند. با این حال، از آنجا که این سایتها از داخل ایران قابل دسترس نبودند، همین موضوع نیز تبعات خاص خود را داشت و بهطور طبیعی منجر به توقف یا کاهش شدید فروش آنها شد. همانطور که در بخشهای پیشین اشاره شد، برخی وبسایتهای بزرگتر به راهکاری ترکیبی روی آوردهاند؛ استفاده همزمان از سرور داخلی و سرور خارجی. در این مدل، با بهرهگیری از سازوکارهایی مشابه شبکههای توزیع محتوا (CDN)، ترافیک داخلی و خارجی با دو سرور مجزا هدایت میشود؛ بهگونهای که کاربران داخل کشور به نسخه داخلی و رباتهای موتورهای جستوجو به نسخه خارجی دسترسی داشته باشند. این راهکار، هرچند مستلزم هزینه و زیرساخت فنی پیشرفتهتری است، اما میتواند در سناریوهای مشابه آینده، از بروز اختلالات گسترده در ایندکس و دسترسی جلوگیری کند و ریسک کسبوکار را کاهش دهد.
به صورت کلی اینکه وبسایت ایرانی از CDN خارجی استفاده کند، تغییری در آسیب و خسارت ناشی از قطعی اینترنت برایش ایجاد میکند یا کلا قطعی و فیلترینگ تفاوتی در اینکه وبسایتی خارج از کشور باشد یا داخل کشور ندارد؟
بله، استفاده از CDNهای خارجی عملا کمکی به بهبود وضعیت نمیکرد؛ زیرا در شرایط قطع یا محدودیت دسترسی، ارتباط با سرورهای خارج از کشور دچار اختلال بود و این زیرساختها نیز کارایی مؤثری نداشتند. از سوی دیگر، CDNهای داخلی که امکان اتصال و همگامسازی با خارج از ایران را نیز فراهم میکنند، آنها هم در این دوره با مشکل و اختلال مواجه شدند و نتوانستند راهحل پایداری ارائه دهند. در نتیجه، اتکا به شبکههای توزیع محتوا -چه خارجی و چه داخلی- در آن مقطع نتوانست مانع از بروز آسیبهای گسترده در دسترسی، خزش و ایندکس وبسایتها شود.
درآمد شرکتهای سئو در این مدت چند درصد افت کرد؟ آیا موج فسخ قرارداد داشتید؟ آیا کسبوکارها به سمت تبلیغات کلیکی رفتند یا کل مارکتینگ را فریز کردند؟
بازارِ خدمات سئو در زمانهای قطع اینترنت روزهای بسیار دشواری داشت و دارد. بسیاری از افراد فریلنسر که در این حوزه فعالیت میکردند و با من در ارتباط بودند، بخش قابل توجهی از پروژههای خود را از دست دادهاند و اکنون جویای کار هستند. فریلنسرها بخش بزرگی از این بازار را تشکیل میدهند و افت فعالیت آنها، تأثیر مستقیم بر کل اکوسیستم سئو داشته است. همچنین تعدادی از نیروهای سئو که در شرکتها مشغول به کار بودند، تعدیل شدهاند و بنابراین تعداد افراد جویای کار در این حوزه به نسبت گذشته به شکل قابل توجهی افزایش یافته است. آژانسهای سئو نیز آسیبهای قابل توجهی دیدهاند. برای مثال، در مجموعه خود ما، حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از مشتریان ترجیح دادند همکاری خود را ادامه ندهند. علاوه بر این، مشکلاتی در زمینه پرداختهای معوق وجود دارد و بسیاری از مشتریان پرداختهای خود را بهموقع انجام ندادند. شدت این مشکل بسته به نوع مشتریان هر شرکت متفاوت است. به طور کلی، شرکتهای کوچک و متوسط که تمرکز بازاریابی خود را بهطور عمده بر سئو گذاشتهاند، در چنین شرایطی آسیبپذیری بیشتری دارند؛ چراکه در مواجهه با اختلالات گسترده، بازاریابی آنها عملا متوقف میشود و توان تابآوری بلندمدت کافی ندارند. این شرکتها بیشتر تحت فشار قرار گرفته و آسیب میبینند، در حالی که مجموعههایی که کانالهای بازاریابی متنوع دارند یا سئو را به عنوان سرمایهگذاری بلندمدت نگاه میکنند، توانستهاند فشارها را تا حدی مدیریت کنند.
