|

عملکرد شهرداری و شورای پنجم از دیدگاه عباس زارع، رئیس کمیسیون تلفیق شورای شهر کرج

هدفمان افزايش ضريب اعتماد مردم بود

«عباس زارع» عضو شورای شهر دوره پنجم و رئیس کمیسیون تلفیق شورای شهر کرج است. یک سال بر صندلی ریاست شورای شهر کرج هم نشسته است. او از سال 79 تا پایان سال 93 مدیر‌عامل سازمان پارک‌ها و فضای سبز بوده و 15 سال نیز به‌عنوان دبیر کمیته تخصصی فضای سبز کلان‌شهرهای کشور فعالیت کرده است. سابقه یک‌سال‌و نیم ریاست دانشگاه علمی-کاربردی کرج را هم در کارنامه‌اش ثبت کرده است. اگرچه نسبت به عملکرد شورای شهر پنجم و شهرداری در این دوره انتقاداتی دارد؛ اما سعی می‌کند تا منصفانه به سؤال‌ها پاسخ دهد. او اشاره دقیقی به کمک‌های دولت در کرج و غرب استان تهران دارد که آن را نیازمند اطلاع‌رسانی بیشتری می‌داند. کارنامه شورای شهر و شهرداری را در ذهن ورق می‌زند تا نگاه همه‌جانبه‌ای ارائه دهد.این گفت‌و‌گو در ادامه می‌آید.

شورای شهر پنجم را در چه فضایی تحویل گرفتید و در چه فضایی آن را واگذار می‌کنید؟ امکان مقایسه فضای گذشته و حال در این بدنه وجود دارد؟

خیلی مایل نیستم که وارد جریان مقایسه‌ای بشوم. هر دوره با توجه به افرادی که انتخاب می‌شوند، رویکرد، تفکر، سلایق و ویژگی‌های خاص خود را دارد و باید بر‌اساس همان ویژگی‌ها ارزیابی شوند. زمانی که مردم به ما اعتماد کردند و رأی دادند و ما وارد شورای اسلامی شهر کرج شدیم، شعارهای خاص خود را داشتیم. به‌عنوان مثال شعارها حول محور سلامت یا ارتقای سطح سلامت مدیریت شهری و کاهش فساد، تأکید ویژه بر تسهیل‌گری امور مردم، موضوع انضباط‌بخشی به ساختار شهرداری کرج در بخش هزینه‌های جاری و عمرانی، مسائل مربوط به محیط زیست و چالش‌های آن، در اولویت قرار‌گرفتن پروژه‌های عمرانی، محرومیت‌زدایی از مناطق کمتر برخوردار و جلوگیری از گسترش حاشیه‌نشینی با توزیع خدمات عادلانه و... محورهایی بود که در دوره‌های قبل توجه چندانی به آنها نشده بود. در واقع می‌توان گفت در دوره قبل، نگاه و رویکردها حول محور مبانی و پروژه‌های عمرانی می‌چرخید؛ اما در این دوره نگاه‌های جدیدی برای خدمت‌رسانی وجود داشت که به منظور ثمربخش‌بودن رویکردها، فرایندها و پروژه‌هایی تعریف شد و مبنای کار عملی قرار گرفت که هر‌کدام نتایج خاص خود را داشته که بی‌شک با چالش‌هایی نیز همراه بوده است؛ اما عملکرد این دوره ارمغانی برای دوره بعد و آیندگان است که باید تکمیل شود.
شورا در فضایی تحویل گرفته شد که محیطی غیر‌شفاف داشت. به طور مثال لیست املاک شهرداری، ‌خودروهای شهرداری، لیست نیروی انسانی، ‌لیست مطالبات، شفاف و در دسترس نبود؛ اما در این دوره حتی چک‌های شهرداری، ‌میزان و ریز مطالبات و اطلاعات در تمام حوزه‌ها شفاف و مشخص است که می‌توان گفت اینها دستاوردهای بزرگی است که در این دوره محقق شد. البته درصدی از وجود خطا را هم می‌پذیریم؛ ولی با قاطعیت عرض می‌کنم که شفافیت بزرگ‌ترین دستاورد این دوره شورا بوده است.
طبق صحبت‌های شما، مردم، محور اصلی کار در شورای شهر بودند. برای تحقق این رویکرد چه خلأهایی وجود داشت و راهکار شما به‌عنوان یک عضو مردمی شورای شهر کرج برای شورای ششم چیست؟
بشخصه آرزو و آمال زیادی برای شهر داشتم. ایدئال‌های ذهنی من برای این دوره بسیار فراتر از آن چیزی بوده که در‌حال‌حاضر محقق شده است؛ اما واقعیت این است که ما روی یک زمین واقعی زندگی می‌کنیم. تنگناهای مدیریت شهری در سنوات گذشته، هرگز تا این حد و قابل مقایسه با تنگناهای موجود در شورای شهر پنجم نبوده است. اقتصاد کلان کشور ما در سنگین‌ترین موج تورمی قرار گرفته و مجموعه مدیریت شهری نیز به تبع اقتصاد کلان کشور در همین چرخه گرفتار است.
درآمد یا تحصیل منابع که باید از طریق سرمایه‌گذاری محقق می‌شد، به دلیل هزاران مشکل و تحریم با افت شدیدی روبه‌رو شد. درآمدها انقباضی و هزینه‌ها انبساطی بود. برای مثال پروژه مترو و بسیاری از پروژه‌های بزرگ کرج باید با اعتبارات خارجی و فاینانسر پیش می‌رفت؛ در‌حالی‌که شرایط تحریمی در کشور این امکان را نه‌تنها برای ما، بلکه در هیچ نقطه دیگر کشور فراهم نکرد. هزینه‌ها انبساطی، تورم بی‌سابقه، تأمین‌نشدن نیازهای مدیریت شهری از بازار و... از شرایط حاکم بر فضای شورای شهر پنجم بود. بر‌اساس آمار ما در بدترین شرایط اقتصادی شهر را مدیریت کردیم و امکان سرمایه‌گذاری خارجی و حتی داخلی و بخش خصوصی در پروژه‌های شهری صفر بود.
در این شرایط اقتصادی با چه مشکلاتی برای اداره شهر روبه‌رو بودید؟ مثال می‌زنید؟
وقتی درباره عملکرد شهرداری و شورای شهر دوره پنجم صحبت می‌کنیم، باید شرایط اقتصادی را در پرانتز لحاظ کنیم. برای تبیین این موضوع ذکر این مثال ضروری است که مثلا در حوزه حقوق و دستمزد، حقوق و دستمزدها در مدت چهار سال گذشته به بیش از 2.5 برابر افزایش داشته است. ذکر این نکته ضروری است که شهرداری یک ارگان دولتی نیست و هیچ‌گونه حمایت مالی از هیچ نهادی دریافت نمی‌کند؛ بلکه شهرداری‌ درآمد هزینه است؛ یعنی باید خود درآمد به دست آورده و هزینه‌های خودش را بپردازد. مثال دیگر و مهم‌تر درباره مرارت‌های تحمیل‌شده بر مدیریت شهری در زمان دوره پنجم شورا اینکه در سال 95 یا حتی 96 قیمت خرید یک دستگاه اتوبوس شهری حدود 400 میلیون تومان بود؛ در‌حالی‌که قیمت خرید همین اتوبوس در سال 99 به سه‌میلیارد‌و 500 میلیون تومان رسید و این یعنی قیمت خرید یک دستگاه اتوبوس 9 برابر افزایش داشته است.
با توجه به مسائل فوق می‌توان گفت که عملکرد ما فارغ از شرایط سخت حاکم بر اقتصاد کلان کشور، خوب و مثبت ارزیابی می‌شود.
به مستندات اشاره کنید، بر چه اساس این عملکرد را مثبت ارزیابی می‌کنید؟
مهم‌ترین موضوع توجه به عدالت است. برای تحقق این مهم پروژه حمل‌و‌نقل عمومی توسعه یافت. این پروژه حدود 10 سال بود که در شهر کرج مسکوت مانده بود و هیچ اتوبوس جدیدی به ناوگان حمل‌و‌نقل عمومی شهر اضافه نشده بود؛ اما در این دوره خرید و تجهیز ناوگان حمل‌و‌نقل عمومی با همه مشکلات موجودی که در بالا به آن اشاره کردم، پیگیری و محقق شد. باید پذیرفت که نیازهای شهر بسیار بیشتر از سطح انجام کارهای انجام‌شده است؛ اما مردم شهر کرج شاهد حضور اتوبوس‌های جدید در شهر هستند و این اقدام بعد از یک دهه در کرج آغاز شد که امیدوارم در دوره‌های بعدی نیز به این مهم توجه ویژه شود. از دیگر اقدامات ما در این دوره پروژه قطار شهری است که در همین راستا پیگیری کردیم و این در حالی است که مدیریت شهری در این مسیر بیش از شش سال هیچ قدمی برنداشته بود و نمایندگان مردم در این دوره مصرانه پیگیر این پروژه مهم بودند.
در این زمینه با مشکلات تحریم و تأمین‌نشدن قطعات روبه‌رو بودیم که با وجود مشکلات مالی و هزینه‌های پیش‌رو، بخش زیادی از این پروژه امروز در دست افتتاح و بهره‌برداری قرار گرفته که برای شهروندان قابل لمس و استفاده است.
از دیگر اقدامات مهم ما در این دوره توجه به پروژه‌های نیمه‌کاره و باقی‌مانده از دوره‌های گذشته بود که در این دوره با تخصیص و هزینه‌کرد اعتباری بالغ بر 700، 800 میلیارد تومان تکمیل و مورد بهره‌برداری قرار گرفت. در حوزه محیط زیست نیز برنامه‌های درخور‌توجهی داشتیم که شاید به دلیل شرایط حاکم بر اقتصاد کشور، دستاورد چندان بزرگی نداشت؛ اما بر اثر توجه این دوره از مدیریت شهری به این مهم، جریانی به وجود آمده است که آیندگان باید به آن توجه بیشتری داشته باشند.
یکی از مشکلات کلان‌شهر کرج، آلودگی هوا و معضل آلاینده‌ها در فصل سرما است. در این حوزه چه عملکردی داشتید؟
خریداری، توزیع و نصب تابلو‌های علائم هشدار در سطح شهر کرج، یکی از مهم‌ترین اقدامات در این حوزه بود.
تأکید بر توسعه حمل‌و‌نقل عمومی و عمل به آن به‌تنهایی به کاهش منابع آلاینده کمک شایانی کرد. خرید و راه‌اندازی اتوبوس‌های جدید با داشتن استاندارد‌های بالاتری نسبت به وضع موجود و همین‌طور پروژه نصب کاتالیست بر روی خودرو‌ها به‌ویژه تاکسی‌های شهر با پرداخت یارانه آنها در شهرداری و راه‌اندازی سامانه دوربین‌های پلاک‌خوانی که کار شناسایی و رصد معاینه فنی خودرو‌ها را برعهده دارد، از مهم‌ترین اقدامات در حوزه مشکلات مربوط به معضل آلودگی هوا است که امیدواریم این جریان ادامه یابد.
