|

معجزه مدیریت

صندوق بازنشستگي براي خروج از بنگاه‌داري مسير بورسي‌شدن را در پيش گرفت

صندوق‌هاي بازنشستگي كه ذخاير بين‌نسلي را مديريت مي‌كنند، در جريان اجراي سياست‌هاي اصل 44 و ردديون‌هاي دولت صاحب شركت‌هاي زيان‌دهي شده‌اند كه حالا براي ساماندهي آنها برنامه‌هايي تدوين كرده‌اند. اكبر افتخاري، مديرعامل صندوق بازنشستگي كشور، مي‌گويد در مدت كوتاه مديريتش كارگروهي تشكيل داده تا شركت‌هايي كه ظرفيت و قابليت پربازده‌شدن را دارند، شناسايي كرده و احياي آنها را پيگيري كند. به گفته او چهار تا پنج شركت شناسايي شده‌اند كه قابليت احيا داشته‌اند. بورسي‌شدن از ديگر برنامه‌هايي است كه او براي مقابله با بنگاه‌داري صندوق بازنشستگي پيگيري مي‌‎كند. از نگاه افتخاري، با بورسي‌شدن علاوه بر اينكه اصل اساسي خروج از بنگاه‌داري پيگيري مي‌شود، زمينه شفاف‌شدن دارايي‌هاي شركت‌هاي زيرمجموعه صندوق بازنشستگي هم فراهم مي‌شود. در گفت‌وگوي پيش‌رو، افتخاري به تشريح برنامه‌هاي صندوق بازنشستگي براي ساماندهي دارايي‌هايش مي‎پردازد.

از مسائل مهمي كه صندوق‌هاي بازنشستگي با آن روبه‌رو هستند، نظام سرمايه‌گذاري در اين صندوق‌ها است؛ اما قوانين مديريت صندوق‌ها در بخش سرمايه‌گذاري خطاهايي دارد و نتوانسته سهم سرمايه‌گذاري‌هاي كم‌ريسك و پربازده را در مديريت منابع بالا ببرد. به عقيده شما اصلاح قوانين مي‌تواند به حل مشكل كمك كند؟

نظام بيمه‌گري كه بازنشستگي يكي از ابعاد آن است، دو بال اصلي دارد؛ يك بال فعاليت اصلي خود بيمه‌گري است كه كارهاي عمليات بيمه‌گري را انجام مي‌دهد. يكي از انواع بيمه‌ها نیز بيمه‌هاي بازنشستگي هستند. يك بال ديگر هم بال سرمايه‌گذاري است. سرمايه‌گذاري با اين رويكرد بايد در سازمان‌هاي بيمه‌گر انجام شود كه بتواند هزينه‌هاي آتي را براي بيمه‌نامه‌اي كه امروز صادر مي‌شود، تأمين كند. وقتي شما يك عمليات بازنشستگي را انجام مي‌دهيد، يعني تعهد بلند‌مدتي را ايجاد مي‌كنيد. وقتي تعهد بلندمدت ايجاد مي‌كنيد، در كنار آن سرمايه‌گذاري مي‌كنيد؛ براي اينكه اين سرمايه‌گذاري در آينده منابعي تأمين كند كه بتوانيد اين تعهدات بلندمدت را ايفا كنيد.
اين منطق كلي در بُعد سرمايه‌گذاري است. به نظر من با توجه به مطالعاتي كه در ايران هست و در شرايطي كه صندوق بازنشستگي كشوري و ساير صندوق‌ها هم هستند، دو يا سه موضوع با هم باعث مي‌شود بعضا سرمايه‌گذاري، بازدهي مطلوب براي اينكه تعهدات بلندمدت ايفا شود و حتي تعهداتي را كه با آن روبه‌رو است، كسب نكند. فقط قوانين و مقررات نيستند. در حوزه سرمايه‌گذاري ما بايد آزادي عمل داشته باشيم و سرمايه‌گذاري موفق، سرمايه‌گذاري‌هايي هستند كه آزادي عمل خوبي دارند و مي‌توانند با آزادي عمل خوبي فعاليت‌هاي خود را انجام دهند. اينجا دستورالعمل‌ها و آيين‌نامه‌ها لازم است؛ آنها باید براي اينكه اين آزادي عمل شكل بگيرد، كمك كنند و بعضا در طول مدت زمان بتوانيم بين صنايع پربازده، سرمايه خود را جابه‌جا كنيم. قوانين و مقررات آنجايي مي‌توانند كمك كنند كه شما بتوانيد بين صنايع پربازده جابه‌جا شويد و در جابه‌جايي سرعت داشته باشيد. بخش خصوصي را نگاه كنيد؛ بخش خصوصي وقتي كه كار مي‌كند، مي‌بيند به‌راحتي خود را از صنعتي كه بازدهي‌اش كاهش مي‌يابد، بيرون مي‌كشد و وارد صنعتي مي‌شود كه بازدهي بالاتري ايجاد مي‌كند. اگر قرار است بتوانيم در صندوق‌هاي بازنشستگي كه يكي از ابعاد اصلي آن سرمايه‌گذاري و بازدهي است، منابع را بين صنايع پربازده حركت دهيم، نياز به آزادي عمل داريم كه قوانين و مقررات اينجا كار را تسهيل مي‌كند. دومين نكته كه به نظر من نكته مهمي است، اين است كه ما اقداماتي انجام مي‌دهيم كه بتوانيم كمك بگيريم و استراتژي‌محور سرمايه‌گذاري كنيم. بايد اساسا ببينيم صنايع آينده كدام‌ هستند و در چه صنعتي بايد ورود كرد. اين هم يكي از ابعاد كار است. آينده‌پژوهي در حوزه‌هاي اقتصادي و سرمايه‌گذاري به نظر من يكي از ابعاد جدي است. اساسا بايد بدانيم در كدام صنايع وارد شويم، مقدماتش را فراهم كنيم كه وارد اين صنعت شويم و بدانيم اساسا در چه حوزه‌اي بازدهي بالاتري وجود دارد. مزيت‌هاي ما در اقتصاد ايران چيست كه بتوانيم وارد حوزه‌هاي مزيت‌دار شويم و... كه بحث مفصل‌تري است. زنجيره‌هاي ارزش در صنايع مرتبط با صندوق چيست كه در آن زنجيره ارزش، با اولويت وارد شويم. اينجا نياز داريم يك مدل استراتژيك داشته باشيم و بتوانيم در صنايع پربازده حركت كنيم. در اينجا بايد عرض كنم به نظر من نكته كليدي اين است كه يك فرض را بپذيريم. اين فرض، فرضی راهبردي است. سرمايه‌گذاري در صندوق‌هاي بازنشستگي بايد در دارايي‌ها و پروژه‌هايي شكل بگيرد كه سه ويژگي داشته باشند. اين خيلي مهم است. اول اينكه دارايي‌ها بايد بازدهي مناسب داشته باشند. دوم، از ريسك متعادل و مناسبي برخوردار باشند. چرا نمي‌گويم ريسك كم‌بازده، زيرا اگر ريسك را كم كنيد به تناسب آن انتظار بازدهي كاهش مي‌يابد. بايد درصدي از ريسك متعادل را بپذيريم. سوم و مهم‌تر از همه، سرمايه‌گذاري‌ها بايد دراز‌مدت باشند. اين سه ويژگي را بايد در فعاليت‌هاي سرمايه‌گذاري كه قصد ورود داريم، به‌عنوان فرض محوري بپذيريم؛ يعني در حوزه‌هايي كه مي‌خواهيم وارد شويم، بايد سه ويژگي بازدهي مناسب و بالا، ريسك متعادل و بلندمدت‌بودن را شاهد باشيم. ضمن اينكه ناگزيريم در كوتاه‌مدت هم يك‌سري اقدامات را انجام دهيم.
چه اقداماتي در كوتاه‌مدت بايد انجام شود؟
نكته‌اي كه از قوانين و مقررات هم مهم‌تر است، بحث مديريت است. يكي از بحث‌هاي جدي كه در مورد حوزه اقتصادي صندوق‌هاي بازنشستگي در سازمان‌هاي بيمه‌گر داريم، اين است كه بتوانيد اعمال مديريت مناسب در دارايي‌هاي اقتصادي بكنيم. اگر در بهترين سرمايه‌گذاري كه مي‌تواند بازدهي ايجاد كند، سرمايه‌گذاري كنيد، اما مديريت مناسب روي آن اعمال نكنيد، سرمايه‌گذاري به مرور زمان از بين مي‌رود و هيچ استفاده‌اي از آن نمي‌شود. موارد مشابه هم زياد است كه اتفاقا سرمايه‌گذاري در فضاي مناسبي شكل گرفته است، اما با وجودي كه در فضاي مناسبی بوده، به دليل عدم مديريت يا سوء‌مديريت سرمايه‌گذاري دچار مشكل شده است. در حقيقت يكي از اركان اساسي در حوزه سرمايه‌گذاري صندوق‌ها، علاوه بر مواردي كه گفتم از‌جمله بحث تسهيل‌شدن جابه‌جايي در بين حوزه‌هاي سرمايه‌گذاري، بحث مديريت دارايي‌ها و مديريت حوزه اقتصادي است. مديريت هم نه به‌عنوان مدير‌داشتن در يك مجموعه است، زيرا همه واحدها مدير دارند؛ مديريت به اين مفهوم كه يك نظام مديريتي يا حكمراني شركتي بر اين بحث حاكم شود كه بتواند اين نظام مديريتي و حاكميت شركتي يا حكمراني شركتي را با يك برنامه مشخص حركت دهد و جلو ببرد. اين نظام نياز به يك مديريت اقتصادي دقيق و خيلي مناسب دارد و هدفمند بايد شود؛ يعني بايد اين مديريت بداند شما چه انتظاراتي داريد. انتظارات را براي شركت‌ها تعريف كنيد. مرتب ارزيابي بكنيد و آن را هدايت كنيد. با آنها همراه شويد. بعد هم‌زمان اختيارات بدهيد كه بتوانند شكوفايي اقتصادي را ايجاد كنند. در حوزه اقتصادي، منظورمان از اينكه مديريت بايد بشود، این است که بتوانيم آنجا را به شكوفايي اقتصادي برسانيم تا ميوه آن برگردد و در حوزه تعهدات بلندمدتي كه در بخش بازنشستگي ايجاد كرديم، عمل كند. بنابراين، اين هم يك بحث مهم در حوزه سرمايه‌گذاري است كه بتوان در این حوزه علاوه بر قوانين و مقررات، مديريت هم اعمال شود و سومين نياز صندوق‌ها، ايجاد نظام نظارتي در اين حوزه است؛ به اين مفهوم كه شما بتوانيد نظام بودجه‌ريزي دقيقي داشته باشيد، نظام ارزيابي‌هاي فصلي داشته و استراتژي‌محور به موضوع نگاه كنيد. اين هم در كنار دو ركن قبلي مي‌تواند كمك كند كه حوزه سرمايه‌گذاري شكوفا شود و به نتيجه برسد.