از سوی دیگر کسبوکارهای کوچک و متوسط بهویژه به سمت توقف فعالیتهای مرتبط با سئو رفتهاند، حتی با اینکه این فعالیت برای آنها حیاتی است؛ دلیل اصلی این تصمیم، مشکلات ناشی از قطعی اینترنت و ناپایداری بازار بوده است. مجموع اتفاقاتی که امسال رخ داد، از جمله جنگ ۱۲روزه و اعتراضات، لطمه قابل توجهی به بازار سئو وارد کرده و شرکتهای فعال در این حوزه را تحت فشار شدیدی قرار داده است. برخی شرکتها مجبور به تعدیل نیرو و کوچکشدن شدهاند تا بتوانند بقا پیدا کنند و متأسفانه بعضی دیگر نیز فعالیت خود را بهطور کامل متوقف کردهاند که این روند بیشتر در میان شرکتهای کوچک مشاهده میشود.
در این بین مشتریانی داشتید که دامنه یا سرور خود را به خارج منتقل کردند؟ یا برندهایی تصمیم گرفتند بازار ایران را ترک کنند؟
برخی وبسایتها و پروژههای متوسط و بزرگ، به دنبال راهکارهایی بودند تا در مواجهه با رخدادهای مشابه آینده، کمتر آسیب ببینند. این اقدامات شامل انتقال سرور به خارج از ایران یا استفاده از راهکار ترکیبی سرور داخلی و خارجی بود. با این حال، در میان مشتریان ما، هیچ شرکتی که خدمات خود را کاملا از داخل ایران به خارج منتقل کرده باشد، مشاهده نشد. در مقابل، فریلنسرها یا شرکتهایی که با مشتریان خارجی همکاری داشتند، آسیب بسیار شدیدی دیدند و بسیاری از مشتریان خود را از دست دادند. تعداد قابل توجهی از فعالان حوزه سئو که با آنها در ارتباط بودم، در همین دوران تلاش کردند خود را به خارج از ایران برسانند تا بتوانند دسترسی اینترنتی پایدار داشته باشند و ارتباط خود را با مشتریان خارجی حفظ کنند. اغلب این افراد به کشورهایی مانند ترکیه و عراق مهاجرت موقت کردند تا بتوانند فعالیتهای حرفهای خود را ادامه دهند و از تأثیر اختلالات اینترنت داخلی در امان باشند.
میتوان گفت قطع اینترنت نوعی «تحریم داخلی علیه سئوی ایران» است؟
اثرات قطع اینترنت را میتوان در دو سطح بررسی کرد: نخست، آسیبهای مستقیم و فوری در همان دوره قطعی و دوم، پیامدهای بلندمدتی که پس از بازگشت اینترنت به وجود میآید. اولین و آشکارترین تأثیر، ایجاد بیاعتمادی نسبت به بستر اینترنت از سوی کسبوکارهاست. این بیاعتمادی باعث میشود سرمایهگذاریها در این حوزه کاهش یابد و کسبوکارها با تردید بیشتری به فضای آنلاین نگاه کنند. موضوع بعدی، مهاجرت نیروهای متخصص است؛ افرادی که تخصص دارند، ترجیح میدهند در محیطهایی فعالیت کنند که امکانات و زیرساخت لازم برای کارکردن در اختیارشان باشد، بنابراین به مهاجرت روی میآورند. نکته دیگر این است که بازگشت به شرایط عادی زمانبر است. برای نمونه، در آبان ۱۳۹۸ که نخستین بار این اتفاق رخ داد، تأثیر بسیار شدیدی بر کسبوکارها وارد شد و موجی از مهاجرت نیروهای متخصص را به دنبال داشت. از آن زمان تاکنون، این تجربه چند بار تکرار شده و متأسفانه اثرات آن محدود به همان دوره کوتاه نیست. پیامدهای مالی، روانی و حرفهای میتواند ماهها یا حتی سالها ادامه داشته باشد و تأثیر شدیدی بر کل صنعت دیجیتالمارکتینگ، کسبوکارهای آنلاین و حتی فروشگاههای کوچک خانگی که امیدشان بر فعالیت در فضای آنلاین است، وارد کند. این آسیبها بهسادگی قابل جبران نیست و روند رشد و توسعه کسبوکارها را تحت تأثیر جدی قرار میدهد.
هر لحظه ممکن است مجدد اینترنت قطع شود، اگر این اتفاق به هر دلیل باز هم تکرار شود، آیا سئو در ایران دیگر توجیه اقتصادی دارد؟
باید بگویم حتی در وضعیت کنونی نیز توجیه اقتصادی این حوزه محدود است. مشکلات متعدد در زیرساختها، تحریمهای خارجی، قطع و وصل شدن ابزارهای مختلف، افزایش نرخ ارز و موارد مشابه، موجب شده است متخصصان سئو دسترسی کامل و پایدار به ابزارهای لازم نداشته باشند. این محدودیتها، همراه با فشارهای اقتصادی و کمبود آرامش روحی و روانی، شرایط کار در این حوزه را دشوار کرده است. در مقایسه با کشورهای همسایه یا بازارهای بینالمللی، فعالیت سئو در ایران از نظر اقتصادی جذابیت کمتری دارد. ادامه این روند و تکرار چنین بحرانهایی میتواند باعث شود این صنعت، در کنار دیگر فعالیتهای حوزه دیجیتالمارکتینگ، به سمت کوچکشدن شدید یا حتی حذف تدریجی پیش رود.
