|

مدیرعامل پیشین شستا با رد لیستی‌واگذارشدن بنگاه‌های زیان‌ده می‌گوید

بنگاه‌های شستا را گزینشی انتخاب کردیم

بارها سخن از لیستی‌واگذارکردن شرکت‌های زیان‌ده به شستا به میان آمده و همه از شیوه این واگذار‌ی‌ها در مقابل رددیون از سوی دولت انتقاد کرده‌اند؛ اما شاید کمتر کسی باشد که با تأکید فراوان اعلام کند بنگاه‌هایی که در مقابل رددیون به شستا یا صندوق بازنشستگی کشوری واگذار شده، گزینشی و انتخاب‌شده‌ و اغلب با سوددهی بالا بوده‌اند و آنچه بعدها آنها را زیان‌ده کرد، مدیریت بد، دخالت در مدیریت بنگاه‌ها، انتصاب‌های فامیلی و... بوده است. عبدالحسین ثابت، مدیرعامل اسبق شرکت سرمایه‌گذاری سازمان تأمین اجتماعی (شستا)، در گفت‌وگو با «شرق» با رد لیستی‌واگذارشدن بنگاه‌ها می‌گوید: «به‌هیچ‌وجه این موضوع که واحدهای واگذارشده از سوی دولت به صندوق‌های بازنشستگی سودده نبوده‌اند، صحیح نیست‏، بلکه صدها واحد و بنگاه اقتصادی که واگذار شده است، سودآوری خوب و قابل قبولی داشته یا پتانسیل سودآوری خوبی را داشته‌اند. بنابراین هرگز واگذاری بنگاه‌های اقتصادی در ازای دیون دولت به صندوق‌ها نه‌تنها باری را بر دوش صندوق‌ها نگذاشته، بلکه امروز اگر صندوق‌های بازنشستگی صدها هزار میلیارد تومان دارایی ارزشمند در اختیار دارند، ناشی از این واگذاری‌هاست». ثابت در این گفت‌وگو سعی می‌کند تحلیل‌های مدیریتی خود را حول محور چندجانبه‌گرایی بیان کند. او تأکید دارد وقتی یک بنگاه‌ اقتصادی چند سهامدار دارد که در اداره آن بنگاه نقش دارند، به هیچ مدیری اجازه برخورد سلیقه‌ای نمی‌دهند. از دیدگاه مدیرعامل اسبق شرکت شستا، بهترین واگذاری از سوی صندوق‌های بازنشستگی و تأمین اجتماعی، اصلاح ساختار بنگاه‌ها و بهبود وضعیت مالی اقتصادی آنها و واگذاری از طریق بورس اوراق بهادار است. به گفته او: «در واگذاری‌ها اگر به‌صورت کلی به سازمانی یا فردی یا افراد حقیقی واگذار می‌شود، اگر اهلیت واگذارشونده برای نگهداری و توسعه بنگاه در نظر گرفته نشود، قطعا واگذاری مخرب خواهد بود».

بارها عنوان شده که صندوق‌های بازنشستگی به دلیل بازپس‌گیری طلب خود از دولت، گرفتار رد ‌دیون شده و برخی بنگاه‌ها که اغلب سوددهی پایینی داشتند، به آنها تحمیل شده است. دقیقا چه اتفاقی افتاده و بار اضافی بر دوش صندوق‌ها در چه وضعیتی است؟
به‌هیچ‌وجه این موضوع که واحدهای واگذارشده از سوی دولت به صندوق‌های بازنشستگی سودده نبوده‌اند، صحیح نیست‏، بلکه صدها واحد و بنگاه اقتصادی که واگذار شده است، سودآوری خوب و قابل قبولی داشته یا پتانسیل سودآوری خوبی را داشته‌اند. ممکن است یکی، دو بنگاه واگذار‌شده، سودآوری خوبی نداشته‌اند، اما اغلب آنها با گزینش انتخاب شده و دارای سودآوری مطلوبی بودند. در گذر زمان متأسفانه بعضی از این واحدها بر اثر مدیریت نادرست و نامطلوب، به زیان‌دهی افتاده‌اند که باید آن را آسیب‌شناسی کرد و درک درستی از زیان‌ده‌شدن آنها به دست آورد. مدیریت بد، دخالت در مدیریت بنگاه‌ها، انتصاب‌های فامیلی و... از عواملی بود که به مرور زمان، موجب زیان‌دهی این بنگاه‌ها با وجود پتانسیل بالای آنها شد. به‌عنوان نمونه پارس‌الکتریک در دهه 70، 30 میلیارد تومان سود می‌داد و اگر مدیریت مناسبی داشت، امروز سودآوری درخور توجهی داشت؛ اما مدیریت بد سبب شد فعالیت این شرکت اکنون کاملا متوقف شده است. بنابراین هرگز واگذاری بنگاه‌های اقتصادی در ازای دیون دولت به صندوق‌ها نه‌تنها باری را بر دوش صندوق‌ها نگذاشته، بلکه امروز اگر صندوق‌های بازنشستگی صدها هزار میلیارد تومان دارایی ارزشمند در اختیار دارند، ناشی از این واگذاری‌هاست.