نظام اكچوئري صندوق‌ها براي سرمايه‌گذاري به اين ساختارها چه پیشنهاد‌هایی مي‌دهد؟
اساسا اكچوئري به ما اين جواب را مي‌دهد كه آيا بين تعهدات و منابع توازن وجود دارد يا نه. اكچوئري اين را به ما مي‌گويد. نظام اكچوئري در حال حاضر در صندوق بازنشستگي نشان مي‌دهد كه تعهدات و منابع صندوق‌ها توازن كافي ندارد و بنابراين بايد براي منابع فكری جدي بشود. تعهدات سر جايش است. زماني كه يك نفر مي‌آيد و اولين كسور را از حقوق او كم مي‌كنيد، يعني تعهد را ايجاد كرده‌ايد. از اين به بعد بايد منابع مناسب برايش تأمين شود. نظام اكچوئري به ما نشان مي‌دهد كه آيا اين تعهدات و منابع با هم توازن دارد يا نه. الان اين توازن به هم خورده است و بايد فكر جدي براي آن شود. ما برنامه‌ريزي جدي هم مي‌كنيم. اين مسئله مورد توجه دولت‌هاست. الان در برنامه ششم توجه جدي دارند به اينكه اين توازن و تعهدات را چگونه با منابع انجام دهند. دسترسي به اهداف نياز به زمان دارد كه شرايط بهبود يابد. عمده اين مشكل از جايي آغاز شده كه فعاليت‌هاي اقتصادي صندوق نتوانسته سهم مناسبي از تعهدات ايجاد كند؛ يعني ما نتوانستيم از فعاليت‌هاي اقتصادي صندوق سهم مناسبي ايجاد كنيم و اين توازن به تدريج به هم خورد.
در صحبت‌هایتان اشاره كرديد به اينكه لازم است سريع سرمايه‌گذاري‌ها جابه‌جا شود؛ با چه مكانيسمي مي‌توان اين كار را انجام داد؟
پيش‌تر هم گفتم و آنچه را مي‌گويم در دست انجام داريم. ما نياز به يك برنامه مشخص در حوزه‌هاي سرمايه‌گذاري اولويت‌دار داريم. فرض كنيم در صنعت حمل‌و‌نقل فعاليت مي‌كنيم يا در صنعت گردشگري هستيم يا...، مي‌بينيد كه صنعت پتروشيمي، فولاد، ساختمان يا هركدام از اينها اولويت بهتري دارد. مثلا ICT يك صنعت رو به آينده است. من نگاه مي‌كنم كه در سبد سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگي هيچ سرمايه‌گذاري در حوزه ICT انجام نشده است.
آيا ICT ريسك ندارد؟
ريسك دارد، ولي ريسكش مطلوب است. نسبت به بازدهي كه ايجاد مي‌كند، ريسكش كم است. ضمن اينكه چون صنعت آينده است و مردم همه به سمت بازار و تقاضا مي‌روند، وضعيت مناسبي دارد. زماني ريسكش بالا بود كه تازه اين مسائل و ICT در حال مطرح‌شدن بود. در حال حاضر همه به استفاده از ابزارهاي الكترونيك روي آورده‌اند. حوزه الكترونيك وارد زندگي مردم شده است. وقتي يك كالا يا خدمتي وارد زندگي مردم مي‌شود، ريسكش به‌شدت پايين مي‌آيد و ديگر آن كالا از يك كالاي آزمايشگاهي تبديل به يك كالاي مصرفي شده است. آنجاست كه ديگر ريسك‌ها كاهش مي‌يابد. اما در سبد سرمايه‌گذاري صندوق در حوزه ICT اصلا فكري نشده است. در چنين مواقعي ما بايد برنامه‌ريزي كنيم و در نظر داشته باشيم كه ICT يك حوزه رو به آينده با بازدهي خيلي مناسب است. اگر در بورس اوراق بهادار و در دنيا بررسي كنيد، خواهيد ديد 10 شركت اول دنيا عمدتا در حوزه ICT هستند. در خود ايران شركت‌هاي اول بورس با بازدهي مناسب را نگاه مي‌كنيد، مي‌بينيد كه چندتاي آن در حوزه ICT هست. سيگنال‌ها به ما نشان مي‌دهد اين سرمايه‌‎گذاري مناسب است و بازدهي مناسبي مي‌تواند ايجاد كند؛ بنابراين ما مي‌توانيم به سمت اين حوزه برويم. بااین‌حال، بايد از بعضي حوزه‌ها خارج شويم. اينجاست كه چابكي لازم است. در حال حاضر يك استراتژي كلان وجود دارد و بحث خروج از بنگاه‌داري به‌عنوان يك اصل اساسي براي بنگاه‌ها مطرح شده است. قوانين و مقررات آن هم مطرح است. براي اينكه بتوانيد اين مسئله را هماهنگ كنيد و در عين حال سرمايه‌گذاري را به سمت سرمايه‌گذاري مناسب ببريد، بنگاه‌داري نكنيد، اما در عين حال سرمايه‌گذاري پربازده انجام دهيد، نياز به چابكي داريد كه بتوانيد جابه‌جا شويد. شما قصد داريد از يك بنگاه خارج شويد و مي‌خواهيد داخل سرمايه‌گذاري يا شركتي برويد كه سهامداري بكنيد، اما بنگاه‌داري نكنيد. اين يك تغيير رويكرد است، اما به راحتي انجام نمي‌شود؛ چراکه شرايط هم بايد در آيين‌نامه‌هاي سهل‌گيرانه نوشته شود و هم اجازه داده شود اين كار با سهولت لازم انجام شود. البته ما به‌شدت اين استراتژي يعني موضوع خروج از بنگاه‌داري را در صندوق دنبال مي‌كنيم. اولين گام ما هم تعطيلي شركت‌هاي كاغذي بود كه نزديك به 23، 24 شركت كاغذي تعطيل شده است. فرايند ادغام همين تعداد شركت كم‌بازده كه زيان بالايي داشتند، طي مي‌شود و فرايند خروج از بنگاه‌داري را به اين معنا پيگيري مي‌كنيم. اين مسئله يكي از استراتژي‌هاي دولت است و در قوانين و مقررات، سياست‌هاي كلي اصل 44 و سياست‌هاي كلان كشور هم وجود دارد. ما آن را به جد دنبال و تلاش مي‌كنيم كمتر بنگاه‌داري بكنيم و بيشتر سهامداري پربازده را پيگيري مي‌كنيم.
به نظر مي‌رسد خيلي در واگذاري بنگاه‌ها موفق نبوده‌ايد؛ برای مثال مي‌بينيم صندوق بازنشستگي بيش از 180 شركت با درصد سهام مختلف را در اختيار دارد. چرا اين اتفاق رخ داد؟
سهامداري اساسا چيز مذمومي نيست. ما باید از بنگاه‌داري خارج شويم و سهامداري كنيم. صندوق‌هاي بازنشستگي‌ای كه سرمايه‌گذاري نكنند، بايد سرمايه‌گذاري كنند و سرمايه‌گذاري متنوع باشد. اصول مديريت مالي و مديريت پرتفو به ما تأكيد مي‌كند سرمايه‌گذاري‌هاي متنوع بايد انجام دهيد تا ريسك را كاهش دهيد. ما به‌منظور كاهش ريسك بايد اين كار را انجام دهيم. ضمن اينكه بازدهي را بايد مديريت كنيم. پس اساسا سهامداري بايد انجام شود؛ منتها اينكه ما از بنگاه‌داري خارج شويم و به سمت سهام‌داري برويم، بحثی جدي است. ما 117 شركت در سال گذشته داشتيم كه در اينها بنگاه‌داري مي‌كرديم. تعدادي شركت هم داريم كه در آنها سهامداري مي‌كنيم؛ يعني در اداره آن بنگاه خيلي دخل‌و‌تصرفي نداريم و فقط از مزايا و بازدهي بنگاه‌ها استفاده مي‌كنيم كه اتفاقا خيلي هم مناسب است. تركيب سبد پرتفوي بورسي غير‌مديريتي ما تركيب پربازده‌اي است و مي‌تواند مناسب باشد. از زماني كه من به صندوق منتقل شدم يعني ششم بهمن سال گذشته، خروج از فضاي بنگاه‌داري را شروع كرديم. در حال حاضر تعداد شركت‌هاي ما به 70 شركت رسيده است.
منظور از 70 شركت، شركت‌هايي است كه در آن بنگاه‌داري مي‌كنيد؟
بله شركت‌هايي كه در آن بنگاه‌داري مي‌كنيم، اين تعداد است. 117 شركتی را كه در اختيار داشتيم، به 70 شركت رسانديم. چگونه اين اتفاق افتاده است؟ ما حذف شركت‌هايي را كه كاغذي و زيان‌ده بودند، در دستور كار قرار داديم و به مرور به سمتي مي‌رويم كه در ساير شركت‌ها هم يك‌سري اتفاقاتي رخ دهد. يكي از راه‌هاي خروج از بنگاه‌داري بورسي‌كردن بنگاه‌ها است. ما سياست بورسي‌كردن را به‌شدت دنبال مي‌كنيم. وقتي بنگاه را بورسي مي‌كنيد، چند اتفاق مي‌افتد؛ هم شفاف مي‌شود و هم نظارت‌هايي اعمال مي‌شود، ضمن آنكه مديريت علمي‌تر و دقيق‌تر مي‌شود و هم فرايند خروج از بنگاه‌داري در آن تسريع مي‌شود، زيرا وقتي شركت را بورسي مي‌كنيد، سهام در بورس عرضه مي‌شود؛ بنابراين با سرعت بيشتر، با دقت بيشتر و با قيمت روز مي‌توانيد از بنگاه‌داري خارج شويد. اين مسير را به‌شدت دنبال مي‌كنيم تا به سمتي برويم كه بنگاه‌ها را بورسي كنيم. براي ايجاد فضاي خروج از بنگاه‌داري يكي از راه‌هاي مناسب به نظر ما همين بورسي‌كردن بنگاه‌هاست. اين يك راه علمي و دقيق است و نظارت‌هاي مناسبي روي آن است. اين فرايند شروع شده است؛ فرايندي كه بايد سه تا چهار سال طول مي‌كشيد، اما ما در اين چند ماه توانستيم خروج از بنگاه‌داري را كليد بزنيم. خروج از حتي يك بنگاه، شرايط خاص خودش را دارد ولي همين‌ كه توانستيم سروساماني به اين مسئله بدهيم، گام اوليه و مثبتي است.
