80سالگی باب دیلن و غایتی که از قدرت موسیقی ارائه داد
ققنوس ترانه
فرزان صوفی
کابوس کارتر به شب 17 ژوئن 1966 برمیگردد؛ آن زمان که سه سفیدپوست داخل باری محلی در نیوجرسی مورد اصابت گلوله قرار گرفتند. رابین کارتر، بوکسور آمریکایی-کانادایی یاغی که از همان نوجوانی خشونت خیابانی را تجربه کرد، حالا به قتل متهم شده بود؛ آنهم در دورانی که مدعی کسب عنوان قهرمانی جهان بود. بهطور گستردهای میگفتند این اتهام با انگیزههای نژادپرستانه همراه بوده و از شهادت مشکوک شاهدان عینی صحبت میکردند.
کارتر که به «توفان» (Hurricane) معروف بود، به همراه همدست اتهامش، جان آتیس، هشتمین سال حبساش را میگذراند که باب دیلن وارد زندگیاش شد. دیلن که تازه قطعه «جورج جکسون» را درباره مرگ اشتباه یک مبارز سیاهپوست در زندان نوشته بود، این پرونده را سال 1975 زمانی کشف کرد که کارتر داستان زندگیاش را با عنوان «دور شانزدهم» منتشر کرد. دیلن که بهشدت تحت تأثیر قرار گرفته بود، از او در زندان ایالتی راهوی دیدار میکند و حاصل این گپوگفت چندساعته میشود قطعه Hurricane؛ یکی از مفصلترین ترانههای دیلن که بهشدت علیه نژادپرستی ایستاد و در نهایت باعث ابطال حکم کارتر شد.
دیلن برای روایت این داستان از زاک لووی، ترانهسرا و کارگردان تئاتر کمک میگیرد که این همکاری در آلبوم Desire هم ادامه پیدا میکند. قطعهای قاطع با واژگانی صریح و نوای ویولنی جیپسی که در کنار گیتار 12سیم و ریتم چکشوار قطعه، ترکیبی مهیج است در برابر ضربههای سرسختانه و خشن ترانهای که به دلیل صراحتش و نگرانی شرکت «کلمبیا رکوردز» از شکایتهای احتمالی بارها ضبط شد.
همان زمان که این اتفاقها در جریان بود، دیلن شروع به طراحی ایدهای برای راهاندازی یک نمایش جادهای شبیه به کارناوالهای قدیمی کرد و با 31 نمایش در سراسر ایالت نیوانگلند و کانادا از آن بهعنوان بستری برای مبارزات علیه حکم کارتر استفاده کرد. نتیجه اینکه سرانجام در سال 1985 دادگاه منطقهای فدرال نیوجرسی محكومیت كارتر را لغو و اعلام کرد آنها بیشتر بر اساس انگیزههای نژادپرستانه زندانی شدهاند تا دلیل و مدرک.
سال 2019 مستندی از این تور بینقارهای از سوی اسکورسیزی ساخته شد که به Rolling thunder Revue معروف است. دیلن در این تور با صورتی به رنگ سفید ظاهر شد و هنرمندانی مانند جانی میشل، جون بائز، میک رانسون، بت میدلر، راجر مکگین، ایمولو هریس و آلن گینسبرگ او را همراهی کردند. مستندی که در ادامه وجه سوررئال و فکاهی دیلن، گویی یک کمدی مدرن هنری است و اسکورسیزی محتاطانه به دیلن برای بازساری حقایق پنهان پشت نقابها کمک کرده تا حقیقت بزرگتری را که دنبال آن بود، نمایان شود.
باب دیلن که سالهای جوانیاش را در دوران جنگی بیربط به کشورش گذراند، هنوز در عنفوان جوانی بود که برخی از ترانههایش به سرود تجمعات صلحطلبی و آزاداندیشان دهه 60 میلادی بدل شد. کلمات ساده اما درخشان دیلن چنان تأثیر ژرفی داشت که توانست در تغییر نگاه ترانهسرایان، بهخصوص به مسائل اجتماعی موفق عمل کند و بسیاری در آن سالها از او متأثر شدند؛ هرچند بعد از مدتی، احاطهاش از سوی جریانهای اعتراضی به مذاقش خوش نیامد و بهسرعت با انتشار قطعاتی عاشقانه و حتی معترضانه نسبت به نقش و شهرت پیشین خود، مسیر تازهای در پیش گرفت.
