|

انسانی پاک و وارسته؛ پژوهشگری دقیق و ژرف‌نگر

احمد کریمی‌حکاک

بار نخست در اواسط دهه‌ ۱۹۹۰ میلادی و در شهر زیبای سیاتل واقع در شمال غرب ایالات متحده‌ آمریکا به توفیق دیدار با عبدالحسین آذرنگ نائل شدم و به‌تدریج دریافتم که بخت با این آشنایی، چه گنجینه‌ بزرگی نصیبم کرده است. در آن زمان فاجعه‌ بزرگی در زندگی این مرد شریف رخ داده بود، تا آنجا که او شهر سیاتل را «سیاه‌دل» نام گذاشته بود؛ با این‌همه با اراده‌ای راسخ و عزمی جزم کمر همت بسته بود تا نه‌تنها زندگی خود را اداره کند؛ بلکه سازندگان سرنوشت آدمیان و آدمیزادگان را هم اگر چنین سرنوشت‌سازانی را تصور بتوان کرد، از کار خود شرمنده کند. به دیگر سخن من و خانواده‌ام خیلی زود به این حقیقت پی بردیم که یک انسان پاک و وارسته چگونه موانعی را که می‌توان از سر راه زندگی برداشت، بر‌می‌دارد و آنچه‌ را که انسان را یارای ستیز با آنها نیست، به انسانی‌ترین شکل ممکن تاب می‌آورد و به این‌ شکل هم حیات مقدر انسانی را می‌پذیرد و هم می‌کوشد سهم خود را از حیات تا جای ممکن به قامت آرزوهای خویش در‌آورد.
برای من آذرنگ رفته‌رفته هم مصداق و هم پاسخ‌گوی این بیت کلیم شده است که می‌گوید: «طبعی به هم رسان که بسازی به عالمی/ یا همتی که از سر عالم توان گذشت». اکنون که نزدیک به 30 ‌سال از آن سال‌ها می‌گذرد، از یک سو فکر می‌کنم بیشترین بهره‌ها را از خصلت‌های والای این مرد و از دانش سرشارش برده‌ام و از سوی دیگر، در عین محرومیت از دیدار این دوست، همچنان از او آموخته و اکنون بیش از همیشه به جان دوستش می‌دارم. دیدار دوم، که ظالمانه کوتاه بود، در سال ۲۰۰۳ میلادی اتفاق افتاد، هنگامی که من از جانب مرکز زبان‌های خارجی دانشگاه مریلند مأمور شدم سفری به ایران بروم و کوشش کنم راهی پیدا کنم تا دانشجویان آمریکایی که مایل‌اند برای دوره‌های تکمیلی آموزش زبان فارسی به ایران سفر کنند، بتوانند با امنیت بیشتر و نگرانی کمتری به این مهم دست یابند. سفری 23‌روزه به ایران کردم و با وجود آنکه توانستم با تفاهم‌نامه‌هایی از دانشگاه‌های تهران، مشهد، اصفهان و شیراز به آمریکا برگردم، دولت وقت در ایران نتوانست آنها را به تصویب نهایی برساند و به این دلیل آن کار به سامان نرسید. در این سفر، عبدالحسین آذرنگ بیشترین کوشش را به عمل آورد تا کار اقامت و مأموریت من به انجام بایسته برسد و هرچند آن کار ناتمام ماند؛ ولی کوشش‌های این دوست وفادار و فداکار برای من فرصت‌هایی بی‌نظیر پیش آورد که به گمان من، هرگز بدون حضور او امکان تحقق نمی‌یافت.
و سرانجام می‌رسیم به اشاره‌ مختصری به عبدالحسین آذرنگ در مقام پژوهشگری دقیق و ژرف‌نگر. واپسین کتابی که من از آقای آذرنگ خوانده‌ام و امروز یکی از آثاری است که تقریبا هر روز به آن مراجعه می‌کنم، کتابی است با عنوان «تاریخ ترجمه در ایران»، از دوران باستان تا پایان عصر قاجار، که در سال ۱۳۹۴ در تهران به چاپ رسیده است. من خود دستی در ترجمه دارم و با مشکلات کار ترجمه و تحقیق در ترجمه‌ متون قدیم و جدید به فارسی تا اندازه‌ای آشنایم. در این سال‌ها کتاب آقای آذرنگ برایم به صورت مرجعی نهایی در‌آمده است؛ به‌ویژه در بخش‌هایی مانند «ترجمه‌های قرآن»، «ترجمه‌ فارسی در شبه‌قاره‌ هند»، «میرزاحبیب و ترجمه» و برخی مباحث دیگر. در این موضوع آنچه می‌خواهم بر آن انگشت تأکید بگذارم، اصرار اوست بر برخی خصلت‌های ضروری در کار ترجمه، که نویسنده سه رکن رکین آن، یعنی «صحت»، «دقت» و «امانت» را در واپسین بخش کتاب ذکر می‌کند و کتاب خود را با این بیان به پایان می‌برد که: «مطمئنا هر کوششی که به شناخت بهتر ترجمه‌های قاجاری بینجامد، هم به شناخت امروزی ما از ترجمه کمک می‌کند و هم بر تاریخ تحول فکری و فرهنگی ایران در دوره‌ زمانی مهمی از تاریخ معاصر پرتوهای تازه‌ای خواهد افکند».
