|

درباره اصغر کورنگی، رئیس سابق زندان قصر که چند روز پیش درگذشت

زیبایی‌شناسی یک آگهی تسلیت

پژمان موسوی.دبیر ضمیمه «شنبه‌های شرق»

سندرم استکهلم می‌گوید زندانی‌ها بعد از یک مدت، عاشق زندانبان خود می‌شوند. این سندرم روانی یک مکانیسم دفاعی است و توضیح می‌دهد که بیشتر زندانی‌ها با گروگان‌گیر خود حس یکدلی پیدا می‌کنند و گاهی این حس وفاداری تا حدی است که گروگان از کسی که جان، مال و آزادی او را تهدید می‌کند، دفاع و به صورت اختیاری و حتی با علاقه، خود را تسلیمش می‌کند. تا اینجای کار ما با «فرضیه‌ای» روبه‌رو هستیم که هنوز به «نظریه» تبدیل نشده و چیزی است در حد شنیده‌ها یا حدس و گمان‌ها. اما همین چند روز پیش، آگهی تسلیتی در روزنامه اطلاعات منتشر شد که پایانی بود بر تمام این حدس و گمان‌ها و گواهی بر حقانیت این فرضیه. ماجرا به سال‌ها قبل بر‌می‌گردد در زندان قصر تهران؛ نه به شکل یک سندرم روانی، نه حتی به‌عنوان یک مکانیسم دفاعی که از سر اجبار یا ناگزیر است، بلکه به شکلی کاملا انسانی. اصغر کورنگی رئیس زندان قصر، همین کار را با زندانی‌ها کرد. زندان‌بانی به غایت انسان و با تدبیر که تمام تلاشش را برای بهبود شرایط زندانی‌ها، به‌ویژه زندانیان سیاسی و عقیدتی کرد و توانست کاری کند که در طول تاریخ کمتر آدمی آن کار را کرده بود. وقتی دیوارهای بلند زندان، اتاق یک در دو بدون نور سلول، اندوه بی‌پایان و افکار سمی و تنهایی و ترس و... گریبان زندانی را می‌گیرد، گاهی یک نگاه، یک کتاب، یک لبخند می‌تواند کورسوی نور و امید باشد؛ معجزه‌ای که زندگی نباتی درون زندان را از این رو به آن رو می‌کند. کورنگی، همین معجزه دست‌و‌پا‌دارِ زندانی‌ها بود؛ همان کسی که زندان‌ را از معنا تهی کرده بود و به آن مختصات جدیدی اضافه کرده بود. در قلمرویی که به دستش سپرده بودند، جور دیگری فرمانروایی کرد، جور دیگری نگاه کرد و همین فرمانروایی متفاوت بود که از او نامی ساخت به بلندی نام اصغر کورنگی؛ نامی که چهل‌و‌اندی سال پس از آن روزها نیز فراموش نشد و در مرگ آن مرحوم به تمامی خود را نشان داد.
واقعیت این است آگهی تسلیتی که چند روز پیش در روزنامه اطلاعات منتشر شد، نقطه‌عطفی بود در تاریخ معاصر ایران. این آگهی آن‌قدر عجیب، غیر قابل باور و جسورانه بود که در نگاه اول باورپذیر و واقعی نمی‌نماید، اما اسامی‌ای که پای این آگهی آمده است، جای هیچ‌گونه شک و تردیدی باقی نمی‌گذارد که ما چهل‌‌و‌اندی سال پس از آن روزهای سخت زندان قصر، با واقعیتی مواجهیم که نیازمند بررسی‌های جامعه‌شناختی، روان‌شناختی و سیاسی دقیق و موشکافانه است. شوخی نیست رئیس زندان قصر باشی، قدرتش را داشته باشی که هر طور دلت خواست با زندانیان سیاسی و عقیدتی رفتار کنی، فرمانروای مطلق سلول‌های ترس و تنهایی باشی، آن‌وقت وقتی در 93سالگی رخ در نقاب خاک کشیدی، زندانیانت به یادت باشند، دوستت داشته باشند و این علاقه را با ارسال یک پیام تسلیت رسمی، با دیگران به اشتراک بگذارند.
داستان جلد این شماره ما به مناسبت درگذشت اصغر کورنگی، به این رویداد عجیب و بدیع، اما به‌شدت انسانی و متفاوت اختصاص دارد؛ آن چیزی که من به آن می‌گویم زیبایی‌شناسی یک آگهی تسلیت... .
صفحات ۸ و ۹ را بخوانید...

