|

محمدرضا احمدي‌نژاد، معاون حمل‌و‌نقل ترافیک شهرداری کرج در گفت‌و‌گو با «شرق» مطرح کرد:

تخصیص سهم حمل‌و‌نقل همگانی مقدمه‌ای بر تأمین عدالت اجتماعی است

روزانه چندصدهزار سفر میان دو کلان‌شهر تهران و کرج صورت می‌گیرد و شهروندان دو شهر در میان دوگانه زندگی و کار با مشکلات و محدودیت‌های حمل‌و‌نقلی زیادی مواجه هستند. موضوعات حمل‌و‌نقلی در چند دهه اخیر در اولویت برنامه‌های کلان‌شهر کرج بوده‌اند و در این سال‌ها توسعه خطوط مترو و اتوبوس‌رانی و ساخت شریان‌های شهری و بین‌شهری در دستور کار بوده و اقداماتی هم صورت گرفته ‌است که بررسی و ارزیابی آنها می‌تواند به بهبود شرایط کمک کند. معاون حمل‌و‌نقل و ترافیک شهرداری کرج به‌عنوان یکی از متولیان حمل‌و‌نقلی کرج وضعیت حال حاضر این حوزه را مطلوب نمی‌داند و به‌عنوان یک منتقد برنامه‌های حمل‌و‌نقلی می‌گوید در شرایطی که ساخت هر کیلومتر خط مترو بیش از هزار میلیارد تومان هزینه دارد، بهتر است به دنبال توسعه سایر مدل‌های حمل‌و‌نقل نیز باشیم. محمدرضا احمدی‌نژاد، معاون حمل‌و‌نقل ترافیک شهرداری کرج، سابقه حداقل دو دهه فعالیت اجرائی در این کلان‌شهر را دارد و به‌نوعی با زیر‌و‌بم موضوعات این شهر آشناست. با او درباره وضعیت حمل‌و‌نقل شهر کرج و اقدامات صورت‌گرفته در این سال‌ها گفت‌و‌گو کردیم که در ادامه می‌خوانید.

‌شورای پنجم چه تأثیری بر وضعیت حمل‌و‌نقل شهر کرج گذاشت؟
در کشور ما هنوز دیدگاه‌های حمل‌و‌نقل قدیمی و سنتی و خودرومحور حکمفرماست و به‌همین‌دلیل در شورای پنجم رویکرد انسان‌محوری و استفاده از حمل‌و‌نقل پاک مورد توجه قرار گرفت. با توجه به اینکه در این زمینه طرح جامع و مشخصی وجود نداشت، شورای پنجم در اولین قدم در راستای تحقق عدالت اجتماعی به دنبال مناسب‌سازی محل‌های عبور عابر ‌پیاده رفته و مناسب‌سازی 150 نقطه با شرایطی که مناسب تردد تمام اقشار جامعه باشد، مورد توجه قرار گرفت.
در این زمینه طرح‌های پایلوتی مانند پیاده‌روسازی باند شمالی خیابان شهید بهشتی از میدان شهدا تا خیابان فروغی نیز در دستور کار قرار گرفت و به همت معاونت حمل‌و‌نقل ‌و ترافیک، خطوط عابر پیاده مناسب‌سازی شده و المان‌های شهری مانند ایستگاه‌های اتوبوس با رمپ معلولان مناسب‌سازی شد. در این طرح همچنین سیستم جمع‌آوری آب‌های سطحی نیز به‌روزرسانی شد تا در ایام بارندگی، عبور‌ومرور مختل نشود.
‌در دوره فعالیت شورای پنجم اجرای چه پروژه‌های دیگری را در سطح مناطق دنبال کردید؟
مناسب‌سازی بلوار ۴۵ متری بسیج یا کاج و کانالیزه‌کردن گذرگاه‌های عابر پیاده و تأمین روشنایی آن نیز در همین دوره صورت گرفت. در این دوره و بعد از سال‌ها طرح پل‌های عابر پیاده‌ ملکی در دستور کار قرار گرفت و سه پل عابر پیاده‌ جدید در جاده‌ محمدشهر، میدان دانشگاه، حصارک و روبه‌روی ایستگاه متروی گلشهر نصب شد که به همراه پل کسری در حال مکانیزه‌شدن هستند و قسمتی از آن به بهره‌برداری رسیده است. هر چهار پل عابر مکانیزه هستند. همچنین 19 جزیره‌ ایمن جدید در شهر کرج برای کاهش سرعت و افزایش ایمنی عابر پیاده در نقاط حساس ایجاد شده است. اصلاح سیستم روشنایی نیز به کاهش تصادفات شهری کمک می‌کند که این مورد هم در دستور کار قرار گرفت. ساماندهی تقاطعات همسطح و ایجاد نظم ترافیکی یکی از راهکارهای مؤثر کاهش تأخیر است که در این دوره ۱۸ تقاطع چراغ‌دار جدید به شهر کرج اضافه شد. با توجه به اهمیت سلامت شهروندان و حفظ محیط زیست یک مرکز معاینه فنی جدید با همکاری بخش خصوصی در شهر کرج فعال شده که درآمد آن جزء درآمدهای پایدار شهری محسوب می‌شود.