در نظام سرمايه‌گذاري صندوق‌ها بعضا مي‌بينيم سرمايه‌گذاري سفارشي انجام مي‌شود؛ مثلا نماينده‌هاي مجلس، صندوق‌ها را وادار به ورود در يك‌سري سرمايه‌گذاري‌هاي خاص مي‌كنند. اين دخالت‌ها چه نقصي را براي صندوق‌ها به‌ وجود مي‌آورد؟
قاعدتا اگر اين سرمايه‌گذاري‌ها به سمتي باشد كه با سه اصلي كه ابتدا ذكر كردم، يعني سرمايه‌گذاري با بازدهي بالا، ريسك مطلوب و بلندمدت‌بودن يا مناسب‌بودن در تضاد باشد، آسيب‌زا است. يكي از دلايلي كه توازن تعهدات و منابع به هم مي‌خورد همين است. كجا توازن به هم مي‌خورد؟ وقتي كه شما سرمايه‌گذاري كم‌بازده كرده‌ايد. اينجا سرمايه‌گذاري آسيب مي‌زند؛ بنابراين ما در صندوق بايد مراقب باشيم كه هر نوع سرمايه‌گذاري با اين سه فرض اصلي كه سه بُعد داشت، تطبيق داده شود.
وقتي تحت فشار نماينده‌ها هستيد كه اصلا فرصت تطبيق‌دادن پيش نخواهد آمد.
به‌هر‌حال به نظر من اگر منطق درست و علمي براي اداره صندوق داشته باشيد و طرف‌هاي مقابل بدانند كه با چه ادبياتي صحبت مي‌كنيد و بگوييد هدفتان چيست، شايد مشكل حل شود. اينجا متعلق به بازنشستگان است. در يك صندوق بازنشستگي منابع بازنشستگان گردش پيدا مي‌كند و ما به‌عنوان امانتداران منابع بازنشستگان، بايد آنها را به سمت سرمايه‌گذاري با بازدهي مناسب هدايت كنيم. اين اتفاق اگر عنوان شود و صندوق به‌طور دقيق برنامه داشته باشد، مي‌شود خيلي از اين مسائل را مديريت كرد. هر‌كسي كه پيشنهادي براي سرمايه‌گذاري مطرح مي‌كند، وقتي ببيند استراتژي مشخصي وجود دارد كه در اين استراتژي مشخص مي‌گوييم بازدهي اين طرح، تأمين منابع و... چگونه است، مقداري مي‌تواند مسئله مديريت شود. برخي از سرمایه‌گذاری‌هایی كه قبلا هم اتفاق افتاده و بازدهي مناسب نداشته، تحت همين مسيرها بوده است ولي به‌هر‌حال موضوع را دنبال مي‌كنيم.
بخشي از مشكلات صندوق‌ها ناشي از عوامل محيطي و قوانيني است كه از بيرون به صندوق‌ها تحميل مي‌شود و بخشي هم ناشي از عملكرد خود صندوق‌هاست. بسياري از كارشناسان مخالف بنگاه‌داري گسترده صندوق‌ها هستند، اما عملا بعد از رد ديوني كه دولت قبل در راستاي اجراي اصل 44 انجام داد، صندوق‌ها به سمت بنگاه‌داري رفتند و فعاليت بنگاه‌داري آنها شديدتر شد. براي اصلاح اين روند آيا صندوق‌ها بايد شركت‌هاي تحت مديريت خود را واگذار كنند يا اينكه اين شركت‌ها در مالكيتشان بماند و صندوق‌ها شركت‌ها را مديريت كنند؟
باز به اصل اساسي كه گفتم بازمي‌گردم. در هريك از شركت‌هايي كه تحت عنوان رد ديون سرمايه‌گذاري يا... وجود دارد، ما اين استراتژي را دنبال مي‌كنيم. شركت‌هايي كه بازدهي مناسب بلند‌مدت و ريسك مطلوب دارند، مانده‌اند و اداره‌كردن آنها از سوی صندوق به معناي سهامداري مناسب نيست. طبيعي است شما وقتي سرمايه‌گذاري مناسب داريد، آن را نگه داريد. آنهايي كه بازدهي كم دارند، زيان‌ده هستند. قاعدتا بايد استراتژي خروج را دنبال كرد كه ما استراتژي خروج را در اين دسته از شركت‌ها دنبال مي‌كنيم. بايد به سرعت از شركت‌هاي كم‌بازده زيان‌ده با تكنولوژي‌هاي قديمي كه اساسا بازدهي مناسب را براي ما ايجاد نمي‌كنند، خارج شويم و به سمت سرمايه‌گذاري مؤثر برويم. ما شابلون را گذاشته‌ايم؛ مي‌گوييم كه اين شركت در قالب شابلون سه‌وجهي ما، با بازدهي مناسب مي‌گنجد يا نمي‌گنجد. اگر در آن شابلون گنجيد، درباره اداره‌ آن فكر مي‌كنيم و البته كم‌كردن سهم مديريتي خود را در دستور كار داريم. استراتژي خروج از بنگاه‌داري، در سطح كلانش هم پشتوانه قانوني دارد و هم جزء استراتژي‌هاي مناسب است كه دنبال مي‌كنيم. بايد در جاهايي كه بازدهي مناسب دارد، سهم مديريت خود را كم كنيم، ولي از بازدهي حاصل‌شده بهره‌برداري كنيم. در جاهايي كه زيان‌ده است، به سرعت خارج شويم و سرمايه‌ها را به سمتي ببريم كه بازدهي مناسب و ريسك مطلوب دارند و... . آن شابلون را روي همه اين شركت‌ها گذاشته‌ايم و با اين خط‌كش حركت مي‌كنيم؛ يعني به صورت استراتژيك برنامه‌ريزي كرده‌ايم و گفته‌ايم كه استراتژي‌مان براي اينكه شركت‌هايمان را هدايت كنيم، چيست و بر اساس آن حركت مي‌كنيم.
چه تعداد از شركت‌هاي زيرمجموعه صندوق زيان‌ده هستند و استراتژي خروج را براي آنها اجرا مي‌كنيد؟
زيان‌ده و كم‌بازده‌بودن طبقات مختلفي دارد. تعدادي از شركت‌هاي ‌ما كه درصدي دقيقا نمي‌توان براي آن ارائه داد، زيان‌ده بودند كه آنها را به سمت تعطيلي برديم. حدود 47 تا 48 شركت چنين وضعيتي داشتند. شركت‌هايي كه چنين مشخصاتي داشتند تقريبا بيش از 30 درصد شركت‌هاي صندوق را شامل مي‌شدند و بين 43 تا 45 شركت بودند. اين شركت‌ها شامل شركت‌هاي كاغذي و زيان‌ده بودند. حال 70 شركت باقي‌مانده شركت‌هايي هستند كه تعدادي بازدهي مناسب دارند، تعدادي كم‌بازده هستند و تعدادي هم سربه‌سر هستند. درباره آنهايي كه بازدهي مناسب دارند، وضعيتشان مشخص است. آنهايي را كه بازدهي كم دارند، مطالعه مي‌كنيم كه اين بازدهي كم ناشي از سوء‌مديريت است يا خير. در ابتداي صحبتم اشاره كردم بُعد ديگر سوء‌مديريت شركت است. برخي از كم بازدهي‌ها ناشي از سوء‌مديريت است و ناشي از اينكه آن شركت الزاما شركت مناسبي نيست. شركت‌هايي كه مناسب باشند، مي‌توانند بازدهي مناسبي داشته باشند، اما آنهایی را که سوء‌مديريت داشته و دچار مشكل شده‌اند، تفكيك كرده‌ايم. عده‌ای از كم‌بازده‌ها هم در گروهي قرار مي‌گيرند كه امكان اصلاح آنها وجود ندارد و به لحاظ قدمت تكنولوژي، به‌روز نشده‌اند يا اينكه ذائقه بازار عوض شده است و به پايان دوره خود نزديك مي‌شود و بايد به سمتي برود كه نوسازي انجام دهد و ما از آن خارج شويم. آن دسته اول كه دسته زيان‌ده‌ها و كاغذي‌ها بودند، در يك مرحله جدا كرديم و وارد فرايند ادغام و انحلال آن شديم. دسته‌هاي ديگر داريم كه روي آن كار مي‌كنيم، پربازده‌ها را كنار گذاشتيم. دو دسته كم‌بازده يا شركت‌هاي با بازدهي سربه‌سر را به دو دسته تقسيم خواهيم كرد و روي آن اقدام مي‌كنيم. در برخي از آنها مديريت را احيا مي‌كنيم و آنها را به گروه پربازده‌ها منتقل مي‌كنيم. در برخي ديگر هم فرايند واگذاري و خروج از آن شركت را دنبال مي‌كنيم.
در صحبت‌هاي اوليه خود اشاره كرديد كه سرمايه‌گذاري‌هاي جديد در دستور كار داريد مثل ICT كه اقدامي روي آن انجام نشده است؛ چه تعداد سرمايه‌گذاري جديد در دستور كار داريد؟
ما به دنبال سرمايه‌گذاري‌هاي جديد هستيم؛ در يك پروژه با بازدهي مناسب سرمايه‌گذاري خواهيم كرد و وقتي زمان بهره‌برداري رسيد، بر اساس استراتژي كه وزارت رفاه به ما ابلاغ کرده و الگويي براي سرمايه‌گذاري است، سهم خود را به زير 50 درصد كاهش مي‌دهيم؛ يعني وقتي سرمايه‌گذاري مناسبي انجام داديم كه به بهره‌برداري رسيد، شركت را بورسي مي‌كنيم و سهم خود را به زير 40 درصد كاهش مي‌دهيم. ما در آينده دنبال شركت‌داري نيستيم؛ دنبال سرمايه‌گذاري با بازده مناسب هستيم.
ما در حال حاضر دو، سه طرح توسعه داشتيم كه متوقف شده و مشكلاتي داشت که در چند ماه اخير آن را حل‌وفصل كرديم؛ سه طرح بزرگ بود و يكي، دو طرح كوچك.
در چه حوزه‌اي بود؟
يكي از آنها در حوزه پتروشيمي و يكي در صنعت راه‌سازي است و چهار تا پنج طرح توسعه بنگاه‌هاي موجود است كه عمده آن در سه حوزه فولاد، پتروشيمي و نيروگاهي است كه آنها هم در دستور كار است.
امروز چند درصد از شركت‌هاي صندوق در بورس حضور دارند و چه ميزان درآمد از شركت‌هاي بورسي تأمين مي‌شود؟
اين بايد تفكيك شود که منظور از شركت‌هاي صندوق در بورس چيست. جايي ما سهامدار هستيم كه شركت ما محسوب مي‌شود و سهم مناسبي داريم، جايي منظور آن دسته از شركت‌هايي است كه ما خودمان اداره مي‌كنيم كه تعداد زيادي از آنها بورسي نيستند؛ آن دسته از شركت‌هايي كه ما به لحاظ سهامداري در بورس پرتفوي مناسبي داريم و استراتژي آينده ما به اين سمت است كه سهام شركت‌هايي را كه در بورس هستند، داشته باشيم. براي دسته دوم، بورسي‌كردن بنگاه‌ها فرايندی زمان‌بر است و نياز به اصلاح ساختار مالي و اصلاح ساختار شركت‌ها دارد. متأسفانه در اين زمينه قبلا اقدامات خوبي نشده است.