بار نخست در اواسط دهه‌ ۱۹۹۰ میلادی و در شهر زیبای سیاتل واقع در شمال غرب ایالات متحده‌ آمریکا به توفیق دیدار با عبدالحسین آذرنگ نائل شدم و به‌تدریج دریافتم که بخت با این آشنایی، چه گنجینه‌ بزرگی نصیبم کرده است. در آن زمان فاجعه‌ بزرگی در زندگی این مرد شریف رخ داده بود، تا آنجا که او شهر سیاتل را «سیاه‌دل» نام گذاشته بود؛ با این‌همه با اراده‌ای راسخ و عزمی جزم کمر همت بسته بود تا نه‌تنها زندگی خود را اداره کند؛ بلکه سازندگان سرنوشت آدمیان و آدمیزادگان را هم اگر چنین سرنوشت‌سازانی را تصور بتوان کرد، از کار خود شرمنده کند. به دیگر سخن من و خانواده‌ام خیلی زود به این حقیقت پی بردیم که یک انسان پاک و وارسته چگونه موانعی را که می‌توان از سر راه زندگی برداشت، بر‌می‌دارد و آنچه‌ را که انسان را یارای ستیز با آنها نیست، به انسانی‌ترین شکل ممکن تاب می‌آورد و به این‌ شکل هم حیات مقدر انسانی را می‌پذیرد و هم می‌کوشد سهم خود را از حیات تا جای ممکن به قامت آرزوهای خویش در‌آورد.
برای من آذرنگ رفته‌رفته هم مصداق و هم پاسخ‌گوی این بیت کلیم شده است که می‌گوید: «طبعی به هم رسان که بسازی به عالمی/ یا همتی که از سر عالم توان گذشت». اکنون که نزدیک به 30 ‌سال از آن سال‌ها می‌گذرد، از یک سو فکر می‌کنم بیشترین بهره‌ها را از خصلت‌های والای این مرد و از دانش سرشارش برده‌ام و از سوی دیگر، در عین محرومیت از دیدار این دوست، همچنان از او آموخته و اکنون بیش از همیشه به جان دوستش می‌دارم. دیدار دوم، که ظالمانه کوتاه بود، در سال ۲۰۰۳ میلادی اتفاق افتاد، هنگامی که من از جانب مرکز زبان‌های خارجی دانشگاه مریلند مأمور شدم سفری به ایران بروم و کوشش کنم راهی پیدا کنم تا دانشجویان آمریکایی که مایل‌اند برای دوره‌های تکمیلی آموزش زبان فارسی به ایران سفر کنند، بتوانند با امنیت بیشتر و نگرانی کمتری به این مهم دست یابند. سفری 23‌روزه به ایران کردم و با وجود آنکه توانستم با تفاهم‌نامه‌هایی از دانشگاه‌های تهران، مشهد، اصفهان و شیراز به آمریکا برگردم، دولت وقت در ایران نتوانست آنها را به تصویب نهایی برساند و به این دلیل آن کار به سامان نرسید. در این سفر، عبدالحسین آذرنگ بیشترین کوشش را به عمل آورد تا کار اقامت و مأموریت من به انجام بایسته برسد و هرچند آن کار ناتمام ماند؛ ولی کوشش‌های این دوست وفادار و فداکار برای من فرصت‌هایی بی‌نظیر پیش آورد که به گمان من، هرگز بدون حضور او امکان تحقق نمی‌یافت.
و سرانجام می‌رسیم به اشاره‌ مختصری به عبدالحسین آذرنگ در مقام پژوهشگری دقیق و ژرف‌نگر. واپسین کتابی که من از آقای آذرنگ خوانده‌ام و امروز یکی از آثاری است که تقریبا هر روز به آن مراجعه می‌کنم، کتابی است با عنوان «تاریخ ترجمه در ایران»، از دوران باستان تا پایان عصر قاجار، که در سال ۱۳۹۴ در تهران به چاپ رسیده است. من خود دستی در ترجمه دارم و با مشکلات کار ترجمه و تحقیق در ترجمه‌ متون قدیم و جدید به فارسی تا اندازه‌ای آشنایم. در این سال‌ها کتاب آقای آذرنگ برایم به صورت مرجعی نهایی در‌آمده است؛ به‌ویژه در بخش‌هایی مانند «ترجمه‌های قرآن»، «ترجمه‌ فارسی در شبه‌قاره‌ هند»، «میرزاحبیب و ترجمه» و برخی مباحث دیگر. در این موضوع آنچه می‌خواهم بر آن انگشت تأکید بگذارم، اصرار اوست بر برخی خصلت‌های ضروری در کار ترجمه، که نویسنده سه رکن رکین آن، یعنی «صحت»، «دقت» و «امانت» را در واپسین بخش کتاب ذکر می‌کند و کتاب خود را با این بیان به پایان می‌برد که: «مطمئنا هر کوششی که به شناخت بهتر ترجمه‌های قاجاری بینجامد، هم به شناخت امروزی ما از ترجمه کمک می‌کند و هم بر تاریخ تحول فکری و فرهنگی ایران در دوره‌ زمانی مهمی از تاریخ معاصر پرتوهای تازه‌ای خواهد افکند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.