|

یک پاورقی از جوادمجابی

شوخی‌های بی‌مرز

در سفر چهارم دیده که لوله هست و شیر، اما احتیاجی نیست از دستت استفاده کنی. وقتی می‌خواهی دست و صورتت را بشویی، زیر پایۀ دستشویی تکه‌ای آهن کوچک هست كه با پا فشار می‌دهی و آب از شیر جاری می‌شود. بار آخر شرحی از شیر حیرت‌آور گفت که آه از نهاد شنوندگان پشت کوهی برآمد: آنها در شهر شیری اختراع کرده‌اند که وقتی دستت را زیر شیر نگه می‌داری، آب خودبه‌خود جاری می‌شود.
بار دیگر که صنعت‌گر به شهر آمد، به فکر افتاد با مهندسی معکوس، منبع آب ده خود را که چشمه بود، با توجه به امکانات شهری مدرنیزه کند، به صورتی که بتوان از شیرهای مدرن در خانه‌ها استفاده کرد. نقشه‌هایی از سازمان آب و فاضلاب گرفت و مطالعه کرد، سپس به کارخانه‌های متعددی که انواع شیرآلات مدرن را می‌ساختند مراجعه کرد و مدت‌ها با کارشناسان آنها گفت‌وگو، سپس جست‌وجو کرد. در این مدت مدید به نتایج مطلوبی رسید که می‌تواند با کمک شریکی سرمایه‌دار، انحصار آبرسانی با شیرآلات جدید را در ده از آن خود کند. حالا به حد کافی دانشمند و پیر و قالتاق شده بود. برای پیداکردن شریکی که در ده او سرمایه‌گذاری کند، مدت‌ها به این در و آن در زد، اما چنین آدم خیرخواه خرپولی نیافت. بی‌کسی مطلق را برای آخرین‌بار تجربه کرد. نومید نشد و به ده بازگشت تا راه‌حل تعاونی را به نفع خود بیازماید. در این چند سالی که او غایب بود، سازمان آب، آنجا را لوله‌كشی کرده بود. آنها که درآمد خوبی از احتکار غلات و خشکبار داشتند، تازه‌ترین شیرآلات را در خانه‌هاشان نصب کرده بودند، حتی چند نفری بیده در توالتشان کار گذاشته بودند. کمتر کسی حدس زد سکته ملیح او نتیجه چه میزان نومیدی علمی و عملی می‌توانست باشد.
گرفتاری‌های نوسنگی و پارینه‌سنگی
• در عصر پارینه‌سنگی اگر یک چراغ راهنمایی هوشمند را - که موقتا از قرن بیستم بدان زمان برده بودند- دم غار نصب می‌کردند که در فواصلی معین سبز و زرد و قرمز می‌شد، چه اتفاقی می‌افتاد؟ به جای آن‌همه بت‌پرستی و جادوپسندی و گرفتاری‌های متافیزیکی، همین یک چراغ راهنمایی می‌شد بت همیشگی کسانی که تا اختراع برق پناه مستمندان و ترسندگان و خیالبافان می‌شد.
• حالا اگر جماعت پارینه‌سنگی، علاوه بر آن چراغ راهنمایی معجزآسا، یک عدد تلویزیون خودبسا هم در چشم‌انداز غارها می‌دیدند، عوالم متافیزیکی غارنشینان به کلی در هم‌ می‌ریخت، چون آن ساده‌اندیشان در پذیرش اینکه کدام‌یک از این دو حقانیت دارند و لایق پرستیدن‌اند، سه راه بیشتر پیش نگاه بدوی‌شان نداشتند؛ یکی که بیشتر از همه مرسوم بود، این بود كه بر سر اینكه کدام بت برحق است، آن‌قدر جدل و جدال کنند و همدیگر را بکشند که چند تن باقیمانده از ترس یکدیگر به کوه وب یشه بگریزند و ناچار به بوزینگی خود بازگردند. راه دوم اینکه ریش‌سفیدهای قبیله به بقیه بفهمانند که این هر دو را با هم بپرستند که در آغاز قبولاندن این قضیه به آن همه کله‌سنگی تقریبا محال بود. اکثریت محافظه‌کار ممکن بود به مصلحتی بپذیرند، اما اقلیت رادیکال سر بزنگاه زهر خود را به آن جامعۀ وحدت عقیده یافته می‌ریخت، شبی، روزی کودتایی شکل می‌گرفت، بداندیشانی تلویزیون را درب‌وداغان می‌کردند و طرف مقابل هم به جبران آن مصیبت چراغ راهنمایی را از پایه بر می‌کندند. در هر صورت مظاهر متافیزیکی وحدت قبایل وحشی‌صفت از بین می‌رفت. آن وقت مثل فرض اول پس از جدل و جدال بسیار آن‌قدر از همدیگر می‌کشتند که سنگ و گیاه و حیوان از شرارت آنها به ستوه می‌آمدند و بر اثر نفرین طبیعت بی‌حیثیت شده؛ کرونایی فراگیر و همه‌کش بر آنها نازل می‌شد. راه سومی هم وجود داشته است که متأسفانه به دلیل گذشت قرن‌ها اسناد و مدارکش ناپدید و راه گم و گور شده.
ادامه دارد