‌درباره این طرح پل‌های عابر پیاده‌ ملکی و ورود بخش خصوصی بیشتر توضیح می‌دهید؟
وقتی بخش خصوصی سرمایه‌گذار پل‌های عابر پیاده می‌شود، پل‌ها را به دید تجاری دیده و بر روی آنها تبلیغ می‌کند. در این شرایط پل‌های عابر بر‌اساس نگاه تجاری جانمایی می‌شود، نه نیازهای عابر پیاده! در این راستا ما مطالعات جامعی داشته و پنج معبر را مشخص کردیم و با بررسی آمار تردد، پل‌های جدید را جانمایی کردیم. با توجه به موفقیت‌آمیز‌بودن موضوع در‌حال‌حاضر بررسی 13 معبر در دستور کار قرار گرفته تا با توجه به نیاز عابران پیاده، پل‌ها جانمایی و نصب شود. اگر در دوره‌های بعدی این طرح پیگیری شود، در کاهش تصادفات و حفظ سلامت عابران پیاده مؤثر خواهد بود. در واقع باید بررسی کنیم و با توجه به نیاز شهروندان و تصادف‌هایی که صورت می‌گیرد، پل‌های عابر پیاده را جانمایی کنیم. البته باید یادآور شوم که این سرمایه‌گذاری جدید در حوزه حمل‌و‌نقل با مساعدت و همراهی شهردار محترم و معاونت مالی و اقتصادی، آقای سلطانی‌مقدم، پیگیری شده است.
‌درباره مهندسی خطوط اتوبوس‌رانی بیشتر توضیح می‌دهید؟
یکی از اقدامات اساسی بررسی خطوط حمل‌و‌نقل موجود در شهر است تا بر‌اساس مطالعات مورد نیاز خطوطی را اصلاح، حذف یا اضافه کنیم. در بحث خطوط حمل‌و‌نقل، داشتن صرفه اقتصادی از یک سو اهمیت دارد و از سوی دیگر باید به این موضوع توجه شود که سیستم حمل‌و‌نقل عمومی مانند اتوبوس‌رانی زمان‌بندی منظم و قابل اتکایی داشته باشند. در‌حال‌حاضر مشکل سیستم حمل‌و‌نقل ما این است که در برخی خطوط اگر یک اتوبوس را از دست بدهید تا 45 دقیقه باید منتظر بمانید و این نقیصه، مطلوبیت حمل‌ونقل همگانی را کاهش می‌دهد. در این طرح به دنبال کاهش فاصله زمانی خدمات‌رسانی در حوزه حمل‌و‌نقل عمومی هستیم. با کاهش سرفاصله خدمت‌رسانی وسایل حمل‌و‌نقل عمومی، شهروندان با هزینه مناسب از خدمات خوب بهره‌مند می‌شوند. یکی از مسیرهایی که برای این منظور در نظر گرفته‌ایم، مسیر خیابان شهید بهشتی از میدان حضرت امام تا حصارک است.
‌در این دوره برای نوسازی ناوگان حمل‌و‌نقل عمومی به‌ویژه اتوبوس‌رانی چه اقداماتی صورت گرفت؟
در این دوره 96 دستگاه اتوبوس جدید به ظرفیت ناوگان اتوبوس‌رانی اضافه کرده و منابع جدیدی نیز برای بازسازی ناوگان بخش خصوصی تعریف کردیم که به مرور زمان صورت خواهد گرفت. از دیگر اقداماتی که در این حوزه صورت گرفت، آن بود که اتوبوس‌های کهنه بخش عمومی را به بخش خصوصی سپردیم که با تعهد پنج‌ساله نسبت به تعمیر و بازسازی آنها اقدام کنند تا در بهبود خدمات‌رسانی در بخش حمل‌و‌نقل عمومی نقشی مفید داشته باشند. البته بحث خرید 50 دستگاه اتوبوس نو و جدید در دستور کار است.
‌آماری از میزان جا‌به‌جایی در شهر کرج وجود دارد؟
قریب به چهار میلیون سفر در طول روز در شهر کرج صورت می‌گیرد که سه میلیون تردد به کمک وسایل نقلیه است. از این میزان چهار درصد ترددها بر‌عهده سیستم اتوبوس‌رانی است که سهم پایینی است.
‌با این اوصاف، تاکسی‌های شهر کرج چه وضعیتی دارند؟ نوسازی در این بخش اتفاق افتاده است؟
ناوگان تاکسی‌رانی ما متعلق به بخش خصوصی بوده و ناوگان ملکی تاکسی‌رانی نداریم. البته بررسی‌هایی صورت گرفته تا با رضایت تاکسی‌داران، نوسازی این ناوگان از محل درآمدهای شهرداری کرج و با اعطای تسهیلات و وام‌های کم‌بهره در دستور کار قرار گیرد.
‌اصلاح هندسی معابر شهر کرج چه وضعیتی دارد؟
اصلاح هندسی را در ۲۶ نقطه در دستور کار قرار دادیم تا ایمنی عابران پیاده و خودروهای عبوری افزایش یابد و میزان تداخل و تأخیر را کاهش دهیم. مسئله مهم این است که در حوزه سخت‌افزاری شهرداری کرج اقدامات خوبی صورت گرفته؛ اما در حوزه نرم‌افزاری نیاز به هوشمندسازی داریم و باید در‌این‌باره اعتبارات لازم در نظر گرفته شود. کار هوشمندسازی شبیه نصب پل عابر نیست که به صورت عینی باشد. ما در سال 98 هوشمندسازی مدیریت ترافیک شهری را در دستور کار قرار داده و سند آن را تهیه کردیم. بر‌اساس چارچوب طراحی‌شده شش تقاطع چراغ‌دار شهر کرج در تقاطع هفت تیر، مصباح، میدان امام حسین، چهارراه نبوت، چهار‌راه گلزار و سه‌راه مادر در محور شهدای دانش‌آموز هوشمند شده و به صورت برخط و دینامیک کنترل می‌شود. توسعه‌ شبکه‌ فیبر نوری تا 150 کیلومتر کمک می‌کند در این مسیر با توان بیشتری گام برداریم. با توجه به گسترش فیبر نوری، نگهداری و کنترل چراغ‌های هوشمند بسیار آسان‌تر است و قصد داریم تا انتهای سال جاری هوشمندسازی ۱۰ تقاطع را به انجام رسانیم. همچنین چهار دستگاه دوربین ثبت سرعت نیز در راستای هوشمندسازی و برای نخستین بار در شهر کرج نصب شده است.