همه شركت‌هاي زيرمجموعه شما بورسي نيستند؟
نه بورسي نيستند. همان‌طور كه قبلا گفتم، تعداد كمي مثلا شايد از كل 70 شركتي كه گفتم در زيرمجموعه خود داريم، چيزي حدود فكر مي‌كنم 10 درصد بورسي است. حدود هفت تا 10 شركت بورسي هستند. امسال از ابتدايي كه من به اين صندوق آمدم، يكي از استراتژي‌هايي كه گذاشتيم بورسي‌كردن بنگاه‌ها بود. تا آخر سال يك برنامه داريم كه حدود 14 تا از اين شركت‌ها را كه سه شرکت از هلدينگ‌هاي ما هستند، بورسي كنيم. اگر سه شرکت از هلدينگ‌هاي ما بورسي شوند، فرايند جدي بورسي‌شدن در شركت‌هاي تابعه آنها نيز اتفاق مي‌افتد. براي 14 شركت برنامه‌ريزي كرديم و كار اصلاح ساختار را پيگيري مي‌كنيم. يكي از اين شركت‌ها را كه پگاه گيلان بود، در ارديبهشت عرضه كرديم، ولي بقيه را در دستور كار داريم كه به‌شدت اين فرايند را پيش ببريم. فكر مي‌كنم تا پايان سال نتايج خوبي در بورسي‌كردن بنگاه‌ها به دست آوريم.
اطلاعات شفافي از وضعيت شركت‌ها در بازار سرمايه وجود دارد؟
بله، تمام بنگاه‌هايي كه در بازار سرمايه هستند، اطلاعات شفاف آنها روي كدال است. اقدام ديگري كه كرديم، این بود بعضي از بنگاه‌هاي زيرمجموعه ما حتي صورت‌هاي مالي عقب‌افتاده داشتند که در حال حاضر در همه بنگاه‌هاي ما صورت‌هاي مالي به‌روز است. يكي، دو بنگاه در معرض برگزاري مجامع هستند. هيچ بنگاهي در صندوق نداريم كه مجمع عقب‌افتاده داشته باشد. يكي از گرفتاري‌ها اينجا اين بود كه مجامع عقب‌مانده وجود داشت. الان تقريبا كار صورت‌هاي مالي 98 تمام بنگاه‌ها انجام شده است. مجامع‌ همه بنگاه‌ها به‌جز دو بنگاه برگزار شده است؛ آن دو تا هم صورت‌هاي خود را به حسابرس داده‌اند و منتظر نتيجه هستند كه حسابرس به آنها نتايج را ارائه كند و مجمعشان برگزار شود. نظام بودجه‌ريزي را به‌شدت قبل از سال دنبال كرديم؛ همه شركت‌ها بودجه تدوين‌شده و مشخص دارند. موضوع برنامه‌ريزي‌شده مجامع فصلي را براي بنگاه‌ها برنامه‌ريزي كرديم كه هر سه ماه يك بار بيايند و بنشينند تا ما ميزان عملكردشان را با بودجه‌ آنها تطبيق دهيم. شاخص‌هايي تحت عنوان شاخص‌هاي جهش توليد طراحي شد که تا حدودی شاخص‌‎هاي سخت‌گيرانه‌تري نسبت به بودجه است. در بودجه گفته شده اگر مي‌خواهیم فروش مثلا X باشد، X+Y را به‌عنوان شاخص جهش توليد گذاشتيم و از بنگاه‌ها خواستيم كمي در زمينه بهره‌وري، كاهش هزينه‌هاي توليد و... كار كنند تا به شاخص‌هاي سطح بالاتري دست پيدا كنيم. اين در مجامع فصلي بررسي مي‌شود. هر هفته يك‌سري جلسات منسجم با تمام بنگاه‌ها خواهيم داشت که دوشنبه‌ها برگزار مي‌شود. هر هفته دو بنگاه‌ گزارش عملكرد ارائه مي‌دهند. در مسير خود دائما بر عملكرد شركت‌ها نظارت مي‌كنيم. يك نظام حكمراني جدي دائما بر شركت‌هاي ما حاكم است. اين نظام حكمراني نظارت مي‌كند كه سرمايه‌گذاري ما در مسير تعيين‌شده حركت كند.
نكته تكميلي داريد؟
ما در حوزه سرمايه‌گذاري كارهاي خيلي مفصل‌تري كرديم و تحت عنوان يك پكيج آن را پيگيري مي‌كنيم. از زماني كه من آمدم، چهار محور را به‌عنوان راهبردهاي اصلي و كلان صندوق طراحي كرديم؛ يك محور، حوزه بهبود كيفيت زندگي بازنشستگان است، محور ديگر حوزه بهبود وضعيت اقتصادي و توسعه سرمايه‌گذاري‌هاي صندوق که درباره آن كمي بيشتر صحبت كرديم، يك حوزه چابك‌سازي سازماني صندوق است؛ خود صندوق به‌عنوان سازماني كه اين سرويس‌ها را مديريت مي‌كند بايد چابك و هوشمند باشد؛ چابك‌سازي و هوشمندي سازماني يكي ديگر از محورهاست و آخرين محور، بهبود عمليات بيمه‌گري و اكچوئري صندوق‌هاست؛ يعني بر حوزه بيمه‌گري آنها هم بايد نظارت باشد. نقشه راهي با چهار محور راهبردي طراحي كرديم و بر اساس آن برنامه عملياتي نوشتيم، پروژه تعريف كرديم و روي اين چهار محور كار مي‌كنيم. يكي از اين حوزه‌ها، حوزه اقتصادي و توسعه اقتصادي بود. در آن حوزه چند موضوع هم‌زمان پيش مي‌رود كه مهم‌ترين آن همان استقرار نظام حكمراني شركتي است. براي اينكه ابعاد مختلف بازدهي آنها را پيش ببريم، در اين زمينه چند كار انجام شده است. حوزه ساماندهي شركت‌ها را دنبال كرديم؛ ساماندهي به معناي اينكه همه شركت‌ها يك بار آناليز و آسيب‌شناسي شوند و ببينيم وقتي شما مي‌خواهيد چند سبد داشته باشيد و برای اینکه هر شركتي را در يك سبد قرار دهيد، چگونه بايد عمل كنيد. براي هر اقدامي نياز به آناليز دقيق و آسيب‌شناسي داريد. در حال حاضر براي ما روشن است كه براي كدام بنگاه چه برنامه‌اي خواهيم داشت. يك حوزه شفاف‌كردن و بورسي‌كردن و در حقيقت بهبود وضعيت است. شركت‌هايي كه قابليت بورسي‌شدن داشتند، شناسايي شدند. يك تيم دائما كار اصلاح ساختار را انجام مي‌دهد و آماده‌سازي براي ورود به بورس مي‌كنند، زيرا فرايند ورود به بورس فرايند خاص خودش را دارد كه بايد اصلاح ساختار مالي آن انجام شود؛ بعضي جاها افزايش سرمايه مي‌خواهد و بعضي جاها بايد از سهامي خاص به سهامي عام تبديل شود و... . يك تيم دائما روي اين فرايندها كار مي‌كند و رصد انجام مي‌شود. اين اصلاح ساختارها دائما انجام شد. مجامع برگزار مي‌شود. مجمع فوق‌العاده برگزار شد كه اين خودش كاری جدي است. يك دسته از شركت‌هايي را كه قابليت بورسي‌شدن دارند، با هدف شفاف‌شدن و بهبود عملكرد در اين مسير هدايت كرديم. در بورسي‌شدن علاوه بر شفافيت و بهبود عملكرد، مسئله ديگري هم اهميت دارد و آن اين است كه شما بتوانيد آرام‌آرام خروج از بنگاه‌داري را هم دنبال كنيد. با يك قیمت‌گذاری مناسب اين فرايند انجام مي‌شود. چنين شركت‌هايي شناسايي شده است و به‌عنوان حوزه بورسي‌كردن، پيش مي‌بريم. مسئله بعدي اتمام طرح‌ها و پروژه‌هاي زمين‌مانده بود كه ما منابع زيادي را در داخل آن داشتيم و پروژه‌ها راكد مانده بود. پروژه‌ای با 84 درصد پيشرفت فيزيكي راكد مانده بود. امروز ما اين پروژه‌ها را فعال كرديم و مي‌دانيم در چه زماني بايد به بهره‌برداري برسند. هر هفته جلسه مديريت پروژه داريم و پروژه‌ها رصد مي‌شود. از سوي ديگر پروژه‌هاي توسعه‌اي براي آينده هم داريم، زيرا دارايي‌ صندوق‌ها، دارايي‌هاي بين‌نسلي است. مديريت صندوق دائما بايد به آينده صندوق‌ها فكر كند. براي آنها هم پروژه‌هايي تعريف شد. پروژه‌هايي را كه خوب بود انتخاب و مشخص كرديم. در حال حاضر طرح اوليه و مطالعات امكان‌سنجي انجام شده و در مسير حركت به اين سمت است كه اين پروژه‌ها به سمت عملياتي‌شدن برود. خيلي خوش‌بين هستم كه در نيمه دوم سال بتوانيم كار اين پروژه‌هاي توسعه را آغاز كنيم؛ يعني همه مجوزها را گرفته باشيم و بتوانيم وارد عمليات اجرائي شويم. در حوزه‌هاي حكمراني شركتي هم اتفاقات خوبي افتاده است؛ نظام بودجه‌ريزي تكميل شده و سامانه BI را طراحي كرديم كه با حضور وزير رفاه رونمايي مي‌شود؛ این يك داشبورد آنلاين و شفاف از عملكرد شركت‌هاي تابعه ماست. بيش از صد شاخص را شناسايي كرديم. در اين سامانه كه به صورت آنلاين به شركت‌ها متصل است و اطلاعات را تجزيه‌وتحليل مي‌كند، شاخص‌سازي مي‌كند و روي سامانه نشان مي‌دهد. اين به مديريت بهتر و شفافيت كمك مي‌كند. در حوزه موضوع شفافيت و نظارت بر شركت‌ها هم سامان BI، هم بودجه‌ريزي و هم مجامع فصلي را داريم. آخرين موضوع هم بحث كارگروهي است كه احياي برخي شركت‌هايي كه ظرفيت پربازده‌شدن را دارند، در دستور كار قرار داده است.
چهار تا پنج شركت در اين مرحله شناسايي شدند كه قابليت احيا داشتند و مي‌توانستند بازدهي مناسب ايجاد كنند، اما به دلايلي دچار مشكل شده بودند؛ مثلا بدهي داشتند يا سوء‌مديريت داشتند يا به دلايل اين‌ شكلي، ساختارشان نياز به تجديد داشت. تكنولوژي آنها نياز به به‌روزآوري داشت. اين واحدها شناسايي شدند. اين كارگروه كمك مي‌كند اين شركت‌ها احيا شوند و به چرخه بازدهي مناسب بيايند. برنامه مفصل، برنامه‌ريزي‌شده و كاملا متناسب پيش مي‌رود تا بتواند وضعيت حوزه سرمايه‌گذاري ما را به وضعيتي كه مناسب است، برساند.