در سفر چهارم دیده که لوله هست و شیر، اما احتیاجی نیست از دستت استفاده کنی. وقتی می‌خواهی دست و صورتت را بشویی، زیر پایۀ دستشویی تکه‌ای آهن کوچک هست كه با پا فشار می‌دهی و آب از شیر جاری می‌شود. بار آخر شرحی از شیر حیرت‌آور گفت که آه از نهاد شنوندگان پشت کوهی برآمد: آنها در شهر شیری اختراع کرده‌اند که وقتی دستت را زیر شیر نگه می‌داری، آب خودبه‌خود جاری می‌شود.
بار دیگر که صنعت‌گر به شهر آمد، به فکر افتاد با مهندسی معکوس، منبع آب ده خود را که چشمه بود، با توجه به امکانات شهری مدرنیزه کند، به صورتی که بتوان از شیرهای مدرن در خانه‌ها استفاده کرد. نقشه‌هایی از سازمان آب و فاضلاب گرفت و مطالعه کرد، سپس به کارخانه‌های متعددی که انواع شیرآلات مدرن را می‌ساختند مراجعه کرد و مدت‌ها با کارشناسان آنها گفت‌وگو، سپس جست‌وجو کرد. در این مدت مدید به نتایج مطلوبی رسید که می‌تواند با کمک شریکی سرمایه‌دار، انحصار آبرسانی با شیرآلات جدید را در ده از آن خود کند. حالا به حد کافی دانشمند و پیر و قالتاق شده بود. برای پیداکردن شریکی که در ده او سرمایه‌گذاری کند، مدت‌ها به این در و آن در زد، اما چنین آدم خیرخواه خرپولی نیافت. بی‌کسی مطلق را برای آخرین‌بار تجربه کرد. نومید نشد و به ده بازگشت تا راه‌حل تعاونی را به نفع خود بیازماید. در این چند سالی که او غایب بود، سازمان آب، آنجا را لوله‌كشی کرده بود. آنها که درآمد خوبی از احتکار غلات و خشکبار داشتند، تازه‌ترین شیرآلات را در خانه‌هاشان نصب کرده بودند، حتی چند نفری بیده در توالتشان کار گذاشته بودند. کمتر کسی حدس زد سکته ملیح او نتیجه چه میزان نومیدی علمی و عملی می‌توانست باشد.
گرفتاری‌های نوسنگی و پارینه‌سنگی
• در عصر پارینه‌سنگی اگر یک چراغ راهنمایی هوشمند را - که موقتا از قرن بیستم بدان زمان برده بودند- دم غار نصب می‌کردند که در فواصلی معین سبز و زرد و قرمز می‌شد، چه اتفاقی می‌افتاد؟ به جای آن‌همه بت‌پرستی و جادوپسندی و گرفتاری‌های متافیزیکی، همین یک چراغ راهنمایی می‌شد بت همیشگی کسانی که تا اختراع برق پناه مستمندان و ترسندگان و خیالبافان می‌شد.
• حالا اگر جماعت پارینه‌سنگی، علاوه بر آن چراغ راهنمایی معجزآسا، یک عدد تلویزیون خودبسا هم در چشم‌انداز غارها می‌دیدند، عوالم متافیزیکی غارنشینان به کلی در هم‌ می‌ریخت، چون آن ساده‌اندیشان در پذیرش اینکه کدام‌یک از این دو حقانیت دارند و لایق پرستیدن‌اند، سه راه بیشتر پیش نگاه بدوی‌شان نداشتند؛ یکی که بیشتر از همه مرسوم بود، این بود كه بر سر اینكه کدام بت برحق است، آن‌قدر جدل و جدال کنند و همدیگر را بکشند که چند تن باقیمانده از ترس یکدیگر به کوه وب یشه بگریزند و ناچار به بوزینگی خود بازگردند. راه دوم اینکه ریش‌سفیدهای قبیله به بقیه بفهمانند که این هر دو را با هم بپرستند که در آغاز قبولاندن این قضیه به آن همه کله‌سنگی تقریبا محال بود. اکثریت محافظه‌کار ممکن بود به مصلحتی بپذیرند، اما اقلیت رادیکال سر بزنگاه زهر خود را به آن جامعۀ وحدت عقیده یافته می‌ریخت، شبی، روزی کودتایی شکل می‌گرفت، بداندیشانی تلویزیون را درب‌وداغان می‌کردند و طرف مقابل هم به جبران آن مصیبت چراغ راهنمایی را از پایه بر می‌کندند. در هر صورت مظاهر متافیزیکی وحدت قبایل وحشی‌صفت از بین می‌رفت. آن وقت مثل فرض اول پس از جدل و جدال بسیار آن‌قدر از همدیگر می‌کشتند که سنگ و گیاه و حیوان از شرارت آنها به ستوه می‌آمدند و بر اثر نفرین طبیعت بی‌حیثیت شده؛ کرونایی فراگیر و همه‌کش بر آنها نازل می‌شد. راه سومی هم وجود داشته است که متأسفانه به دلیل گذشت قرن‌ها اسناد و مدارکش ناپدید و راه گم و گور شده.
ادامه دارد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.