|

گفت‌وگو با معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران:

امیدوارم مدیران بعدی افراد عاقلی باشند

شرق: تهران 1400؛ تهرانی که پس از تغییراتی حیاتی و مهم در آستانه تغییراتی جدید قرار دارد. مدیریت شهری تهران مثل همه بخش‌های مدیریتی کشور، چهارساله است و گریزی از این تغییر نیست و تضمینی هم وجود ندارد تا مدیران امروز با تغییراتی که اعمال کرده‌اند، بعد از این هم باقی بمانند. اما در اینجا مسئله مدیران نیستند، بلکه تغییراتی است که در این دو، سه سال اخیر، مدیران امروز برای نجات جان تهران از شهرفروشی و برگرداندنش بر سرخط طرح جامع و تفصیلی اجرا کرده‌اند. از همین حالا که چند ماه تا پایان دوره باقی مانده، زمزمه‌های تغییرات شروع شده و این سؤال مهم مطرح است که تغییرات اصلاحی مدیران اصلاح‌طلب این دوره چقدر قدرت و بازدارندگی دارند؟ معاون شهرسازی شهردار تهران که از دوستان و هم‌دوره‌ای‌های سابق او هم هست، نگاه و رویکردی مشابه با پیروز حناچی دارد و معتقد است راه آنها مبتنی بر خرد و صلاح شهر بوده و مدیران بعدی این راه خرد را دنبال می‌کنند. عبدالرضا گلپایگانی نگاهی کاربردی و منطقی به مسئله تراکم، ارزش اقتصادی آن برای گروه‌های مختلف، آسیبی که برای مردم داشته و حتی مدیرانی که در دوره‌های مختلف آن را اجرا کرده‌اند، دارد و معتقد است باید قیمت عوارض صدور پروانه واقعی شود و عواید حاصل از فروش آن، به‌عنوان یک دارایی برای شهر در نظر گرفته شود. با او بین چند جلسه کاری و امضاهای مهمی که پای مجوزهای مختلف نقش می‌بست، گفت‌وگویی داشتیم که متن کامل آن را در ادامه می‌خوانید.

یکی از سؤالات همیشگی درباره تراکم این است که دلیل عدم توقف فروش تراکم مازاد در این سال‌ها، پول و درآمد مفت حاصل از آن بود یا دلایل دیگری برای آن وجود داشت؟
مسئله تراکم در شهر تهران عوامل مختلفی داشته و ریشه آن را همه می‌دانند. بعد از انقلاب و در اواسط دهه 60، با توجه به شرایط دولت و کاهش درآمد که دولت پول نداشت و هم‌زمان با توجه به ظرفیتی که در شهرها و در حوزه ساخت‌وساز به وجود آمده بود، تغییراتی حاصل شد. آن زمان بر اساس مصوبه‌ای در شورای عالی شهرسازی و معماری وقت، اجازه واگذاری تراکم مازاد به شهرداری‌ها داده می‌شود. البته این مصوبه یک شرط کلیدی داشت و آن اینکه بابت این تراکم مازاد باید سرانه مورد نیاز توسط مالک تأمین شود که البته این شرط اجرائی نمی‌شود. به نظر من آن مصوبه اولیه شورای وقت شهرسازی و معماری اشکالی نداشته و اگر خردمندانه برخورد می‌شد، می‌توانست کارگشا باشد و مشکلات شهرها در تأمین سرانه‌های خدماتی و اجرای طرح‌های تفصیلی را جبران کند. این اتفاق درباره آن مصوبه رخ نداد و به عبارتی قسمت راحت و درآمد‌زای مصوبه را برداشت کرده و قسمت سخت‌تر را اجرا نکردند.
به نظر می‌رسد این برخورد و تصمیم ضربه مهلکی به کیفیت در همه شهرها و روند اجرای طرح‌های تفصیلی و جامع زد تا به شکل اصولی اجرا نشوند؛ گویی که اصلا طرحی وجود ندارد و هر تصمیمی می‌خواهند می‌توانند بگیرند. به‌خصوص این نوع برخورد در این سال‌ها درآمد سرشاری را هم برای شهرداری‌ها به همراه داشته است و هم‌زمان اتفاقاتی رخ داده که شیرینی‌های این تغییرات را برای مردم و مدیران بیشتر کرده است. اگر تصویر تهران را مثلا تا اواخر جنگ و چند سال بعد از آن ببینید، با تهران خسته و پریشان رو‌به‌رو می‌شوید و این درآمد سرشار توانست برخی از گره‌های چندین‌ساله شهر تهران را باز کند. این شیرینی‌ها باعث شد به تلخی‌ها و اشتباهات رفتارهایمان توجهی نداشته باشیم. به عبارتی در این سال‌ها تلاش شده است موضوعات مربوط به شهر را خیلی ساده کنیم؛ در‌حالی‌که مسائل شهر، چند‌بُعدی و در‌هم‌تنیده و مرتبط به هم هستند و نمی‌توان به صرف کسب یک درآمد یا دادن و گرفتن یک امتیاز، از سایر مسائل چشم‌پوشی کرد. واقعیت این است که بسیاری از اتفاقات رخ‌داده در تهران چهار دهه گذشته، اتفاقات مبارکی بودند، اما می‌توانستند به قیمت ازدست‌رفتن بسیاری از الزامات زندگی شهری نباشند و آثار منفی کمتری داشته باشند.