تقریبا تمامی کارشناسان بر لیستی‌واگذار‌کردن بنگاه‌های اقتصادی دولت به صندوق‌های بازنشستگی نقد وارد کرده‌اند. نظر شما درباره لیستی‌واگذارکردن و احتمال وجود دارایی‌های بهتر چیست؟
اینکه برخی می‌گویند دولت به‌صورت لیستی بنگاه‌های اقتصادی را در قالب رد دیون به شستا یا صندوق‌های بازنشستگی واگذار کرده، ابدا درست نیست. صندوق‌ بازنشستگی کشوری و شستا هر دو به انتخاب خود، بنگاه‌ها را گزینش می‌کردند. در زمان مدیریت بنده در دهه 70 بر شستا، به‌هیچ‌عنوان نپذیرفتیم که بنگاه‌های زیان‌ده را به ما واگذار کنند. چه در خرید بنگاه‌های اقتصادی و چه در واگذاری بنگاه‌ها به شستا، هر بار لیست تهیه کرده و وارد مذاکره برای خرید بنگاه یا تحویل آن در برابر رد‌دیون می‌شدیم، نظر ما غالب بود. در یک نمونه دولت می‌خواست شرکت داده‌پردازی را با نرخ 28‌میلیاردی به ما واگذار کند. ما آن را پس دادیم. دولت مصوبه‌ای را به تصویب رساند تا این شرکت در بورس در قالب مزایده برود تا این شرکت را با قیمت مزایده به ما تحویل دهند. شرکت داده‌پردازی را آن زمان شرکت انفورماتیک به قیمت نزدیک به هفت میلیارد تومان خریداری کرد و پول آن را دولت به‌عنوان مطالبه تأمین اجتماعی به مجموعه تحویل داد. متأسفانه شاهدیم برخی کارشناسان و حتی برخی وزرای کار، به اشتباه این بنگاه‌های واگذار‌شده به شستا را به‌عنوان بنگاه‌های زیان‌ده معرفی می‌کنند که ابدا این‌گونه نبوده است. ما داروپخش را به دولت پیشنهاد دادیم که در مقابل بدهی‌اش به تأمین اجتماعی به مجموعه ما واگذار کند. این شرکت سودهای درخور توجهی را عاید تأمین اجتماعی کرد. مسائلی از این دست بسیار بوده و آنچه برخی اعلام می‌کنند، درست نیست.
شما سخن از مدیریت نامطلوب به میان آوردید، ناگفته پیداست که مدیران دولتی یا منتصبان آنها و احتمالا برخی نمایندگان مجلس به دلیل عدم توانمندی، صندوق‌ها را با چالش روبه‌رو کرده‌اند. این سیستم معیوب مدیریتی را چگونه ارزیابی می‌کنید و راه‌حل مدیریت بهتر بر صندوق‌ها را چه می‌دانید؟
اگر شرکت‌های سرمایه‌گذاری صندوق‌ها یا خود آنها، از نظام بنگاه‌داری و اداره بنگاه‌های اقتصادی به نظام سهامداری تغییر یابند و اجازه دهند چندجانبه‌گرایی در مدیریت شرکت‌ها ایجاد شود، تمام این مشکلات حل یا به‌مراتب کم ‌شود. وقتی یک بنگاه‌ اقتصادی یک سهامدار دارد، طبیعتا حرف اول و آخر را او می‌زند؛ اما وقتی چند سهامدار دارد که در اداره آن بنگاه نقش دارند، به هیچ مدیری اجازه برخورد سلیقه‌ای نمی‌دهند. از سویی، وقتی 70 تا 80 درصد سهام یک شرکت در اختیار یک صندوق بازنشستگی است، به‌طور طبیعی تمام مقررات اداری صندوق، بر آن حاکم می‌شود؛ اما اگر چندجانبه‌گرایی باشد، مجبور هستند در چارچوب بازار سرمایه آنجا را اداره کنند.
