بورسبازی صندوقهای بازنشستگی
علی رحمانی، مشاور سرمایهگذاری صندوق بازنشستگی نفت مطرح کرد
صندوقهای بازنشستگی در کشور ما در اوج جوانی، احساس پیری میکنند؛ چنان که نسبت پشتیبانی بیمهشدگان به مستمریبگیران در صندوق بازنشستگی کشوری کمتر از یک و همین نسبت در سازمان تأمین اجتماعی به حدود شش رسیده که نزدیک به مرز بحران است. یکی از موضوعات مهم در حوزه صندوقهای بازنشستگی، بحث سرمایهگذاری منابع این صندوقهاست. با وجود اینکه دهههاست جمعیت شاغل بخشی از درآمد خود را توسط خود، کارفرما و دولت به این صندوقها میپردازد، اما بحران امروز این صندوقها تا حدی است که همچنان به بودجه دولت برای پرداخت هزینههای جاریشان وابسته هستند. علی رحمانی، مشاور سرمایهگذاری صندوق بازنشستگی نفت، در این گفتوگو از راهکارهای سیاستگذاری در حوزه سرمایهگذاری صندوقها میگوید و معتقد است: بهتر است صندوقها بهجای نگهداری وجه نقد برای پاسخگویی به نیازهای جاری، به تعیین نیازهای فوری خود بپردازند و منابع لازم برای پاسخگویی به نیازهای جاری را با اولویت نقدشوندگی در داراییهایی سرمایهگذاری کنند که به حفظ ارزش داراییهای صندوق کمک کند. در این خصوص به نظر میرسد با توجه به عدم امکان سرمایهگذاری صندوقها به دلیل ملاحظات قانونی-اقتصادی در حوزههای ارز و فلزات گرانبها و همچنین نبود اوراق با درآمد ثابت مصون در مقابل تورم، مناسبترین رویکرد بهمنظور پاسخگویی به چالش یادشده، سرمایهگذاری در بازار سرمایه باشد.
سیاستگذاری سرمایهگذاریهای صندوقهای بازنشستگی در ایران را چطور ارزیابی میکنید؟
درحالحاضر حدود 18 صندوق بازنشستگی در ایران وجود دارد که میتوان آنها را در طبقات دولتی، عمومی غیردولتی و صنفی- اختصاصی قرار داد. در اکثر نظامهای حکمرانی، صندوقهای بازنشستگی بهعنوان یک نهاد مالی، یکی از مهمترین ابزارها در راستای بهبود وضعیت رفاهی در سطح جامعه هستند. اگرچه هدف نهایی رویکردهای تخصیص دارایی و سرمایهگذاری در هر صندوق بازنشستگی، دستیابی به پایداری مالی آن صندوق است، اما سیاستگذاری سرمایهگذاریهای صندوقهای بازنشستگی در همه صندوقها یکسان نیست و از نوع و نحوه تأمین مالی طرح بازنشستگی، عوامل پارامتریک، محدودیتها و ملاحظات اقتصادی تأثیر میپذیرد. ازاینرو امکان ارزیابی یکپارچه سیاستهای سرمایهگذاریهای صندوقهای بازنشستگی در ایران میسر نیست، اما این موضوع که برخی از صندوقها برای تأمین تعهدات خود به بودجه دولت نیازمند هستند و برخی دیگر نیز برای ایفای تعهدات خود از فروش داراییها و تسهیلات بانکی استفاده میکنند، نشاندهنده این است که سیاستگذاری سرمایهگذاریهای صندوقهای بازنشستگی در ایران تاکنون به نحو مطلوب طراحی و اجرا نشدهاند؛ هرچند نباید از نقش عوامل پارامتریک در وضعیت صندوقها
غافل شد.
اگر نگاهی تاریخی به وضعیت صندوقها در ایران داشته باشیم، چه آسیبهای ساختاریای برای آنها میشناسید که منجر به وضعیتی شده که اکنون شاهد آن هستیم؟
صندوقهای بازنشستگی و بحران مالی آنها یکی از چالشهای اساسی اقتصاد کشورها ازجمله ایران در دهه پیشرو ارزیابی میشود که با درنظرداشتن کاهش نرخ پشتیبانی در صندوقها، اهمیت سرمایهگذاری مناسب بیش از پیش نمایان خواهد شد.