مهم‌ترین عامل و منبع آلایندگی هوا به خودروهای در حال تردد در شهر ارتباط دارد که البته با پیگیری‌های مداوم برای همکاری با دولت، چند پروژه دیگر با داشتن آورده‌های زیست‌محیطی برای شهر نیز پیگیری شد. یک مورد به بزرگراه کمربندی «آبیک چرمشهر» ارتباط دارد که همراه با تعریض اتوبان به وسیله همراهی دولت، امکان تردد ماشین‌های سنگین در داخل اتوبان تهران-کرج وجود نداشت که اعمال این محدودیت برای خودروهای سنگین به‌تنهایی آورده درخور‌توجهی برای محیط زیست تهران و کرج از منظر کاهش آلودگی هوا به همراه داشت. در بحث آب نیز با وجود آنکه شهرداری کرج هیچ وظیفه‌ای در این راستا نداشت، اقدامات خوبی انجام شد. در دوره مدیریت شهری پنجم، برای اولین بار با احداث سه تصفیه‌خانه فاضلاب لوکال در راستای تأمین بخشی از آب فضای سبز شهری اقدام شد که از‌جمله پروژه‌های مثال‌زدنی در حوزه محیط زیست محسوب می‌شود.
اشاره‌ای به اقدامات انجام‌شده در حوزه محیط زیست و توسعه فضای سبز هم می‌کنید؟
شاید شهروندان جنگل‌کاری‌های شمال عظیمیه را ببینند؛ اما توسعه فضای سبز در بسیاری از مناطق بحرانی را که آلودگی‌های بیشتری هم برای شهر در پی داشته، مورد توجه قرار نداده باشند؛ اما به‌عنوان مثال توسعه جنگل‌کاری در منطقه جنوب و جنوب غربی کرج، حاشیه مسیر حلقه دره و روبه‌روی فرودگاه پیام، حاشیه جاده قزلحصار، جنگل‌کاری صد هکتاری در محدوده رادیو پیام انجام شده است تا جلوی بیابان‌زایی و گسترش آن گرفته شود. نمونه دیگر و مهم‌تر اینکه برای توسعه و احیای باغ سیب مهر‌شهر به‌عنوان ذخیره‌گاه زیست‌محیطی و ریه شهر کرج و نیز احیای فضای سبز کاخ مروارید در شهر اقدامات مؤثری صورت گرفت.
از سال 97 نیز برای مدیریت مناسب مصرف منابع انرژی در شهرداری، ‌تمام ساختمان‌ها به سیستم روشنایی لامپ‌های کم‌مصرف مجهز و به صورت آزمایشی نیز نیروگاه خورشیدی در سازمان آرامستان‌های شهر راه‌اندازی شد و به این واسطه 20 درصد از نیازهای روشنایی آرامستان را پوشش می‌دهد که البته این پروژه اینک در ساختمان شورا نیز در حال اجراست. در همین راستا بر روی پروژه چند‌منظوره «هوشمند‌سازی چراغ‌های تقاطع‌ها» برای کاهش توقف خودرو‌ها و روان‌سازی ترافیک نیز تأکید زیادی شد. تمام این عوامل در کنار هم تأثیر درخور‌توجهی بر کاهش آلودگی هوا داشت؛ اما واقعیت این است که آلودگی هوا به‌تدریج به وجود آمده و شهر هم باید به‌تدریج برایش برنامه‌ریزی داشته باشد تا منابع آلاینده نیز کاهش یابد. پروژه‌های متعدد زیست‌محیطی دیگر در حوزه پسماند نیز از عملکردهای مثال‌زدنی در این حوزه است که این نگرش مثبت زیست‌محیطی نتیجه حمایت از نهاد‌های مدنی و فعال در این حوزه بوده که با حضور همین نهادها در جلسات متعدد، کمیسیون محیط زیست ایجاد شده است.
فکر می‌کنید عملکردی که آن را مثبت ارزیابی می‌کنید، به تغییر دیدگاه مردم نسبت به عملکرد شهرداری و مدیریت شهری هم منجر شده است؟ از ابتدا چه دیدگاهی نسبت به مجموعه مدیریت شهری حاکم بود؟
در کشور ما هر بار که از سوی یکی از نهادهای مستقل، نظرسنجی انجام شده، ضریب بی‌اعتمادی مردم نسبت به شهرداری در تمام نقاط کشور بالا بود. شاید یکی از دلایل عمده این است که برخورد و اصطکاک مردم با شهرداری و مجموعه مدیریت شهری بالا است. با توجه به 300 وظیفه‌ای که بر‌عهده شهرداری است، به طور کلی هر شهروند مراجعاتی را به شهرداری خواهد داشت. از برنامه‌های شورای شهر پنجم این بود که ضریب اعتماد مردم را افزایش دهیم و در این راستا تعدادی پروژه تعریف کردیم. البته ما پایشی نداریم که نشان دهد ضریب اعتماد مردم افزایش داشته یا نه؛ چرا‌که شرایط و امکان بررسی یا پایش تخصصی این کار را در اختیار نداریم؛ اما به‌خوبی بررسی شده است که کاهش اعتماد شهروندان به مدیریت شهری و شورای شهر به چه مواردی بر‌می‌گردد.
لطفا به این موارد که در کاهش سطح اعتماد شهروندان نسبت به مدیریت شهری مؤثر بوده، اشاره می‌کنید؟ برای افزایش میزان اعتماد یا تغییر این تفکر اقداماتی هم داشتید؟
اولین و مهم‌ترین مورد فساد در قالب رانت‌های اطلاعاتی،‌ رشوه و تبعیض است. مورد بعدی هدر‌رفت و اسراف منابع است یعنی مردم معتقدند که به شهرداری پول می‌دهیم؛ ولی شهرداری ریخت و پاش دارد، انضباط مالی ندارد یا شهرداری به پروژه‌های غیر اولویت‌دار می‌پردازد یا مسئولیت‌هایی را تقبل می‌کند که وظیفه ذاتی‌اش نیست، این هدر‌رفت منابع بسیار در پایین‌آمدن اعتماد شهروندان تأثیر داشته است. در کل تلقی عمومی این است که شهرداری یک سیستم فاسد در کل کشور است. با این وضعیت ما به‌عنوان یک تیم در مدیریت شهری و نماینده مردم، مسئولیت‌هایی را در این زمینه داشتیم که عمده محور آن نظارت بر عملکرد و فعالیت‌های شهرداری در راستای کاهش فساد بود؛ به این معنی که نظارت شورا باید جلوی انحرافات را گرفته و در واقع خودمان بر خودمان نظارت کنیم؛ چرا‌که شهرداری از بدنه شورا جدا نیست. من اعتقادی به بگیر‌و‌ببند در کاهش فساد ندارم، فرایند‌ها باید درست تعریف شوند تا زمینه‌های به‌وجود‌آمدن فساد از بین برود. فکر می‌کنم که اراده شورا در این زمینه خوب بوده و موفقیت‌های درخور‌توجهی هم داشته است.
برای کاهش فساد و رانت در بدنه شهرداری کرج چه اقداماتی انجام شد؟
به‌عنوان نمونه محل‌هایی که معمولا اشخاصی در شهرداری، امضاهای با‌ارزش داشتند یا میزان برخورد و اصطکاک ارباب‌رجوع با شهرداری بالا بود، مکانیزه شد. پروسه صدور پروانه ساختمانی کاملا مکانیزه شده و دلیل توقف و زمان توقف پرونده در مسیر رسیدگی قابل بررسی است و کسی نمی‌تواند پرونده‌ای را بی‌دلیل در دفترش نگهداری کند. مرحله صدور پایان کار در شهرداری کاملا مکانیزه شده و هیچ کسی دارای امضای طلایی نیست. فرایند پاسخ‌گویی به استعلامات در شهرداری هم مکانیزه و سیستمی شده است. بازدید‌های کارشناسی متمرکز و واحد شده است. در گذشته مأموران شهرداری بارها برای بازدید از یک ملک اقدام می‌کردند؛ اما با سیستماتیک‌شدن آن،‌ تاریخ بازدید و کارشناس بازدید‌کننده مشخص شده است. سطح و میزان تحصیلات مأموران بازدید افزایش یافته و عموم مأموران بازدید تحصیلات لیسانس به بالا دارند. فرایند‌های کاری باز‌تعریف و تسهیل‌گری نیز اتفاق افتاد. هم‌اینک برای تحقق سلامت و شفافیت، بیش از 85 درصد پاسخ‌گویی به درخواست‌های مراجعان مناطق در طبقه همکف و اتاق‌های شیشه‌ای به صورت الکترونیکی انجام می‌شود. این موارد اصلا در گذشته وجود نداشت. اقدام مهم دیگر به کمیسیون ماده 100 مربوط است که حرف و حدیث در آن زیاد بوده و معمولا تقلب، رانت‌بازی و گزارش‌های غیر‌واقعی از آن متبادر می‌شد. عملکرد این کمیسیون هم کاملا الکترونیکی شده و اعمال نفوذ در آن عملا امکان‌پذیر نیست. جای دیگری که عموما به خاطر عدم شفافیت، به صورت سلیقه‌ای اداره می‌شد، کمیسیون توافقات شهرداری بود که حالا برای جلوگیری از فساد و تسهیل امور مردم، مراحل کار در این کمیسیون با تنظیم یک آیین‌نامه به صورت مکانیزه و با یک فرمول واحد انجام می‌شود؛ به طوری که همه مردم امکان محاسبه دارند و عدد و رقم‌ها تغییر‌ناپذیر است. این کار تأثیر بسزایی در سلامت کار داشت؛ چرا‌که منابع درخور‌توجهی از درآمد شهرداری از این طریق تأمین شده؛ همین‌طور کار مراجعان را تسریع، میزان مداخله را کاهش و سطح سلامت کاری را بالا برد. این اقدام در راستای مبارزه با فساد عملی بسیار مهم و بزرگ بود و دستاوردهای مثال‌زدنی داشت که به سبب اینکه در قالب یک طرح یا یک پروژه عمرانی ملموس نبود، دستاوردهای آن هم به چشم نیامد؛ اما امروز می‌توانیم با افتخار به این نکته اشاره کنیم.
برای رسیدن به شفافیت یا کاهش فساد، با چه موانع و مقاومت‌هایی روبه‌رو بودید؟
این اقدامات و جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز برای رسیدن به سلامت در کار و انضباط‌بخشی به مدیریت هزینه‌ها در شهرداری حدود سه سال زمان برد و نتیجه یا دستاورد آن می‌تواند میلیارد‌ها میلیارد برای شهرداری ارزش داشته باشد. اطلاعات، مستندات و رویه‌ها نشان می‌داد که مدیریتی برای هزینه‌ها وجود نداشت. هزینه‌های نگهداری بسیار بالا بود. گرچه حال نیز روند افزایشی حاکم است؛ اما این افزایش با تورم و گرانی‌ها متناسب است. در شهرداری جایگاه یا فضای جدید و بی‌مورد هزینه‌ای به وجود نیاوردیم. در هزینه‌های خودرو، آب، برق، کاغذ و تمام هزینه‌ها انضباط داشتیم. نیروی انسانی را افزایش ندادیم. تعداد نیروهای انسانی شهرداری روند کاهشی داشته و نسبت به روز اول حدود 600 نفر کاهش نیروی انسانی داشته‌ایم و این در شرایطی رخ داد که هیچ‌کدام از این نیروها از شهرداری اخراج یا تعدیل صورت نگرفته؛ بلکه همکارانی بودند که بنا به دلایل مختلف از‌جمله بازنشستگی از بدنه شاغل شهرداری جدا شدند و این امر در هیچ دوره‌ای اتفاق نیفتاد.
