باران اسیدی؛ پس‌لرزه انفجار نفتی

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

 آسمان پایتخت از شبانگاه شانزدهم اسفند تا صبح هفدهم، رنگ و بوی عجیبی به خود گرفت. اواخر شب، با حمله اسرائیل به انبارهای نفت شهران، کوهک و کرج، آسمان تیره تهران در حالی که چیزی به بامداد نمانده بود، گویی که آفتاب طلوع کرده باشد، سرخ و آتشین شد. گدازه‌های آتش که به پایان رسیدند، این‌ بار نوبت کلاهک‌های عظیم دود بود که تمام آسمان را فرا بگیرد.

همراهی این دود با آسمان ابری تهران در صبح روز یکشنبه، در حالی که چند ساعتی هم از طلوع خورشید گذشته بود، بار دیگر آسمان شهر را دگرگون کرد و شهر را به شبی سیاه فرو برد. انتشار گازهای آلوده در هوای تهران اما مجموعه نهادهای رسمی و البته متولی در حوزه آلودگی هوا و محیط‌ زیست را بر آن داشته تا دستورالعمل‌ها و بیانیه‌های خود را منتشر کنند. نکته مهم و مشترک در میان تمام آنها اما این است که بهترین تصمیم در حال حاضر، خارج‌نشدن از خانه‌هاست.

محافظت در برابر باران‌های اسیدی

جمعیت هلال‌احمر ایران از‌جمله نهادهایی بود که خیلی زود اطلاعیه‌هایی برای مواجهه با وضعیت فعلی برای شهروندان منتشر کرد. در اطلاعیه شماره یک این جمعیت آمده است: «انفجار انبارهای نفت باعث ورود حجم انبوهی از ترکیبات سمی هیدروکربن‌ها و اکسیدهای گوگرد و نیتروژن در جو و به ابرها می‌شود که در صورت بارندگی، باران حاصل بسیار خطرناک و دارای خاصیت اسیدی شدید است. این پدیده می‌تواند باعث سوختگی‌های شیمیایی پوست و آسیب جدی به ریه‌ها شود. در صورت تماس باران با پوست، به‌هیچ‌وجه محل را نمالید و فقط با جریان مداوم آب سرد شست‌وشو دهید». این جمعیت در دومین اطلاعیه خود نیز که ظهر روز گذشته منتشر شده بود، تأکید کرد آگاهی از این جزئیات، مرز بین سلامت و بیماری‌های مزمن ریوی و پوستی است: «خطر بخارات پس از باران را جدی بگیرید. پس از قطع‌شدن باران، از منزل خارج نشوید؛ زیرا تبخیر قطرات اسیدی از روی زمین گرم یا سطوح، غلظت سموم در هوای تنفسی را تا چندین برابر افزایش می‌دهد (صبر کنید تا هوا کاملا ساکن شده یا توسط باد جابه‌جا شود). 

جمعیت هلال‌احمر همچنین درباره مراقبت از مواد غذایی باز توصیه کرد: «اگر در تراس یا حیاط خانه مواد غذایی (مثل ترشیجات، برنج یا نان) دارید، حتی اگر دربسته هستند، پیش از انتقال به داخل خانه ابتدا ظرف آنها را با دستکش و دستمال مرطوب کاملا پاک کنید (ذرات اسیدی میکروسکوپی روی جداره ظرف می‌توانند هنگام بازکردن، محتویات را آلوده کنند). شست‌وشوی مجاری تنفسی: پس از اتمام دوره بارش، حتی اگر در منزل بوده‌اید، بینی و گلوی خود را با محلول رقیق نمکی (سرم شست‌وشو) غرغره کنید؛ این کار باعث دفع ذرات دوده نفتی معلق در هوا که به مخاط چسبیده‌اند می‌شود». تعویض فیلتر تصفیه آب نیز ازجمله مواردی بود که جمعیت هلال‌احمر به شهروندان متذکر شدند: «اگر از سیستم تصفیه آب خانگی استفاده می‌کنید، پس از اتمام بحران باران‌های سمی، فیلترهای مرحله اول را تعویض کنید. نفوذ احتمالی آلاینده‌های اتمسفری به شبکه آب شهری می‌تواند کارایی فیلترهای قدیمی را از بین ببرد». در پایان این اطلاعیه نیز آمده است به‌هیچ‌وجه از برف‌پاک‌کن خشک استفاده نکنید: «اگر روی شیشه خودرو شما رسوبات سیاه باران نشسته، هرگز برف‌پاک‌کن را به‌تنهایی روشن نکنید. ترکیب اسید خشک‌شده و دوده مثل سمباده عمل کرده و علاوه بر آسیب به ریه شما هنگام برخاستن غبار، شیشه خودرو را نیز برای همیشه کدر می‌کند؛ ابتدا با سطل آب فراوان بشویید».