تجربه نشان داده بنگاه‌داری صندوق‌ها با ماهیت آنها سازگاری ندارد؛ خروج از بنگاه‌داری را تا چه ‌اندازه ضروری می‌دانید؟ آیا صندوق‌ها نمی‌توانند از محل این بنگاه‌ها، سودآوری را برای بیمه‌شدگان خود فراهم آورند؟
بدون تردید بنگاه‌داری برای صندوق‌ها بسیار زیان‌بار است. از ابتدا هم مقرر نبود که بنگاه‌داری در این سطح در صندوق‌ها به وجود‌ آید. در دهه 70 که واگذاری‌ها در ازای مطالبات صندوق‌ها از دولت بود، مقرر شد پس از ساماندهی بنگاه‌های اقتصادی و سودآورتر‌کردن آنها، سهامشان در بورس عرض شود. به همین جهت هم ده‌ها شرکت در دهه 70 پس از واگذاری از سوی دولت، به‌عنوان دیون و بازسازی و سودآورتر‌کردن آنها وارد بورس اوراق بهادار شدند؛ اما متأسفانه پس از این ورود اولیه، واگذاری سهام آنها به مردم متوقف شد؛ در‌حالی‌که برنامه تنظیمی این بود که سهام شستا در شرکت‌ها به حدود 40 درصد کاهش یافته و عملا مدیریت بنگاه‌های اقتصادی به‌جای یک‌جانبه‌گرایی به سمت چندجانبه‌گرایی هدایت شود. اگر این عمل از دهه 70 شروع شده بود، امروز میزان تصدی‌گری شستا و سایر صندوق‌های بازنشستگی به حداقل ممکن کاهش یافته و با تنوع در سهامداری بنگاه‌های اقتصادی، بسیاری از ناهنجاری‌های موجود در مدیریت بنگاه‌ها که حاصلی جز بهره‌وری کمتر اقتصادی یا گاهی زیان‌ده‌شدن بنگاه‌ها را به همراه نداشته، به وجود نمی‌آمد. در نتیجه صندوق‌ها هم از بهره‌ورشدن بنگاه‌ها به نفع بیمه‌شدگان خود بهره می‌بردند.
واگذاری‌های کنونی سهام مدیریتی و همین‌طور زیرمجموعه‌های شستا هم می‌تواند مطلوبیتی را که در نظر داشتید، برآورده کند؟
با واگذاری سهام بنگاه‌های اقتصادی پس از اصلاح ساختار و سودآور‌کردن آنها، صندوق‌های بازنشستگی و شستا می‌توانستند چرخه سرمایه‌گذاری را در کشور به‌طور چشمگیری فعال کرده و اشتغال نیروی انسانی را بالا برده که خود در چرخه تأمین منابع برای صندوق‌های بازنشستگی و سرمایه‌گذاری مجدد منابع و اشتغال مجدد تأثیر فراوانی داشت. متأسفانه در دو دهه اخیر به موازات واگذاری بنگاه‌های اقتصادی به صندوق‌های بازنشستگی به علت تمرکز آنها بر سرمایه‌های موجود و عدم واگذاری به ‌اندازه کافی، هم برای کاهش تصدی‌گری و هم برای سرمایه‌گذاری مجدد از افزایش سرمایه‌گذاری در کشور هم غفلت شده است که می‌توانست به‌مراتب بالاتر از وضع موجود باشد. کمااینکه واگذاری‌های کنونی و ورود شستا و شرکت‌های هلدینگ شستا و فروش فعلی آنها، نشان‌دهنده استقبال مردم و جذب منابع مالی برای شستا و سایر صندوق‌هاست که باید آنها از این فرصت استفاده کرده و منابع به‌دست‌آمده را به‌جای مصرف در هزینه‌های جاری، به مصرف سرمایه‌گذاری برسانند.