تعامل بدنه مدیریت شهری (شهرداری و شورای شهر کرج) با دولت چگونه بود؟
اجازه دهید برای پاسخ به این سؤال مهم به یکی از پروژه‌های ارزشمند در ابعاد محلی، منطقه‌ای و کشوری یعنی «بزرگراه شهید قاسم سلیمانی» اشاره کنم که پیشبرد آن از‌جمله شعارهای ما در زمان انتخابات شورای شهر بود و به آن عمل کردیم. این بزرگراه ادامه اتوبان همت بوده و می‌تواند به کاهش حجم ترافیک اتوبان تهران- کرج کمک کند. کلید شروع آن از آخرین سال فعالیت دوره چهارم شورای شهر یعنی سال 95 زده شد. درباره اجرای این پروژه نظرات و مسائلی مطرح بود؛ از‌جمله اینکه اتمام این پروژه فرا‌منطقه‌ای به حدود دو هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز داشت و هزینه آن نباید بر دوش شهرداری و مردم کرج می‌افتاد و دولت نیز باید در آن مشارکت می‌کرد. اعضای شورا و شهرداری از اولین روزهای آغاز فعالیت در جلسات مشترکی که با وزرا و استانداری داشتیم، در این زمینه رایزنی کردند که در این پروژه به مشارکت و کمک مستقیم یا غیر‌مستقیم دولت احتیاج داریم. امروز با افتخار اعلام می‌کنیم که در نتیجه تعاملات و پیگیری‌های‌مان، دولت به صورت کامل توجیه شده و مسئولیت این پروژه را پذیرفت و در یک سال اخیر 400 میلیارد تومان از طریق اوراق که اصل و فرع باز‌پرداخت آن به صورت کامل در تعهد دولت است، به این پروژه تخصیص داد و این یعنی عملا 400 میلیارد تومان از سوی دولت به این پروژه اختصاص داده شد و روند کار در این پروژه شتاب گرفت. امیدوار هستیم که با تعریف‌شدن وظایف و قانونمند‌شدن روال کمک به این پروژه، دولت جدید هم از این پروژه حمایت کند.
مورد مهم دیگر قطار شهری کرج است که باز در این زمینه شعار داده بودیم که به آن عمل کردیم. در شعارها گفته بودیم که این پروژه را فعال می‌کنیم و اگر تورم در این سال‌ها نبود، فاز اول آن راه‌اندازی شده بود. در‌این‌باره هم جلسات گسترده‌ای با دولت داشتیم و در نتیجه این رایزنی‌ها، دولت بالاترین میزان تخصیص منابع را از طریق اوراق در تاریخ مدیریت شهری به ثبت رساند. اوراقی که نیمی از بازپرداخت آن از طرف دولت تأمین می‌شود. فاز جدید آن به‌زودی افتتاح می‌شود و فقط مسائل فنی مختصری از آن باقی مانده است. حتی شاید سند افتتاح آن به دوره بعدی برسد؛ اما مهم آن است که ما مسئولانه درباره آن رفتار کردیم و پروژه را در زمان مناسب خودش افتتاح کردیم. آیندگان بدون‌شک درباره پروژه بزرگراه شمالی و قطار شهری منصفانه و آگاهانه برخورد می‌کنند؛ چرا‌که ما در بدترین شرایط اقتصادی کارها را پیش بردیم.
اشاره کردید که مدیریت شهری در این دوره مردم‌مدار بوده. برای محرومیت‌زدایی و توجه به اقشار مختلف شهروندان چه اقداماتی داشتید؟
در این زمینه گرچه نمی‌توانیم بگوییم که اقدامات صد‌درصدی داشته‌ایم؛ اما به‌عنوان مثال کوچه‌پس‌کوچه و معابر زیادی داشتیم که خاکی بودند و شرایط مناسب و آسفالت نداشتند. تعداد درخور‌توجهی پارک، فضاهای خدماتی، سالن چند‌منظوره و زمین‌های ورزشی، قرائت‌خانه، پارک، سراهای محله در مناطق کم‌برخوردار ایجاد و به بهره‌برداری رسید. راه‌اندازی دفاتر تسهیل‌گری در نوسازی بافت‌های فرسوده یک کار اجتماعی بود و در بیش از 10 منطقه از مناطق کم‌برخوردار راه‌اندازی شد. تبدیل باغ ترابی به فضای فرهنگی و احداث پارک هاشمی از اقدامات درخور‌توجه در مناطق محروم بود که برخلاف رویه‌های گذشته شهرداری برای احداث این دو پارک اقدام به خرید این اراضی و احداث پارک کرد که در نوع خود بی‌نظیر است. در حوزه‌ای که تخصص من است،‌ در بخش فضای سبز کارهای ارزشمندی انجام شد. به‌عنوان نمونه سالانه بالغ بر یک متر مربع به سرانه فضای سبز افزوده شد. حدود 20 پارک در اقصا‌نقاط شهر احداث و به بهره‌برداری رسید. بالغ بر هزار هکتار جنگل‌کاری در این دوره انجام شد. پارک‌های ویژه مثل «ایران کوچک»، حیات وحش «شهر دانایی» به نتیجه رسید و مورد بهره‌برداری قرار گرفت. ورودی شهر کرج از «بهشت سکینه» و حاشیه اتوبان (ورودی غربی) محیطی زشت و پراکنده داشت که با آب‌رسانی تمام گذر اتوبان از داخل شهر هر دو طرف زیر کاشت فضای سبز رفت و چهره متفاوتی به خود گرفته است. پروژه کنار‌گذر «مهرشهر» از پروژه‌های مهم دیگری بود که در این دوره از عمر شورای پنجم و شهرداری به آن توجه زیادی شد که علاوه بر تأثیر مستقیم آن بر سطح آسایش مردم این محله و کاهش آلودگی ناشی از توقف طولانی خودروها در این محور، موجب توسعه منطقه جنوب غرب کرج، توسعه منطقه اقتصادی «پیام» و... شود که فاز اول این کنار‌گذر به‌زودی به بهره‌برداری خواهد رسید.
رویکردی تحت عنوان ایمنی، بهداشت و سلامت شهر در شعارهای‌تان داشتید. در این حوزه چه عملکردی به ثبت رساندید؟
شهر کرج شهری نا‌ایمن است. هنوز هم ساختمان‌های نا‌ایمن زیادی در سطح شهر وجود دارد. برای حوزه ایمنی‌بخشی، تجهیزات آتش‌نشانی، ماشین‌آلات و ایستگاه‌های آتش‌نشانی، سرمایه‌گذاری و افزایش درخور‌توجهی در حوزه آتش‌نشانی و خدمات ایمنی داشته‌ایم. ظرفیت سازمان آتش‌نشانی نسبت به سنوات قبل حدود 30 درصد افزایش داشت. نیروی انسانی افزایش، تجهیزات فردی آنها تأمین، حقوق و دستمزد آنها ترمیم و انگیزه‌بخشی میان آنها انجام شد. تعداد شش ایستگاه آتش‌نشانی جدید راه‌اندازی و با وجود مشکلات مالی ناشی از تحریم، تعداد درخور‌توجهی ماشین‌آلات جدید و بسیاری از تجهیزات دیگر به ناوگان این سازمان وارد شد. در همین پروسه، فرایند کنترل ایمنی در سازمان آتش‌نشانی مشخص و صدور پروانه در ساخت‌و‌سازهای جدید تعریف شد. بر‌اساس‌این مالکان حقیقی و حقوقی ساختمان‌ها موظف هستند تا پروسه ایمنی را در ساخت‌و‌سازهای جدید اعمال کنند. در بحث بهداشت و سلامت سطح دسترسی شهروندان در شهر کرج به سرویس‌های بهداشتی افزایش یافت. چیزی نزدیک به 360 چشمه جدید سرویس بهداشتی در شهر کرج ساخته شد. این مکان‌ها در سایت شهر من، قابل رصد است. میدان کرج، میدان شهید بهشتی، میدان شهدا، ‌میدان طالقانی، پارک شرافت، پارک شهید‌ نژاد‌فلاح، سه‌راه رجایی‌شهر، میانجاده، پارک روشندلان،‌ زیر پل حصارک و... با سطح دسترسی نسبتا مطلوب به سرویس بهداشتی مجهز شده‌اند که در سلامت شهروندان تأثیر بسزایی داشته و یکی از معیارهای توسعه‌یافتگی در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته به سطح دسترسی شهروندان‌شان به سرویس‌های بهداشتی بستگی دارد.
در گذشته نه‌چندان دور، تصاویری در فضای مجازی از سوی شهروند-خبرنگاران از آب‌گرفتگی وسیع در سطح شهر و انتقادات شهروندان کرجی در این زمینه منتشر می‌شد. در این حوزه چه رویکردی داشتید؟
آب‌های سطحی و رواناب‌های داخل شهر علاوه بر خسارتی که در زمان بارندگی وارد می‌کرد، باعث توزیع آلودگی هم می‌شد. در این دوره از مدیریت شهری، حجم وسیعی از پروژه‌ها در راستای کنترل آب‌های سطحی و احداث کلکتورها انجام شد. در گذشته بخش گسترده‌ای از شهرمان مثل چهار‌راه طالقانی، بلوار امام، میدان هفت‌ تیر، میدان مادر، 45 متری گلشهر و... در مقاطع بارندگی‌های شدید، با آب‌گرفتگی‌های سنگین همراه بود که با احداث کلکتور‌های جمع‌آوری آب‌های سطحی، احداث بیش از 300 چاه جذبی و هزینه‌های درخور‌توجه در این بخش، دیگر شاهد آب‌گرفتگی در سطح شهر و معابر نیستیم. پروژه ادامه نهر «سیاه جوی» که بزرگ‌ترین کلکتور سطح شهر است، با سرمایه‌گذاری درخور‌توجهی در قسمت اعظم مسیر شهر در منطقه 4 و 3 لوله‌گذاری و اقدام شد. این عملکرد علاوه بر کاهش خسارت به اموال مردم، از توزیع آلودگی در سطح وسیعی کاسته است.