رفع دود نیاز به خاموش‌کردن کامل آتش دارد

تاریکی مطلق و عجیب صبح دیروز یکی از آخرالزمانی‌ترین تصاویری بود که مردم شهر تهران در طول زندگی خود با آن مواجه شدند. اتفاقی که سازمان هواشناسی علت آن را ناشی از ترکیب دود و ابرناکی دانست. «صادق ضیاییان»، رئیس مرکز پیش‌بینی سازمان هواشناسی، در این‌باره گفت: «اکنون (دیروز) در تهران شاهد ترکیب دود و ابر در آسمان هستیم و مناطقی که نزدیک‌تر به محل‌های آتش‌سوزی هستند، تاریکی هوا بیشتر احساس می‌شود». به گفته او، سامانه بارشی در تهران برای دو روز فعال خواهد ماند و وزش باد نیز معمولی خواهد بود. همچنین براساس اعلام سازمان هواشناسی، رفع شرایط فعلی و دود ایجادشده، مستلزم اطفای حریق در مناطق مورد هدف قرارگرفته است و باید منشأ دود از بین برود. سازمان حفاظت محیط‌ زیست درباره آلودگی هوای شهر تهران نیز در اطلاعیه‌ای به مردم توصیه کرد در خانه‌هایشان بمانند: «از شهروندان درخواست می‌شود تا حد امکان از حضور غیرضروری در فضای باز خودداری کرده و در منازل خود بمانند». در متن این اطلاعیه آمده است با پایش مستمر وضعیت کیفی هوا در تهران، در صورت هرگونه تغییر در شرایط، اطلاع‌رسانی‌های لازم را از طریق مراجع رسمی به شهروندان انجام خواهد داد.

نگرانی برای اثرات طولانی‌مدت گازهای سمی

«شهباز فرج‌پور»، متخصص بیماری‌های تنفسی، در گفت‌وگو با «شرق» از اهمیت ماندن در خانه در پی انتشار گازهای آلوده می‌گوید: «این آلودگی‌ها در کوتاه‌مدت باعث تشدید علائم و شدت بیماری‌های مزمن تنفسی می‌شود. همچنین می‌توانند اثرات طولانی‌مدتی نیز داشته باشند. بنابراین مهم است مردم تهران ماندن در خانه را جدی بگیرند. درها و پنجره‌ها را بسته نگه دارند و اگر مجبور بودند از خانه خارج شوند، حتما از ماسک استفاده کنند. اگرچه استفاده از ماسک جلوی همه آلودگی‌ها را نمی‌گیرد اما دست‌کم این فایده را دارد که از خطر ذرات معلق جلوگیری می‌کند». این متخصص ادامه می‌دهد: «در صورتی که در زمان بارش باران بیرون از خانه بودند و سطح لباس یا بدنشان به این باران آغشته شده است، حتما باید حمام کنند و سطح پوست را از آلودگی بشویند. لباس‌های آلوده‌شده را نیز باید در کیسه گذاشته و ترجیحا بهتر است جدا از سایر لباس‌ها شست‌وشو شوند». او با تأکید ویژه بر وضعیت افراد خاص در شرایط فعلی می‌گوید: «واضح است که خطر این آلودگی‌ها برای کودکان، سالمندان، زنان باردار و همچنین افرادی با بیماری‌های زمینه‌ای به‌ویژه در بخش بیماری‌های تنفسی، بیش از سایرین است و بیشتر هم باید از آنها مراقبت به عمل آید».