اصولا چرا واگذاری ضروری است؟
واگذاری به چند علت بسیار ضروری است: یک، کاهش تصدی‌گری و بنگاه‌داری؛ دو، چندجانبه‌گرایی در مدیریت بنگاه‌های اقتصادی به‌جای یک‌جانبه‌گرایی؛ سه، افزایش بهره‌وری و سودآوری بنگاه‌های اقتصادی در نتیجه چندجانبه‌گرایی در مدیریت و افزایش طول عمر مدیران بنگاه‌های اقتصادی و پرهیز از رفت‌وآمدهای روزانه، ماهانه و سالانه در مدیریت؛ چهار، افزایش سرمایه‌گذاری در کشور و به‌کار‌گرفتن چرخه سرمایه‌گذاری و اشتغال دائمی برای استفاده از نیروی کار و تأمین منابع برای صندوق‌های بازنشستگی؛ پنج، تأمین سلامت بیشتر برای بنگاه‌های اقتصادی و شش، بالابردن عمر مفید بنگاه‌های اقتصادی کشور. در دنیا بنگاه‌های اقتصادی بیش از صد سال با به‌‌روزرسانی و توسعه دوام می‌آورند؛ اما متأسفانه در ایران کمتر بنگاه اقتصادی‌ای بیش از 30 سال دوام می‌آورد که با واگذاری‌ها امکان تقویت بنگاه‌های اقتصادی و ماندگاری آنها فراهم می‌شود.
این واگذاری چه الزاماتی دارد؟
واگذاری‌های صندوق‌های بازنشستگی کاملا با واگذاری بنگاه‌های اقتصادی از سوی دولت متفاوت است. دولت برای واگذاری به‌هیچ‌وجه نباید روی قیمت بنگاه متمرکز شود؛ البته این به آن معنا نیست که دولت باید دارایی‌اش را مفت بفروشد؛ اما تمرکز دولت باید بر اقتصادی‌تر‌کردن، سودآورتر‌کردن، اشتغال بیشتر و توسعه بنگاه‌ و نقش‌آفرینی بیشتر آن دارایی از سوی بخش خصوصی در اقتصاد کشور شود. بااین‌حال واگذاری بنگاه‌های اقتصادی از سوی صندوق‌های بازنشستگی عملا باید بعد از مرحله فوق، یعنی سودآورکردن، اقتصادی‌کردن، اصلاح ساختار برای تداوم سودآوری و بهره‌وری انجام شود. بدیهی است صندوق‌ها باید متمرکز بر فروش بنگاه‌های اقتصادی به بهترین قیمت برای تأمین منافع بیمه‌شدگان باشند. به همین علت باید حداکثر توان خود را در بهبود اقتصادی واحدها به کار گیرند تا پس از آن، اقدام به واگذاری شود؛ مگر آنکه توانایی برای انجام چنین کاری را نداشته باشند.
واگذاری‌هایی را که تاکنون انجام ‌شده‌اند، منطقی می‌دانید؟
بهترین واگذاری از سوی صندوق‌های بازنشستگی و تأمین اجتماعی، اصلاح ساختار بنگاه‌ها و بهبود وضعیت مالی اقتصادی آنها و واگذاری از طریق بورس اوراق بهادار است. در واگذاری‌ها اگر به‌صورت کلی به سازمان یا فردی یا افراد حقیقی واگذار می‌شود، اگر اهلیت واگذارشونده برای نگهداری و توسعه بنگاه در نظر گرفته نشود، قطعا واگذاری مخرب خواهد بود. نمونه‌های واگذاری قبلی مؤید این مدعاست.
حضور صندوق‌ها در بخش‌های غیرتخصصی، چقدر منجر به اتلاف سرمایه‌های بیمه‌شدگان شده است؟
به‌طور قطع، صندوق‌های بازنشستگی باید سرمایه‌گذاری کنند و منابع بیمه‌شدگان باید به مصرف سرمایه‌گذاری برسد. ورود صندوق‌های بازنشستگی در این بخش مضر به حال بیمه‌شدگان که نیست، بلکه ضرورت است؛ اما تصدی‌گری‌های بی‌حد‌و‌حصر در این دو دهه، به این صندوق‌ها لطمات جبران‌ناپذیری زده است که باید به تدریج کاهش یابد.