با تمام این اقدامات، چه بازخوردی از مردم داشتید؟ در بازدیدهای دوره‌ای یا برخوردهای روزانه با مردم، بیشترین مطالبه مردم در حوزه چه مشکلاتی بود؟
سیستمی برای ارزیابی و نظرسنجی درباره بازخوردهای مردمی وجود ندارد؛ اما مشهود بود که مردم و شهروندان کرج درگیر یک نارضایتی شدید هستند. به اعتقاد مردم کارآمدی وجود ندارد. هزینه می‌شود؛ اما خروجی ملموسی مشاهده نمی‌شود. به‌عنوان یک عضو در شورای شهر تلاش کردم تا ارتباطی دو‌سویه با شهروندان داشته باشم و ارتباط دوطرفه با مردم را که نتیجه سال‌ها خدمت در سازمان پارک‌ها بوده، حفظ کنم. هر ماه با مردم سوار اتوبوس شدم. در خیابان و محلات قدم زدم، به صحبت‌ها و انتقادات گوش دادم. با کسبه و مغازه‌داران حرف زدم. بازخورد این ارتباطات با مردم در فضای مجازی و صفحه شخصی بنده هم وجود دارد و قابل رصد است و در زمان انتشار پست‌ها حتی یک پاسخ و کامنت حذف نشده و راه اظهار‌نظر هم بسته نشده است. برخوردهای مستقیم همه محترمانه بودند. اگر برخورد خوبی دیده نشد، به خاطر نشنیدن درخواست‌های مردم و انتقادات بود و اینکه شنونده خوبی نبودند. ما باید به مردم حق اعتراض بدهیم و گوش شنوایی برای انتقادات و مطالبات‌شان باشیم. آن وقت بعد از شنیدن، پاسخ مناسب دهیم و حتی عذر‌خواهی کنیم از هر‌گونه اشتباه. عمده درخواست‌ها از سوی شهرداری تحقق‌پذیر بود. یکی از راه‌هایی که برای قطع‌نشدن رابطه با مردم در پیش گرفته شد، ارتباط دو‌سویه با نهادهای مدنی بود. تعدادی از اعضای شورا هم این رویه یا سیاست را در پیش گرفتند؛ اما مهم‌ترین عارضه‌ای که گرفتارش هستیم، به خاطر گوش‌ندادن به حرف‌ها و صحبت‌های مردم است. حرف ما حرف مردم نیست. در مدت یک سالی که رئیس شورا بودم، در مساجد جلساتی را برگزار کردم و خواستم از این ظرفیت در مساجد یک سرمایه اجتماعی ایجاد کنم؛ اما مقاومت‌هایی در بدنه شورا وجود داشت. در نهایت همه در جایگاه و مسئولیت خودشان کار می‌کنند؛ اما باید برای اطلاع‌رسانی در حوزه عملکردها، تلاش زیادی کنیم. ارتباط‌ها با مردم قطع شده. ما باید مردم و گروه‌های معتمد را بر سر اجرای پروژه‌های بزرگ مثل مترو و بزرگراه‌ها می‌بردیم؛ اما آن‌قدر این کار را نکردیم تا ارتباط قطع شده است؛ حتی شاید مردم به‌درستی از کمک‌های دولت به شهرداری کرج مطلع نشده باشند.
درباره نتیجه تعامل دوسویه با دولت هم صحبت کردید. در این حوزه چه کمک‌هایی دریافت کردید؟
نه اینکه الان بخواهم بگویم، در جلسه دیگری هم اعلام کردم که در کنار انتقاداتی که وجود دارد، کمک دولت دوم «حسن روحانی» در منطقه غرب استان تهران و البرز به پروژه‌های زیر‌ساختی در حوزه راه مثل اتوبان تهران شمال، تعریض اتوبان تهران- کرج، قطار شهری و... قابل مقایسه با هیچ دولتی نیست. ما در این حوزه آموزش ندیده‌ایم که با مردم به‌عنوان سرمایه‌های کشور چگونه صحبت و نشست و برخاست کنیم. این چالش اساسی ما است که تصور می‌کنیم مثل مردم هستیم و یک‌شبه از یک لیست رأی می‌آوریم. در‌حالی‌که مردم به آن لیست اعتماد کرده‌اند و ما را به خدمت فرستاده‌اند؛ پس ما باید رابطه‌مان را با همین مردم تعریف و چارچوب‌بندی کنیم و در نهایت در دل یک پروژه به آن نگاه کنیم.
به‌عنوان عضوی از شورای شهر که سابقه ریاست یک‌ساله را در آن داشته‌اید، عملکرد شهرداری کرج را چطور ارزیابی می‌کنید؟
یکی از مهم‌ترین وظایف شورای شهر، انتخاب شهردار است. شهردار مغز متفکر و پیشران اصلی نظام مدیریت شهری است. غالب مصوبات شورای شهر، به لوایح شهرداری اختصاص دارد. استانداردهای من از شرایط موجود به‌عنوان نماینده شهر در شورا، بسیار بالا‌تر است. نقدهای اساسی و اصولی دارم و به اعتقاد من باید بدون فرصت‌سوزی، انتخاب بهتری در این زمینه می‌کردیم. در شهر کرج کلان‌نگری و برنامه‌محوری نداشتیم. شاهد تحولات اساسی و چابک‌سازی در شهرداری نبودیم. شاهد درگیر‌کردن تمام مجموعه شهرداری در بسیاری از امورات نبودیم؛ اما خروجی شورا این بوده و باید در همین اندازه نیز از شهرداری انتظار داشت. در‌عین‌حال این موضوع بسیار اهمیت دارد که دستاوردهای خوب، رضایت نسبی و عملکرد قابل قبول فعلی نتیجه کارنامه موفق و قابل قبول شهردار کرج بوده که با وجود مشکلات متعدد، به این موفقیت‌ها رسیده است. همچنین پایین‌آمدن سن مدیران در شهرداری، به جوان‌شدن و چابک‌سازی هرچه بیشتر شهرداری کمک کرد. شهردار کرج بر روی پروژه‌های مهم و حیاتی مثل قطار شهری، ‌خرید اتوبوس و جذب منابع مالی، وقت زیادی صرف کرد. از نظر من شهردار کرج تعامل‌گرا و سطح تعاملش با تمام ذی‌نفعان قابل قبول بود.
تعامل شهردار با اعضای شورا و شورا با شهردار چطور بود؟
تعامل دوسویه بود؛ اما اغلب ما هم اشتباهاتی داشتیم. مرزی میان شهردار و اعضای شورای شهر وجود دارد که اگر این مرز تشخیص داده نشود، نمی‌توان به موفقیت رسید. این مرز همان مرز بین «نظارت و دخالت» است. وظیفه ذاتی شورا نظارت است و تعریف مرز نظارت و دخالت بسیار مهم است. در برخی حوزه‌ها این مرز تشخیص داده نشده بود. در عمق وظایف شهرداری نباید دخالت شود؛ بلکه تنها باید نظارت شود. آنچه اهمیت دارد، این است که هیچ کاری نباید در شهرداری بر‌اساس روابط پیش برود؛ اما اعتقاد دارم که شهردار در برخی امورات بر‌اساس روابط عمل کرد، نه ضوابط. گاهی این اتفاق در بدنه شهرداری رخ می‌داد. این مسئله علاوه بر مدیریت شهرداری به کلان شورا هم لطمه خواهد زد و باید نسبت به عواقب آن پاسخ‌گو بود. در‌عین‌حال مسائل مهم شهری و مورد تأکید شورای شهر از طرف شهردار به صورت جدی دنبال شد.
رابطه و تعامل شورا و شهرداری با نهادهای مدنی برای تقویت ارتباط با مردم چگونه بود؟
شورای شهر پنجم در این زمینه یک پله بالا‌تر هستند و تجربه موفق این دوره نشان داده است که این تعامل چقدر می‌تواند مؤثر باشد. حتی اعضای شورای شهر در دوره‌های بعدی هم به این نتیجه خواهند رسید. کارکرد شوراهای شهر و سراهای محله، خدماتی و اجرائی است و ما باید با سمن‌ها و نهادهای مدنی فعال در حوزه‌های خدماتی، عمرانی و توسعه ارتباط داشته و از ظرفیت‌شان استفاده کنیم؛ چرا‌که آنها شناخت بهتر و کامل‌تری از مقتضیات محلی داشته و درصد موفقیت‌شان نسبت به اعضای یک شورا که نگاه‌های سیاسی‌شان بر برخی تصمیم‌گیری‌ها غالب می‌شود، بیشتر خواهد بود. ممکن است نماینده‌ای در کوچه‌پس‌کوچه‌های شهر راه نرفته باشد و نداند که مطالبات مردم چیست؛ اما در لیست سیاسی قرار گرفته و رأی می‌آورد. این نماینده تجربیات کافی برای برقراری ارتباط با مردم ندارد و باید از ظرفیت سمن‌ها و تشکل‌های مردمی که از خود مردم برخاسته‌اند، استفاده کند. در واقع نتیجه تصمیم‌گیری‌های تشکل‌ها، احزاب و جبهه‌های سیاسی بدون مشورت از نهاد و سمن‌های مردمی، چندان کارآمد نخواهد بود. نهاد‌های مدنی باید تقویت شوند. شورای شهر پنجم در بعضی از حوزه‌ها مثل فرهنگ و هنر، با راه‌اندازی خانه هنرمندان،‌ نهاد‌سازی و از آنها حمایت کرده است. از محل ماده 16 به خیریه‌های فعال در سطح شهر کمک مالی شده است؛ اما در نهاد‌سازی نهاد‌های مرتبط با مدیریت شهری چندان موفق نبودیم. برنامه اصلی این بود که در قالب سراهای محله، نهادهای مدنی را منسجم و تشکیل دهیم؛ حتی مصوبه‌ای هم برای تشکیل خانه سمن‌ها داشتیم؛ اما در شورا پیگیری نشد. اگرچه در سال اول فعالیت، نماینده‌ای هم در این زمینه تعیین شد؛ اما نظارتی بر عملکرد آن نشد. احداث سراهای محلات در سطح شهر کرج و واگذاری آن به نهاد‌های محلی و خیریه‌ها از اقدامات مؤثر در این حوزه بود. ضرورت لینک‌شدن دفاتر تسهیل‌گری نوسازی با نهاد‌های مدنی از دیگر اقدامات منسجم در حوزه نوسازی بافت‌های فرسوده بود.
تجربه فعالیت 15‌ساله‌تان در بدنه شهرداری کرج، تا چه اندازه در ایفای نقش بعدی‌تان در شورای شهر مؤثر بود؟
سازمان پارک‌ها در دوره مدیریتی‌ام صرفا یک سازمان خدماتی نبود. ارتباط با مردم تنگاتنگ و سازمان فوق به یک سازمان اجتماعی تبدیل شده بود. هر یکشنبه با مردم از رادیو صحبت می‌کردم و با داشتن رابطه مستقیم با مردم فکر می‌کردم که می‌توانم در شورای شهر هم مفید باشم. در دوره مدیریتم در شهرداری درخت‌های شهر را به صورت کامل می‌شناختم. با افکار و نگرش افراد مؤثر در شهر آشنا بودم. اوضاع زیست‌محیطی، اجتماعی و فرهنگی تمام محلات را می‌دانستم. شناخت نسبتا خوب و کاملی از شهر کرج داشتم؛ به‌همین‌دلیل آرزو و آمال من در شورای شهر بسیار بیشتر بود. تلاش کردم تا تصمیمات سختی بگیرم و مسئولیت و عواقب آن را هم بپذیرم. برای تأمین حقوق مردم و جلوگیری از ضایع‌شدن حق‌شان با هر شرایطی پای کار ایستادم. تلاش فردی من این بود که رویکردهای جدیدی را با کمک همکارانم در شهرداری و شورای شهر در شهر کرج پیش ببریم که البته در چند حوزه که به آن اشاره شد، دستاوردهای خوبی داشتیم. رویکردها در بسیاری از حوزه‌ها تبیین و به برنامه تبدیل شدند و از دل آنها پروژه‌های خوبی متولد شدند و ردیف‌های بودجه‌ای گرفتند. فکر می‌کنم در بسیاری از موارد دستاوردهای ملموسی برای عموم مردم کرج داشتیم که درباره همه آنها صحبت کردم.