یکی از ابزارهای قدرتمند توسعه و هدایت توسعه و توازن در شهر، همین توزیع تراکم ساختمانی در شهر است. در کشوری مثل ایران که نهادهایی فعال در حوزه‌های اقتصادی در محدوده کاری خود رونق زیادی ندارد، بسیاری از سرمایه‌ها به دلایل مختلف به سمت بخش مسکن آمده و بخش عمده‌ای از جریان اقتصادی جامعه به مسکن و ملک گره خورده است. به عبارتی حوزه‌ای که می‌توانست با کار کارشناسی اثرگذاری زیادی در اقتصاد داشته باشد، حالا از جنبه‌های مختلف آسیب به همراه دارد. از منظر شهرسازی آن چیزی که می‌توانست باعث ایجاد توازن و سکونت در شهر شود، همین موضوع واگذاری تراکم بوده؛ ولی از آن درست استفاده نشده است. مسئله تراکم به‌خودی‌خود می‌تواند قابل قبول و در جای درست آن می‌تواند تحسین‌برانگیز باشد، اما وقتی بدون کار کارشناسی و طرح پیش‌اندیشیده‌شده واگذار می‌شود، حتما مشکل ایجاد می‌کند. به عبارتی، نه‌تنها از این ابزار قدرتمند نتوانستیم آن‌طور که باید به نفع شهر استفاده کنیم تا به مقصد و منظور اولیه برسد، بلکه هم‌زمان به شهر هم آسیب زده است. با وجود این‌، من فکر می‌کنم ما هنوز به آخر خط نرسیده‌ایم و هنوز ظرفیت زیادی در تهران داریم و می‌توان آسیب‌های گذشته را جبران کرد.
‌‌حداقل در حرف، زیاد صحبت از اصلاح شده و تلاش‌هایی صورت گرفته، اما تغییری را شاهد نبوده‌ایم! گویا این درآمد بر همه بدنامی‌ها و تخریب‌ها می‌چربید!؟
اینکه عده‌ای فکر می‌کنند تراکم از اساس اشکال دارد و از محل واگذاری این امتیاز نباید درآمد کسب کنیم، بی‌مورد است. این نکته هم که می‌گویند درآمد از محل صدور پروانه درآمدی ناپایدار بوده و باید حذف شود، اشتباه است. من فکر می‌کنم ظرفیت 9 میلیون نفری که در تهران ایجاد شده، باعث شده املاک شهر تهران پنج برابر قیمت سایر کلان‌شهرهای ایران ارزش داشته باشد و حتی با قیمت املاک با پایتخت‌های گران دنیا هم قابل مقایسه نیست. آیا کیفیت زندگی و امکانات و شرایط زیرساختی تهران بهتر از شیراز یا اصفهان است؟ آیا این ارزش واقعی ملک همین است‌؟ اینکه گفته می‌شود این شرایط قیمتی بر اقتصاد کشور هم تأثیر گذاشته از همین منظر است. سود ساخت‌و‌ساز در شهر تهران به حدی رسیده که سرمایه‌های ملی جمع می‌شود تا در تهران ساخت‌وساز کنند و این ساخت‌و‌سازها در تهران عین سیاه‌چاله این سرمایه‌ها را در خود بلعیده و تا امروز تبدیل به 400 هزار واحد مسکونی خالی شده است. آیا این سرمایه ملی نمی‌توانست حال تهران یا برخی نقاط محروم در کشور را بهتر کند؟ اما مسئله این است که از این ثروت که به واسطه وجود این 9 میلیون نفر و جریان کار و فعالیت و زندگی آنها ایجاد شده، درست استفاده نشده است؛ یعنی حتی اگر شهرفروشی به نفع عده‌ای صورت گرفته، به دلیل وجود این 9 میلیون نفر، نهادها و دانشگاه‌های معتبر، بیمارستان‌های شماره یک کشور و بستر زیبا و بی‌مانند در تهران و بسیاری دارایی‌های دیگر بوده و سود آن را به کسی که مالک زمین در مناطق شمالی تهران بود، اختصاص دادند. در این سال‌ها درآمد شهرداری به نفع مالکان زمین‌های بزرگ و سوداگران و ساکنان مناطق شمالی خرج شده است؛ یعنی نه‌تنها از فروش تراکم که ابزار قدرتمند برای ایجاد کیفیت در شهر بوده، درست استفاده نکرده‌ایم، بلکه آن را به ثمن بخس هم فروخته‌ایم و این ظلم به شهر است. اینکه ما می‌گوییم جلوی شهرفروشی را گرفتیم و گفتیم که هیچ تصمیمی خلاف طرح تفصیلی گرفته نشود، تازه گام اول است نه گام آخر و امروز در شهر تهران به این هدف رسیده‌ایم و هیچ پروانه‌ای برخلاف طرح جامع و تفصیلی صادر نمی‌شود.