بارها سخن از لیستی‌واگذارکردن شرکت‌های زیان‌ده به شستا به میان آمده و همه از شیوه این واگذار‌ی‌ها در مقابل رددیون از سوی دولت انتقاد کرده‌اند؛ اما شاید کمتر کسی باشد که با تأکید فراوان اعلام کند بنگاه‌هایی که در مقابل رددیون به شستا یا صندوق بازنشستگی کشوری واگذار شده، گزینشی و انتخاب‌شده‌ و اغلب با سوددهی بالا بوده‌اند و آنچه بعدها آنها را زیان‌ده کرد، مدیریت بد، دخالت در مدیریت بنگاه‌ها، انتصاب‌های فامیلی و... بوده است. عبدالحسین ثابت، مدیرعامل اسبق شرکت سرمایه‌گذاری سازمان تأمین اجتماعی (شستا)، در گفت‌وگو با «شرق» با رد لیستی‌واگذارشدن بنگاه‌ها می‌گوید: «به‌هیچ‌وجه این موضوع که واحدهای واگذارشده از سوی دولت به صندوق‌های بازنشستگی سودده نبوده‌اند، صحیح نیست‏، بلکه صدها واحد و بنگاه اقتصادی که واگذار شده است، سودآوری خوب و قابل قبولی داشته یا پتانسیل سودآوری خوبی را داشته‌اند. بنابراین هرگز واگذاری بنگاه‌های اقتصادی در ازای دیون دولت به صندوق‌ها نه‌تنها باری را بر دوش صندوق‌ها نگذاشته، بلکه امروز اگر صندوق‌های بازنشستگی صدها هزار میلیارد تومان دارایی ارزشمند در اختیار دارند، ناشی از این واگذاری‌هاست». ثابت در این گفت‌وگو سعی می‌کند تحلیل‌های مدیریتی خود را حول محور چندجانبه‌گرایی بیان کند. او تأکید دارد وقتی یک بنگاه‌ اقتصادی چند سهامدار دارد که در اداره آن بنگاه نقش دارند، به هیچ مدیری اجازه برخورد سلیقه‌ای نمی‌دهند. از دیدگاه مدیرعامل اسبق شرکت شستا، بهترین واگذاری از سوی صندوق‌های بازنشستگی و تأمین اجتماعی، اصلاح ساختار بنگاه‌ها و بهبود وضعیت مالی اقتصادی آنها و واگذاری از طریق بورس اوراق بهادار است. به گفته او: «در واگذاری‌ها اگر به‌صورت کلی به سازمانی یا فردی یا افراد حقیقی واگذار می‌شود، اگر اهلیت واگذارشونده برای نگهداری و توسعه بنگاه در نظر گرفته نشود، قطعا واگذاری مخرب خواهد بود».

بارها عنوان شده که صندوق‌های بازنشستگی به دلیل بازپس‌گیری طلب خود از دولت، گرفتار رد ‌دیون شده و برخی بنگاه‌ها که اغلب سوددهی پایینی داشتند، به آنها تحمیل شده است. دقیقا چه اتفاقی افتاده و بار اضافی بر دوش صندوق‌ها در چه وضعیتی است؟
به‌هیچ‌وجه این موضوع که واحدهای واگذارشده از سوی دولت به صندوق‌های بازنشستگی سودده نبوده‌اند، صحیح نیست‏، بلکه صدها واحد و بنگاه اقتصادی که واگذار شده است، سودآوری خوب و قابل قبولی داشته یا پتانسیل سودآوری خوبی را داشته‌اند. ممکن است یکی، دو بنگاه واگذار‌شده، سودآوری خوبی نداشته‌اند، اما اغلب آنها با گزینش انتخاب شده و دارای سودآوری مطلوبی بودند. در گذر زمان متأسفانه بعضی از این واحدها بر اثر مدیریت نادرست و نامطلوب، به زیان‌دهی افتاده‌اند که باید آن را آسیب‌شناسی کرد و درک درستی از زیان‌ده‌شدن آنها به دست آورد. مدیریت بد، دخالت در مدیریت بنگاه‌ها، انتصاب‌های فامیلی و... از عواملی بود که به مرور زمان، موجب زیان‌دهی این بنگاه‌ها با وجود پتانسیل بالای آنها شد. به‌عنوان نمونه پارس‌الکتریک در دهه 70، 30 میلیارد تومان سود می‌داد و اگر مدیریت مناسبی داشت، امروز سودآوری درخور توجهی داشت؛ اما مدیریت بد سبب شد فعالیت این شرکت اکنون کاملا متوقف شده است. بنابراین هرگز واگذاری بنگاه‌های اقتصادی در ازای دیون دولت به صندوق‌ها نه‌تنها باری را بر دوش صندوق‌ها نگذاشته، بلکه امروز اگر صندوق‌های بازنشستگی صدها هزار میلیارد تومان دارایی ارزشمند در اختیار دارند، ناشی از این واگذاری‌هاست.