«عباس زارع» عضو شورای شهر دوره پنجم و رئیس کمیسیون تلفیق شورای شهر کرج است. یک سال بر صندلی ریاست شورای شهر کرج هم نشسته است. او از سال 79 تا پایان سال 93 مدیر‌عامل سازمان پارک‌ها و فضای سبز بوده و 15 سال نیز به‌عنوان دبیر کمیته تخصصی فضای سبز کلان‌شهرهای کشور فعالیت کرده است. سابقه یک‌سال‌و نیم ریاست دانشگاه علمی-کاربردی کرج را هم در کارنامه‌اش ثبت کرده است. اگرچه نسبت به عملکرد شورای شهر پنجم و شهرداری در این دوره انتقاداتی دارد؛ اما سعی می‌کند تا منصفانه به سؤال‌ها پاسخ دهد. او اشاره دقیقی به کمک‌های دولت در کرج و غرب استان تهران دارد که آن را نیازمند اطلاع‌رسانی بیشتری می‌داند. کارنامه شورای شهر و شهرداری را در ذهن ورق می‌زند تا نگاه همه‌جانبه‌ای ارائه دهد.این گفت‌و‌گو در ادامه می‌آید.

شورای شهر پنجم را در چه فضایی تحویل گرفتید و در چه فضایی آن را واگذار می‌کنید؟ امکان مقایسه فضای گذشته و حال در این بدنه وجود دارد؟

خیلی مایل نیستم که وارد جریان مقایسه‌ای بشوم. هر دوره با توجه به افرادی که انتخاب می‌شوند، رویکرد، تفکر، سلایق و ویژگی‌های خاص خود را دارد و باید بر‌اساس همان ویژگی‌ها ارزیابی شوند. زمانی که مردم به ما اعتماد کردند و رأی دادند و ما وارد شورای اسلامی شهر کرج شدیم، شعارهای خاص خود را داشتیم. به‌عنوان مثال شعارها حول محور سلامت یا ارتقای سطح سلامت مدیریت شهری و کاهش فساد، تأکید ویژه بر تسهیل‌گری امور مردم، موضوع انضباط‌بخشی به ساختار شهرداری کرج در بخش هزینه‌های جاری و عمرانی، مسائل مربوط به محیط زیست و چالش‌های آن، در اولویت قرار‌گرفتن پروژه‌های عمرانی، محرومیت‌زدایی از مناطق کمتر برخوردار و جلوگیری از گسترش حاشیه‌نشینی با توزیع خدمات عادلانه و... محورهایی بود که در دوره‌های قبل توجه چندانی به آنها نشده بود. در واقع می‌توان گفت در دوره قبل، نگاه و رویکردها حول محور مبانی و پروژه‌های عمرانی می‌چرخید؛ اما در این دوره نگاه‌های جدیدی برای خدمت‌رسانی وجود داشت که به منظور ثمربخش‌بودن رویکردها، فرایندها و پروژه‌هایی تعریف شد و مبنای کار عملی قرار گرفت که هر‌کدام نتایج خاص خود را داشته که بی‌شک با چالش‌هایی نیز همراه بوده است؛ اما عملکرد این دوره ارمغانی برای دوره بعد و آیندگان است که باید تکمیل شود.
شورا در فضایی تحویل گرفته شد که محیطی غیر‌شفاف داشت. به طور مثال لیست املاک شهرداری، ‌خودروهای شهرداری، لیست نیروی انسانی، ‌لیست مطالبات، شفاف و در دسترس نبود؛ اما در این دوره حتی چک‌های شهرداری، ‌میزان و ریز مطالبات و اطلاعات در تمام حوزه‌ها شفاف و مشخص است که می‌توان گفت اینها دستاوردهای بزرگی است که در این دوره محقق شد. البته درصدی از وجود خطا را هم می‌پذیریم؛ ولی با قاطعیت عرض می‌کنم که شفافیت بزرگ‌ترین دستاورد این دوره شورا بوده است.
طبق صحبت‌های شما، مردم، محور اصلی کار در شورای شهر بودند. برای تحقق این رویکرد چه خلأهایی وجود داشت و راهکار شما به‌عنوان یک عضو مردمی شورای شهر کرج برای شورای ششم چیست؟
بشخصه آرزو و آمال زیادی برای شهر داشتم. ایدئال‌های ذهنی من برای این دوره بسیار فراتر از آن چیزی بوده که در‌حال‌حاضر محقق شده است؛ اما واقعیت این است که ما روی یک زمین واقعی زندگی می‌کنیم. تنگناهای مدیریت شهری در سنوات گذشته، هرگز تا این حد و قابل مقایسه با تنگناهای موجود در شورای شهر پنجم نبوده است. اقتصاد کلان کشور ما در سنگین‌ترین موج تورمی قرار گرفته و مجموعه مدیریت شهری نیز به تبع اقتصاد کلان کشور در همین چرخه گرفتار است.
درآمد یا تحصیل منابع که باید از طریق سرمایه‌گذاری محقق می‌شد، به دلیل هزاران مشکل و تحریم با افت شدیدی روبه‌رو شد. درآمدها انقباضی و هزینه‌ها انبساطی بود. برای مثال پروژه مترو و بسیاری از پروژه‌های بزرگ کرج باید با اعتبارات خارجی و فاینانسر پیش می‌رفت؛ در‌حالی‌که شرایط تحریمی در کشور این امکان را نه‌تنها برای ما، بلکه در هیچ نقطه دیگر کشور فراهم نکرد. هزینه‌ها انبساطی، تورم بی‌سابقه، تأمین‌نشدن نیازهای مدیریت شهری از بازار و... از شرایط حاکم بر فضای شورای شهر پنجم بود. بر‌اساس آمار ما در بدترین شرایط اقتصادی شهر را مدیریت کردیم و امکان سرمایه‌گذاری خارجی و حتی داخلی و بخش خصوصی در پروژه‌های شهری صفر بود.
در این شرایط اقتصادی با چه مشکلاتی برای اداره شهر روبه‌رو بودید؟ مثال می‌زنید؟
وقتی درباره عملکرد شهرداری و شورای شهر دوره پنجم صحبت می‌کنیم، باید شرایط اقتصادی را در پرانتز لحاظ کنیم. برای تبیین این موضوع ذکر این مثال ضروری است که مثلا در حوزه حقوق و دستمزد، حقوق و دستمزدها در مدت چهار سال گذشته به بیش از 2.5 برابر افزایش داشته است. ذکر این نکته ضروری است که شهرداری یک ارگان دولتی نیست و هیچ‌گونه حمایت مالی از هیچ نهادی دریافت نمی‌کند؛ بلکه شهرداری‌ درآمد هزینه است؛ یعنی باید خود درآمد به دست آورده و هزینه‌های خودش را بپردازد. مثال دیگر و مهم‌تر درباره مرارت‌های تحمیل‌شده بر مدیریت شهری در زمان دوره پنجم شورا اینکه در سال 95 یا حتی 96 قیمت خرید یک دستگاه اتوبوس شهری حدود 400 میلیون تومان بود؛ در‌حالی‌که قیمت خرید همین اتوبوس در سال 99 به سه‌میلیارد‌و 500 میلیون تومان رسید و این یعنی قیمت خرید یک دستگاه اتوبوس 9 برابر افزایش داشته است.
با توجه به مسائل فوق می‌توان گفت که عملکرد ما فارغ از شرایط سخت حاکم بر اقتصاد کلان کشور، خوب و مثبت ارزیابی می‌شود.
به مستندات اشاره کنید، بر چه اساس این عملکرد را مثبت ارزیابی می‌کنید؟
مهم‌ترین موضوع توجه به عدالت است. برای تحقق این مهم پروژه حمل‌و‌نقل عمومی توسعه یافت. این پروژه حدود 10 سال بود که در شهر کرج مسکوت مانده بود و هیچ اتوبوس جدیدی به ناوگان حمل‌و‌نقل عمومی شهر اضافه نشده بود؛ اما در این دوره خرید و تجهیز ناوگان حمل‌و‌نقل عمومی با همه مشکلات موجودی که در بالا به آن اشاره کردم، پیگیری و محقق شد. باید پذیرفت که نیازهای شهر بسیار بیشتر از سطح انجام کارهای انجام‌شده است؛ اما مردم شهر کرج شاهد حضور اتوبوس‌های جدید در شهر هستند و این اقدام بعد از یک دهه در کرج آغاز شد که امیدوارم در دوره‌های بعدی نیز به این مهم توجه ویژه شود. از دیگر اقدامات ما در این دوره پروژه قطار شهری است که در همین راستا پیگیری کردیم و این در حالی است که مدیریت شهری در این مسیر بیش از شش سال هیچ قدمی برنداشته بود و نمایندگان مردم در این دوره مصرانه پیگیر این پروژه مهم بودند.
در این زمینه با مشکلات تحریم و تأمین‌نشدن قطعات روبه‌رو بودیم که با وجود مشکلات مالی و هزینه‌های پیش‌رو، بخش زیادی از این پروژه امروز در دست افتتاح و بهره‌برداری قرار گرفته که برای شهروندان قابل لمس و استفاده است.
از دیگر اقدامات مهم ما در این دوره توجه به پروژه‌های نیمه‌کاره و باقی‌مانده از دوره‌های گذشته بود که در این دوره با تخصیص و هزینه‌کرد اعتباری بالغ بر 700، 800 میلیارد تومان تکمیل و مورد بهره‌برداری قرار گرفت. در حوزه محیط زیست نیز برنامه‌های درخور‌توجهی داشتیم که شاید به دلیل شرایط حاکم بر اقتصاد کشور، دستاورد چندان بزرگی نداشت؛ اما بر اثر توجه این دوره از مدیریت شهری به این مهم، جریانی به وجود آمده است که آیندگان باید به آن توجه بیشتری داشته باشند.
یکی از مشکلات کلان‌شهر کرج، آلودگی هوا و معضل آلاینده‌ها در فصل سرما است. در این حوزه چه عملکردی داشتید؟
خریداری، توزیع و نصب تابلو‌های علائم هشدار در سطح شهر کرج، یکی از مهم‌ترین اقدامات در این حوزه بود.
تأکید بر توسعه حمل‌و‌نقل عمومی و عمل به آن به‌تنهایی به کاهش منابع آلاینده کمک شایانی کرد. خرید و راه‌اندازی اتوبوس‌های جدید با داشتن استاندارد‌های بالاتری نسبت به وضع موجود و همین‌طور پروژه نصب کاتالیست بر روی خودرو‌ها به‌ویژه تاکسی‌های شهر با پرداخت یارانه آنها در شهرداری و راه‌اندازی سامانه دوربین‌های پلاک‌خوانی که کار شناسایی و رصد معاینه فنی خودرو‌ها را برعهده دارد، از مهم‌ترین اقدامات در حوزه مشکلات مربوط به معضل آلودگی هوا است که امیدواریم این جریان ادامه یابد.