مهمترین آسیبهای صندوقهای بازنشستگی را میتوان به شرح زیر برشمرد؛ هرچند ممکن است برخی از موارد درباره همه صندوقها مصداق نداشته باشد؛ بدهی زیاد دولت به صندوقهای بازنشستگی، تأثیرگذاری درخور توجه تصمیمات دولتی در ساختار شرکتها و نحوه تخصیص داراییها، پایینبودن نرخ رشد حوزه سرمایهگذاری در صندوقها، بنگاهداری بدون رعایت ملاحظات حاکمیت شرکتی و ایجاد هلدینگها بدون ایجاد همافزایی لازم، نبود تنوع کافی در ابزارهای مالی در دسترس، عدم پایش مستمر برای برقراری ارتباط میان ساختار تعهدات صندوق و ترکیب سبد داراییها و عدم استفاده از ابزارهای انگیزشی درخور توجه مبتنی بر عملکرد مدیران.
راهکارهای دستیابی به الگوی مطلوب با توجه به تجربههای جهانی چیست؟
برخی از نهادهای بینالمللی ازجمله اتحادیه بینالمللی تأمین اجتماعی، اقدام به ارائه توصیههای سیاستی و مدیریتی کرده و اسنادی در خصوص چارچوبهای لازم برای سرمایهگذاری منتشر کردهاند که اهتمام در بهکارگیری این اسناد که بر اساس پایش تجارب جهانی نگارش شدهاند، میتواند بسیار راهگشا باشد. از دیگر موارد کمککننده در حرکت به سمت بهبود سیاستگذاری سرمایهگذاریهای صندوقها، میتوان به چندلایهشدن نظام بازنشستگی، تشکیل نهاد تنظیمکننده مســتقل از دولــت و مدیریت حرفهای داخلی در صندوقها اشاره کرد. اتحادیه بینالمللی تأمین اجتماعی (ایسا) اصول راهنماهای متعددی تدوین کرده که معروفترین آنها حکمرانی خوب است که ریزترین موضوعات را محل بحث قرار داده و راهکارهای مورد اجماع جهانی را ارائه داده است. این اصول راهنما فرایند طولانیتری را برای تصویب طی میکنند و تقریبا از سوی متخصصان مطرح دنیا بحث و بررسی میشوند. اصول راهنمای حکمرانی خوب بهنوعی حاکمیت شرکتی در نظامهای تأمین اجتماعی را توصیه میکند که در حدود 60 کشور جهان با توجه به چارچوبهای محلی به اجرا درآمده است. هر سه سال یک بار این اتحادیه بهترین عملکرد را در
پایبندی به این اصول انتخاب و معرفی میکند. ضمن آنکه اصول راهنماهای دیگری مانند جمعآوری حق بیمه، سرمایهگذاری صندوقهای بیمهای، قانونمداری، کیفیت خدمات، پیشگیری از مخاطرات شغلی، بازگشت به کار و یکپارچگی مجدد و مواردی از این قبیل نیز از سوی اتحادیه بینالمللی تأمین اجتماعی به تصویب رسیده و در اختیار اعضا قرار گرفته است. بدون شک التزام سازمانهای تأمین اجتماعی به موارد مطرحشده در اصول راهنما در چارچوب قوانین کشور، منجر به بهبود عملکرد سازمانها شده و بهنوعی کشورهای درحالتوسعه از نسخههایی که کشورهای پیشرفته بهره بردهاند، منتفع میشوند.
بااینحال باید در نظر داشت که نظام سرمایهگذاری در صندوقها با وجود نظام مدیریت ریسک و نظام حکمرانی مناسب در کنار خود به عملکرد مطلوب دست خواهد یافت.
روش مطلوب سرمایهگذاری داراییها با توجه به رکود تورمی اقتصاد ایران کدام حوزههاست؟
یکی از چالشهای پیشروی صندوقهای بازنشستگی در شرایط تورمی، لزوم نگهداشت وجه نقد برای پاسخگویی به تعهدات جاری صندوقهاست. از طرفی تخصیص منابع به این شکل، باعث ازدسترفتن ارزش داراییهای صندوق در مقابل تورم خواهد شد که پاسخگویی به تعهدات آتی صندوق را دچار مشکل خواهد کرد. ازاینرو به نظر میرسد بهتر است صندوقها بهجای نگهداری وجه نقد برای پاسخگویی به نیازهای جاری، به تعیین نیازهای فوری خود بپردازند و منابع لازم برای پاسخگویی به نیازهای جاری را با اولویت نقدشوندگی در داراییهایی سرمایهگذاری کنند که به حفظ ارزش داراییهای صندوق کمک کند. در این خصوص به نظر میرسد با توجه به عدم امکان سرمایهگذاری صندوقها به دلیل ملاحظات قانونی-اقتصادی در حوزههای ارز و فلزات گرانبها و همچنین نبود اوراق با درآمد ثابت مصون در مقابل تورم، مناسبترین رویکرد بهمنظور پاسخگویی به چالش یادشده، سرمایهگذاری در بازار سرمایه باشد.