صندوق‌هاي بازنشستگي كه ذخاير بين‌نسلي را مديريت مي‌كنند، در جريان اجراي سياست‌هاي اصل 44 و ردديون‌هاي دولت صاحب شركت‌هاي زيان‌دهي شده‌اند كه حالا براي ساماندهي آنها برنامه‌هايي تدوين كرده‌اند. اكبر افتخاري، مديرعامل صندوق بازنشستگي كشور، مي‌گويد در مدت كوتاه مديريتش كارگروهي تشكيل داده تا شركت‌هايي كه ظرفيت و قابليت پربازده‌شدن را دارند، شناسايي كرده و احياي آنها را پيگيري كند. به گفته او چهار تا پنج شركت شناسايي شده‌اند كه قابليت احيا داشته‌اند. بورسي‌شدن از ديگر برنامه‌هايي است كه او براي مقابله با بنگاه‌داري صندوق بازنشستگي پيگيري مي‌‎كند. از نگاه افتخاري، با بورسي‌شدن علاوه بر اينكه اصل اساسي خروج از بنگاه‌داري پيگيري مي‌شود، زمينه شفاف‌شدن دارايي‌هاي شركت‌هاي زيرمجموعه صندوق بازنشستگي هم فراهم مي‌شود. در گفت‌وگوي پيش‌رو، افتخاري به تشريح برنامه‌هاي صندوق بازنشستگي براي ساماندهي دارايي‌هايش مي‎پردازد.

از مسائل مهمي كه صندوق‌هاي بازنشستگي با آن روبه‌رو هستند، نظام سرمايه‌گذاري در اين صندوق‌ها است؛ اما قوانين مديريت صندوق‌ها در بخش سرمايه‌گذاري خطاهايي دارد و نتوانسته سهم سرمايه‌گذاري‌هاي كم‌ريسك و پربازده را در مديريت منابع بالا ببرد. به عقيده شما اصلاح قوانين مي‌تواند به حل مشكل كمك كند؟

نظام بيمه‌گري كه بازنشستگي يكي از ابعاد آن است، دو بال اصلي دارد؛ يك بال فعاليت اصلي خود بيمه‌گري است كه كارهاي عمليات بيمه‌گري را انجام مي‌دهد. يكي از انواع بيمه‌ها نیز بيمه‌هاي بازنشستگي هستند. يك بال ديگر هم بال سرمايه‌گذاري است. سرمايه‌گذاري با اين رويكرد بايد در سازمان‌هاي بيمه‌گر انجام شود كه بتواند هزينه‌هاي آتي را براي بيمه‌نامه‌اي كه امروز صادر مي‌شود، تأمين كند. وقتي شما يك عمليات بازنشستگي را انجام مي‌دهيد، يعني تعهد بلند‌مدتي را ايجاد مي‌كنيد. وقتي تعهد بلندمدت ايجاد مي‌كنيد، در كنار آن سرمايه‌گذاري مي‌كنيد؛ براي اينكه اين سرمايه‌گذاري در آينده منابعي تأمين كند كه بتوانيد اين تعهدات بلندمدت را ايفا كنيد.
اين منطق كلي در بُعد سرمايه‌گذاري است. به نظر من با توجه به مطالعاتي كه در ايران هست و در شرايطي كه صندوق بازنشستگي كشوري و ساير صندوق‌ها هم هستند، دو يا سه موضوع با هم باعث مي‌شود بعضا سرمايه‌گذاري، بازدهي مطلوب براي اينكه تعهدات بلندمدت ايفا شود و حتي تعهداتي را كه با آن روبه‌رو است، كسب نكند. فقط قوانين و مقررات نيستند. در حوزه سرمايه‌گذاري ما بايد آزادي عمل داشته باشيم و سرمايه‌گذاري موفق، سرمايه‌گذاري‌هايي هستند كه آزادي عمل خوبي دارند و مي‌توانند با آزادي عمل خوبي فعاليت‌هاي خود را انجام دهند. اينجا دستورالعمل‌ها و آيين‌نامه‌ها لازم است؛ آنها باید براي اينكه اين آزادي عمل شكل بگيرد، كمك كنند و بعضا در طول مدت زمان بتوانيم بين صنايع پربازده، سرمايه خود را جابه‌جا كنيم. قوانين و مقررات آنجايي مي‌توانند كمك كنند كه شما بتوانيد بين صنايع پربازده جابه‌جا شويد و در جابه‌جايي سرعت داشته باشيد. بخش خصوصي را نگاه كنيد؛ بخش خصوصي وقتي كه كار مي‌كند، مي‌بيند به‌راحتي خود را از صنعتي كه بازدهي‌اش كاهش مي‌يابد، بيرون مي‌كشد و وارد صنعتي مي‌شود كه بازدهي بالاتري ايجاد مي‌كند. اگر قرار است بتوانيم در صندوق‌هاي بازنشستگي كه يكي از ابعاد اصلي آن سرمايه‌گذاري و بازدهي است، منابع را بين صنايع پربازده حركت دهيم، نياز به آزادي عمل داريم كه قوانين و مقررات اينجا كار را تسهيل مي‌كند. دومين نكته كه به نظر من نكته مهمي است، اين است كه ما اقداماتي انجام مي‌دهيم كه بتوانيم كمك بگيريم و استراتژي‌محور سرمايه‌گذاري كنيم. بايد اساسا ببينيم صنايع آينده كدام‌ هستند و در چه صنعتي بايد ورود كرد. اين هم يكي از ابعاد كار است. آينده‌پژوهي در حوزه‌هاي اقتصادي و سرمايه‌گذاري به نظر من يكي از ابعاد جدي است. اساسا بايد بدانيم در كدام صنايع وارد شويم، مقدماتش را فراهم كنيم كه وارد اين صنعت شويم و بدانيم اساسا در چه حوزه‌اي بازدهي بالاتري وجود دارد. مزيت‌هاي ما در اقتصاد ايران چيست كه بتوانيم وارد حوزه‌هاي مزيت‌دار شويم و... كه بحث مفصل‌تري است. زنجيره‌هاي ارزش در صنايع مرتبط با صندوق چيست كه در آن زنجيره ارزش، با اولويت وارد شويم. اينجا نياز داريم يك مدل استراتژيك داشته باشيم و بتوانيم در صنايع پربازده حركت كنيم. در اينجا بايد عرض كنم به نظر من نكته كليدي اين است كه يك فرض را بپذيريم. اين فرض، فرضی راهبردي است. سرمايه‌گذاري در صندوق‌هاي بازنشستگي بايد در دارايي‌ها و پروژه‌هايي شكل بگيرد كه سه ويژگي داشته باشند. اين خيلي مهم است. اول اينكه دارايي‌ها بايد بازدهي مناسب داشته باشند. دوم، از ريسك متعادل و مناسبي برخوردار باشند. چرا نمي‌گويم ريسك كم‌بازده، زيرا اگر ريسك را كم كنيد به تناسب آن انتظار بازدهي كاهش مي‌يابد. بايد درصدي از ريسك متعادل را بپذيريم. سوم و مهم‌تر از همه، سرمايه‌گذاري‌ها بايد دراز‌مدت باشند. اين سه ويژگي را بايد در فعاليت‌هاي سرمايه‌گذاري كه قصد ورود داريم، به‌عنوان فرض محوري بپذيريم؛ يعني در حوزه‌هايي كه مي‌خواهيم وارد شويم، بايد سه ويژگي بازدهي مناسب و بالا، ريسك متعادل و بلندمدت‌بودن را شاهد باشيم. ضمن اينكه ناگزيريم در كوتاه‌مدت هم يك‌سري اقدامات را انجام دهيم.
چه اقداماتي در كوتاه‌مدت بايد انجام شود؟
نكته‌اي كه از قوانين و مقررات هم مهم‌تر است، بحث مديريت است. يكي از بحث‌هاي جدي كه در مورد حوزه اقتصادي صندوق‌هاي بازنشستگي در سازمان‌هاي بيمه‌گر داريم، اين است كه بتوانيد اعمال مديريت مناسب در دارايي‌هاي اقتصادي بكنيم. اگر در بهترين سرمايه‌گذاري كه مي‌تواند بازدهي ايجاد كند، سرمايه‌گذاري كنيد، اما مديريت مناسب روي آن اعمال نكنيد، سرمايه‌گذاري به مرور زمان از بين مي‌رود و هيچ استفاده‌اي از آن نمي‌شود. موارد مشابه هم زياد است كه اتفاقا سرمايه‌گذاري در فضاي مناسبي شكل گرفته است، اما با وجودي كه در فضاي مناسبی بوده، به دليل عدم مديريت يا سوء‌مديريت سرمايه‌گذاري دچار مشكل شده است. در حقيقت يكي از اركان اساسي در حوزه سرمايه‌گذاري صندوق‌ها، علاوه بر مواردي كه گفتم از‌جمله بحث تسهيل‌شدن جابه‌جايي در بين حوزه‌هاي سرمايه‌گذاري، بحث مديريت دارايي‌ها و مديريت حوزه اقتصادي است. مديريت هم نه به‌عنوان مدير‌داشتن در يك مجموعه است، زيرا همه واحدها مدير دارند؛ مديريت به اين مفهوم كه يك نظام مديريتي يا حكمراني شركتي بر اين بحث حاكم شود كه بتواند اين نظام مديريتي و حاكميت شركتي يا حكمراني شركتي را با يك برنامه مشخص حركت دهد و جلو ببرد. اين نظام نياز به يك مديريت اقتصادي دقيق و خيلي مناسب دارد و هدفمند بايد شود؛ يعني بايد اين مديريت بداند شما چه انتظاراتي داريد. انتظارات را براي شركت‌ها تعريف كنيد. مرتب ارزيابي بكنيد و آن را هدايت كنيد. با آنها همراه شويد. بعد هم‌زمان اختيارات بدهيد كه بتوانند شكوفايي اقتصادي را ايجاد كنند. در حوزه اقتصادي، منظورمان از اينكه مديريت بايد بشود، این است که بتوانيم آنجا را به شكوفايي اقتصادي برسانيم تا ميوه آن برگردد و در حوزه تعهدات بلندمدتي كه در بخش بازنشستگي ايجاد كرديم، عمل كند. بنابراين، اين هم يك بحث مهم در حوزه سرمايه‌گذاري است كه بتوان در این حوزه علاوه بر قوانين و مقررات، مديريت هم اعمال شود و سومين نياز صندوق‌ها، ايجاد نظام نظارتي در اين حوزه است؛ به اين مفهوم كه شما بتوانيد نظام بودجه‌ريزي دقيقي داشته باشيد، نظام ارزيابي‌هاي فصلي داشته و استراتژي‌محور به موضوع نگاه كنيد. اين هم در كنار دو ركن قبلي مي‌تواند كمك كند كه حوزه سرمايه‌گذاري شكوفا شود و به نتيجه برسد.