مهم‌ترین عامل و منبع آلایندگی هوا به خودروهای در حال تردد در شهر ارتباط دارد که البته با پیگیری‌های مداوم برای همکاری با دولت، چند پروژه دیگر با داشتن آورده‌های زیست‌محیطی برای شهر نیز پیگیری شد. یک مورد به بزرگراه کمربندی «آبیک چرمشهر» ارتباط دارد که همراه با تعریض اتوبان به وسیله همراهی دولت، امکان تردد ماشین‌های سنگین در داخل اتوبان تهران-کرج وجود نداشت که اعمال این محدودیت برای خودروهای سنگین به‌تنهایی آورده درخور‌توجهی برای محیط زیست تهران و کرج از منظر کاهش آلودگی هوا به همراه داشت. در بحث آب نیز با وجود آنکه شهرداری کرج هیچ وظیفه‌ای در این راستا نداشت، اقدامات خوبی انجام شد. در دوره مدیریت شهری پنجم، برای اولین بار با احداث سه تصفیه‌خانه فاضلاب لوکال در راستای تأمین بخشی از آب فضای سبز شهری اقدام شد که از‌جمله پروژه‌های مثال‌زدنی در حوزه محیط زیست محسوب می‌شود.
اشاره‌ای به اقدامات انجام‌شده در حوزه محیط زیست و توسعه فضای سبز هم می‌کنید؟
شاید شهروندان جنگل‌کاری‌های شمال عظیمیه را ببینند؛ اما توسعه فضای سبز در بسیاری از مناطق بحرانی را که آلودگی‌های بیشتری هم برای شهر در پی داشته، مورد توجه قرار نداده باشند؛ اما به‌عنوان مثال توسعه جنگل‌کاری در منطقه جنوب و جنوب غربی کرج، حاشیه مسیر حلقه دره و روبه‌روی فرودگاه پیام، حاشیه جاده قزلحصار، جنگل‌کاری صد هکتاری در محدوده رادیو پیام انجام شده است تا جلوی بیابان‌زایی و گسترش آن گرفته شود. نمونه دیگر و مهم‌تر اینکه برای توسعه و احیای باغ سیب مهر‌شهر به‌عنوان ذخیره‌گاه زیست‌محیطی و ریه شهر کرج و نیز احیای فضای سبز کاخ مروارید در شهر اقدامات مؤثری صورت گرفت.
از سال 97 نیز برای مدیریت مناسب مصرف منابع انرژی در شهرداری، ‌تمام ساختمان‌ها به سیستم روشنایی لامپ‌های کم‌مصرف مجهز و به صورت آزمایشی نیز نیروگاه خورشیدی در سازمان آرامستان‌های شهر راه‌اندازی شد و به این واسطه 20 درصد از نیازهای روشنایی آرامستان را پوشش می‌دهد که البته این پروژه اینک در ساختمان شورا نیز در حال اجراست. در همین راستا بر روی پروژه چند‌منظوره «هوشمند‌سازی چراغ‌های تقاطع‌ها» برای کاهش توقف خودرو‌ها و روان‌سازی ترافیک نیز تأکید زیادی شد. تمام این عوامل در کنار هم تأثیر درخور‌توجهی بر کاهش آلودگی هوا داشت؛ اما واقعیت این است که آلودگی هوا به‌تدریج به وجود آمده و شهر هم باید به‌تدریج برایش برنامه‌ریزی داشته باشد تا منابع آلاینده نیز کاهش یابد. پروژه‌های متعدد زیست‌محیطی دیگر در حوزه پسماند نیز از عملکردهای مثال‌زدنی در این حوزه است که این نگرش مثبت زیست‌محیطی نتیجه حمایت از نهاد‌های مدنی و فعال در این حوزه بوده که با حضور همین نهادها در جلسات متعدد، کمیسیون محیط زیست ایجاد شده است.
فکر می‌کنید عملکردی که آن را مثبت ارزیابی می‌کنید، به تغییر دیدگاه مردم نسبت به عملکرد شهرداری و مدیریت شهری هم منجر شده است؟ از ابتدا چه دیدگاهی نسبت به مجموعه مدیریت شهری حاکم بود؟
در کشور ما هر بار که از سوی یکی از نهادهای مستقل، نظرسنجی انجام شده، ضریب بی‌اعتمادی مردم نسبت به شهرداری در تمام نقاط کشور بالا بود. شاید یکی از دلایل عمده این است که برخورد و اصطکاک مردم با شهرداری و مجموعه مدیریت شهری بالا است. با توجه به 300 وظیفه‌ای که بر‌عهده شهرداری است، به طور کلی هر شهروند مراجعاتی را به شهرداری خواهد داشت. از برنامه‌های شورای شهر پنجم این بود که ضریب اعتماد مردم را افزایش دهیم و در این راستا تعدادی پروژه تعریف کردیم. البته ما پایشی نداریم که نشان دهد ضریب اعتماد مردم افزایش داشته یا نه؛ چرا‌که شرایط و امکان بررسی یا پایش تخصصی این کار را در اختیار نداریم؛ اما به‌خوبی بررسی شده است که کاهش اعتماد شهروندان به مدیریت شهری و شورای شهر به چه مواردی بر‌می‌گردد.
لطفا به این موارد که در کاهش سطح اعتماد شهروندان نسبت به مدیریت شهری مؤثر بوده، اشاره می‌کنید؟ برای افزایش میزان اعتماد یا تغییر این تفکر اقداماتی هم داشتید؟
اولین و مهم‌ترین مورد فساد در قالب رانت‌های اطلاعاتی،‌ رشوه و تبعیض است. مورد بعدی هدر‌رفت و اسراف منابع است یعنی مردم معتقدند که به شهرداری پول می‌دهیم؛ ولی شهرداری ریخت و پاش دارد، انضباط مالی ندارد یا شهرداری به پروژه‌های غیر اولویت‌دار می‌پردازد یا مسئولیت‌هایی را تقبل می‌کند که وظیفه ذاتی‌اش نیست، این هدر‌رفت منابع بسیار در پایین‌آمدن اعتماد شهروندان تأثیر داشته است. در کل تلقی عمومی این است که شهرداری یک سیستم فاسد در کل کشور است. با این وضعیت ما به‌عنوان یک تیم در مدیریت شهری و نماینده مردم، مسئولیت‌هایی را در این زمینه داشتیم که عمده محور آن نظارت بر عملکرد و فعالیت‌های شهرداری در راستای کاهش فساد بود؛ به این معنی که نظارت شورا باید جلوی انحرافات را گرفته و در واقع خودمان بر خودمان نظارت کنیم؛ چرا‌که شهرداری از بدنه شورا جدا نیست. من اعتقادی به بگیر‌و‌ببند در کاهش فساد ندارم، فرایند‌ها باید درست تعریف شوند تا زمینه‌های به‌وجود‌آمدن فساد از بین برود. فکر می‌کنم که اراده شورا در این زمینه خوب بوده و موفقیت‌های درخور‌توجهی هم داشته است.
برای کاهش فساد و رانت در بدنه شهرداری کرج چه اقداماتی انجام شد؟
به‌عنوان نمونه محل‌هایی که معمولا اشخاصی در شهرداری، امضاهای با‌ارزش داشتند یا میزان برخورد و اصطکاک ارباب‌رجوع با شهرداری بالا بود، مکانیزه شد. پروسه صدور پروانه ساختمانی کاملا مکانیزه شده و دلیل توقف و زمان توقف پرونده در مسیر رسیدگی قابل بررسی است و کسی نمی‌تواند پرونده‌ای را بی‌دلیل در دفترش نگهداری کند. مرحله صدور پایان کار در شهرداری کاملا مکانیزه شده و هیچ کسی دارای امضای طلایی نیست. فرایند پاسخ‌گویی به استعلامات در شهرداری هم مکانیزه و سیستمی شده است. بازدید‌های کارشناسی متمرکز و واحد شده است. در گذشته مأموران شهرداری بارها برای بازدید از یک ملک اقدام می‌کردند؛ اما با سیستماتیک‌شدن آن،‌ تاریخ بازدید و کارشناس بازدید‌کننده مشخص شده است. سطح و میزان تحصیلات مأموران بازدید افزایش یافته و عموم مأموران بازدید تحصیلات لیسانس به بالا دارند. فرایند‌های کاری باز‌تعریف و تسهیل‌گری نیز اتفاق افتاد. هم‌اینک برای تحقق سلامت و شفافیت، بیش از 85 درصد پاسخ‌گویی به درخواست‌های مراجعان مناطق در طبقه همکف و اتاق‌های شیشه‌ای به صورت الکترونیکی انجام می‌شود. این موارد اصلا در گذشته وجود نداشت. اقدام مهم دیگر به کمیسیون ماده 100 مربوط است که حرف و حدیث در آن زیاد بوده و معمولا تقلب، رانت‌بازی و گزارش‌های غیر‌واقعی از آن متبادر می‌شد. عملکرد این کمیسیون هم کاملا الکترونیکی شده و اعمال نفوذ در آن عملا امکان‌پذیر نیست. جای دیگری که عموما به خاطر عدم شفافیت، به صورت سلیقه‌ای اداره می‌شد، کمیسیون توافقات شهرداری بود که حالا برای جلوگیری از فساد و تسهیل امور مردم، مراحل کار در این کمیسیون با تنظیم یک آیین‌نامه به صورت مکانیزه و با یک فرمول واحد انجام می‌شود؛ به طوری که همه مردم امکان محاسبه دارند و عدد و رقم‌ها تغییر‌ناپذیر است. این کار تأثیر بسزایی در سلامت کار داشت؛ چرا‌که منابع درخور‌توجهی از درآمد شهرداری از این طریق تأمین شده؛ همین‌طور کار مراجعان را تسریع، میزان مداخله را کاهش و سطح سلامت کاری را بالا برد. این اقدام در راستای مبارزه با فساد عملی بسیار مهم و بزرگ بود و دستاوردهای مثال‌زدنی داشت که به سبب اینکه در قالب یک طرح یا یک پروژه عمرانی ملموس نبود، دستاوردهای آن هم به چشم نیامد؛ اما امروز می‌توانیم با افتخار به این نکته اشاره کنیم.
برای رسیدن به شفافیت یا کاهش فساد، با چه موانع و مقاومت‌هایی روبه‌رو بودید؟
این اقدامات و جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز برای رسیدن به سلامت در کار و انضباط‌بخشی به مدیریت هزینه‌ها در شهرداری حدود سه سال زمان برد و نتیجه یا دستاورد آن می‌تواند میلیارد‌ها میلیارد برای شهرداری ارزش داشته باشد. اطلاعات، مستندات و رویه‌ها نشان می‌داد که مدیریتی برای هزینه‌ها وجود نداشت. هزینه‌های نگهداری بسیار بالا بود. گرچه حال نیز روند افزایشی حاکم است؛ اما این افزایش با تورم و گرانی‌ها متناسب است. در شهرداری جایگاه یا فضای جدید و بی‌مورد هزینه‌ای به وجود نیاوردیم. در هزینه‌های خودرو، آب، برق، کاغذ و تمام هزینه‌ها انضباط داشتیم. نیروی انسانی را افزایش ندادیم. تعداد نیروهای انسانی شهرداری روند کاهشی داشته و نسبت به روز اول حدود 600 نفر کاهش نیروی انسانی داشته‌ایم و این در شرایطی رخ داد که هیچ‌کدام از این نیروها از شهرداری اخراج یا تعدیل صورت نگرفته؛ بلکه همکارانی بودند که بنا به دلایل مختلف از‌جمله بازنشستگی از بدنه شاغل شهرداری جدا شدند و این امر در هیچ دوره‌ای اتفاق نیفتاد.