علاوه بر این، از آنجا که این صندوقها ماهیت بیننسلی دارند و باید برای بلندمدت نیز برنامهریزی کنند، بهتر است همزمان با درنظرگرفتن استراتژی متنوعسازی، چرخههای تجاری حوزههای مختلف سرمایهگذاری را نیز در نظر گیرند تا در چنین شرایطی عملا همه حوزههای سرمایهگذاری آنها همزمان در رکود نباشد یا دستکم تأثیرپذیری همه آنها از رکود به یک اندازه نباشد. همچنین معمولا دورههای رکود زمانهای مناسبی برای برنامهریزی جهت تعریف طرحها و انجام سرمایهگذاریهایی است که بهثمررسیدن آنها همزمان با دوره رونق پیشرو ارزیابی میشود.
سبد داراییها به نظر شما بهتر است در کدام بخشهای مولد تولید یا خدمات به کار گرفته شوند؟
بخش بزرگی از تولید ناخالص داخلی کشور متعلق به بخش خدمات است؛ با وجود این، از آنجا که صندوقهای بازنشستگی به صورت کلی معمولا از مالکان داراییهای بزرگ هستند و حوزه خدمات ما بیشتر حوزه کسبوکارهای کوچک و متوسط است، ورود صندوقها به این حوزهها چندان مطلوب به نظر نمیرسد؛ مگر خدماتی که مصرفکننده نهایی آن ذینفعان خود صندوق باشند مانند خدمات در حوزههای درمانی و رفاهی. در بخشهای تولید نیز ضمن معیار قراردادن وضعیت فعلی سودآوری و چشمانداز آتی شرکت، به نظر میرسد اولویت با بخشهایی باشد که از اندازههای بزرگ برای ورود منابع کلان صندوقهای بازنشستگی برخوردار باشند. مضاف بر اینکه ماهیت فعالیت آنها بهگونهای باشد که بیشترین مصونیت را در قبال تورم ایجاد کنند و این ویژگی به بهترین نحو در صنایع و شرکتهای صادراتمحور مشاهده میشود. از طرف دیگر، با وجود اهمیت سود سرمایهای با توجه به لزوم اطمینان صندوقها از کسب جریان نقدی مستمر، مطلوبتر است که رویکرد صندوقها به سمت شرکتهایی باشد که از کیفیت سود و توان بالایی در پرداخت سود برخوردار باشند؛ چراکه شرایط بازار همیشه امکان نقدکردن سود سرمایهای در اندازه
صندوقهای بازنشستگی را فراهم نمیکند.
آیا درحالحاضر بورس بازار مناسبی برای سرمایهگذاری صندوقهاست؟
درحالحاضر بخش درخور توجهی از سهام شرکتهای بورسی، چه به لحاظ ارزش و چه به لحاظ تعداد (مستقیم یا غیرمستقیم)، متعلق به صندوقهای بازنشستگی است. مقایسه بازار بورس با سایر بازارهای موازی نشان میدهد این بازار در بلندمدت بازدهی بالاتری را نصیب فعالان خود کرده است. همچنین با توجه به تنوع صنایع موجود در بورس، امکان تنوعبخشی به داراییها در این بازار برای صندوقها به صورت بالقوه فراهم است که میتواند بسیاری از حوزهها و طبقات دارایی را که پیشتر ذکر شد، دربر گیرد. همچنین روند افزایشی حجم و ارزش معاملات به صندوقها این امکان را میدهد که با عرضه سهام موجود خود، منابع حاصله را صرف خرید سهام سایر شرکتها بهمنظور بهینهکردن سبد سرمایهگذاری یا مصرف در طرحها در راستای اطمینان از حصول منافع بلندمدت برای ذینفعان صندوق کنند.