تقریبا تمامی کارشناسان بر لیستی‌واگذار‌کردن بنگاه‌های اقتصادی دولت به صندوق‌های بازنشستگی نقد وارد کرده‌اند. نظر شما درباره لیستی‌واگذارکردن و احتمال وجود دارایی‌های بهتر چیست؟
اینکه برخی می‌گویند دولت به‌صورت لیستی بنگاه‌های اقتصادی را در قالب رد دیون به شستا یا صندوق‌های بازنشستگی واگذار کرده، ابدا درست نیست. صندوق‌ بازنشستگی کشوری و شستا هر دو به انتخاب خود، بنگاه‌ها را گزینش می‌کردند. در زمان مدیریت بنده در دهه 70 بر شستا، به‌هیچ‌عنوان نپذیرفتیم که بنگاه‌های زیان‌ده را به ما واگذار کنند. چه در خرید بنگاه‌های اقتصادی و چه در واگذاری بنگاه‌ها به شستا، هر بار لیست تهیه کرده و وارد مذاکره برای خرید بنگاه یا تحویل آن در برابر رد‌دیون می‌شدیم، نظر ما غالب بود. در یک نمونه دولت می‌خواست شرکت داده‌پردازی را با نرخ 28‌میلیاردی به ما واگذار کند. ما آن را پس دادیم. دولت مصوبه‌ای را به تصویب رساند تا این شرکت در بورس در قالب مزایده برود تا این شرکت را با قیمت مزایده به ما تحویل دهند. شرکت داده‌پردازی را آن زمان شرکت انفورماتیک به قیمت نزدیک به هفت میلیارد تومان خریداری کرد و پول آن را دولت به‌عنوان مطالبه تأمین اجتماعی به مجموعه تحویل داد. متأسفانه شاهدیم برخی کارشناسان و حتی برخی وزرای کار، به اشتباه این بنگاه‌های واگذار‌شده به شستا را به‌عنوان بنگاه‌های زیان‌ده معرفی می‌کنند که ابدا این‌گونه نبوده است. ما داروپخش را به دولت پیشنهاد دادیم که در مقابل بدهی‌اش به تأمین اجتماعی به مجموعه ما واگذار کند. این شرکت سودهای درخور توجهی را عاید تأمین اجتماعی کرد. مسائلی از این دست بسیار بوده و آنچه برخی اعلام می‌کنند، درست نیست.
شما سخن از مدیریت نامطلوب به میان آوردید، ناگفته پیداست که مدیران دولتی یا منتصبان آنها و احتمالا برخی نمایندگان مجلس به دلیل عدم توانمندی، صندوق‌ها را با چالش روبه‌رو کرده‌اند. این سیستم معیوب مدیریتی را چگونه ارزیابی می‌کنید و راه‌حل مدیریت بهتر بر صندوق‌ها را چه می‌دانید؟
اگر شرکت‌های سرمایه‌گذاری صندوق‌ها یا خود آنها، از نظام بنگاه‌داری و اداره بنگاه‌های اقتصادی به نظام سهامداری تغییر یابند و اجازه دهند چندجانبه‌گرایی در مدیریت شرکت‌ها ایجاد شود، تمام این مشکلات حل یا به‌مراتب کم ‌شود. وقتی یک بنگاه‌ اقتصادی یک سهامدار دارد، طبیعتا حرف اول و آخر را او می‌زند؛ اما وقتی چند سهامدار دارد که در اداره آن بنگاه نقش دارند، به هیچ مدیری اجازه برخورد سلیقه‌ای نمی‌دهند. از سویی، وقتی 70 تا 80 درصد سهام یک شرکت در اختیار یک صندوق بازنشستگی است، به‌طور طبیعی تمام مقررات اداری صندوق، بر آن حاکم می‌شود؛ اما اگر چندجانبه‌گرایی باشد، مجبور هستند در چارچوب بازار سرمایه آنجا را اداره کنند.