سندرم استکهلم می‌گوید زندانی‌ها بعد از یک مدت، عاشق زندانبان خود می‌شوند. این سندرم روانی یک مکانیسم دفاعی است و توضیح می‌دهد که بیشتر زندانی‌ها با گروگان‌گیر خود حس یکدلی پیدا می‌کنند و گاهی این حس وفاداری تا حدی است که گروگان از کسی که جان، مال و آزادی او را تهدید می‌کند، دفاع و به صورت اختیاری و حتی با علاقه، خود را تسلیمش می‌کند. تا اینجای کار ما با «فرضیه‌ای» روبه‌رو هستیم که هنوز به «نظریه» تبدیل نشده و چیزی است در حد شنیده‌ها یا حدس و گمان‌ها. اما همین چند روز پیش، آگهی تسلیتی در روزنامه اطلاعات منتشر شد که پایانی بود بر تمام این حدس و گمان‌ها و گواهی بر حقانیت این فرضیه. ماجرا به سال‌ها قبل بر‌می‌گردد در زندان قصر تهران؛ نه به شکل یک سندرم روانی، نه حتی به‌عنوان یک مکانیسم دفاعی که از سر اجبار یا ناگزیر است، بلکه به شکلی کاملا انسانی. اصغر کورنگی رئیس زندان قصر، همین کار را با زندانی‌ها کرد. زندان‌بانی به غایت انسان و با تدبیر که تمام تلاشش را برای بهبود شرایط زندانی‌ها، به‌ویژه زندانیان سیاسی و عقیدتی کرد و توانست کاری کند که در طول تاریخ کمتر آدمی آن کار را کرده بود. وقتی دیوارهای بلند زندان، اتاق یک در دو بدون نور سلول، اندوه بی‌پایان و افکار سمی و تنهایی و ترس و... گریبان زندانی را می‌گیرد، گاهی یک نگاه، یک کتاب، یک لبخند می‌تواند کورسوی نور و امید باشد؛ معجزه‌ای که زندگی نباتی درون زندان را از این رو به آن رو می‌کند. کورنگی، همین معجزه دست‌و‌پا‌دارِ زندانی‌ها بود؛ همان کسی که زندان‌ را از معنا تهی کرده بود و به آن مختصات جدیدی اضافه کرده بود. در قلمرویی که به دستش سپرده بودند، جور دیگری فرمانروایی کرد، جور دیگری نگاه کرد و همین فرمانروایی متفاوت بود که از او نامی ساخت به بلندی نام اصغر کورنگی؛ نامی که چهل‌و‌اندی سال پس از آن روزها نیز فراموش نشد و در مرگ آن مرحوم به تمامی خود را نشان داد.
واقعیت این است آگهی تسلیتی که چند روز پیش در روزنامه اطلاعات منتشر شد، نقطه‌عطفی بود در تاریخ معاصر ایران. این آگهی آن‌قدر عجیب، غیر قابل باور و جسورانه بود که در نگاه اول باورپذیر و واقعی نمی‌نماید، اما اسامی‌ای که پای این آگهی آمده است، جای هیچ‌گونه شک و تردیدی باقی نمی‌گذارد که ما چهل‌‌و‌اندی سال پس از آن روزهای سخت زندان قصر، با واقعیتی مواجهیم که نیازمند بررسی‌های جامعه‌شناختی، روان‌شناختی و سیاسی دقیق و موشکافانه است. شوخی نیست رئیس زندان قصر باشی، قدرتش را داشته باشی که هر طور دلت خواست با زندانیان سیاسی و عقیدتی رفتار کنی، فرمانروای مطلق سلول‌های ترس و تنهایی باشی، آن‌وقت وقتی در 93سالگی رخ در نقاب خاک کشیدی، زندانیانت به یادت باشند، دوستت داشته باشند و این علاقه را با ارسال یک پیام تسلیت رسمی، با دیگران به اشتراک بگذارند.
داستان جلد این شماره ما به مناسبت درگذشت اصغر کورنگی، به این رویداد عجیب و بدیع، اما به‌شدت انسانی و متفاوت اختصاص دارد؛ آن چیزی که من به آن می‌گویم زیبایی‌شناسی یک آگهی تسلیت... .
صفحات ۸ و ۹ را بخوانید...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.