صندوقهای بازنشستگی در کشور ما در اوج جوانی، احساس پیری میکنند؛ چنان که نسبت پشتیبانی بیمهشدگان به مستمریبگیران در صندوق بازنشستگی کشوری کمتر از یک و همین نسبت در سازمان تأمین اجتماعی به حدود شش رسیده که نزدیک به مرز بحران است. یکی از موضوعات مهم در حوزه صندوقهای بازنشستگی، بحث سرمایهگذاری منابع این صندوقهاست. با وجود اینکه دهههاست جمعیت شاغل بخشی از درآمد خود را توسط خود، کارفرما و دولت به این صندوقها میپردازد، اما بحران امروز این صندوقها تا حدی است که همچنان به بودجه دولت برای پرداخت هزینههای جاریشان وابسته هستند. علی رحمانی، مشاور سرمایهگذاری صندوق بازنشستگی نفت، در این گفتوگو از راهکارهای سیاستگذاری در حوزه سرمایهگذاری صندوقها میگوید و معتقد است: بهتر است صندوقها بهجای نگهداری وجه نقد برای پاسخگویی به نیازهای جاری، به تعیین نیازهای فوری خود بپردازند و منابع لازم برای پاسخگویی به نیازهای جاری را با اولویت نقدشوندگی در داراییهایی سرمایهگذاری کنند که به حفظ ارزش داراییهای صندوق کمک کند. در این خصوص به نظر میرسد با توجه به عدم امکان سرمایهگذاری صندوقها به دلیل ملاحظات قانونی-اقتصادی در حوزههای ارز و فلزات گرانبها و همچنین نبود اوراق با درآمد ثابت مصون در مقابل تورم، مناسبترین رویکرد بهمنظور پاسخگویی به چالش یادشده، سرمایهگذاری در بازار سرمایه باشد.
سیاستگذاری سرمایهگذاریهای صندوقهای بازنشستگی در ایران را چطور ارزیابی میکنید؟
درحالحاضر حدود 18 صندوق بازنشستگی در ایران وجود دارد که میتوان آنها را در طبقات دولتی، عمومی غیردولتی و صنفی- اختصاصی قرار داد. در اکثر نظامهای حکمرانی، صندوقهای بازنشستگی بهعنوان یک نهاد مالی، یکی از مهمترین ابزارها در راستای بهبود وضعیت رفاهی در سطح جامعه هستند. اگرچه هدف نهایی رویکردهای تخصیص دارایی و سرمایهگذاری در هر صندوق بازنشستگی، دستیابی به پایداری مالی آن صندوق است، اما سیاستگذاری سرمایهگذاریهای صندوقهای بازنشستگی در همه صندوقها یکسان نیست و از نوع و نحوه تأمین مالی طرح بازنشستگی، عوامل پارامتریک، محدودیتها و ملاحظات اقتصادی تأثیر میپذیرد. ازاینرو امکان ارزیابی یکپارچه سیاستهای سرمایهگذاریهای صندوقهای بازنشستگی در ایران میسر نیست، اما این موضوع که برخی از صندوقها برای تأمین تعهدات خود به بودجه دولت نیازمند هستند و برخی دیگر نیز برای ایفای تعهدات خود از فروش داراییها و تسهیلات بانکی استفاده میکنند، نشاندهنده این است که سیاستگذاری سرمایهگذاریهای صندوقهای بازنشستگی در ایران تاکنون به نحو مطلوب طراحی و اجرا نشدهاند؛ هرچند نباید از نقش عوامل پارامتریک در وضعیت صندوقها
غافل شد.
اگر نگاهی تاریخی به وضعیت صندوقها در ایران داشته باشیم، چه آسیبهای ساختاریای برای آنها میشناسید که منجر به وضعیتی شده که اکنون شاهد آن هستیم؟
صندوقهای بازنشستگی و بحران مالی آنها یکی از چالشهای اساسی اقتصاد کشورها ازجمله ایران در دهه پیشرو ارزیابی میشود که با درنظرداشتن کاهش نرخ پشتیبانی در صندوقها، اهمیت سرمایهگذاری مناسب بیش از پیش نمایان خواهد شد.