مسئله دیگر این است که ضوابط و مقرراتی که در این سال‌ها مورد استفاده بود، ایراداتی داشته و نیاز به اصلاح دارند. در طرح فعلی، برای توزیع تراکم در شهر دو ملاک و معیار گذاشته‌اند؛ مساحت زمین و عرض گذر! این هم پدیده‌ای است که در مورد موضوع کلیدی و مهمی مثل مسئله تراکم این‌قدر تقلیل‌گرایانه تصمیم‌گیری شود. پهنه R122 که بخش زیادی از پهنه‌بندی مسکونی تهران را تشکیل می‌دهد، به این دو پارامتر گره خورده است؛ درحالی‌که عدالت و توزیع مناسبی ندارد. برای نمونه 70 درصد مساحت قطعات جنوب محور انقلاب کمتر از 200 متر و 30 درصد بالای 200 متر است. به عبارتی 65 درصد مساحت قطعات بالای 250 متر، بالای محور انقلاب قرار گرفته‌اند. از نظر شبکه گذر، عمده معبرهای پایین محور انقلاب زیر هشت متر و بالای محور انقلاب عرض گذرها قابل قبول و بزرگ‌تر است‌. همچنین عمده بافت‌های مناطق 9، 10، 17، 18، 11، 13، 14 و‌... متعلق به تهران دهه 30 و عمدتا ریزدانه با عرض گذر محدود و فرسوده هستند. توجه کنید که مهم‌ترین ابزار ایجاد توازن و ارتقای کیفیت در شهر را که همان تراکم بوده، چطور توزیع کرده‌ایم؟ به همین دلیل گام مهم ما در اصلاح این شرایط، اصلاح طرح تفصیلی شهر تهران در همین راستا بوده است.
چطور انتظار دارید با این حجم از انحراف و تخلف در درون و بیرون شهرداری و بی‌اعتمادی در ذهن مردم، اصلاحات تأثیرگذار باشد؟
ما با یک بازار بزرگ تبادل کالای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به نام شهر تهران مواجه هستیم‌. این بازار ارزشی را ایجاد کرده که تبلور آن را در تراکم ساختمانی می‌بینیم. اما مسئله این است که توزیع این ارزش یا همان تراکم ساختمانی را تنها منوط به مناطقی کرده‌ایم که عمدتا بخش ثروتمند شهر هستند. در عین حال، در جریان صدور پروانه و اجرای طرح جامع و تفصیلی نیز اصول اصلی را نه‌تنها رعایت نکرده‌ایم، بلکه تخلف هم داشته‌ایم و همه اینها را که روی هم بگذاریم، همان چیزی می‌شود که امروز در شهر تهران رخ داده است. در شهری که جمعیت زیادی از ساکنان آن بی‌مسکن و بد‌مسکن هستند، مدیریت شهری این ثروت ملی را برای املاک گروهی مشخص در شمال شهر اختصاص داده که خالی هم هستند و این شرایط از منظر اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و... یک فاجعه است. در شرایطی که در یک عرض کم طرح تفصیلی اجازه ساخت سه، چهار، پنج و شش‌طبقه را می‌دهد؛ یعنی هر‌کسی بیشتر پول دارد، بیشتر بهره‌مند می‌شود؛ یعنی از در خانه که بیرون می‌آیید، این اختلاف و بی‌عدالتی محکم به صورت شهروند می‌خورد! شهروندان با دیدن این اختلاف در یک کوچه به چه نتیجه‌ای جز وجود تخلف، زد‌و‌بند و آشفتگی در مدیریت می‌رسند؟ این یعنی ما از این دارایی استفاده درستی نکرده‌ایم و از منظر اقتصادی و اجتماعی این بی‌عدالتی را هر روز در ذهن شهروند پمپاژ می‌کند و به‌شدت به مسئله شمال و جنوب در شهر دامن زده است. یک سوی این موضوع، کالبد شهر است که دچار محدودیت و مشکلات است و منظر شهری را آشفته می‌کند، اما به نظر من منظر ذهنی و آسیبی که به روان شهروندان وارد کرده، مهم‌تر است.