به نظر شما سرمایهگذاری روی محتوای فارسی در چنین شرایطی ریسک بالایی پیدا نکرده؟
اگر سرمایهگذاری روی تولید محتوای فارسی را با تولید محتوا به زبان انگلیسی یا دیگر زبانها مقایسه کنیم، شرایط اقتصادی و تفاوت درآمد ریالی با درآمد ارزی، سرمایهگذاری در زبانهای دیگر را بهطور قابل توجهی مقرونبهصرفهتر میکند. علاوه بر این، تغییرات اخیر در نتایج گوگل، ظهور سیستمهای هوش مصنوعی و تغییر رفتار مخاطبان، نحوه تولید محتوا و نوع ترافیکی که وبسایتها دریافت میکنند را بهطور بنیادی دگرگون کرده است. این عوامل در کنار هم موجب شدهاند مدل سنتی تولید محتوا -که نویسندگان زمان قابل توجهی برای تحقیق و ساختاربندی مطالب صرف میکردند- دیگر توجیه اقتصادی کافی نداشته باشد. در نهایت، شوکهایی که از سوی اختلالات اینترنت وارد میشود، میتواند به طور مستقیم باعث مهاجرت متخصصان و سرمایهگذاران حوزه تولید محتوا و سئو شود. بسیاری از این افراد ترجیح میدهند فعالیتهای خود را خارج از ایران ادامه دهند یا بر سایتها و پروژههای غیرایرانی متمرکز شوند، چراکه در این فضا دسترسی به ابزارها و درآمد ارزی پایدار فراهمتر است و ریسکهای ناشی از ناپایداری اینترنت داخلی را کاهش میدهد.
این گزاره چقدر درست است که وبسایتهای ایرانی که به خاطر قطع اینترنت غیرفعال شده بودند، گوگل به دلیل از دسترس خارج شدن برای چند هفته تنبیه الگوریتمی کند؟
به طور کلی، هنگامی که چنین شرایطی رخ میدهد و وبسایتها از دسترس خارج میشوند، گوگل این وضعیت را به عنوان یک عامل منفی در اعتبار سایت در نظر میگیرد. این تأثیر منفی میتواند برای مدت طولانی باقی بماند و بازگرداندن اعتبار پیشین زمانبر باشد. متأسفانه این مسئله شامل تقریبا تمامی وبسایتهایی میشود که داخل ایران میزبانی میشدند و درصد قابل توجهی از سایتها را در بر میگیرد. در این حوزه، اقدامات خاصی برای جبران فوری یا جلوگیری از بروز چنین اثراتی وجود ندارد و واقعیت این است که این اتفاق عملا رخ داده و آثارش همچنان پابرجاست.
معاونت علمی و فناوری مانند دولتهای گذشته در دیماه و با قطعی اینترنتی که 20 روز طول کشید خبر از تعریف بستههای حمایتی از کسبوکارهای آسیبدیده به دنبال قطع اینترنت دادهاند، این بستهها واقعا میتوانند خسارتهای شما را جبران کنند؟
به طور کلی، انتظار اینکه دولت بتواند به شکل مستقیم به کسبوکارها کمک کند، از دیدگاه من انتظار درستی نیست. تنها نقشی که دولت میتواند ایفا کند، ایجاد شرایط پایدار برای فعالیت کسبوکارهاست؛ فراهمکردن بسترهایی که قوانین و مقررات آن تغییر نکند و فضای ثابتی برای فعالیت فراهم باشد، بهطوری که کسبوکارها بتوانند در این چارچوب ثابت به کار خود ادامه دهند.با توجه به تجربه بحرانهای پیشین، خسارت وارد شده به شرکتها، فعالان حوزه سئو و به تبع آن کسبوکارهای آنلاین، بسیار زیاد بوده است، هرچند من آمار دقیقی برای برآورد آن در دست ندارم و احتمالا امکان جبران فوری نیز وجود ندارد. پیشتر نیز مشاهده شده کمکهای محدود و موردی، بهویژه برای تعداد محدودی از کسبوکارها، گاهی حالت رانت پیدا کرده و اثرگذاری واقعی نداشته است. بنابراین با کمکهای موردی مخالف هستم و معتقدم تنها راهکار مؤثر، ایجاد یک چارچوب و بستر پایدار برای فعالیت است که امکان برنامهریزی و ادامه کار کسبوکارها را به صورت بلندمدت فراهم کند.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