تعامل بدنه مدیریت شهری (شهرداری و شورای شهر کرج) با دولت چگونه بود؟
اجازه دهید برای پاسخ به این سؤال مهم به یکی از پروژه‌های ارزشمند در ابعاد محلی، منطقه‌ای و کشوری یعنی «بزرگراه شهید قاسم سلیمانی» اشاره کنم که پیشبرد آن از‌جمله شعارهای ما در زمان انتخابات شورای شهر بود و به آن عمل کردیم. این بزرگراه ادامه اتوبان همت بوده و می‌تواند به کاهش حجم ترافیک اتوبان تهران- کرج کمک کند. کلید شروع آن از آخرین سال فعالیت دوره چهارم شورای شهر یعنی سال 95 زده شد. درباره اجرای این پروژه نظرات و مسائلی مطرح بود؛ از‌جمله اینکه اتمام این پروژه فرا‌منطقه‌ای به حدود دو هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز داشت و هزینه آن نباید بر دوش شهرداری و مردم کرج می‌افتاد و دولت نیز باید در آن مشارکت می‌کرد. اعضای شورا و شهرداری از اولین روزهای آغاز فعالیت در جلسات مشترکی که با وزرا و استانداری داشتیم، در این زمینه رایزنی کردند که در این پروژه به مشارکت و کمک مستقیم یا غیر‌مستقیم دولت احتیاج داریم. امروز با افتخار اعلام می‌کنیم که در نتیجه تعاملات و پیگیری‌های‌مان، دولت به صورت کامل توجیه شده و مسئولیت این پروژه را پذیرفت و در یک سال اخیر 400 میلیارد تومان از طریق اوراق که اصل و فرع باز‌پرداخت آن به صورت کامل در تعهد دولت است، به این پروژه تخصیص داد و این یعنی عملا 400 میلیارد تومان از سوی دولت به این پروژه اختصاص داده شد و روند کار در این پروژه شتاب گرفت. امیدوار هستیم که با تعریف‌شدن وظایف و قانونمند‌شدن روال کمک به این پروژه، دولت جدید هم از این پروژه حمایت کند.
مورد مهم دیگر قطار شهری کرج است که باز در این زمینه شعار داده بودیم که به آن عمل کردیم. در شعارها گفته بودیم که این پروژه را فعال می‌کنیم و اگر تورم در این سال‌ها نبود، فاز اول آن راه‌اندازی شده بود. در‌این‌باره هم جلسات گسترده‌ای با دولت داشتیم و در نتیجه این رایزنی‌ها، دولت بالاترین میزان تخصیص منابع را از طریق اوراق در تاریخ مدیریت شهری به ثبت رساند. اوراقی که نیمی از بازپرداخت آن از طرف دولت تأمین می‌شود. فاز جدید آن به‌زودی افتتاح می‌شود و فقط مسائل فنی مختصری از آن باقی مانده است. حتی شاید سند افتتاح آن به دوره بعدی برسد؛ اما مهم آن است که ما مسئولانه درباره آن رفتار کردیم و پروژه را در زمان مناسب خودش افتتاح کردیم. آیندگان بدون‌شک درباره پروژه بزرگراه شمالی و قطار شهری منصفانه و آگاهانه برخورد می‌کنند؛ چرا‌که ما در بدترین شرایط اقتصادی کارها را پیش بردیم.
اشاره کردید که مدیریت شهری در این دوره مردم‌مدار بوده. برای محرومیت‌زدایی و توجه به اقشار مختلف شهروندان چه اقداماتی داشتید؟
در این زمینه گرچه نمی‌توانیم بگوییم که اقدامات صد‌درصدی داشته‌ایم؛ اما به‌عنوان مثال کوچه‌پس‌کوچه و معابر زیادی داشتیم که خاکی بودند و شرایط مناسب و آسفالت نداشتند. تعداد درخور‌توجهی پارک، فضاهای خدماتی، سالن چند‌منظوره و زمین‌های ورزشی، قرائت‌خانه، پارک، سراهای محله در مناطق کم‌برخوردار ایجاد و به بهره‌برداری رسید. راه‌اندازی دفاتر تسهیل‌گری در نوسازی بافت‌های فرسوده یک کار اجتماعی بود و در بیش از 10 منطقه از مناطق کم‌برخوردار راه‌اندازی شد. تبدیل باغ ترابی به فضای فرهنگی و احداث پارک هاشمی از اقدامات درخور‌توجه در مناطق محروم بود که برخلاف رویه‌های گذشته شهرداری برای احداث این دو پارک اقدام به خرید این اراضی و احداث پارک کرد که در نوع خود بی‌نظیر است. در حوزه‌ای که تخصص من است،‌ در بخش فضای سبز کارهای ارزشمندی انجام شد. به‌عنوان نمونه سالانه بالغ بر یک متر مربع به سرانه فضای سبز افزوده شد. حدود 20 پارک در اقصا‌نقاط شهر احداث و به بهره‌برداری رسید. بالغ بر هزار هکتار جنگل‌کاری در این دوره انجام شد. پارک‌های ویژه مثل «ایران کوچک»، حیات وحش «شهر دانایی» به نتیجه رسید و مورد بهره‌برداری قرار گرفت. ورودی شهر کرج از «بهشت سکینه» و حاشیه اتوبان (ورودی غربی) محیطی زشت و پراکنده داشت که با آب‌رسانی تمام گذر اتوبان از داخل شهر هر دو طرف زیر کاشت فضای سبز رفت و چهره متفاوتی به خود گرفته است. پروژه کنار‌گذر «مهرشهر» از پروژه‌های مهم دیگری بود که در این دوره از عمر شورای پنجم و شهرداری به آن توجه زیادی شد که علاوه بر تأثیر مستقیم آن بر سطح آسایش مردم این محله و کاهش آلودگی ناشی از توقف طولانی خودروها در این محور، موجب توسعه منطقه جنوب غرب کرج، توسعه منطقه اقتصادی «پیام» و... شود که فاز اول این کنار‌گذر به‌زودی به بهره‌برداری خواهد رسید.
رویکردی تحت عنوان ایمنی، بهداشت و سلامت شهر در شعارهای‌تان داشتید. در این حوزه چه عملکردی به ثبت رساندید؟
شهر کرج شهری نا‌ایمن است. هنوز هم ساختمان‌های نا‌ایمن زیادی در سطح شهر وجود دارد. برای حوزه ایمنی‌بخشی، تجهیزات آتش‌نشانی، ماشین‌آلات و ایستگاه‌های آتش‌نشانی، سرمایه‌گذاری و افزایش درخور‌توجهی در حوزه آتش‌نشانی و خدمات ایمنی داشته‌ایم. ظرفیت سازمان آتش‌نشانی نسبت به سنوات قبل حدود 30 درصد افزایش داشت. نیروی انسانی افزایش، تجهیزات فردی آنها تأمین، حقوق و دستمزد آنها ترمیم و انگیزه‌بخشی میان آنها انجام شد. تعداد شش ایستگاه آتش‌نشانی جدید راه‌اندازی و با وجود مشکلات مالی ناشی از تحریم، تعداد درخور‌توجهی ماشین‌آلات جدید و بسیاری از تجهیزات دیگر به ناوگان این سازمان وارد شد. در همین پروسه، فرایند کنترل ایمنی در سازمان آتش‌نشانی مشخص و صدور پروانه در ساخت‌و‌سازهای جدید تعریف شد. بر‌اساس‌این مالکان حقیقی و حقوقی ساختمان‌ها موظف هستند تا پروسه ایمنی را در ساخت‌و‌سازهای جدید اعمال کنند. در بحث بهداشت و سلامت سطح دسترسی شهروندان در شهر کرج به سرویس‌های بهداشتی افزایش یافت. چیزی نزدیک به 360 چشمه جدید سرویس بهداشتی در شهر کرج ساخته شد. این مکان‌ها در سایت شهر من، قابل رصد است. میدان کرج، میدان شهید بهشتی، میدان شهدا، ‌میدان طالقانی، پارک شرافت، پارک شهید‌ نژاد‌فلاح، سه‌راه رجایی‌شهر، میانجاده، پارک روشندلان،‌ زیر پل حصارک و... با سطح دسترسی نسبتا مطلوب به سرویس بهداشتی مجهز شده‌اند که در سلامت شهروندان تأثیر بسزایی داشته و یکی از معیارهای توسعه‌یافتگی در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته به سطح دسترسی شهروندان‌شان به سرویس‌های بهداشتی بستگی دارد.
در گذشته نه‌چندان دور، تصاویری در فضای مجازی از سوی شهروند-خبرنگاران از آب‌گرفتگی وسیع در سطح شهر و انتقادات شهروندان کرجی در این زمینه منتشر می‌شد. در این حوزه چه رویکردی داشتید؟
آب‌های سطحی و رواناب‌های داخل شهر علاوه بر خسارتی که در زمان بارندگی وارد می‌کرد، باعث توزیع آلودگی هم می‌شد. در این دوره از مدیریت شهری، حجم وسیعی از پروژه‌ها در راستای کنترل آب‌های سطحی و احداث کلکتورها انجام شد. در گذشته بخش گسترده‌ای از شهرمان مثل چهار‌راه طالقانی، بلوار امام، میدان هفت‌ تیر، میدان مادر، 45 متری گلشهر و... در مقاطع بارندگی‌های شدید، با آب‌گرفتگی‌های سنگین همراه بود که با احداث کلکتور‌های جمع‌آوری آب‌های سطحی، احداث بیش از 300 چاه جذبی و هزینه‌های درخور‌توجه در این بخش، دیگر شاهد آب‌گرفتگی در سطح شهر و معابر نیستیم. پروژه ادامه نهر «سیاه جوی» که بزرگ‌ترین کلکتور سطح شهر است، با سرمایه‌گذاری درخور‌توجهی در قسمت اعظم مسیر شهر در منطقه 4 و 3 لوله‌گذاری و اقدام شد. این عملکرد علاوه بر کاهش خسارت به اموال مردم، از توزیع آلودگی در سطح وسیعی کاسته است.