تجربه نشان داده بنگاه‌داری صندوق‌ها با ماهیت آنها سازگاری ندارد؛ خروج از بنگاه‌داری را تا چه ‌اندازه ضروری می‌دانید؟ آیا صندوق‌ها نمی‌توانند از محل این بنگاه‌ها، سودآوری را برای بیمه‌شدگان خود فراهم آورند؟
بدون تردید بنگاه‌داری برای صندوق‌ها بسیار زیان‌بار است. از ابتدا هم مقرر نبود که بنگاه‌داری در این سطح در صندوق‌ها به وجود‌ آید. در دهه 70 که واگذاری‌ها در ازای مطالبات صندوق‌ها از دولت بود، مقرر شد پس از ساماندهی بنگاه‌های اقتصادی و سودآورتر‌کردن آنها، سهامشان در بورس عرض شود. به همین جهت هم ده‌ها شرکت در دهه 70 پس از واگذاری از سوی دولت، به‌عنوان دیون و بازسازی و سودآورتر‌کردن آنها وارد بورس اوراق بهادار شدند؛ اما متأسفانه پس از این ورود اولیه، واگذاری سهام آنها به مردم متوقف شد؛ در‌حالی‌که برنامه تنظیمی این بود که سهام شستا در شرکت‌ها به حدود 40 درصد کاهش یافته و عملا مدیریت بنگاه‌های اقتصادی به‌جای یک‌جانبه‌گرایی به سمت چندجانبه‌گرایی هدایت شود. اگر این عمل از دهه 70 شروع شده بود، امروز میزان تصدی‌گری شستا و سایر صندوق‌های بازنشستگی به حداقل ممکن کاهش یافته و با تنوع در سهامداری بنگاه‌های اقتصادی، بسیاری از ناهنجاری‌های موجود در مدیریت بنگاه‌ها که حاصلی جز بهره‌وری کمتر اقتصادی یا گاهی زیان‌ده‌شدن بنگاه‌ها را به همراه نداشته، به وجود نمی‌آمد. در نتیجه صندوق‌ها هم از بهره‌ورشدن بنگاه‌ها به نفع بیمه‌شدگان خود بهره می‌بردند.
واگذاری‌های کنونی سهام مدیریتی و همین‌طور زیرمجموعه‌های شستا هم می‌تواند مطلوبیتی را که در نظر داشتید، برآورده کند؟
با واگذاری سهام بنگاه‌های اقتصادی پس از اصلاح ساختار و سودآور‌کردن آنها، صندوق‌های بازنشستگی و شستا می‌توانستند چرخه سرمایه‌گذاری را در کشور به‌طور چشمگیری فعال کرده و اشتغال نیروی انسانی را بالا برده که خود در چرخه تأمین منابع برای صندوق‌های بازنشستگی و سرمایه‌گذاری مجدد منابع و اشتغال مجدد تأثیر فراوانی داشت. متأسفانه در دو دهه اخیر به موازات واگذاری بنگاه‌های اقتصادی به صندوق‌های بازنشستگی به علت تمرکز آنها بر سرمایه‌های موجود و عدم واگذاری به ‌اندازه کافی، هم برای کاهش تصدی‌گری و هم برای سرمایه‌گذاری مجدد از افزایش سرمایه‌گذاری در کشور هم غفلت شده است که می‌توانست به‌مراتب بالاتر از وضع موجود باشد. کمااینکه واگذاری‌های کنونی و ورود شستا و شرکت‌های هلدینگ شستا و فروش فعلی آنها، نشان‌دهنده استقبال مردم و جذب منابع مالی برای شستا و سایر صندوق‌هاست که باید آنها از این فرصت استفاده کرده و منابع به‌دست‌آمده را به‌جای مصرف در هزینه‌های جاری، به مصرف سرمایه‌گذاری برسانند.