نظام اكچوئري صندوق‌ها براي سرمايه‌گذاري به اين ساختارها چه پیشنهاد‌هایی مي‌دهد؟
اساسا اكچوئري به ما اين جواب را مي‌دهد كه آيا بين تعهدات و منابع توازن وجود دارد يا نه. اكچوئري اين را به ما مي‌گويد. نظام اكچوئري در حال حاضر در صندوق بازنشستگي نشان مي‌دهد كه تعهدات و منابع صندوق‌ها توازن كافي ندارد و بنابراين بايد براي منابع فكری جدي بشود. تعهدات سر جايش است. زماني كه يك نفر مي‌آيد و اولين كسور را از حقوق او كم مي‌كنيد، يعني تعهد را ايجاد كرده‌ايد. از اين به بعد بايد منابع مناسب برايش تأمين شود. نظام اكچوئري به ما نشان مي‌دهد كه آيا اين تعهدات و منابع با هم توازن دارد يا نه. الان اين توازن به هم خورده است و بايد فكر جدي براي آن شود. ما برنامه‌ريزي جدي هم مي‌كنيم. اين مسئله مورد توجه دولت‌هاست. الان در برنامه ششم توجه جدي دارند به اينكه اين توازن و تعهدات را چگونه با منابع انجام دهند. دسترسي به اهداف نياز به زمان دارد كه شرايط بهبود يابد. عمده اين مشكل از جايي آغاز شده كه فعاليت‌هاي اقتصادي صندوق نتوانسته سهم مناسبي از تعهدات ايجاد كند؛ يعني ما نتوانستيم از فعاليت‌هاي اقتصادي صندوق سهم مناسبي ايجاد كنيم و اين توازن به تدريج به هم خورد.
در صحبت‌هایتان اشاره كرديد به اينكه لازم است سريع سرمايه‌گذاري‌ها جابه‌جا شود؛ با چه مكانيسمي مي‌توان اين كار را انجام داد؟
پيش‌تر هم گفتم و آنچه را مي‌گويم در دست انجام داريم. ما نياز به يك برنامه مشخص در حوزه‌هاي سرمايه‌گذاري اولويت‌دار داريم. فرض كنيم در صنعت حمل‌و‌نقل فعاليت مي‌كنيم يا در صنعت گردشگري هستيم يا...، مي‌بينيد كه صنعت پتروشيمي، فولاد، ساختمان يا هركدام از اينها اولويت بهتري دارد. مثلا ICT يك صنعت رو به آينده است. من نگاه مي‌كنم كه در سبد سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگي هيچ سرمايه‌گذاري در حوزه ICT انجام نشده است.
آيا ICT ريسك ندارد؟
ريسك دارد، ولي ريسكش مطلوب است. نسبت به بازدهي كه ايجاد مي‌كند، ريسكش كم است. ضمن اينكه چون صنعت آينده است و مردم همه به سمت بازار و تقاضا مي‌روند، وضعيت مناسبي دارد. زماني ريسكش بالا بود كه تازه اين مسائل و ICT در حال مطرح‌شدن بود. در حال حاضر همه به استفاده از ابزارهاي الكترونيك روي آورده‌اند. حوزه الكترونيك وارد زندگي مردم شده است. وقتي يك كالا يا خدمتي وارد زندگي مردم مي‌شود، ريسكش به‌شدت پايين مي‌آيد و ديگر آن كالا از يك كالاي آزمايشگاهي تبديل به يك كالاي مصرفي شده است. آنجاست كه ديگر ريسك‌ها كاهش مي‌يابد. اما در سبد سرمايه‌گذاري صندوق در حوزه ICT اصلا فكري نشده است. در چنين مواقعي ما بايد برنامه‌ريزي كنيم و در نظر داشته باشيم كه ICT يك حوزه رو به آينده با بازدهي خيلي مناسب است. اگر در بورس اوراق بهادار و در دنيا بررسي كنيد، خواهيد ديد 10 شركت اول دنيا عمدتا در حوزه ICT هستند. در خود ايران شركت‌هاي اول بورس با بازدهي مناسب را نگاه مي‌كنيد، مي‌بينيد كه چندتاي آن در حوزه ICT هست. سيگنال‌ها به ما نشان مي‌دهد اين سرمايه‌‎گذاري مناسب است و بازدهي مناسبي مي‌تواند ايجاد كند؛ بنابراين ما مي‌توانيم به سمت اين حوزه برويم. بااین‌حال، بايد از بعضي حوزه‌ها خارج شويم. اينجاست كه چابكي لازم است. در حال حاضر يك استراتژي كلان وجود دارد و بحث خروج از بنگاه‌داري به‌عنوان يك اصل اساسي براي بنگاه‌ها مطرح شده است. قوانين و مقررات آن هم مطرح است. براي اينكه بتوانيد اين مسئله را هماهنگ كنيد و در عين حال سرمايه‌گذاري را به سمت سرمايه‌گذاري مناسب ببريد، بنگاه‌داري نكنيد، اما در عين حال سرمايه‌گذاري پربازده انجام دهيد، نياز به چابكي داريد كه بتوانيد جابه‌جا شويد. شما قصد داريد از يك بنگاه خارج شويد و مي‌خواهيد داخل سرمايه‌گذاري يا شركتي برويد كه سهامداري بكنيد، اما بنگاه‌داري نكنيد. اين يك تغيير رويكرد است، اما به راحتي انجام نمي‌شود؛ چراکه شرايط هم بايد در آيين‌نامه‌هاي سهل‌گيرانه نوشته شود و هم اجازه داده شود اين كار با سهولت لازم انجام شود. البته ما به‌شدت اين استراتژي يعني موضوع خروج از بنگاه‌داري را در صندوق دنبال مي‌كنيم. اولين گام ما هم تعطيلي شركت‌هاي كاغذي بود كه نزديك به 23، 24 شركت كاغذي تعطيل شده است. فرايند ادغام همين تعداد شركت كم‌بازده كه زيان بالايي داشتند، طي مي‌شود و فرايند خروج از بنگاه‌داري را به اين معنا پيگيري مي‌كنيم. اين مسئله يكي از استراتژي‌هاي دولت است و در قوانين و مقررات، سياست‌هاي كلي اصل 44 و سياست‌هاي كلان كشور هم وجود دارد. ما آن را به جد دنبال و تلاش مي‌كنيم كمتر بنگاه‌داري بكنيم و بيشتر سهامداري پربازده را پيگيري مي‌كنيم.
به نظر مي‌رسد خيلي در واگذاري بنگاه‌ها موفق نبوده‌ايد؛ برای مثال مي‌بينيم صندوق بازنشستگي بيش از 180 شركت با درصد سهام مختلف را در اختيار دارد. چرا اين اتفاق رخ داد؟
سهامداري اساسا چيز مذمومي نيست. ما باید از بنگاه‌داري خارج شويم و سهامداري كنيم. صندوق‌هاي بازنشستگي‌ای كه سرمايه‌گذاري نكنند، بايد سرمايه‌گذاري كنند و سرمايه‌گذاري متنوع باشد. اصول مديريت مالي و مديريت پرتفو به ما تأكيد مي‌كند سرمايه‌گذاري‌هاي متنوع بايد انجام دهيد تا ريسك را كاهش دهيد. ما به‌منظور كاهش ريسك بايد اين كار را انجام دهيم. ضمن اينكه بازدهي را بايد مديريت كنيم. پس اساسا سهامداري بايد انجام شود؛ منتها اينكه ما از بنگاه‌داري خارج شويم و به سمت سهام‌داري برويم، بحثی جدي است. ما 117 شركت در سال گذشته داشتيم كه در اينها بنگاه‌داري مي‌كرديم. تعدادي شركت هم داريم كه در آنها سهامداري مي‌كنيم؛ يعني در اداره آن بنگاه خيلي دخل‌و‌تصرفي نداريم و فقط از مزايا و بازدهي بنگاه‌ها استفاده مي‌كنيم كه اتفاقا خيلي هم مناسب است. تركيب سبد پرتفوي بورسي غير‌مديريتي ما تركيب پربازده‌اي است و مي‌تواند مناسب باشد. از زماني كه من به صندوق منتقل شدم يعني ششم بهمن سال گذشته، خروج از فضاي بنگاه‌داري را شروع كرديم. در حال حاضر تعداد شركت‌هاي ما به 70 شركت رسيده است.
منظور از 70 شركت، شركت‌هايي است كه در آن بنگاه‌داري مي‌كنيد؟
بله شركت‌هايي كه در آن بنگاه‌داري مي‌كنيم، اين تعداد است. 117 شركتی را كه در اختيار داشتيم، به 70 شركت رسانديم. چگونه اين اتفاق افتاده است؟ ما حذف شركت‌هايي را كه كاغذي و زيان‌ده بودند، در دستور كار قرار داديم و به مرور به سمتي مي‌رويم كه در ساير شركت‌ها هم يك‌سري اتفاقاتي رخ دهد. يكي از راه‌هاي خروج از بنگاه‌داري بورسي‌كردن بنگاه‌ها است. ما سياست بورسي‌كردن را به‌شدت دنبال مي‌كنيم. وقتي بنگاه را بورسي مي‌كنيد، چند اتفاق مي‌افتد؛ هم شفاف مي‌شود و هم نظارت‌هايي اعمال مي‌شود، ضمن آنكه مديريت علمي‌تر و دقيق‌تر مي‌شود و هم فرايند خروج از بنگاه‌داري در آن تسريع مي‌شود، زيرا وقتي شركت را بورسي مي‌كنيد، سهام در بورس عرضه مي‌شود؛ بنابراين با سرعت بيشتر، با دقت بيشتر و با قيمت روز مي‌توانيد از بنگاه‌داري خارج شويد. اين مسير را به‌شدت دنبال مي‌كنيم تا به سمتي برويم كه بنگاه‌ها را بورسي كنيم. براي ايجاد فضاي خروج از بنگاه‌داري يكي از راه‌هاي مناسب به نظر ما همين بورسي‌كردن بنگاه‌هاست. اين يك راه علمي و دقيق است و نظارت‌هاي مناسبي روي آن است. اين فرايند شروع شده است؛ فرايندي كه بايد سه تا چهار سال طول مي‌كشيد، اما ما در اين چند ماه توانستيم خروج از بنگاه‌داري را كليد بزنيم. خروج از حتي يك بنگاه، شرايط خاص خودش را دارد ولي همين‌ كه توانستيم سروساماني به اين مسئله بدهيم، گام اوليه و مثبتي است.