‌برای کنترل ترافیک شهر از چه سیستم و شرایطی کمک می‌گیرید؟
در‌حال‌حاضر طرح کنترل و کاهش آلایندگیLEZ و محدوده‌ زوج و فرد را در شهر کرج داریم که در قالب این طرح سال گذشته 5 ایستگاه و ده دوربین، کد LEZ گرفته و به صورت برخط کار می‌کنند. بر‌اساس‌این شماره پلاک خودروهایی که بیش از پنج سال از ساختشان گذشته باشد، برداشته شده و در سامانه سیمفا (سامانه یکپارچه معاینه فنی) بررسی می‌شود تا اگر دارای معاینه فنی نباشند، برابر قانون هوای پاک اعمال قانون ‌شوند. اقدام مثبتی که در سال آینده نیز دنبال خواهد شد و هفت دوربین جدید در این سامانه ثبت می‌شوند.
‌این کار درآمدی را هم عاید شهرداری کرج می‌کند؟
یکی از درآمدهای پایدار شهرداری کرج همین موضوع است. در‌حال‌حاضر مرکز مانیتورینگ فرعی در پلیس راهور تجهیز شده و می‌توانیم نقاط پرترافیک را کنترل و مدیریت کنیم.
‌چرا طرح‌های ترافیکی شهر کرج به بهبود وضعیت ترافیکی شهر منجر نمی‌شود؟
در مدیریت شهری رویکرد دوگانه وجود دارد. بررسی و تحقیقات نوین مؤید آن است که با تعریض و افزایش ظرفیت معبر، تقاضا نیز افزایش یافته و عملا مشکل ترافیک برجا می‌ماند؛ بنابراین در هسته‌های پرترافیک، افزایش عرض معابر و همچنین احداث پارکینگ باعث تشویق استفاده از خودروی شخصی شده و مشکل را دوچندان می‌کند. مثال عینی آن وجود پارکینگ طبقاتی آیت‌الله طالقانی است که در زمان بارگیری و تخلیه، معابر منتهی به آن مسدود می‌شود؛ پس تقویت ناوگان حمل‌و‌نقل عمومی، ساخت پارکینگ عمومی در پارک‌سوارهای شهری و استفاده از سیستم فوق برای جابه‌جایی در هسته مرکزی شهر علاوه بر کاهش ترافیک به میزان درخور‌توجهی هسته مرکزی شهر را از آلودگی هوا مصون خواهد کرد. برای این منظور سیستم حمل‌و‌نقل عمومی باید توانمند، مجهز و قابل اعتماد باشد؛ یعنی یک شهروند مطمئن باشد که در فواصل زمانی کوتاه و منظم اتوبوس یا مترو در دسترس او است. بهداشت و سیستم گرمایش و سرمایش وسایل حمل‌و‌نقل عمومی مناسب باشد و استفاده از حمل‌و‌نقل عمومی برای شهروندان به‌صرفه باشد. در چنین شرایطی وضع ترافیکی کلان‌شهرها تا حدودی بهتر خواهد شد. در شرایطی که چنین وضعیتی وجود ندارد، تعریض خیابان و ساخت پارکینگ، معضلات ترافیکی را کاهش نخواهد داد.
‌راهکارتان برای رسیدن به چنین وضعیت ایده‌آلي چیست؟
ما معتقدیم برای تأمین عدالت اجتماعی، باید سهم واقعی حمل‌و‌نقل عمومی از معابر شهری را به طور صحیح تخصیص بدهیم. سیستم حمل‌و‌نقل عمومی‌ باید تقویت شود، حتی باید به آن سوبسید دهیم تا شهروندان تشویق شوند خودروی شخصی خود را به خیابان نیاورند. یکپارچه‌سازی سیستم حمل‌و‌نقل، اصلی است که باید در دستور کار قرار گیرد و مطالعاتش صورت گرفته است. در همین زمینه برای خطوط اتوبوس‌رانی و تاکسی‌رانی طرح‌هایی تدوین شده که به دنبال اجرای آنها هستیم که از‌جمله آن ایجاد مسیر ویژه اتوبوس‌رانی است. با وجود محدودیت ظرفیت خیابان‌ها، تخصیص سهم واقعی حمل‌‌ونقل همگانی در معابر شهری، مقدمه‌ای بر تأمین عدالت اجتماعی است.
به طور کلی استفاده از روش‌های نوین مدیریت حمل‌و‌نقل، ترکیب شیوه‌های گوناگون حمل‌و‌نقل با تأکید بر حمل‌و‌نقل پاک و انسان‌محور، جزء راهکارهای مفید و مؤثر است.
‌مهم‌ترین مشکلی که در‌حال‌حاضر در معاونت حمل‌و‌نقل شهرداری کرج با آن روبه‌رو هستید، چیست؟
به دلیل نبود اسناد فرادستی برنامه‌های قبلی از انسجام و جامعیت کافی برخوردار نبوده‌اند. بر حسب نیاز شهر و مطالعات تخصصی اکنون در بسیاری از حوزه‌ها مانند توسعه‌ حمل‌و‌نقل پاک، سیستم یکپارچه حمل‌و‌نقل، سند توسعه‌ ITS و شهر پیاده‌محور اسنادی تهیه شده تا برنامه کاری سالانه شهرداری به صورت کلان مشخص باشد.