اصولا چرا واگذاری ضروری است؟
واگذاری به چند علت بسیار ضروری است: یک، کاهش تصدی‌گری و بنگاه‌داری؛ دو، چندجانبه‌گرایی در مدیریت بنگاه‌های اقتصادی به‌جای یک‌جانبه‌گرایی؛ سه، افزایش بهره‌وری و سودآوری بنگاه‌های اقتصادی در نتیجه چندجانبه‌گرایی در مدیریت و افزایش طول عمر مدیران بنگاه‌های اقتصادی و پرهیز از رفت‌وآمدهای روزانه، ماهانه و سالانه در مدیریت؛ چهار، افزایش سرمایه‌گذاری در کشور و به‌کار‌گرفتن چرخه سرمایه‌گذاری و اشتغال دائمی برای استفاده از نیروی کار و تأمین منابع برای صندوق‌های بازنشستگی؛ پنج، تأمین سلامت بیشتر برای بنگاه‌های اقتصادی و شش، بالابردن عمر مفید بنگاه‌های اقتصادی کشور. در دنیا بنگاه‌های اقتصادی بیش از صد سال با به‌‌روزرسانی و توسعه دوام می‌آورند؛ اما متأسفانه در ایران کمتر بنگاه اقتصادی‌ای بیش از 30 سال دوام می‌آورد که با واگذاری‌ها امکان تقویت بنگاه‌های اقتصادی و ماندگاری آنها فراهم می‌شود.
این واگذاری چه الزاماتی دارد؟
واگذاری‌های صندوق‌های بازنشستگی کاملا با واگذاری بنگاه‌های اقتصادی از سوی دولت متفاوت است. دولت برای واگذاری به‌هیچ‌وجه نباید روی قیمت بنگاه متمرکز شود؛ البته این به آن معنا نیست که دولت باید دارایی‌اش را مفت بفروشد؛ اما تمرکز دولت باید بر اقتصادی‌تر‌کردن، سودآورتر‌کردن، اشتغال بیشتر و توسعه بنگاه‌ و نقش‌آفرینی بیشتر آن دارایی از سوی بخش خصوصی در اقتصاد کشور شود. بااین‌حال واگذاری بنگاه‌های اقتصادی از سوی صندوق‌های بازنشستگی عملا باید بعد از مرحله فوق، یعنی سودآورکردن، اقتصادی‌کردن، اصلاح ساختار برای تداوم سودآوری و بهره‌وری انجام شود. بدیهی است صندوق‌ها باید متمرکز بر فروش بنگاه‌های اقتصادی به بهترین قیمت برای تأمین منافع بیمه‌شدگان باشند. به همین علت باید حداکثر توان خود را در بهبود اقتصادی واحدها به کار گیرند تا پس از آن، اقدام به واگذاری شود؛ مگر آنکه توانایی برای انجام چنین کاری را نداشته باشند.
واگذاری‌هایی را که تاکنون انجام ‌شده‌اند، منطقی می‌دانید؟
بهترین واگذاری از سوی صندوق‌های بازنشستگی و تأمین اجتماعی، اصلاح ساختار بنگاه‌ها و بهبود وضعیت مالی اقتصادی آنها و واگذاری از طریق بورس اوراق بهادار است. در واگذاری‌ها اگر به‌صورت کلی به سازمان یا فردی یا افراد حقیقی واگذار می‌شود، اگر اهلیت واگذارشونده برای نگهداری و توسعه بنگاه در نظر گرفته نشود، قطعا واگذاری مخرب خواهد بود. نمونه‌های واگذاری قبلی مؤید این مدعاست.
حضور صندوق‌ها در بخش‌های غیرتخصصی، چقدر منجر به اتلاف سرمایه‌های بیمه‌شدگان شده است؟
به‌طور قطع، صندوق‌های بازنشستگی باید سرمایه‌گذاری کنند و منابع بیمه‌شدگان باید به مصرف سرمایه‌گذاری برسد. ورود صندوق‌های بازنشستگی در این بخش مضر به حال بیمه‌شدگان که نیست، بلکه ضرورت است؛ اما تصدی‌گری‌های بی‌حد‌و‌حصر در این دو دهه، به این صندوق‌ها لطمات جبران‌ناپذیری زده است که باید به تدریج کاهش یابد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.