|

... که تو کان کیمیایی!

آبتین گلکار

تأثیرگذاری اجتماعی نویسندگان و پژوهشگران را معمولا با آثارشان می‌سنجند؛ ولی شماری از اهل علم و اصحاب فرهنگ هم هستند که گذشته از آثار و فعالیت حرفه‌ای و قلمی‌شان با منش و شخصیت خود نیز بر پیرامون‌شان تأثیر می‌گذارند و این تأثیر، اگر گاه حتی بیشتر از اثربخشی آثارشان نباشد، کمتر از آن هم نیست. عبدالحسین آذرنگ، به گمان من، از این جمله است. رفتار و منش او همان است که امروز در دانشگاه‌های ما بدل به کیمیا شده و بسیار مورد نیاز است و چه مغبون است جامعه دانشگاهی ما که تا حد زیادی از این وجه از شخصیت او محروم مانده است. برای خود آذرنگ حتما تمرکز بر فعالیت در مراکز پژوهشی و درگیر‌نشدن هرروزه با زندگی دانشگاهی امتیازی است که بر غنای مطالعات و آثار او می‌افزاید و وقت و انرژی او را بر سر تشریفات بیهوده اداری، که بختک دانشگاه‌های ما شده، هدر نمی‌دهد؛ ولی صرف حضور رسمی او در این فضا، غیر از تدریس‌های پاره‌وقتش، قطعا می‌توانست به اصلاح مسیر نادرست حیات دانشگاهی ما کمک کند؛ همچنان ‌که در هر جا حضور داشته، این تأثیر را بر پیرامونش گذاشته است.
هر کس با نشست و برخاستی هرچند کوتاه با آذرنگ درمی‌یابد با پژوهشگری سروکار دارد که اخلاق علمی‌اش چندان با عرف محیط‌های علمی ما همخوانی ندارد و «خارجی» به نظر می‌رسد. این یکی از همان خصوصیاتی است که می‌گویم نزد ما حکم کیمیا دارد. در عین نرم‌خو‌بودن ذاتی و ملایمت همیشگی در رفتار و گفتار، در مسئله علمی شوخی و تعارف روا نمی‌دارد، نظر حرفه‌ای خود را صریح می‌گوید و دوستی و روابط غیرحرفه‌ای و توصیه و رودربایستی را در کار دخالت نمی‌دهد و البته صراحتش با تلخ‌زبانی و بی‌پروایی رنجاننده بسیاری دیگر از «صریحان» تفاوت دارد؛ به‌همین‌دلیل، حتی از مخالفتش هم سوءبرداشت نمی‌شود و کسی آن را به تسویه خرده‌حساب‌های شخصی تعبیر نمی‌کند. نظر منفی‌اش هم خیرخواهانه است و از تعریض و مچ‌گیری به دور، و قاعدتا به دل هم می‌نشیند. به‌راستی زیاد نیستند داوران و ارزیابانی که بتوانند در کارشان خود را از آفت‌های یادشده برکنار نگه دارند و نظر صریح و در‌عین‌حال بی‌شائبه‌شان را به طرف مقابل بقبولانند.
ویژگی شاخص دیگر آذرنگ متمرکز‌ماندن بر حوزه تخصصی خود و خودداری از اظهارنظر در حوزه‌هایی است که خود را در آنها متخصص نمی‌داند؛ حتی اگر عدم ‌تخصصش از تخصص بسیاری دیگر در سطح بالاتری باشد. او عطش شهرت و «دیده‌شدن» ندارد، از مریدپروری گریزان است و همین سادگی و دوری از ظواهر و تشریفات و تکلف باعث می‌شود که امکان بحث علمی سازنده و آموزنده با او مهیا شود. در هر گفت‌وگویی طرف مقابل را همپای خود می‌شمارد و این حس را به مخاطبش نیز منتقل می‌کند، کسی را مرعوب علم یا نامش نمی‌کند، از سلسله‌مراتب و نگاه از بالا به پایین خبری نیست و این شرط لازم برای بحث آزاد و علمی را به بهترین شکل مهیا می‌کند و به ‌تبع آن، شنونده خوبی هم هست، حرف مخاطب را درست می‌شنود و می‌تواند از زاویه دید او به قضیه بنگرد. باز کیمیایی دیگر.
خلاصه آنکه گذشته از آثارش، به قول قدما، محضرش را باید درک کرد که خوش‌ محضری است و ای ‌کاش پیوسته شمار بیشتری از آن بهره‌مند شوند.