‌یکی از اهداف این دوره مدیریت شهری تأکید بر شهر انسان‌محور بوده. در این حوزه چه کردید؟
اولین خط دوچرخه به طول دو کیلومتر در شهر کرج را در بلوار ماهان و بلوار مولانا اجرا کردیم. یک برنامه پنج‌ساله تهیه شده تا طی آن بتوانیم ۱۵۰ کیلومتر خط دوچرخه را با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و عمومی ایجاد کنیم. در راستای این برنامه نیاز به چهار هزار دوچرخه اشتراکی میان شهروندان داشته تا بتوانیم دوچرخه‌سواری را گسترش دهیم. در بحث دوچرخه‌سواری تنها ایجاد زیرساخت کافی نیست و باید فرهنگ‌سازی‌هایی نیز صورت گیرد و در شهرداری در این راستا به دنبال گسترش فرهنگ حمل‌و‌نقل پاک بوده‌ایم. دوچرخه‌سواری در کرج هنوز به‌عنوان یک شیوه حمل‌و‌نقلی مطرح نبوده و به صورت تفریحی به آن نگاه می‌شود؛ در‌حالی‌که باید به‌عنوان یک ظرفیت حمل‌و‌نقلی به آن توجه شود و شهروندان در سفرهای روزانه شهری، از این شیوه بهره‌مند شوند. برنامه شهرداری کرج آن است که تا سال ۱۴۰۵ حجم سفرهای دوچرخه‌محور شهروندان را به 2.5 تا سه درصد برساند؛ این عدد در‌حال‌حاضر کمتر از یک درصد است.
‌شرایط توسعه خطوط متروی کرج را پس از چند دهه چطور ارزیابی می‌کنید؟
درباره مترو و به‌عنوان شیوه انبوه‌بر سیستم حمل‌و‌نقل، میزان مسافر جابه‌جا‌شده در روز و ساعت اوج سفر به‌عنوان ملاک جانمایی و اجرای خط است. فارغ از اینکه مطالعات خطوط قطار شهری کرج چگونه و براساس چه حجمی از اطلاعات و مبانی طراحی شده است، اولویت‌بندی و یکپارچگی آن با سایر مدها و مبادی بسیار حائز اهمیت است. به طور مشخص خط 2 قطار شهری و اولویت قطعات اجرائی آن مورد بحث است. در شرایط اقتصادی کنونی، ساخت و راه‌اندازی این مد حمل‌و‌نقل بدون توجه به مسائل فوق موجب هدر‌رفت منابع و کاهش بازدهی آن می‌شود؛ بنابراین در میان‌مدت باید با تصحیح رویکرد و بهره‌برداری از شیوه‌های گوناگون، معضلات ترافیکی را کاهش داد.
روزانه 300 هزار سفر به سمت شهر تهران داریم و شهرداری نمی‌تواند به این حجم از مسافر سوبسید حمل‌و‌نقلی بدهد. در خطوط اتوبوس‌رانی نیز وضعیت به همین شکل است. اگر در دهه 80 به اصول اساسی حمل‌‌ونقل توجه می‌شد، تنها دو خط مترو، یکی از ایستگاه محمدشهر تا سه‌راه رجایی‌شهر و یک خط مترو از میدان شهید سلطانی تا چهارراه طالقانی، در برنامه قرار می‌گرفت و امروز شهر از منافع این شیوه حمل‌و‌نقلی به‌خوبی بهره‌مند می‌شد. حتی در وضع کنونی نیز شایسته بود قطعات حد فاصل ایستگاه متروی شهید سلطانی تا چهارراه آیت‌الله طالقانی در اولویت اجرا و بهره‌برداری قرار گیرد تا پیوستگی سرویس‌دهی حفظ شود و ارزش اقتصادی و حمل‌و‌نقلی آن بیشتر باشد. ما در شرایط تحریم درحالی‌که زیرساخت‌های صنعت متروسازی را نداریم و حتی ریلش نیز موجود نیست و در‌حالی‌که هزینه بهره‌برداری و نگهداشت این خطوط بالاست، نمی‌توانیم به ادامه توسعه آن اصرار داشته باشیم.
در دهه 80 و با درآمد نفتی بالایی که بود شاید ساخت مترو به منظور توسعه حمل‌و‌نقل پاک توجیه داشت؛ اما در شرایط حال حاضر مشکلات فراوانی دارد. ساخت هر کیلومتر مترو در بهترین شرایط بین هزارو 200 تا هزارو 500 میلیارد تومان هزینه دارد. اگر فقط در فکر افتتاح پروژه‌ها و سایر جنبه‌ها هستیم، می‌توان خط مترو ساخت؛ اما با تحلیل واقع‌بینانه اولویت با کارهای دیگر است تا منافع شهر به بهترین نحو تأمین شود. توسعه شهر کرج بسیار سریع بوده و متأسفانه سرعت توسعه زیرساخت‌ها متناسب با افزایش جمعیت نبوده است. باید برای حمل‌و‌نقل این کلان‌شهر برنامه‌های ویژه داشت. دولت هم‌اکنون به شهرداری کمک ویژه‌ای نمی‌کند و نمی‌توان با این شرایط حمل‌و‌نقل عمومی را به سامان رساند. ساخت خطوط مترو در‌حالی‌که نمی‌تواند خدمات‌رسانی کامل و پیوسته داشته باشد، چه نتیجه‌ای دارد؟ در دنیا حمل‌و‌نقل عمومی سوبسیدهای خاص خود را دارد؛ اما در کشور ما هیچ‌گونه جذابیت اقتصادی برای سرمایه‌گذاران ندارد. برای آنکه بخش خصوصی به حمل‌و‌نقل جذب شود، باید مشوق‌هایی را در نظر بگیریم تا برای‌شان جذابیت و صرفه اقتصادی داشته باشد.
برای برنامه‌های میان‌مدت و بلندمدت باید با استفاده از روش‌های جدید و ترکیب شیوه‌های حمل‌و‌نقلی ضمن حفظ پیوستگی و سرعت در شبکه حمل‌و‌نقل همگانی، رویکرد حمل‌‌ونقل پاک و انسان‌محور را همواره مد‌نظر داشته باشیم. حمل‌و‌نقل پیاده و دوچرخه، ایجاد خیابان کامل، اصلاحات مسیرها و خطوط، تقویت حمل‌و‌نقل همگانی، ارتقای ایمنی ترافیک، شناسایی وضعیت و امکانات موجود، اولویت‌بندی طرح‌ها، فرهنگ‌سازی و تقویت مشارکت شهروندان، حفظ سرمایه‌های عمومی و استفاده بهینه از منابع، مهم‌ترین راهکار کاهش معضلات ترافیکی است.