مهمترین آسیبهای صندوقهای بازنشستگی را میتوان به شرح زیر برشمرد؛ هرچند ممکن است برخی از موارد درباره همه صندوقها مصداق نداشته باشد؛ بدهی زیاد دولت به صندوقهای بازنشستگی، تأثیرگذاری درخور توجه تصمیمات دولتی در ساختار شرکتها و نحوه تخصیص داراییها، پایینبودن نرخ رشد حوزه سرمایهگذاری در صندوقها، بنگاهداری بدون رعایت ملاحظات حاکمیت شرکتی و ایجاد هلدینگها بدون ایجاد همافزایی لازم، نبود تنوع کافی در ابزارهای مالی در دسترس، عدم پایش مستمر برای برقراری ارتباط میان ساختار تعهدات صندوق و ترکیب سبد داراییها و عدم استفاده از ابزارهای انگیزشی درخور توجه مبتنی بر عملکرد مدیران.
راهکارهای دستیابی به الگوی مطلوب با توجه به تجربههای جهانی چیست؟
برخی از نهادهای بینالمللی ازجمله اتحادیه بینالمللی تأمین اجتماعی، اقدام به ارائه توصیههای سیاستی و مدیریتی کرده و اسنادی در خصوص چارچوبهای لازم برای سرمایهگذاری منتشر کردهاند که اهتمام در بهکارگیری این اسناد که بر اساس پایش تجارب جهانی نگارش شدهاند، میتواند بسیار راهگشا باشد. از دیگر موارد کمککننده در حرکت به سمت بهبود سیاستگذاری سرمایهگذاریهای صندوقها، میتوان به چندلایهشدن نظام بازنشستگی، تشکیل نهاد تنظیمکننده مســتقل از دولــت و مدیریت حرفهای داخلی در صندوقها اشاره کرد. اتحادیه بینالمللی تأمین اجتماعی (ایسا) اصول راهنماهای متعددی تدوین کرده که معروفترین آنها حکمرانی خوب است که ریزترین موضوعات را محل بحث قرار داده و راهکارهای مورد اجماع جهانی را ارائه داده است. این اصول راهنما فرایند طولانیتری را برای تصویب طی میکنند و تقریبا از سوی متخصصان مطرح دنیا بحث و بررسی میشوند. اصول راهنمای حکمرانی خوب بهنوعی حاکمیت شرکتی در نظامهای تأمین اجتماعی را توصیه میکند که در حدود 60 کشور جهان با توجه به چارچوبهای محلی به اجرا درآمده است. هر سه سال یک بار این اتحادیه بهترین عملکرد را در
پایبندی به این اصول انتخاب و معرفی میکند. ضمن آنکه اصول راهنماهای دیگری مانند جمعآوری حق بیمه، سرمایهگذاری صندوقهای بیمهای، قانونمداری، کیفیت خدمات، پیشگیری از مخاطرات شغلی، بازگشت به کار و یکپارچگی مجدد و مواردی از این قبیل نیز از سوی اتحادیه بینالمللی تأمین اجتماعی به تصویب رسیده و در اختیار اعضا قرار گرفته است. بدون شک التزام سازمانهای تأمین اجتماعی به موارد مطرحشده در اصول راهنما در چارچوب قوانین کشور، منجر به بهبود عملکرد سازمانها شده و بهنوعی کشورهای درحالتوسعه از نسخههایی که کشورهای پیشرفته بهره بردهاند، منتفع میشوند.
بااینحال باید در نظر داشت که نظام سرمایهگذاری در صندوقها با وجود نظام مدیریت ریسک و نظام حکمرانی مناسب در کنار خود به عملکرد مطلوب دست خواهد یافت.
روش مطلوب سرمایهگذاری داراییها با توجه به رکود تورمی اقتصاد ایران کدام حوزههاست؟
یکی از چالشهای پیشروی صندوقهای بازنشستگی در شرایط تورمی، لزوم نگهداشت وجه نقد برای پاسخگویی به تعهدات جاری صندوقهاست. از طرفی تخصیص منابع به این شکل، باعث ازدسترفتن ارزش داراییهای صندوق در مقابل تورم خواهد شد که پاسخگویی به تعهدات آتی صندوق را دچار مشکل خواهد کرد. ازاینرو به نظر میرسد بهتر است صندوقها بهجای نگهداری وجه نقد برای پاسخگویی به نیازهای جاری، به تعیین نیازهای فوری خود بپردازند و منابع لازم برای پاسخگویی به نیازهای جاری را با اولویت نقدشوندگی در داراییهایی سرمایهگذاری کنند که به حفظ ارزش داراییهای صندوق کمک کند. در این خصوص به نظر میرسد با توجه به عدم امکان سرمایهگذاری صندوقها به دلیل ملاحظات قانونی-اقتصادی در حوزههای ارز و فلزات گرانبها و همچنین نبود اوراق با درآمد ثابت مصون در مقابل تورم، مناسبترین رویکرد بهمنظور پاسخگویی به چالش یادشده، سرمایهگذاری در بازار سرمایه باشد.
