|

چمدان

گلبرگ برزین

ادبیات روسیه گنجینه‌ای است بی‌بدیل و گسترده همچون این سرزمین. ادبیاتی که با حضور نویسندگانی چون پوشکین و گوگول و تولستوی خوش درخشید و با دیگرانی چون گورکی و پاسترناک و آخماتووا در اوج ماند. آثار نویسندگان روس آینه تمام‌نمای فرهنگ و سبک زندگی مردمان این کشور است. کشوری که اوج و نشیب بسیار به خود دیده است و مردمش شاهد وقایعی به اندازه تاریخ جهان بوده‌اند. کشوری که بیش از هفتاد سال جمهوری‌های اطرافش را به خود بلعید و مردمش ناباورانه بدون آنکه زبان یکدیگر را بفهمند هم‌وطن نامیده می‌شدند؛ و ادبیات آن پا به پای این فراز و فرودها، رمانتیسم و دوران طلایی و دوران نقره‌ای و دیگر و دیگر را آفریده است. تولستوی برای ما از جنگ می‌گوید و از صلح، داستایوسکی روح آدمی را می‌کاود، پوشکین و بولگاکف از عشق حکایت می‌کنند و نگاه گوگول به بوروکراسی است و رشوه و تبعات آن، و شخصیت ابلوموفِ گونچاروف نمادی است از جامعه قرن نوزهم روسیه. روس‌ها اهل مزاح نیز هستند. در کتاب آتش فروغ، ولادیمیر ناباکوف از زبان یکی از شخصیت‌های رمان لطیفه‌ای می‌گوید از گزارش تاجگذاری تزار در یک روزنامه که ابتدا به جای واژه تاج (Korona)، نوشته‌اند کلاغ (Vorono) و روز بعد پس از پوزش اشتباه را تصحیح کرده و چاپ کرده‌اند: گاو (Corova). سرگئی دوولاتوف، روزنامه‌نگار و نویسنده، با آنچه از این بزرگان آموخته بود، نوشت و معبودش چخوف بود. در زمان روسیه شوروی به دنیا آمد، در ۳۸سالگی به سبب فعالیت‌هایش روسیه را ترک و به آمریکا مهاجرت کرد و ده سال بعد، یک سال پیش از فروپاشی اتحاد شوروی بر اثر حمله قلبی درگذشت. زمانی که دوولاتوف قصد ترک شوروی را دارد، درمی‌یابد که تنها مجاز است سه بسته همراه خود از کشور خارج کند. پس از بالا و پایین دارایی‌های خود، آنچه جمع می‌کند تنها در یک چمدان جای می‌گیرد و با همان یک بسته ترک وطن می‌کند. کتاب «چمدان» او حکایات مختصر و مفیدی است از چند قطعه‌ای که به همراه خود به نیویورک می‌برد. هشت شیء که هرکدام قصه‌ای دارد و دوولاتوف با طنز «شوروی» قصه هرکدام را روایت می‌کند، قصه‌هایی که به‌وضوح زندگی و شرایط آن دوران را به تصویر می‌کشند. از کشوری می‌گوید که افراد برای بقای خود کلاه از سر یکدیگر برمی‌دارند و افسارگسیخته و بی‌هدف روز می‌گذرانند. از شرایط مضحکی که در سربازی و در زمان اشتغال به کارهایی که چندان باب طبع و استعدادش نبوده به آن گرفتار می‌آید، می‌نویسد و در کنارش از جامعه فرهنگی سن پترزبورگ، یا به قول دورانی او که در آن شهر می‌زیست: لنینگراد. اما او تنها به وقایع دور و اطرافش محدود نیست و به عمق روح خود نیز فرو می‌رود، و در هیاهوی این کشمکش‌ها، کشفی کوچک او را در سکونی عاشقانه منجمد می‌سازد.

ادبیات روسیه گنجینه‌ای است بی‌بدیل و گسترده همچون این سرزمین. ادبیاتی که با حضور نویسندگانی چون پوشکین و گوگول و تولستوی خوش درخشید و با دیگرانی چون گورکی و پاسترناک و آخماتووا در اوج ماند. آثار نویسندگان روس آینه تمام‌نمای فرهنگ و سبک زندگی مردمان این کشور است. کشوری که اوج و نشیب بسیار به خود دیده است و مردمش شاهد وقایعی به اندازه تاریخ جهان بوده‌اند. کشوری که بیش از هفتاد سال جمهوری‌های اطرافش را به خود بلعید و مردمش ناباورانه بدون آنکه زبان یکدیگر را بفهمند هم‌وطن نامیده می‌شدند؛ و ادبیات آن پا به پای این فراز و فرودها، رمانتیسم و دوران طلایی و دوران نقره‌ای و دیگر و دیگر را آفریده است. تولستوی برای ما از جنگ می‌گوید و از صلح، داستایوسکی روح آدمی را می‌کاود، پوشکین و بولگاکف از عشق حکایت می‌کنند و نگاه گوگول به بوروکراسی است و رشوه و تبعات آن، و شخصیت ابلوموفِ گونچاروف نمادی است از جامعه قرن نوزهم روسیه. روس‌ها اهل مزاح نیز هستند. در کتاب آتش فروغ، ولادیمیر ناباکوف از زبان یکی از شخصیت‌های رمان لطیفه‌ای می‌گوید از گزارش تاجگذاری تزار در یک روزنامه که ابتدا به جای واژه تاج (Korona)، نوشته‌اند کلاغ (Vorono) و روز بعد پس از پوزش اشتباه را تصحیح کرده و چاپ کرده‌اند: گاو (Corova). سرگئی دوولاتوف، روزنامه‌نگار و نویسنده، با آنچه از این بزرگان آموخته بود، نوشت و معبودش چخوف بود. در زمان روسیه شوروی به دنیا آمد، در ۳۸سالگی به سبب فعالیت‌هایش روسیه را ترک و به آمریکا مهاجرت کرد و ده سال بعد، یک سال پیش از فروپاشی اتحاد شوروی بر اثر حمله قلبی درگذشت. زمانی که دوولاتوف قصد ترک شوروی را دارد، درمی‌یابد که تنها مجاز است سه بسته همراه خود از کشور خارج کند. پس از بالا و پایین دارایی‌های خود، آنچه جمع می‌کند تنها در یک چمدان جای می‌گیرد و با همان یک بسته ترک وطن می‌کند. کتاب «چمدان» او حکایات مختصر و مفیدی است از چند قطعه‌ای که به همراه خود به نیویورک می‌برد. هشت شیء که هرکدام قصه‌ای دارد و دوولاتوف با طنز «شوروی» قصه هرکدام را روایت می‌کند، قصه‌هایی که به‌وضوح زندگی و شرایط آن دوران را به تصویر می‌کشند. از کشوری می‌گوید که افراد برای بقای خود کلاه از سر یکدیگر برمی‌دارند و افسارگسیخته و بی‌هدف روز می‌گذرانند. از شرایط مضحکی که در سربازی و در زمان اشتغال به کارهایی که چندان باب طبع و استعدادش نبوده به آن گرفتار می‌آید، می‌نویسد و در کنارش از جامعه فرهنگی سن پترزبورگ، یا به قول دورانی او که در آن شهر می‌زیست: لنینگراد. اما او تنها به وقایع دور و اطرافش محدود نیست و به عمق روح خود نیز فرو می‌رود، و در هیاهوی این کشمکش‌ها، کشفی کوچک او را در سکونی عاشقانه منجمد می‌سازد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.