روزانه چندصدهزار سفر میان دو کلان‌شهر تهران و کرج صورت می‌گیرد و شهروندان دو شهر در میان دوگانه زندگی و کار با مشکلات و محدودیت‌های حمل‌و‌نقلی زیادی مواجه هستند. موضوعات حمل‌و‌نقلی در چند دهه اخیر در اولویت برنامه‌های کلان‌شهر کرج بوده‌اند و در این سال‌ها توسعه خطوط مترو و اتوبوس‌رانی و ساخت شریان‌های شهری و بین‌شهری در دستور کار بوده و اقداماتی هم صورت گرفته ‌است که بررسی و ارزیابی آنها می‌تواند به بهبود شرایط کمک کند. معاون حمل‌و‌نقل و ترافیک شهرداری کرج به‌عنوان یکی از متولیان حمل‌و‌نقلی کرج وضعیت حال حاضر این حوزه را مطلوب نمی‌داند و به‌عنوان یک منتقد برنامه‌های حمل‌و‌نقلی می‌گوید در شرایطی که ساخت هر کیلومتر خط مترو بیش از هزار میلیارد تومان هزینه دارد، بهتر است به دنبال توسعه سایر مدل‌های حمل‌و‌نقل نیز باشیم. محمدرضا احمدی‌نژاد، معاون حمل‌و‌نقل ترافیک شهرداری کرج، سابقه حداقل دو دهه فعالیت اجرائی در این کلان‌شهر را دارد و به‌نوعی با زیر‌و‌بم موضوعات این شهر آشناست. با او درباره وضعیت حمل‌و‌نقل شهر کرج و اقدامات صورت‌گرفته در این سال‌ها گفت‌و‌گو کردیم که در ادامه می‌خوانید.

‌شورای پنجم چه تأثیری بر وضعیت حمل‌و‌نقل شهر کرج گذاشت؟
در کشور ما هنوز دیدگاه‌های حمل‌و‌نقل قدیمی و سنتی و خودرومحور حکمفرماست و به‌همین‌دلیل در شورای پنجم رویکرد انسان‌محوری و استفاده از حمل‌و‌نقل پاک مورد توجه قرار گرفت. با توجه به اینکه در این زمینه طرح جامع و مشخصی وجود نداشت، شورای پنجم در اولین قدم در راستای تحقق عدالت اجتماعی به دنبال مناسب‌سازی محل‌های عبور عابر ‌پیاده رفته و مناسب‌سازی 150 نقطه با شرایطی که مناسب تردد تمام اقشار جامعه باشد، مورد توجه قرار گرفت.
در این زمینه طرح‌های پایلوتی مانند پیاده‌روسازی باند شمالی خیابان شهید بهشتی از میدان شهدا تا خیابان فروغی نیز در دستور کار قرار گرفت و به همت معاونت حمل‌و‌نقل ‌و ترافیک، خطوط عابر پیاده مناسب‌سازی شده و المان‌های شهری مانند ایستگاه‌های اتوبوس با رمپ معلولان مناسب‌سازی شد. در این طرح همچنین سیستم جمع‌آوری آب‌های سطحی نیز به‌روزرسانی شد تا در ایام بارندگی، عبور‌ومرور مختل نشود.
‌در دوره فعالیت شورای پنجم اجرای چه پروژه‌های دیگری را در سطح مناطق دنبال کردید؟
مناسب‌سازی بلوار ۴۵ متری بسیج یا کاج و کانالیزه‌کردن گذرگاه‌های عابر پیاده و تأمین روشنایی آن نیز در همین دوره صورت گرفت. در این دوره و بعد از سال‌ها طرح پل‌های عابر پیاده‌ ملکی در دستور کار قرار گرفت و سه پل عابر پیاده‌ جدید در جاده‌ محمدشهر، میدان دانشگاه، حصارک و روبه‌روی ایستگاه متروی گلشهر نصب شد که به همراه پل کسری در حال مکانیزه‌شدن هستند و قسمتی از آن به بهره‌برداری رسیده است. هر چهار پل عابر مکانیزه هستند. همچنین 19 جزیره‌ ایمن جدید در شهر کرج برای کاهش سرعت و افزایش ایمنی عابر پیاده در نقاط حساس ایجاد شده است. اصلاح سیستم روشنایی نیز به کاهش تصادفات شهری کمک می‌کند که این مورد هم در دستور کار قرار گرفت. ساماندهی تقاطعات همسطح و ایجاد نظم ترافیکی یکی از راهکارهای مؤثر کاهش تأخیر است که در این دوره ۱۸ تقاطع چراغ‌دار جدید به شهر کرج اضافه شد. با توجه به اهمیت سلامت شهروندان و حفظ محیط زیست یک مرکز معاینه فنی جدید با همکاری بخش خصوصی در شهر کرج فعال شده که درآمد آن جزء درآمدهای پایدار شهری محسوب می‌شود.
‌درباره این طرح پل‌های عابر پیاده‌ ملکی و ورود بخش خصوصی بیشتر توضیح می‌دهید؟
وقتی بخش خصوصی سرمایه‌گذار پل‌های عابر پیاده می‌شود، پل‌ها را به دید تجاری دیده و بر روی آنها تبلیغ می‌کند. در این شرایط پل‌های عابر بر‌اساس نگاه تجاری جانمایی می‌شود، نه نیازهای عابر پیاده! در این راستا ما مطالعات جامعی داشته و پنج معبر را مشخص کردیم و با بررسی آمار تردد، پل‌های جدید را جانمایی کردیم. با توجه به موفقیت‌آمیز‌بودن موضوع در‌حال‌حاضر بررسی 13 معبر در دستور کار قرار گرفته تا با توجه به نیاز عابران پیاده، پل‌ها جانمایی و نصب شود. اگر در دوره‌های بعدی این طرح پیگیری شود، در کاهش تصادفات و حفظ سلامت عابران پیاده مؤثر خواهد بود. در واقع باید بررسی کنیم و با توجه به نیاز شهروندان و تصادف‌هایی که صورت می‌گیرد، پل‌های عابر پیاده را جانمایی کنیم. البته باید یادآور شوم که این سرمایه‌گذاری جدید در حوزه حمل‌و‌نقل با مساعدت و همراهی شهردار محترم و معاونت مالی و اقتصادی، آقای سلطانی‌مقدم، پیگیری شده است.
