|

وجودی مغتنم در صنعت نشر و کتابداری در ایران

احمد سمیعی‌گیلانی.پیش‌کسوت ویراستاری و عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی

آشنايي من با عبدالحسين آذرنگ به همکاری‌مان در «مؤسسه‌ انتشارات فرانکلین» برمی‌گردد. او محقق و صاحب‌نظر برجسته‌ رشته‌ كتابداري در ایران است. در تخصص‌های گوناگون، کسانی هستند كه در نوع خود تك‌اند و کارهایی کرده‌اند که كسي ديگر در آن حوزه نظیرش را نكرده است؛ آذرنگ هم از اين کسان است.
بسیاری از دانش‌آموختگان رشته‌ كتابداري عمدتا‌ «فن» كتابداري را بلدند؛ اما عبدالحسین آذرنگ، علاوه بر آشنایی و تسلط کامل بر فنون کتابداری، معلومات وسيعي نیز در زمينه‌ صنعت نشر دارد و مهم‌تر از آن، منبع‌شناسی درجه‌‌ یک است. دستی بر رشته دانش‌نامه‌نگاری دارد و در این رابطه تاکنون با بسیاری از مراکز، از‌جمله دانش‌نامه جهان اسلام، مركز نشر دانشگاهي، همکاری‌های ارزنده‌ای داشته‌ و خدمات مؤثر و در‌خور‌توجهی کرده است. به خاطر دارم که آقاي دكتر مظاهر مصفا، استاد زبان و ادبیات فارسی، مقاله‌های آذرنگ را در دانش‌نامه‌ جهان اسلام بسیار تحسین می‌کردند و می‌گفتند مشخص است که آذرنگ هم منابع را خوب می‌شناسد و هم زبان مقاله‌های او بي‌عيب‌و‌نقص است.
روال کار آذرنگ در دانش‌نامه‌ جهان اسلام به این ترتیب بود که اولا مقاله‌ها را سفارش مي‌داد و مي‌دانست كدام محقق كدام مقاله را مي‌تواند بنويسد. سپس کار را با حساسیت ویژه‌ای به آن محقق می‌سپرد. پس از دریافت کار، آن را ارزيابي می‌کرد و در نهایت مقاله را به بخش ويرايش می‌فرستاد. در این خدمات روش منحصربه‌فردی داشت و چرخه‌ كار او در دانش‌نامه‌نویسی، نظارت و سرپرستی کارها بی‌نقص بود. اشخاصی که تخصص‌هاي اين‌چنين نادر و كميابی دارند، مغتنم‌اند و بايد قدر آنها را دانست. آذرنگ در کسوت پژوهشگری قابل و دقیق، مطالعات وسيعي در زمينه‌ صنعت نشر انجام داده است‌ که حاصل آن مقاله‌های پرشمار اوست. همچنین به خاطر تسلط به زبان انگلیسی، مقالات متعددي هم از ایشان در مجلات معتبر به چاپ رسیده که آن هم افتخاری بزرگ است. كمتر كسي را مي‌شود شناخت كه به اندازه‌ آذرنگ، مطالعات و معلومات در حوزه‌ صنعت نشر داشته باشد و از نظر وسعت مطالعات در آن زمينه در ايران بي‌نظير است.
باور من به مهارت‌ها و توانمندی‌های مغتنم ایشان تا حدی است كه مدتی ‌پیش پیشنهاد کردم که او در ویرایش مقاله‌های فرهنگ ایرانی-اسلامی و نامه فرهنگستان جانشين من شود؛ اما نپذیرفت. آذرنگ از نظر منبع‌شناسي در حوزه خدماتی خود یکی از یگانه‌ها است و این را فقط من نمی‌گویم؛ بلکه از نظر محققان و پژوهندگان ايرانی، معلومات وسيع ایشان همواره تحسین شده است. باید اشاره کنم که او، در مدون‌کردن فنون صنعت نشر مدرن ايران سهم بسزايي دارد. او در معرفي صنعت نشر و فنون و اصول آن بیرون از حد معمول وقت گذاشته است. صنعت نشر به واسطه‌ پويا بودنش نيازمند روزآمدي است و معلومات‌ آذرنگ نیز در این زمينه از خصلت روزآمدی بهره‌مند است. هیچ‌گاه اين‌طور نبوده كه او فقط به آنچه در دوران تحصيل آموخته، اكتفا كرده باشد. با پيشرفت علوم و فنون همه صنايع به‌سرعت رو به جلو مي‌روند و در مجموع شتاب مدرنيته بسيار بالاست؛ یعنی اين‌طور نيست كه چند سال طول بكشد تا تحولي به وجود بيايد؛ بلكه تحولات روز‌به‌روز رخ می‌دهند. آذرنگ اين تكنولوژي‌ها را هر روز دنبال مي‌كند و معلوماتش در اين حیطه کاملا به‌روز است. آذرنگ به ارزش نشر واقف است و آن را مؤثرترين شاخه‌ توليد فرهنگي و مقوله‌اي تمدن‌ساز می‌داند.
او محققی تیزهوش و سالم، انسانی اخلاقی و با فرهنگ است و مجموع این خصلت‌هاست که دوستي با او را لذت‌بخش کرده است. من هميشه در ارتباط با او هم چيزهاي زيادي آموخته‌ام. عمرش همچنان بارور باد.