با توجه به اینکه بارش پراکنده باران برای دو روز در پایتخت ادامه خواهد داشت، این متخصص پیشنهاد دیگری را هم مطرح می‌کند: «باران اگرچه کمی از ذرات معلق را کاهش می‌دهد اما تأثیر خاصی روی گازهای سمی ندارد. در نتیجه، بهتر است برای چند روز مردم از روشن‌کردن سیستم‌های سرمایشی و گرمایشی جلوگیری کنند. در زمان بارش باران اسیدی سمی، کولرهای آبی را مطلقا روشن نکنید (پوشال‌های خیس مثل فیلتر عمل کرده و اسید و دوده سمی را مستقیما به داخل ریه‌های ساکنان خانه پمپاژ می‌کنند. کولرهای گازی را نیز در حالت گردش داخلی قرار دهید اما استفاده از کولری که بتواند روی حالت چرخش هوا تنظیم شود و همچنین استفاده از فیلترهای هوای HEPA نیز می‌تواند به تخلیه خانه از گازهای آلوده کمک کند».

این پزشک به کسانی که در مجاورت این هوا یا باران با نشانه‌های سوزش پوست یا گلو و همچنین سرگیجه و سردرد روبه‌رو شده‌اند، توصیه می‌کند: «ورود دود، گردوخاک و آلودگی هوا به مجاری تنفسی عامل اصلی این وضعیت است. نوشیدن آب زیاد و مایعات گرم می‌تواند کمی سوزش گلو را تسکین دهد. نوشیدن شیر معجزه نمی‌کند اما خوردنش هم ایرادی ندارد. در صورتی که علائم ادامه‌دار شد، حتما به پزشک متخصص مراجعه شود».

میزان خطرناک‌بودن باران اسیدی را باید با دستگاه سنجید

«یوسف حجت»، کارشناس آلودگی هوا، در گفت‌و‌گو با «شرق» به شرح تفاوت موجود بین آلودگی هوای زمستان‌های تهران و آلودگی فعلی می‌پردازد: «چیزی که ما در روز شنبه با آن مواجه شدیم، باران اسیدی بود؛ بارانی که در اثر سوخت ناقص مواد سوختنی که حجم قابل توجهی از هیدروکربن‌ها را داراست، ایجاد شد. در حالی که آلودگی هوایی که در فصل سرما تهران و مردمش با آن روبه‌رو می‌شوند، آلودگی سایشی است؛ آلودگی‌ای که نه‌فقط از اگزوزها بلکه از لنت خودروها و سایش لاستیک با آسفالت خیابان ایجاد می‌شود، دارای گردوغبار است و ذرات معلقی را هم در هوا ایجاد می‌کند. البته آن آلودگی هم آلودگی خطرناکی است اما با آنچه مردم تهران در روز گذشته تجربه کردند تفاوت بسیاری دارد و برای همین هم اهمیتش ویژه‌تر است».

این کارشناس توضیح می‌دهد این آلودگی جدی‌تر و خطرناک‌تر است: «باران اسیدی خطرناک است،‌ اما این را که خطراتش چقدر است، باید با دستگاه‌های حرفه‌ای کنترل کیفیت هوا سنجید و سپس درباره آن نظر داد. یعنی بدون استفاده از وسایل دقیق اندازه‌گیری، ممکن نیست میزان خطراتش را سنجید. اما آنچه روشن است، این است که این آلودگی ناشی از احتراق ایجاد شده و به واسطه ترکیبات آنچه سوخته و به هوا منتقل شده، گازهای سمی را وارد هوا کرده است. هم‌زمانی این وضعیت با ابری‌شدن آسمان و بارش، باران اسیدی را هم ساخت». حجت البته معتقد است این گازها در صورت کوتاه‌مدت‌بودن، خطرات درازمدتی برای مردم شهر نخواهند داشت: «آلودگی ناشی از باران اسیدی روی سطح شهر و محیط‌ زیست شهری به مرور شسته می‌شود و حتی باد هم کمک می‌کند هوا وضعیت مطلوبی پیدا کند. بخش نگران‌کننده این هوا و بارش پس از آن متوجه انسان‌هاست که می‌تواند اثرات پایداری داشته باشد. اما آن هم در صورتی خواهد بود که این وضعیت تا یک ماه طول بکشد. در غیر این صورت، نگرانی جدی برای مردم وجود ندارد، به‌ویژه اگر کمک شود و هرچه سریع‌تر اطفای حریق کامل رخ دهد و دود ناشی از سوختن این ترکیبات از هوا حذف شود، نگرانی‌ها هم کاملا برطرف خواهد شد».

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.