‌درباره مهندسی خطوط اتوبوس‌رانی بیشتر توضیح می‌دهید؟
یکی از اقدامات اساسی بررسی خطوط حمل‌و‌نقل موجود در شهر است تا بر‌اساس مطالعات مورد نیاز خطوطی را اصلاح، حذف یا اضافه کنیم. در بحث خطوط حمل‌و‌نقل، داشتن صرفه اقتصادی از یک سو اهمیت دارد و از سوی دیگر باید به این موضوع توجه شود که سیستم حمل‌و‌نقل عمومی مانند اتوبوس‌رانی زمان‌بندی منظم و قابل اتکایی داشته باشند. در‌حال‌حاضر مشکل سیستم حمل‌و‌نقل ما این است که در برخی خطوط اگر یک اتوبوس را از دست بدهید تا 45 دقیقه باید منتظر بمانید و این نقیصه، مطلوبیت حمل‌ونقل همگانی را کاهش می‌دهد. در این طرح به دنبال کاهش فاصله زمانی خدمات‌رسانی در حوزه حمل‌و‌نقل عمومی هستیم. با کاهش سرفاصله خدمت‌رسانی وسایل حمل‌و‌نقل عمومی، شهروندان با هزینه مناسب از خدمات خوب بهره‌مند می‌شوند. یکی از مسیرهایی که برای این منظور در نظر گرفته‌ایم، مسیر خیابان شهید بهشتی از میدان حضرت امام تا حصارک است.
‌در این دوره برای نوسازی ناوگان حمل‌و‌نقل عمومی به‌ویژه اتوبوس‌رانی چه اقداماتی صورت گرفت؟
در این دوره 96 دستگاه اتوبوس جدید به ظرفیت ناوگان اتوبوس‌رانی اضافه کرده و منابع جدیدی نیز برای بازسازی ناوگان بخش خصوصی تعریف کردیم که به مرور زمان صورت خواهد گرفت. از دیگر اقداماتی که در این حوزه صورت گرفت، آن بود که اتوبوس‌های کهنه بخش عمومی را به بخش خصوصی سپردیم که با تعهد پنج‌ساله نسبت به تعمیر و بازسازی آنها اقدام کنند تا در بهبود خدمات‌رسانی در بخش حمل‌و‌نقل عمومی نقشی مفید داشته باشند. البته بحث خرید 50 دستگاه اتوبوس نو و جدید در دستور کار است.
‌آماری از میزان جا‌به‌جایی در شهر کرج وجود دارد؟
قریب به چهار میلیون سفر در طول روز در شهر کرج صورت می‌گیرد که سه میلیون تردد به کمک وسایل نقلیه است. از این میزان چهار درصد ترددها بر‌عهده سیستم اتوبوس‌رانی است که سهم پایینی است.
‌با این اوصاف، تاکسی‌های شهر کرج چه وضعیتی دارند؟ نوسازی در این بخش اتفاق افتاده است؟
ناوگان تاکسی‌رانی ما متعلق به بخش خصوصی بوده و ناوگان ملکی تاکسی‌رانی نداریم. البته بررسی‌هایی صورت گرفته تا با رضایت تاکسی‌داران، نوسازی این ناوگان از محل درآمدهای شهرداری کرج و با اعطای تسهیلات و وام‌های کم‌بهره در دستور کار قرار گیرد.
‌اصلاح هندسی معابر شهر کرج چه وضعیتی دارد؟
اصلاح هندسی را در ۲۶ نقطه در دستور کار قرار دادیم تا ایمنی عابران پیاده و خودروهای عبوری افزایش یابد و میزان تداخل و تأخیر را کاهش دهیم. مسئله مهم این است که در حوزه سخت‌افزاری شهرداری کرج اقدامات خوبی صورت گرفته؛ اما در حوزه نرم‌افزاری نیاز به هوشمندسازی داریم و باید در‌این‌باره اعتبارات لازم در نظر گرفته شود. کار هوشمندسازی شبیه نصب پل عابر نیست که به صورت عینی باشد. ما در سال 98 هوشمندسازی مدیریت ترافیک شهری را در دستور کار قرار داده و سند آن را تهیه کردیم. بر‌اساس چارچوب طراحی‌شده شش تقاطع چراغ‌دار شهر کرج در تقاطع هفت تیر، مصباح، میدان امام حسین، چهارراه نبوت، چهار‌راه گلزار و سه‌راه مادر در محور شهدای دانش‌آموز هوشمند شده و به صورت برخط و دینامیک کنترل می‌شود. توسعه‌ شبکه‌ فیبر نوری تا 150 کیلومتر کمک می‌کند در این مسیر با توان بیشتری گام برداریم. با توجه به گسترش فیبر نوری، نگهداری و کنترل چراغ‌های هوشمند بسیار آسان‌تر است و قصد داریم تا انتهای سال جاری هوشمندسازی ۱۰ تقاطع را به انجام رسانیم. همچنین چهار دستگاه دوربین ثبت سرعت نیز در راستای هوشمندسازی و برای نخستین بار در شهر کرج نصب شده است.