با تمام این اقدامات، چه بازخوردی از مردم داشتید؟ در بازدیدهای دوره‌ای یا برخوردهای روزانه با مردم، بیشترین مطالبه مردم در حوزه چه مشکلاتی بود؟
سیستمی برای ارزیابی و نظرسنجی درباره بازخوردهای مردمی وجود ندارد؛ اما مشهود بود که مردم و شهروندان کرج درگیر یک نارضایتی شدید هستند. به اعتقاد مردم کارآمدی وجود ندارد. هزینه می‌شود؛ اما خروجی ملموسی مشاهده نمی‌شود. به‌عنوان یک عضو در شورای شهر تلاش کردم تا ارتباطی دو‌سویه با شهروندان داشته باشم و ارتباط دوطرفه با مردم را که نتیجه سال‌ها خدمت در سازمان پارک‌ها بوده، حفظ کنم. هر ماه با مردم سوار اتوبوس شدم. در خیابان و محلات قدم زدم، به صحبت‌ها و انتقادات گوش دادم. با کسبه و مغازه‌داران حرف زدم. بازخورد این ارتباطات با مردم در فضای مجازی و صفحه شخصی بنده هم وجود دارد و قابل رصد است و در زمان انتشار پست‌ها حتی یک پاسخ و کامنت حذف نشده و راه اظهار‌نظر هم بسته نشده است. برخوردهای مستقیم همه محترمانه بودند. اگر برخورد خوبی دیده نشد، به خاطر نشنیدن درخواست‌های مردم و انتقادات بود و اینکه شنونده خوبی نبودند. ما باید به مردم حق اعتراض بدهیم و گوش شنوایی برای انتقادات و مطالبات‌شان باشیم. آن وقت بعد از شنیدن، پاسخ مناسب دهیم و حتی عذر‌خواهی کنیم از هر‌گونه اشتباه. عمده درخواست‌ها از سوی شهرداری تحقق‌پذیر بود. یکی از راه‌هایی که برای قطع‌نشدن رابطه با مردم در پیش گرفته شد، ارتباط دو‌سویه با نهادهای مدنی بود. تعدادی از اعضای شورا هم این رویه یا سیاست را در پیش گرفتند؛ اما مهم‌ترین عارضه‌ای که گرفتارش هستیم، به خاطر گوش‌ندادن به حرف‌ها و صحبت‌های مردم است. حرف ما حرف مردم نیست. در مدت یک سالی که رئیس شورا بودم، در مساجد جلساتی را برگزار کردم و خواستم از این ظرفیت در مساجد یک سرمایه اجتماعی ایجاد کنم؛ اما مقاومت‌هایی در بدنه شورا وجود داشت. در نهایت همه در جایگاه و مسئولیت خودشان کار می‌کنند؛ اما باید برای اطلاع‌رسانی در حوزه عملکردها، تلاش زیادی کنیم. ارتباط‌ها با مردم قطع شده. ما باید مردم و گروه‌های معتمد را بر سر اجرای پروژه‌های بزرگ مثل مترو و بزرگراه‌ها می‌بردیم؛ اما آن‌قدر این کار را نکردیم تا ارتباط قطع شده است؛ حتی شاید مردم به‌درستی از کمک‌های دولت به شهرداری کرج مطلع نشده باشند.
درباره نتیجه تعامل دوسویه با دولت هم صحبت کردید. در این حوزه چه کمک‌هایی دریافت کردید؟
نه اینکه الان بخواهم بگویم، در جلسه دیگری هم اعلام کردم که در کنار انتقاداتی که وجود دارد، کمک دولت دوم «حسن روحانی» در منطقه غرب استان تهران و البرز به پروژه‌های زیر‌ساختی در حوزه راه مثل اتوبان تهران شمال، تعریض اتوبان تهران- کرج، قطار شهری و... قابل مقایسه با هیچ دولتی نیست. ما در این حوزه آموزش ندیده‌ایم که با مردم به‌عنوان سرمایه‌های کشور چگونه صحبت و نشست و برخاست کنیم. این چالش اساسی ما است که تصور می‌کنیم مثل مردم هستیم و یک‌شبه از یک لیست رأی می‌آوریم. در‌حالی‌که مردم به آن لیست اعتماد کرده‌اند و ما را به خدمت فرستاده‌اند؛ پس ما باید رابطه‌مان را با همین مردم تعریف و چارچوب‌بندی کنیم و در نهایت در دل یک پروژه به آن نگاه کنیم.
به‌عنوان عضوی از شورای شهر که سابقه ریاست یک‌ساله را در آن داشته‌اید، عملکرد شهرداری کرج را چطور ارزیابی می‌کنید؟
یکی از مهم‌ترین وظایف شورای شهر، انتخاب شهردار است. شهردار مغز متفکر و پیشران اصلی نظام مدیریت شهری است. غالب مصوبات شورای شهر، به لوایح شهرداری اختصاص دارد. استانداردهای من از شرایط موجود به‌عنوان نماینده شهر در شورا، بسیار بالا‌تر است. نقدهای اساسی و اصولی دارم و به اعتقاد من باید بدون فرصت‌سوزی، انتخاب بهتری در این زمینه می‌کردیم. در شهر کرج کلان‌نگری و برنامه‌محوری نداشتیم. شاهد تحولات اساسی و چابک‌سازی در شهرداری نبودیم. شاهد درگیر‌کردن تمام مجموعه شهرداری در بسیاری از امورات نبودیم؛ اما خروجی شورا این بوده و باید در همین اندازه نیز از شهرداری انتظار داشت. در‌عین‌حال این موضوع بسیار اهمیت دارد که دستاوردهای خوب، رضایت نسبی و عملکرد قابل قبول فعلی نتیجه کارنامه موفق و قابل قبول شهردار کرج بوده که با وجود مشکلات متعدد، به این موفقیت‌ها رسیده است. همچنین پایین‌آمدن سن مدیران در شهرداری، به جوان‌شدن و چابک‌سازی هرچه بیشتر شهرداری کمک کرد. شهردار کرج بر روی پروژه‌های مهم و حیاتی مثل قطار شهری، ‌خرید اتوبوس و جذب منابع مالی، وقت زیادی صرف کرد. از نظر من شهردار کرج تعامل‌گرا و سطح تعاملش با تمام ذی‌نفعان قابل قبول بود.
تعامل شهردار با اعضای شورا و شورا با شهردار چطور بود؟
تعامل دوسویه بود؛ اما اغلب ما هم اشتباهاتی داشتیم. مرزی میان شهردار و اعضای شورای شهر وجود دارد که اگر این مرز تشخیص داده نشود، نمی‌توان به موفقیت رسید. این مرز همان مرز بین «نظارت و دخالت» است. وظیفه ذاتی شورا نظارت است و تعریف مرز نظارت و دخالت بسیار مهم است. در برخی حوزه‌ها این مرز تشخیص داده نشده بود. در عمق وظایف شهرداری نباید دخالت شود؛ بلکه تنها باید نظارت شود. آنچه اهمیت دارد، این است که هیچ کاری نباید در شهرداری بر‌اساس روابط پیش برود؛ اما اعتقاد دارم که شهردار در برخی امورات بر‌اساس روابط عمل کرد، نه ضوابط. گاهی این اتفاق در بدنه شهرداری رخ می‌داد. این مسئله علاوه بر مدیریت شهرداری به کلان شورا هم لطمه خواهد زد و باید نسبت به عواقب آن پاسخ‌گو بود. در‌عین‌حال مسائل مهم شهری و مورد تأکید شورای شهر از طرف شهردار به صورت جدی دنبال شد.
رابطه و تعامل شورا و شهرداری با نهادهای مدنی برای تقویت ارتباط با مردم چگونه بود؟
شورای شهر پنجم در این زمینه یک پله بالا‌تر هستند و تجربه موفق این دوره نشان داده است که این تعامل چقدر می‌تواند مؤثر باشد. حتی اعضای شورای شهر در دوره‌های بعدی هم به این نتیجه خواهند رسید. کارکرد شوراهای شهر و سراهای محله، خدماتی و اجرائی است و ما باید با سمن‌ها و نهادهای مدنی فعال در حوزه‌های خدماتی، عمرانی و توسعه ارتباط داشته و از ظرفیت‌شان استفاده کنیم؛ چرا‌که آنها شناخت بهتر و کامل‌تری از مقتضیات محلی داشته و درصد موفقیت‌شان نسبت به اعضای یک شورا که نگاه‌های سیاسی‌شان بر برخی تصمیم‌گیری‌ها غالب می‌شود، بیشتر خواهد بود. ممکن است نماینده‌ای در کوچه‌پس‌کوچه‌های شهر راه نرفته باشد و نداند که مطالبات مردم چیست؛ اما در لیست سیاسی قرار گرفته و رأی می‌آورد. این نماینده تجربیات کافی برای برقراری ارتباط با مردم ندارد و باید از ظرفیت سمن‌ها و تشکل‌های مردمی که از خود مردم برخاسته‌اند، استفاده کند. در واقع نتیجه تصمیم‌گیری‌های تشکل‌ها، احزاب و جبهه‌های سیاسی بدون مشورت از نهاد و سمن‌های مردمی، چندان کارآمد نخواهد بود. نهاد‌های مدنی باید تقویت شوند. شورای شهر پنجم در بعضی از حوزه‌ها مثل فرهنگ و هنر، با راه‌اندازی خانه هنرمندان،‌ نهاد‌سازی و از آنها حمایت کرده است. از محل ماده 16 به خیریه‌های فعال در سطح شهر کمک مالی شده است؛ اما در نهاد‌سازی نهاد‌های مرتبط با مدیریت شهری چندان موفق نبودیم. برنامه اصلی این بود که در قالب سراهای محله، نهادهای مدنی را منسجم و تشکیل دهیم؛ حتی مصوبه‌ای هم برای تشکیل خانه سمن‌ها داشتیم؛ اما در شورا پیگیری نشد. اگرچه در سال اول فعالیت، نماینده‌ای هم در این زمینه تعیین شد؛ اما نظارتی بر عملکرد آن نشد. احداث سراهای محلات در سطح شهر کرج و واگذاری آن به نهاد‌های محلی و خیریه‌ها از اقدامات مؤثر در این حوزه بود. ضرورت لینک‌شدن دفاتر تسهیل‌گری نوسازی با نهاد‌های مدنی از دیگر اقدامات منسجم در حوزه نوسازی بافت‌های فرسوده بود.
تجربه فعالیت 15‌ساله‌تان در بدنه شهرداری کرج، تا چه اندازه در ایفای نقش بعدی‌تان در شورای شهر مؤثر بود؟
سازمان پارک‌ها در دوره مدیریتی‌ام صرفا یک سازمان خدماتی نبود. ارتباط با مردم تنگاتنگ و سازمان فوق به یک سازمان اجتماعی تبدیل شده بود. هر یکشنبه با مردم از رادیو صحبت می‌کردم و با داشتن رابطه مستقیم با مردم فکر می‌کردم که می‌توانم در شورای شهر هم مفید باشم. در دوره مدیریتم در شهرداری درخت‌های شهر را به صورت کامل می‌شناختم. با افکار و نگرش افراد مؤثر در شهر آشنا بودم. اوضاع زیست‌محیطی، اجتماعی و فرهنگی تمام محلات را می‌دانستم. شناخت نسبتا خوب و کاملی از شهر کرج داشتم؛ به‌همین‌دلیل آرزو و آمال من در شورای شهر بسیار بیشتر بود. تلاش کردم تا تصمیمات سختی بگیرم و مسئولیت و عواقب آن را هم بپذیرم. برای تأمین حقوق مردم و جلوگیری از ضایع‌شدن حق‌شان با هر شرایطی پای کار ایستادم. تلاش فردی من این بود که رویکردهای جدیدی را با کمک همکارانم در شهرداری و شورای شهر در شهر کرج پیش ببریم که البته در چند حوزه که به آن اشاره شد، دستاوردهای خوبی داشتیم. رویکردها در بسیاری از حوزه‌ها تبیین و به برنامه تبدیل شدند و از دل آنها پروژه‌های خوبی متولد شدند و ردیف‌های بودجه‌ای گرفتند. فکر می‌کنم در بسیاری از موارد دستاوردهای ملموسی برای عموم مردم کرج داشتیم که درباره همه آنها صحبت کردم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.