تأثیرگذاری اجتماعی نویسندگان و پژوهشگران را معمولا با آثارشان می‌سنجند؛ ولی شماری از اهل علم و اصحاب فرهنگ هم هستند که گذشته از آثار و فعالیت حرفه‌ای و قلمی‌شان با منش و شخصیت خود نیز بر پیرامون‌شان تأثیر می‌گذارند و این تأثیر، اگر گاه حتی بیشتر از اثربخشی آثارشان نباشد، کمتر از آن هم نیست. عبدالحسین آذرنگ، به گمان من، از این جمله است. رفتار و منش او همان است که امروز در دانشگاه‌های ما بدل به کیمیا شده و بسیار مورد نیاز است و چه مغبون است جامعه دانشگاهی ما که تا حد زیادی از این وجه از شخصیت او محروم مانده است. برای خود آذرنگ حتما تمرکز بر فعالیت در مراکز پژوهشی و درگیر‌نشدن هرروزه با زندگی دانشگاهی امتیازی است که بر غنای مطالعات و آثار او می‌افزاید و وقت و انرژی او را بر سر تشریفات بیهوده اداری، که بختک دانشگاه‌های ما شده، هدر نمی‌دهد؛ ولی صرف حضور رسمی او در این فضا، غیر از تدریس‌های پاره‌وقتش، قطعا می‌توانست به اصلاح مسیر نادرست حیات دانشگاهی ما کمک کند؛ همچنان ‌که در هر جا حضور داشته، این تأثیر را بر پیرامونش گذاشته است.
هر کس با نشست و برخاستی هرچند کوتاه با آذرنگ درمی‌یابد با پژوهشگری سروکار دارد که اخلاق علمی‌اش چندان با عرف محیط‌های علمی ما همخوانی ندارد و «خارجی» به نظر می‌رسد. این یکی از همان خصوصیاتی است که می‌گویم نزد ما حکم کیمیا دارد. در عین نرم‌خو‌بودن ذاتی و ملایمت همیشگی در رفتار و گفتار، در مسئله علمی شوخی و تعارف روا نمی‌دارد، نظر حرفه‌ای خود را صریح می‌گوید و دوستی و روابط غیرحرفه‌ای و توصیه و رودربایستی را در کار دخالت نمی‌دهد و البته صراحتش با تلخ‌زبانی و بی‌پروایی رنجاننده بسیاری دیگر از «صریحان» تفاوت دارد؛ به‌همین‌دلیل، حتی از مخالفتش هم سوءبرداشت نمی‌شود و کسی آن را به تسویه خرده‌حساب‌های شخصی تعبیر نمی‌کند. نظر منفی‌اش هم خیرخواهانه است و از تعریض و مچ‌گیری به دور، و قاعدتا به دل هم می‌نشیند. به‌راستی زیاد نیستند داوران و ارزیابانی که بتوانند در کارشان خود را از آفت‌های یادشده برکنار نگه دارند و نظر صریح و در‌عین‌حال بی‌شائبه‌شان را به طرف مقابل بقبولانند.
ویژگی شاخص دیگر آذرنگ متمرکز‌ماندن بر حوزه تخصصی خود و خودداری از اظهارنظر در حوزه‌هایی است که خود را در آنها متخصص نمی‌داند؛ حتی اگر عدم ‌تخصصش از تخصص بسیاری دیگر در سطح بالاتری باشد. او عطش شهرت و «دیده‌شدن» ندارد، از مریدپروری گریزان است و همین سادگی و دوری از ظواهر و تشریفات و تکلف باعث می‌شود که امکان بحث علمی سازنده و آموزنده با او مهیا شود. در هر گفت‌وگویی طرف مقابل را همپای خود می‌شمارد و این حس را به مخاطبش نیز منتقل می‌کند، کسی را مرعوب علم یا نامش نمی‌کند، از سلسله‌مراتب و نگاه از بالا به پایین خبری نیست و این شرط لازم برای بحث آزاد و علمی را به بهترین شکل مهیا می‌کند و به ‌تبع آن، شنونده خوبی هم هست، حرف مخاطب را درست می‌شنود و می‌تواند از زاویه دید او به قضیه بنگرد. باز کیمیایی دیگر.
خلاصه آنکه گذشته از آثارش، به قول قدما، محضرش را باید درک کرد که خوش‌ محضری است و ای ‌کاش پیوسته شمار بیشتری از آن بهره‌مند شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.