این بار نخست نبود که دیلن چنین تأثیری اجتماعی رقم میزد؛ او در دهه 60 نیز با آثارش یکی از آغازگران جنبشهای ضد جنگ ویتنام شد و مسیری را مهیا کرد که سرانجام آن پایان جنگ بود. در واقع اوایل دهه 60 فضای موسیقی در آمریکا با تبعیت از سیاست حاکم بر کشور همراه بود؛ اما جنگ ویتنام بستری شد برای شکلگیری موسیقی اعتراضی و به این ترتیب بسیاری از ستارگان آن نسل توانستند مسیر تغییر را با قدرت موسیقی ترسیم کنند؛ جریانی قدرتمند که نظامهای سرمایهداری به مرور تخریبش کردند و با تقلیل هنر به وسیلهای برای سرگرمی، جهان را از قهرمانهای کاغذی انباشتند. امروزه، این نظامها هنرمند را میسازند و کمتر هنرمندی است که با اراده خودش به ظهور برسد. بالطبع هرچه این هنر منفعلتر و میل آن به کالابودگی افزونتر باشد، نفعش برای سرمایهداران و دیکتاتورها بیشتر. آنها خوب میدانند که گاهی تأثیر یک ترانه بیش از صد بیانیه است و اداره جهان بیقهرمان، همیشه آسانتر.
حالا باب دیلن 80ساله شده و بیش از 60 سال است آنچه را میخواهد، انجام میدهد؛ از گیتار الکتریک دستگرفتن روی صحنه در دهه 60 درحالیکه تا پیش از آن آثارش با مضامین و مایههای موسیقی فولکوریک همراه بود و تبدیلشدن به کنشگر فعالیتهای صلحطلبانه و چرخش ناگهانیاش به سمت قطعات عاشقانه و حتی موضوعات اخلاقی و ایمانی تا دریافت جایزه نوبل ادبیات بهعنوان اولین کسی که برای ترانههایش برنده این جایزه میشود و واکنش سوررئال و با تبختر همیشگیاش نسبت به این اتفاق. دیلن تمام سالهای زندگیاش در مسیری پرپیچوخم مدام خود را بازآفریده، همچون روحی آزاد که معتقد است «زندگی پیداکردن خود یا دیگر چیزها نیست، زندگی تماما خلق خود است».
کابوس کارتر به شب 17 ژوئن 1966 برمیگردد؛ آن زمان که سه سفیدپوست داخل باری محلی در نیوجرسی مورد اصابت گلوله قرار گرفتند. رابین کارتر، بوکسور آمریکایی-کانادایی یاغی که از همان نوجوانی خشونت خیابانی را تجربه کرد، حالا به قتل متهم شده بود؛ آنهم در دورانی که مدعی کسب عنوان قهرمانی جهان بود. بهطور گستردهای میگفتند این اتهام با انگیزههای نژادپرستانه همراه بوده و از شهادت مشکوک شاهدان عینی صحبت میکردند.
کارتر که به «توفان» (Hurricane) معروف بود، به همراه همدست اتهامش، جان آتیس، هشتمین سال حبساش را میگذراند که باب دیلن وارد زندگیاش شد. دیلن که تازه قطعه «جورج جکسون» را درباره مرگ اشتباه یک مبارز سیاهپوست در زندان نوشته بود، این پرونده را سال 1975 زمانی کشف کرد که کارتر داستان زندگیاش را با عنوان «دور شانزدهم» منتشر کرد. دیلن که بهشدت تحت تأثیر قرار گرفته بود، از او در زندان ایالتی راهوی دیدار میکند و حاصل این گپوگفت چندساعته میشود قطعه Hurricane؛ یکی از مفصلترین ترانههای دیلن که بهشدت علیه نژادپرستی ایستاد و در نهایت باعث ابطال حکم کارتر شد.
دیلن برای روایت این داستان از زاک لووی، ترانهسرا و کارگردان تئاتر کمک میگیرد که این همکاری در آلبوم Desire هم ادامه پیدا میکند. قطعهای قاطع با واژگانی صریح و نوای ویولنی جیپسی که در کنار گیتار 12سیم و ریتم چکشوار قطعه، ترکیبی مهیج است در برابر ضربههای سرسختانه و خشن ترانهای که به دلیل صراحتش و نگرانی شرکت «کلمبیا رکوردز» از شکایتهای احتمالی بارها ضبط شد.