‌برای کنترل ترافیک شهر از چه سیستم و شرایطی کمک می‌گیرید؟
در‌حال‌حاضر طرح کنترل و کاهش آلایندگیLEZ و محدوده‌ زوج و فرد را در شهر کرج داریم که در قالب این طرح سال گذشته 5 ایستگاه و ده دوربین، کد LEZ گرفته و به صورت برخط کار می‌کنند. بر‌اساس‌این شماره پلاک خودروهایی که بیش از پنج سال از ساختشان گذشته باشد، برداشته شده و در سامانه سیمفا (سامانه یکپارچه معاینه فنی) بررسی می‌شود تا اگر دارای معاینه فنی نباشند، برابر قانون هوای پاک اعمال قانون ‌شوند. اقدام مثبتی که در سال آینده نیز دنبال خواهد شد و هفت دوربین جدید در این سامانه ثبت می‌شوند.
‌این کار درآمدی را هم عاید شهرداری کرج می‌کند؟
یکی از درآمدهای پایدار شهرداری کرج همین موضوع است. در‌حال‌حاضر مرکز مانیتورینگ فرعی در پلیس راهور تجهیز شده و می‌توانیم نقاط پرترافیک را کنترل و مدیریت کنیم.
‌چرا طرح‌های ترافیکی شهر کرج به بهبود وضعیت ترافیکی شهر منجر نمی‌شود؟
در مدیریت شهری رویکرد دوگانه وجود دارد. بررسی و تحقیقات نوین مؤید آن است که با تعریض و افزایش ظرفیت معبر، تقاضا نیز افزایش یافته و عملا مشکل ترافیک برجا می‌ماند؛ بنابراین در هسته‌های پرترافیک، افزایش عرض معابر و همچنین احداث پارکینگ باعث تشویق استفاده از خودروی شخصی شده و مشکل را دوچندان می‌کند. مثال عینی آن وجود پارکینگ طبقاتی آیت‌الله طالقانی است که در زمان بارگیری و تخلیه، معابر منتهی به آن مسدود می‌شود؛ پس تقویت ناوگان حمل‌و‌نقل عمومی، ساخت پارکینگ عمومی در پارک‌سوارهای شهری و استفاده از سیستم فوق برای جابه‌جایی در هسته مرکزی شهر علاوه بر کاهش ترافیک به میزان درخور‌توجهی هسته مرکزی شهر را از آلودگی هوا مصون خواهد کرد. برای این منظور سیستم حمل‌و‌نقل عمومی باید توانمند، مجهز و قابل اعتماد باشد؛ یعنی یک شهروند مطمئن باشد که در فواصل زمانی کوتاه و منظم اتوبوس یا مترو در دسترس او است. بهداشت و سیستم گرمایش و سرمایش وسایل حمل‌و‌نقل عمومی مناسب باشد و استفاده از حمل‌و‌نقل عمومی برای شهروندان به‌صرفه باشد. در چنین شرایطی وضع ترافیکی کلان‌شهرها تا حدودی بهتر خواهد شد. در شرایطی که چنین وضعیتی وجود ندارد، تعریض خیابان و ساخت پارکینگ، معضلات ترافیکی را کاهش نخواهد داد.
‌راهکارتان برای رسیدن به چنین وضعیت ایده‌آلي چیست؟
ما معتقدیم برای تأمین عدالت اجتماعی، باید سهم واقعی حمل‌و‌نقل عمومی از معابر شهری را به طور صحیح تخصیص بدهیم. سیستم حمل‌و‌نقل عمومی‌ باید تقویت شود، حتی باید به آن سوبسید دهیم تا شهروندان تشویق شوند خودروی شخصی خود را به خیابان نیاورند. یکپارچه‌سازی سیستم حمل‌و‌نقل، اصلی است که باید در دستور کار قرار گیرد و مطالعاتش صورت گرفته است. در همین زمینه برای خطوط اتوبوس‌رانی و تاکسی‌رانی طرح‌هایی تدوین شده که به دنبال اجرای آنها هستیم که از‌جمله آن ایجاد مسیر ویژه اتوبوس‌رانی است. با وجود محدودیت ظرفیت خیابان‌ها، تخصیص سهم واقعی حمل‌‌ونقل همگانی در معابر شهری، مقدمه‌ای بر تأمین عدالت اجتماعی است.
به طور کلی استفاده از روش‌های نوین مدیریت حمل‌و‌نقل، ترکیب شیوه‌های گوناگون حمل‌و‌نقل با تأکید بر حمل‌و‌نقل پاک و انسان‌محور، جزء راهکارهای مفید و مؤثر است.
‌مهم‌ترین مشکلی که در‌حال‌حاضر در معاونت حمل‌و‌نقل شهرداری کرج با آن روبه‌رو هستید، چیست؟
به دلیل نبود اسناد فرادستی برنامه‌های قبلی از انسجام و جامعیت کافی برخوردار نبوده‌اند. بر حسب نیاز شهر و مطالعات تخصصی اکنون در بسیاری از حوزه‌ها مانند توسعه‌ حمل‌و‌نقل پاک، سیستم یکپارچه حمل‌و‌نقل، سند توسعه‌ ITS و شهر پیاده‌محور اسنادی تهیه شده تا برنامه کاری سالانه شهرداری به صورت کلان مشخص باشد.
‌یکی از اهداف این دوره مدیریت شهری تأکید بر شهر انسان‌محور بوده. در این حوزه چه کردید؟
اولین خط دوچرخه به طول دو کیلومتر در شهر کرج را در بلوار ماهان و بلوار مولانا اجرا کردیم. یک برنامه پنج‌ساله تهیه شده تا طی آن بتوانیم ۱۵۰ کیلومتر خط دوچرخه را با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و عمومی ایجاد کنیم. در راستای این برنامه نیاز به چهار هزار دوچرخه اشتراکی میان شهروندان داشته تا بتوانیم دوچرخه‌سواری را گسترش دهیم. در بحث دوچرخه‌سواری تنها ایجاد زیرساخت کافی نیست و باید فرهنگ‌سازی‌هایی نیز صورت گیرد و در شهرداری در این راستا به دنبال گسترش فرهنگ حمل‌و‌نقل پاک بوده‌ایم. دوچرخه‌سواری در کرج هنوز به‌عنوان یک شیوه حمل‌و‌نقلی مطرح نبوده و به صورت تفریحی به آن نگاه می‌شود؛ در‌حالی‌که باید به‌عنوان یک ظرفیت حمل‌و‌نقلی به آن توجه شود و شهروندان در سفرهای روزانه شهری، از این شیوه بهره‌مند شوند. برنامه شهرداری کرج آن است که تا سال ۱۴۰۵ حجم سفرهای دوچرخه‌محور شهروندان را به 2.5 تا سه درصد برساند؛ این عدد در‌حال‌حاضر کمتر از یک درصد است.