آشنايي من با عبدالحسين آذرنگ به همکاری‌مان در «مؤسسه‌ انتشارات فرانکلین» برمی‌گردد. او محقق و صاحب‌نظر برجسته‌ رشته‌ كتابداري در ایران است. در تخصص‌های گوناگون، کسانی هستند كه در نوع خود تك‌اند و کارهایی کرده‌اند که كسي ديگر در آن حوزه نظیرش را نكرده است؛ آذرنگ هم از اين کسان است.
بسیاری از دانش‌آموختگان رشته‌ كتابداري عمدتا‌ «فن» كتابداري را بلدند؛ اما عبدالحسین آذرنگ، علاوه بر آشنایی و تسلط کامل بر فنون کتابداری، معلومات وسيعي نیز در زمينه‌ صنعت نشر دارد و مهم‌تر از آن، منبع‌شناسی درجه‌‌ یک است. دستی بر رشته دانش‌نامه‌نگاری دارد و در این رابطه تاکنون با بسیاری از مراکز، از‌جمله دانش‌نامه جهان اسلام، مركز نشر دانشگاهي، همکاری‌های ارزنده‌ای داشته‌ و خدمات مؤثر و در‌خور‌توجهی کرده است. به خاطر دارم که آقاي دكتر مظاهر مصفا، استاد زبان و ادبیات فارسی، مقاله‌های آذرنگ را در دانش‌نامه‌ جهان اسلام بسیار تحسین می‌کردند و می‌گفتند مشخص است که آذرنگ هم منابع را خوب می‌شناسد و هم زبان مقاله‌های او بي‌عيب‌و‌نقص است.
روال کار آذرنگ در دانش‌نامه‌ جهان اسلام به این ترتیب بود که اولا مقاله‌ها را سفارش مي‌داد و مي‌دانست كدام محقق كدام مقاله را مي‌تواند بنويسد. سپس کار را با حساسیت ویژه‌ای به آن محقق می‌سپرد. پس از دریافت کار، آن را ارزيابي می‌کرد و در نهایت مقاله را به بخش ويرايش می‌فرستاد. در این خدمات روش منحصربه‌فردی داشت و چرخه‌ كار او در دانش‌نامه‌نویسی، نظارت و سرپرستی کارها بی‌نقص بود. اشخاصی که تخصص‌هاي اين‌چنين نادر و كميابی دارند، مغتنم‌اند و بايد قدر آنها را دانست. آذرنگ در کسوت پژوهشگری قابل و دقیق، مطالعات وسيعي در زمينه‌ صنعت نشر انجام داده است‌ که حاصل آن مقاله‌های پرشمار اوست. همچنین به خاطر تسلط به زبان انگلیسی، مقالات متعددي هم از ایشان در مجلات معتبر به چاپ رسیده که آن هم افتخاری بزرگ است. كمتر كسي را مي‌شود شناخت كه به اندازه‌ آذرنگ، مطالعات و معلومات در حوزه‌ صنعت نشر داشته باشد و از نظر وسعت مطالعات در آن زمينه در ايران بي‌نظير است.
باور من به مهارت‌ها و توانمندی‌های مغتنم ایشان تا حدی است كه مدتی ‌پیش پیشنهاد کردم که او در ویرایش مقاله‌های فرهنگ ایرانی-اسلامی و نامه فرهنگستان جانشين من شود؛ اما نپذیرفت. آذرنگ از نظر منبع‌شناسي در حوزه خدماتی خود یکی از یگانه‌ها است و این را فقط من نمی‌گویم؛ بلکه از نظر محققان و پژوهندگان ايرانی، معلومات وسيع ایشان همواره تحسین شده است. باید اشاره کنم که او، در مدون‌کردن فنون صنعت نشر مدرن ايران سهم بسزايي دارد. او در معرفي صنعت نشر و فنون و اصول آن بیرون از حد معمول وقت گذاشته است. صنعت نشر به واسطه‌ پويا بودنش نيازمند روزآمدي است و معلومات‌ آذرنگ نیز در این زمينه از خصلت روزآمدی بهره‌مند است. هیچ‌گاه اين‌طور نبوده كه او فقط به آنچه در دوران تحصيل آموخته، اكتفا كرده باشد. با پيشرفت علوم و فنون همه صنايع به‌سرعت رو به جلو مي‌روند و در مجموع شتاب مدرنيته بسيار بالاست؛ یعنی اين‌طور نيست كه چند سال طول بكشد تا تحولي به وجود بيايد؛ بلكه تحولات روز‌به‌روز رخ می‌دهند. آذرنگ اين تكنولوژي‌ها را هر روز دنبال مي‌كند و معلوماتش در اين حیطه کاملا به‌روز است. آذرنگ به ارزش نشر واقف است و آن را مؤثرترين شاخه‌ توليد فرهنگي و مقوله‌اي تمدن‌ساز می‌داند.
او محققی تیزهوش و سالم، انسانی اخلاقی و با فرهنگ است و مجموع این خصلت‌هاست که دوستي با او را لذت‌بخش کرده است. من هميشه در ارتباط با او هم چيزهاي زيادي آموخته‌ام. عمرش همچنان بارور باد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.