همان زمان که این اتفاقها در جریان بود، دیلن شروع به طراحی ایدهای برای راهاندازی یک نمایش جادهای شبیه به کارناوالهای قدیمی کرد و با 31 نمایش در سراسر ایالت نیوانگلند و کانادا از آن بهعنوان بستری برای مبارزات علیه حکم کارتر استفاده کرد. نتیجه اینکه سرانجام در سال 1985 دادگاه منطقهای فدرال نیوجرسی محكومیت كارتر را لغو و اعلام کرد آنها بیشتر بر اساس انگیزههای نژادپرستانه زندانی شدهاند تا دلیل و مدرک.
سال 2019 مستندی از این تور بینقارهای از سوی اسکورسیزی ساخته شد که به Rolling thunder Revue معروف است. دیلن در این تور با صورتی به رنگ سفید ظاهر شد و هنرمندانی مانند جانی میشل، جون بائز، میک رانسون، بت میدلر، راجر مکگین، ایمولو هریس و آلن گینسبرگ او را همراهی کردند. مستندی که در ادامه وجه سوررئال و فکاهی دیلن، گویی یک کمدی مدرن هنری است و اسکورسیزی محتاطانه به دیلن برای بازساری حقایق پنهان پشت نقابها کمک کرده تا حقیقت بزرگتری را که دنبال آن بود، نمایان شود.
باب دیلن که سالهای جوانیاش را در دوران جنگی بیربط به کشورش گذراند، هنوز در عنفوان جوانی بود که برخی از ترانههایش به سرود تجمعات صلحطلبی و آزاداندیشان دهه 60 میلادی بدل شد. کلمات ساده اما درخشان دیلن چنان تأثیر ژرفی داشت که توانست در تغییر نگاه ترانهسرایان، بهخصوص به مسائل اجتماعی موفق عمل کند و بسیاری در آن سالها از او متأثر شدند؛ هرچند بعد از مدتی، احاطهاش از سوی جریانهای اعتراضی به مذاقش خوش نیامد و بهسرعت با انتشار قطعاتی عاشقانه و حتی معترضانه نسبت به نقش و شهرت پیشین خود، مسیر تازهای در پیش گرفت.
این بار نخست نبود که دیلن چنین تأثیری اجتماعی رقم میزد؛ او در دهه 60 نیز با آثارش یکی از آغازگران جنبشهای ضد جنگ ویتنام شد و مسیری را مهیا کرد که سرانجام آن پایان جنگ بود. در واقع اوایل دهه 60 فضای موسیقی در آمریکا با تبعیت از سیاست حاکم بر کشور همراه بود؛ اما جنگ ویتنام بستری شد برای شکلگیری موسیقی اعتراضی و به این ترتیب بسیاری از ستارگان آن نسل توانستند مسیر تغییر را با قدرت موسیقی ترسیم کنند؛ جریانی قدرتمند که نظامهای سرمایهداری به مرور تخریبش کردند و با تقلیل هنر به وسیلهای برای سرگرمی، جهان را از قهرمانهای کاغذی انباشتند. امروزه، این نظامها هنرمند را میسازند و کمتر هنرمندی است که با اراده خودش به ظهور برسد. بالطبع هرچه این هنر منفعلتر و میل آن به کالابودگی افزونتر باشد، نفعش برای سرمایهداران و دیکتاتورها بیشتر. آنها خوب میدانند که گاهی تأثیر یک ترانه بیش از صد بیانیه است و اداره جهان بیقهرمان، همیشه آسانتر.
حالا باب دیلن 80ساله شده و بیش از 60 سال است آنچه را میخواهد، انجام میدهد؛ از گیتار الکتریک دستگرفتن روی صحنه در دهه 60 درحالیکه تا پیش از آن آثارش با مضامین و مایههای موسیقی فولکوریک همراه بود و تبدیلشدن به کنشگر فعالیتهای صلحطلبانه و چرخش ناگهانیاش به سمت قطعات عاشقانه و حتی موضوعات اخلاقی و ایمانی تا دریافت جایزه نوبل ادبیات بهعنوان اولین کسی که برای ترانههایش برنده این جایزه میشود و واکنش سوررئال و با تبختر همیشگیاش نسبت به این اتفاق. دیلن تمام سالهای زندگیاش در مسیری پرپیچوخم مدام خود را بازآفریده، همچون روحی آزاد که معتقد است «زندگی پیداکردن خود یا دیگر چیزها نیست، زندگی تماما خلق خود است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.