در نظام سرمايه‌گذاري صندوق‌ها بعضا مي‌بينيم سرمايه‌گذاري سفارشي انجام مي‌شود؛ مثلا نماينده‌هاي مجلس، صندوق‌ها را وادار به ورود در يك‌سري سرمايه‌گذاري‌هاي خاص مي‌كنند. اين دخالت‌ها چه نقصي را براي صندوق‌ها به‌ وجود مي‌آورد؟
قاعدتا اگر اين سرمايه‌گذاري‌ها به سمتي باشد كه با سه اصلي كه ابتدا ذكر كردم، يعني سرمايه‌گذاري با بازدهي بالا، ريسك مطلوب و بلندمدت‌بودن يا مناسب‌بودن در تضاد باشد، آسيب‌زا است. يكي از دلايلي كه توازن تعهدات و منابع به هم مي‌خورد همين است. كجا توازن به هم مي‌خورد؟ وقتي كه شما سرمايه‌گذاري كم‌بازده كرده‌ايد. اينجا سرمايه‌گذاري آسيب مي‌زند؛ بنابراين ما در صندوق بايد مراقب باشيم كه هر نوع سرمايه‌گذاري با اين سه فرض اصلي كه سه بُعد داشت، تطبيق داده شود.
وقتي تحت فشار نماينده‌ها هستيد كه اصلا فرصت تطبيق‌دادن پيش نخواهد آمد.
به‌هر‌حال به نظر من اگر منطق درست و علمي براي اداره صندوق داشته باشيد و طرف‌هاي مقابل بدانند كه با چه ادبياتي صحبت مي‌كنيد و بگوييد هدفتان چيست، شايد مشكل حل شود. اينجا متعلق به بازنشستگان است. در يك صندوق بازنشستگي منابع بازنشستگان گردش پيدا مي‌كند و ما به‌عنوان امانتداران منابع بازنشستگان، بايد آنها را به سمت سرمايه‌گذاري با بازدهي مناسب هدايت كنيم. اين اتفاق اگر عنوان شود و صندوق به‌طور دقيق برنامه داشته باشد، مي‌شود خيلي از اين مسائل را مديريت كرد. هر‌كسي كه پيشنهادي براي سرمايه‌گذاري مطرح مي‌كند، وقتي ببيند استراتژي مشخصي وجود دارد كه در اين استراتژي مشخص مي‌گوييم بازدهي اين طرح، تأمين منابع و... چگونه است، مقداري مي‌تواند مسئله مديريت شود. برخي از سرمایه‌گذاری‌هایی كه قبلا هم اتفاق افتاده و بازدهي مناسب نداشته، تحت همين مسيرها بوده است ولي به‌هر‌حال موضوع را دنبال مي‌كنيم.
بخشي از مشكلات صندوق‌ها ناشي از عوامل محيطي و قوانيني است كه از بيرون به صندوق‌ها تحميل مي‌شود و بخشي هم ناشي از عملكرد خود صندوق‌هاست. بسياري از كارشناسان مخالف بنگاه‌داري گسترده صندوق‌ها هستند، اما عملا بعد از رد ديوني كه دولت قبل در راستاي اجراي اصل 44 انجام داد، صندوق‌ها به سمت بنگاه‌داري رفتند و فعاليت بنگاه‌داري آنها شديدتر شد. براي اصلاح اين روند آيا صندوق‌ها بايد شركت‌هاي تحت مديريت خود را واگذار كنند يا اينكه اين شركت‌ها در مالكيتشان بماند و صندوق‌ها شركت‌ها را مديريت كنند؟
باز به اصل اساسي كه گفتم بازمي‌گردم. در هريك از شركت‌هايي كه تحت عنوان رد ديون سرمايه‌گذاري يا... وجود دارد، ما اين استراتژي را دنبال مي‌كنيم. شركت‌هايي كه بازدهي مناسب بلند‌مدت و ريسك مطلوب دارند، مانده‌اند و اداره‌كردن آنها از سوی صندوق به معناي سهامداري مناسب نيست. طبيعي است شما وقتي سرمايه‌گذاري مناسب داريد، آن را نگه داريد. آنهايي كه بازدهي كم دارند، زيان‌ده هستند. قاعدتا بايد استراتژي خروج را دنبال كرد كه ما استراتژي خروج را در اين دسته از شركت‌ها دنبال مي‌كنيم. بايد به سرعت از شركت‌هاي كم‌بازده زيان‌ده با تكنولوژي‌هاي قديمي كه اساسا بازدهي مناسب را براي ما ايجاد نمي‌كنند، خارج شويم و به سمت سرمايه‌گذاري مؤثر برويم. ما شابلون را گذاشته‌ايم؛ مي‌گوييم كه اين شركت در قالب شابلون سه‌وجهي ما، با بازدهي مناسب مي‌گنجد يا نمي‌گنجد. اگر در آن شابلون گنجيد، درباره اداره‌ آن فكر مي‌كنيم و البته كم‌كردن سهم مديريتي خود را در دستور كار داريم. استراتژي خروج از بنگاه‌داري، در سطح كلانش هم پشتوانه قانوني دارد و هم جزء استراتژي‌هاي مناسب است كه دنبال مي‌كنيم. بايد در جاهايي كه بازدهي مناسب دارد، سهم مديريت خود را كم كنيم، ولي از بازدهي حاصل‌شده بهره‌برداري كنيم. در جاهايي كه زيان‌ده است، به سرعت خارج شويم و سرمايه‌ها را به سمتي ببريم كه بازدهي مناسب و ريسك مطلوب دارند و... . آن شابلون را روي همه اين شركت‌ها گذاشته‌ايم و با اين خط‌كش حركت مي‌كنيم؛ يعني به صورت استراتژيك برنامه‌ريزي كرده‌ايم و گفته‌ايم كه استراتژي‌مان براي اينكه شركت‌هايمان را هدايت كنيم، چيست و بر اساس آن حركت مي‌كنيم.
چه تعداد از شركت‌هاي زيرمجموعه صندوق زيان‌ده هستند و استراتژي خروج را براي آنها اجرا مي‌كنيد؟
زيان‌ده و كم‌بازده‌بودن طبقات مختلفي دارد. تعدادي از شركت‌هاي ‌ما كه درصدي دقيقا نمي‌توان براي آن ارائه داد، زيان‌ده بودند كه آنها را به سمت تعطيلي برديم. حدود 47 تا 48 شركت چنين وضعيتي داشتند. شركت‌هايي كه چنين مشخصاتي داشتند تقريبا بيش از 30 درصد شركت‌هاي صندوق را شامل مي‌شدند و بين 43 تا 45 شركت بودند. اين شركت‌ها شامل شركت‌هاي كاغذي و زيان‌ده بودند. حال 70 شركت باقي‌مانده شركت‌هايي هستند كه تعدادي بازدهي مناسب دارند، تعدادي كم‌بازده هستند و تعدادي هم سربه‌سر هستند. درباره آنهايي كه بازدهي مناسب دارند، وضعيتشان مشخص است. آنهايي را كه بازدهي كم دارند، مطالعه مي‌كنيم كه اين بازدهي كم ناشي از سوء‌مديريت است يا خير. در ابتداي صحبتم اشاره كردم بُعد ديگر سوء‌مديريت شركت است. برخي از كم بازدهي‌ها ناشي از سوء‌مديريت است و ناشي از اينكه آن شركت الزاما شركت مناسبي نيست. شركت‌هايي كه مناسب باشند، مي‌توانند بازدهي مناسبي داشته باشند، اما آنهایی را که سوء‌مديريت داشته و دچار مشكل شده‌اند، تفكيك كرده‌ايم. عده‌ای از كم‌بازده‌ها هم در گروهي قرار مي‌گيرند كه امكان اصلاح آنها وجود ندارد و به لحاظ قدمت تكنولوژي، به‌روز نشده‌اند يا اينكه ذائقه بازار عوض شده است و به پايان دوره خود نزديك مي‌شود و بايد به سمتي برود كه نوسازي انجام دهد و ما از آن خارج شويم. آن دسته اول كه دسته زيان‌ده‌ها و كاغذي‌ها بودند، در يك مرحله جدا كرديم و وارد فرايند ادغام و انحلال آن شديم. دسته‌هاي ديگر داريم كه روي آن كار مي‌كنيم، پربازده‌ها را كنار گذاشتيم. دو دسته كم‌بازده يا شركت‌هاي با بازدهي سربه‌سر را به دو دسته تقسيم خواهيم كرد و روي آن اقدام مي‌كنيم. در برخي از آنها مديريت را احيا مي‌كنيم و آنها را به گروه پربازده‌ها منتقل مي‌كنيم. در برخي ديگر هم فرايند واگذاري و خروج از آن شركت را دنبال مي‌كنيم.
در صحبت‌هاي اوليه خود اشاره كرديد كه سرمايه‌گذاري‌هاي جديد در دستور كار داريد مثل ICT كه اقدامي روي آن انجام نشده است؛ چه تعداد سرمايه‌گذاري جديد در دستور كار داريد؟
ما به دنبال سرمايه‌گذاري‌هاي جديد هستيم؛ در يك پروژه با بازدهي مناسب سرمايه‌گذاري خواهيم كرد و وقتي زمان بهره‌برداري رسيد، بر اساس استراتژي كه وزارت رفاه به ما ابلاغ کرده و الگويي براي سرمايه‌گذاري است، سهم خود را به زير 50 درصد كاهش مي‌دهيم؛ يعني وقتي سرمايه‌گذاري مناسبي انجام داديم كه به بهره‌برداري رسيد، شركت را بورسي مي‌كنيم و سهم خود را به زير 40 درصد كاهش مي‌دهيم. ما در آينده دنبال شركت‌داري نيستيم؛ دنبال سرمايه‌گذاري با بازده مناسب هستيم.
ما در حال حاضر دو، سه طرح توسعه داشتيم كه متوقف شده و مشكلاتي داشت که در چند ماه اخير آن را حل‌وفصل كرديم؛ سه طرح بزرگ بود و يكي، دو طرح كوچك.
در چه حوزه‌اي بود؟
يكي از آنها در حوزه پتروشيمي و يكي در صنعت راه‌سازي است و چهار تا پنج طرح توسعه بنگاه‌هاي موجود است كه عمده آن در سه حوزه فولاد، پتروشيمي و نيروگاهي است كه آنها هم در دستور كار است.
امروز چند درصد از شركت‌هاي صندوق در بورس حضور دارند و چه ميزان درآمد از شركت‌هاي بورسي تأمين مي‌شود؟
اين بايد تفكيك شود که منظور از شركت‌هاي صندوق در بورس چيست. جايي ما سهامدار هستيم كه شركت ما محسوب مي‌شود و سهم مناسبي داريم، جايي منظور آن دسته از شركت‌هايي است كه ما خودمان اداره مي‌كنيم كه تعداد زيادي از آنها بورسي نيستند؛ آن دسته از شركت‌هايي كه ما به لحاظ سهامداري در بورس پرتفوي مناسبي داريم و استراتژي آينده ما به اين سمت است كه سهام شركت‌هايي را كه در بورس هستند، داشته باشيم. براي دسته دوم، بورسي‌كردن بنگاه‌ها فرايندی زمان‌بر است و نياز به اصلاح ساختار مالي و اصلاح ساختار شركت‌ها دارد. متأسفانه در اين زمينه قبلا اقدامات خوبي نشده است.