علاوه بر این، از آنجا که این صندوقها ماهیت بیننسلی دارند و باید برای بلندمدت نیز برنامهریزی کنند، بهتر است همزمان با درنظرگرفتن استراتژی متنوعسازی، چرخههای تجاری حوزههای مختلف سرمایهگذاری را نیز در نظر گیرند تا در چنین شرایطی عملا همه حوزههای سرمایهگذاری آنها همزمان در رکود نباشد یا دستکم تأثیرپذیری همه آنها از رکود به یک اندازه نباشد. همچنین معمولا دورههای رکود زمانهای مناسبی برای برنامهریزی جهت تعریف طرحها و انجام سرمایهگذاریهایی است که بهثمررسیدن آنها همزمان با دوره رونق پیشرو ارزیابی میشود.
سبد داراییها به نظر شما بهتر است در کدام بخشهای مولد تولید یا خدمات به کار گرفته شوند؟
بخش بزرگی از تولید ناخالص داخلی کشور متعلق به بخش خدمات است؛ با وجود این، از آنجا که صندوقهای بازنشستگی به صورت کلی معمولا از مالکان داراییهای بزرگ هستند و حوزه خدمات ما بیشتر حوزه کسبوکارهای کوچک و متوسط است، ورود صندوقها به این حوزهها چندان مطلوب به نظر نمیرسد؛ مگر خدماتی که مصرفکننده نهایی آن ذینفعان خود صندوق باشند مانند خدمات در حوزههای درمانی و رفاهی. در بخشهای تولید نیز ضمن معیار قراردادن وضعیت فعلی سودآوری و چشمانداز آتی شرکت، به نظر میرسد اولویت با بخشهایی باشد که از اندازههای بزرگ برای ورود منابع کلان صندوقهای بازنشستگی برخوردار باشند. مضاف بر اینکه ماهیت فعالیت آنها بهگونهای باشد که بیشترین مصونیت را در قبال تورم ایجاد کنند و این ویژگی به بهترین نحو در صنایع و شرکتهای صادراتمحور مشاهده میشود. از طرف دیگر، با وجود اهمیت سود سرمایهای با توجه به لزوم اطمینان صندوقها از کسب جریان نقدی مستمر، مطلوبتر است که رویکرد صندوقها به سمت شرکتهایی باشد که از کیفیت سود و توان بالایی در پرداخت سود برخوردار باشند؛ چراکه شرایط بازار همیشه امکان نقدکردن سود سرمایهای در اندازه
صندوقهای بازنشستگی را فراهم نمیکند.
آیا درحالحاضر بورس بازار مناسبی برای سرمایهگذاری صندوقهاست؟
درحالحاضر بخش درخور توجهی از سهام شرکتهای بورسی، چه به لحاظ ارزش و چه به لحاظ تعداد (مستقیم یا غیرمستقیم)، متعلق به صندوقهای بازنشستگی است. مقایسه بازار بورس با سایر بازارهای موازی نشان میدهد این بازار در بلندمدت بازدهی بالاتری را نصیب فعالان خود کرده است. همچنین با توجه به تنوع صنایع موجود در بورس، امکان تنوعبخشی به داراییها در این بازار برای صندوقها به صورت بالقوه فراهم است که میتواند بسیاری از حوزهها و طبقات دارایی را که پیشتر ذکر شد، دربر گیرد. همچنین روند افزایشی حجم و ارزش معاملات به صندوقها این امکان را میدهد که با عرضه سهام موجود خود، منابع حاصله را صرف خرید سهام سایر شرکتها بهمنظور بهینهکردن سبد سرمایهگذاری یا مصرف در طرحها در راستای اطمینان از حصول منافع بلندمدت برای ذینفعان صندوق کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.