‌شرایط توسعه خطوط متروی کرج را پس از چند دهه چطور ارزیابی می‌کنید؟
درباره مترو و به‌عنوان شیوه انبوه‌بر سیستم حمل‌و‌نقل، میزان مسافر جابه‌جا‌شده در روز و ساعت اوج سفر به‌عنوان ملاک جانمایی و اجرای خط است. فارغ از اینکه مطالعات خطوط قطار شهری کرج چگونه و براساس چه حجمی از اطلاعات و مبانی طراحی شده است، اولویت‌بندی و یکپارچگی آن با سایر مدها و مبادی بسیار حائز اهمیت است. به طور مشخص خط 2 قطار شهری و اولویت قطعات اجرائی آن مورد بحث است. در شرایط اقتصادی کنونی، ساخت و راه‌اندازی این مد حمل‌و‌نقل بدون توجه به مسائل فوق موجب هدر‌رفت منابع و کاهش بازدهی آن می‌شود؛ بنابراین در میان‌مدت باید با تصحیح رویکرد و بهره‌برداری از شیوه‌های گوناگون، معضلات ترافیکی را کاهش داد.
روزانه 300 هزار سفر به سمت شهر تهران داریم و شهرداری نمی‌تواند به این حجم از مسافر سوبسید حمل‌و‌نقلی بدهد. در خطوط اتوبوس‌رانی نیز وضعیت به همین شکل است. اگر در دهه 80 به اصول اساسی حمل‌‌ونقل توجه می‌شد، تنها دو خط مترو، یکی از ایستگاه محمدشهر تا سه‌راه رجایی‌شهر و یک خط مترو از میدان شهید سلطانی تا چهارراه طالقانی، در برنامه قرار می‌گرفت و امروز شهر از منافع این شیوه حمل‌و‌نقلی به‌خوبی بهره‌مند می‌شد. حتی در وضع کنونی نیز شایسته بود قطعات حد فاصل ایستگاه متروی شهید سلطانی تا چهارراه آیت‌الله طالقانی در اولویت اجرا و بهره‌برداری قرار گیرد تا پیوستگی سرویس‌دهی حفظ شود و ارزش اقتصادی و حمل‌و‌نقلی آن بیشتر باشد. ما در شرایط تحریم درحالی‌که زیرساخت‌های صنعت متروسازی را نداریم و حتی ریلش نیز موجود نیست و در‌حالی‌که هزینه بهره‌برداری و نگهداشت این خطوط بالاست، نمی‌توانیم به ادامه توسعه آن اصرار داشته باشیم.
در دهه 80 و با درآمد نفتی بالایی که بود شاید ساخت مترو به منظور توسعه حمل‌و‌نقل پاک توجیه داشت؛ اما در شرایط حال حاضر مشکلات فراوانی دارد. ساخت هر کیلومتر مترو در بهترین شرایط بین هزارو 200 تا هزارو 500 میلیارد تومان هزینه دارد. اگر فقط در فکر افتتاح پروژه‌ها و سایر جنبه‌ها هستیم، می‌توان خط مترو ساخت؛ اما با تحلیل واقع‌بینانه اولویت با کارهای دیگر است تا منافع شهر به بهترین نحو تأمین شود. توسعه شهر کرج بسیار سریع بوده و متأسفانه سرعت توسعه زیرساخت‌ها متناسب با افزایش جمعیت نبوده است. باید برای حمل‌و‌نقل این کلان‌شهر برنامه‌های ویژه داشت. دولت هم‌اکنون به شهرداری کمک ویژه‌ای نمی‌کند و نمی‌توان با این شرایط حمل‌و‌نقل عمومی را به سامان رساند. ساخت خطوط مترو در‌حالی‌که نمی‌تواند خدمات‌رسانی کامل و پیوسته داشته باشد، چه نتیجه‌ای دارد؟ در دنیا حمل‌و‌نقل عمومی سوبسیدهای خاص خود را دارد؛ اما در کشور ما هیچ‌گونه جذابیت اقتصادی برای سرمایه‌گذاران ندارد. برای آنکه بخش خصوصی به حمل‌و‌نقل جذب شود، باید مشوق‌هایی را در نظر بگیریم تا برای‌شان جذابیت و صرفه اقتصادی داشته باشد.
برای برنامه‌های میان‌مدت و بلندمدت باید با استفاده از روش‌های جدید و ترکیب شیوه‌های حمل‌و‌نقلی ضمن حفظ پیوستگی و سرعت در شبکه حمل‌و‌نقل همگانی، رویکرد حمل‌‌ونقل پاک و انسان‌محور را همواره مد‌نظر داشته باشیم. حمل‌و‌نقل پیاده و دوچرخه، ایجاد خیابان کامل، اصلاحات مسیرها و خطوط، تقویت حمل‌و‌نقل همگانی، ارتقای ایمنی ترافیک، شناسایی وضعیت و امکانات موجود، اولویت‌بندی طرح‌ها، فرهنگ‌سازی و تقویت مشارکت شهروندان، حفظ سرمایه‌های عمومی و استفاده بهینه از منابع، مهم‌ترین راهکار کاهش معضلات ترافیکی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.