همه شركت‌هاي زيرمجموعه شما بورسي نيستند؟
نه بورسي نيستند. همان‌طور كه قبلا گفتم، تعداد كمي مثلا شايد از كل 70 شركتي كه گفتم در زيرمجموعه خود داريم، چيزي حدود فكر مي‌كنم 10 درصد بورسي است. حدود هفت تا 10 شركت بورسي هستند. امسال از ابتدايي كه من به اين صندوق آمدم، يكي از استراتژي‌هايي كه گذاشتيم بورسي‌كردن بنگاه‌ها بود. تا آخر سال يك برنامه داريم كه حدود 14 تا از اين شركت‌ها را كه سه شرکت از هلدينگ‌هاي ما هستند، بورسي كنيم. اگر سه شرکت از هلدينگ‌هاي ما بورسي شوند، فرايند جدي بورسي‌شدن در شركت‌هاي تابعه آنها نيز اتفاق مي‌افتد. براي 14 شركت برنامه‌ريزي كرديم و كار اصلاح ساختار را پيگيري مي‌كنيم. يكي از اين شركت‌ها را كه پگاه گيلان بود، در ارديبهشت عرضه كرديم، ولي بقيه را در دستور كار داريم كه به‌شدت اين فرايند را پيش ببريم. فكر مي‌كنم تا پايان سال نتايج خوبي در بورسي‌كردن بنگاه‌ها به دست آوريم.
اطلاعات شفافي از وضعيت شركت‌ها در بازار سرمايه وجود دارد؟
بله، تمام بنگاه‌هايي كه در بازار سرمايه هستند، اطلاعات شفاف آنها روي كدال است. اقدام ديگري كه كرديم، این بود بعضي از بنگاه‌هاي زيرمجموعه ما حتي صورت‌هاي مالي عقب‌افتاده داشتند که در حال حاضر در همه بنگاه‌هاي ما صورت‌هاي مالي به‌روز است. يكي، دو بنگاه در معرض برگزاري مجامع هستند. هيچ بنگاهي در صندوق نداريم كه مجمع عقب‌افتاده داشته باشد. يكي از گرفتاري‌ها اينجا اين بود كه مجامع عقب‌مانده وجود داشت. الان تقريبا كار صورت‌هاي مالي 98 تمام بنگاه‌ها انجام شده است. مجامع‌ همه بنگاه‌ها به‌جز دو بنگاه برگزار شده است؛ آن دو تا هم صورت‌هاي خود را به حسابرس داده‌اند و منتظر نتيجه هستند كه حسابرس به آنها نتايج را ارائه كند و مجمعشان برگزار شود. نظام بودجه‌ريزي را به‌شدت قبل از سال دنبال كرديم؛ همه شركت‌ها بودجه تدوين‌شده و مشخص دارند. موضوع برنامه‌ريزي‌شده مجامع فصلي را براي بنگاه‌ها برنامه‌ريزي كرديم كه هر سه ماه يك بار بيايند و بنشينند تا ما ميزان عملكردشان را با بودجه‌ آنها تطبيق دهيم. شاخص‌هايي تحت عنوان شاخص‌هاي جهش توليد طراحي شد که تا حدودی شاخص‌‎هاي سخت‌گيرانه‌تري نسبت به بودجه است. در بودجه گفته شده اگر مي‌خواهیم فروش مثلا X باشد، X+Y را به‌عنوان شاخص جهش توليد گذاشتيم و از بنگاه‌ها خواستيم كمي در زمينه بهره‌وري، كاهش هزينه‌هاي توليد و... كار كنند تا به شاخص‌هاي سطح بالاتري دست پيدا كنيم. اين در مجامع فصلي بررسي مي‌شود. هر هفته يك‌سري جلسات منسجم با تمام بنگاه‌ها خواهيم داشت که دوشنبه‌ها برگزار مي‌شود. هر هفته دو بنگاه‌ گزارش عملكرد ارائه مي‌دهند. در مسير خود دائما بر عملكرد شركت‌ها نظارت مي‌كنيم. يك نظام حكمراني جدي دائما بر شركت‌هاي ما حاكم است. اين نظام حكمراني نظارت مي‌كند كه سرمايه‌گذاري ما در مسير تعيين‌شده حركت كند.
نكته تكميلي داريد؟
ما در حوزه سرمايه‌گذاري كارهاي خيلي مفصل‌تري كرديم و تحت عنوان يك پكيج آن را پيگيري مي‌كنيم. از زماني كه من آمدم، چهار محور را به‌عنوان راهبردهاي اصلي و كلان صندوق طراحي كرديم؛ يك محور، حوزه بهبود كيفيت زندگي بازنشستگان است، محور ديگر حوزه بهبود وضعيت اقتصادي و توسعه سرمايه‌گذاري‌هاي صندوق که درباره آن كمي بيشتر صحبت كرديم، يك حوزه چابك‌سازي سازماني صندوق است؛ خود صندوق به‌عنوان سازماني كه اين سرويس‌ها را مديريت مي‌كند بايد چابك و هوشمند باشد؛ چابك‌سازي و هوشمندي سازماني يكي ديگر از محورهاست و آخرين محور، بهبود عمليات بيمه‌گري و اكچوئري صندوق‌هاست؛ يعني بر حوزه بيمه‌گري آنها هم بايد نظارت باشد. نقشه راهي با چهار محور راهبردي طراحي كرديم و بر اساس آن برنامه عملياتي نوشتيم، پروژه تعريف كرديم و روي اين چهار محور كار مي‌كنيم. يكي از اين حوزه‌ها، حوزه اقتصادي و توسعه اقتصادي بود. در آن حوزه چند موضوع هم‌زمان پيش مي‌رود كه مهم‌ترين آن همان استقرار نظام حكمراني شركتي است. براي اينكه ابعاد مختلف بازدهي آنها را پيش ببريم، در اين زمينه چند كار انجام شده است. حوزه ساماندهي شركت‌ها را دنبال كرديم؛ ساماندهي به معناي اينكه همه شركت‌ها يك بار آناليز و آسيب‌شناسي شوند و ببينيم وقتي شما مي‌خواهيد چند سبد داشته باشيد و برای اینکه هر شركتي را در يك سبد قرار دهيد، چگونه بايد عمل كنيد. براي هر اقدامي نياز به آناليز دقيق و آسيب‌شناسي داريد. در حال حاضر براي ما روشن است كه براي كدام بنگاه چه برنامه‌اي خواهيم داشت. يك حوزه شفاف‌كردن و بورسي‌كردن و در حقيقت بهبود وضعيت است. شركت‌هايي كه قابليت بورسي‌شدن داشتند، شناسايي شدند. يك تيم دائما كار اصلاح ساختار را انجام مي‌دهد و آماده‌سازي براي ورود به بورس مي‌كنند، زيرا فرايند ورود به بورس فرايند خاص خودش را دارد كه بايد اصلاح ساختار مالي آن انجام شود؛ بعضي جاها افزايش سرمايه مي‌خواهد و بعضي جاها بايد از سهامي خاص به سهامي عام تبديل شود و... . يك تيم دائما روي اين فرايندها كار مي‌كند و رصد انجام مي‌شود. اين اصلاح ساختارها دائما انجام شد. مجامع برگزار مي‌شود. مجمع فوق‌العاده برگزار شد كه اين خودش كاری جدي است. يك دسته از شركت‌هايي را كه قابليت بورسي‌شدن دارند، با هدف شفاف‌شدن و بهبود عملكرد در اين مسير هدايت كرديم. در بورسي‌شدن علاوه بر شفافيت و بهبود عملكرد، مسئله ديگري هم اهميت دارد و آن اين است كه شما بتوانيد آرام‌آرام خروج از بنگاه‌داري را هم دنبال كنيد. با يك قیمت‌گذاری مناسب اين فرايند انجام مي‌شود. چنين شركت‌هايي شناسايي شده است و به‌عنوان حوزه بورسي‌كردن، پيش مي‌بريم. مسئله بعدي اتمام طرح‌ها و پروژه‌هاي زمين‌مانده بود كه ما منابع زيادي را در داخل آن داشتيم و پروژه‌ها راكد مانده بود. پروژه‌ای با 84 درصد پيشرفت فيزيكي راكد مانده بود. امروز ما اين پروژه‌ها را فعال كرديم و مي‌دانيم در چه زماني بايد به بهره‌برداري برسند. هر هفته جلسه مديريت پروژه داريم و پروژه‌ها رصد مي‌شود. از سوي ديگر پروژه‌هاي توسعه‌اي براي آينده هم داريم، زيرا دارايي‌ صندوق‌ها، دارايي‌هاي بين‌نسلي است. مديريت صندوق دائما بايد به آينده صندوق‌ها فكر كند. براي آنها هم پروژه‌هايي تعريف شد. پروژه‌هايي را كه خوب بود انتخاب و مشخص كرديم. در حال حاضر طرح اوليه و مطالعات امكان‌سنجي انجام شده و در مسير حركت به اين سمت است كه اين پروژه‌ها به سمت عملياتي‌شدن برود. خيلي خوش‌بين هستم كه در نيمه دوم سال بتوانيم كار اين پروژه‌هاي توسعه را آغاز كنيم؛ يعني همه مجوزها را گرفته باشيم و بتوانيم وارد عمليات اجرائي شويم. در حوزه‌هاي حكمراني شركتي هم اتفاقات خوبي افتاده است؛ نظام بودجه‌ريزي تكميل شده و سامانه BI را طراحي كرديم كه با حضور وزير رفاه رونمايي مي‌شود؛ این يك داشبورد آنلاين و شفاف از عملكرد شركت‌هاي تابعه ماست. بيش از صد شاخص را شناسايي كرديم. در اين سامانه كه به صورت آنلاين به شركت‌ها متصل است و اطلاعات را تجزيه‌وتحليل مي‌كند، شاخص‌سازي مي‌كند و روي سامانه نشان مي‌دهد. اين به مديريت بهتر و شفافيت كمك مي‌كند. در حوزه موضوع شفافيت و نظارت بر شركت‌ها هم سامان BI، هم بودجه‌ريزي و هم مجامع فصلي را داريم. آخرين موضوع هم بحث كارگروهي است كه احياي برخي شركت‌هايي كه ظرفيت پربازده‌شدن را دارند، در دستور كار قرار داده است.
چهار تا پنج شركت در اين مرحله شناسايي شدند كه قابليت احيا داشتند و مي‌توانستند بازدهي مناسب ايجاد كنند، اما به دلايلي دچار مشكل شده بودند؛ مثلا بدهي داشتند يا سوء‌مديريت داشتند يا به دلايل اين‌ شكلي، ساختارشان نياز به تجديد داشت. تكنولوژي آنها نياز به به‌روزآوري داشت. اين واحدها شناسايي شدند. اين كارگروه كمك مي‌كند اين شركت‌ها احيا شوند و به چرخه بازدهي مناسب بيايند. برنامه مفصل، برنامه‌ريزي‌شده و كاملا متناسب پيش مي‌رود تا بتواند وضعيت حوزه سرمايه‌گذاري ما را به وضعيتي كه مناسب است، برساند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.