سال‌هاست که درباره شهر اسلامی صحبت می‌شود، اما مهم‌ترین مشخصه شهر اسلامی یعنی عدالت در تهران رعایت نشده است. در شهرهای قبل از اسلام طبقات مختلفی وجود داشت، اما اسلام آمد و دیوارها را برداشت و فقیر و غنی در کنار هم زندگی کردند. در شهر دوره اسلامی نباید محله فقرا و بیچارگان در حاشیه و خانه ثروتمندان در کهن‌دژ باشد. این فرایند که در چند دهه گذشته و حتی قبل از انقلاب وجود داشته و دارد، برخلاف اصول شهر اسلامی است. ثروت انبوه و دارایی بزرگ را بدون فکر در اختیار صاحبان املاک بزرگ شمال شهر تهران گذاشتند و محله‌ها بدون آنکه متوجه باشند، تبدیل به محله فقرا و اغنیا شده است. این دو‌قطبی‌شدن دیگر شهر اسلامی نیست و هر چقدر حرفش را بزنیم و نمازخانه، آبخوری و... درست کنیم، جوابگو نیست.
سؤال این است که با توجه به شرایطی که تهران دارد، امروز زمان اصلاح فرا رسیده؟ یعنی دیگر دیر نیست؟
به نظر من دیر هم شده است. در سال 81 که طرح تفصیلی را تهیه کردند، هدف این بود که از این اغتشاش جلوگیری شود، اما روند تهیه طرح جامع طولانی شد و بعد از ابلاغ هر دو هم به طرح‌ها پایبندی وجود نداشت. در واقع زمان طلایی برای اصلاح را از دست دادیم‌. البته نمی‌توان گفت مدیران آن زمان چه چیزی در ذهنشان بوده و مجموعه‌ای از بردارها و دلایل بر این تصمیمات تأثیر داشته است. در بستر آن دوره و تحولات باید دید آیا امکان اقدام بهتری وجود داشته‌؟ چه تصمیماتی نشئت‌گرفته از چه کدام منشأ است!؟ نمی‌توان درباره این دوره و مدیران آن قضاوت کرد. در سال 91 استدلال رئیس‌جمهور وقت این بوده که برای ارزان‌تر‌شدن قیمت مسکن در شهرها، با توجه به قیمت زمین در تهران تصمیم می‌گیرند؛ تعداد واحد بار‌شده را بیشتر کردند تا ارزش قیمت زمین کمتر شود و به این ترتیب تصمیم می‌گیرند یکباره دو طبقه به همه طبقات در شهر تهران اضافه کنند.
اشاره شما به همان جلسه شورای عالی شهرسازی با حضور آقای احمدی‌نژاد است؟
بله. در واقع آنها هم استدلالی داشته‌اند، اما غیر‌کارشناسی بوده و تنها به بخشی از کار توجه شده است؛ یعنی حتی اگر به دنبال درآمد بیشتر هم بوده باشند، باز هم نباید به این روش می‌رسیدند.
البته بخش زیادی از این توزیع اشتباه و چرخه ثروت در بازار مسکن در دست سوداگران و گروه‌های خاص و دلالان بوده است!
وقتی صحبت از سوداگران می‌شود، نگاه‌ها به سمت بنگاه‌های معاملات ملکی می‌رود؛ در‌صورتی‌که آنها یک حلقه محدود و ابتدایی بین خریدار و فروشنده هستند. سوداگری در ملک بیشتر مربوط به شرکت‌های دولتی و بانک‌ها و اعداد و ارقامی است که بانک‌ها برای جبران هزینه‌های کلان ناشی از ناکارآمدی‌شان ایجاد می‌کنند.
ادعای شما ایجاد تغییرات و اصلاحات در این چند سال اخیر برای توقف شرایط قبلی است؛ این تغییرات در چه حوزه‌هایی بوده که باعث توقف شهرفروشی شده است؟
از همان سال 97 که حناچی معاون شهرسازی بود، بخشی از این اصلاح روی طرح تفصیلی را شروع و عملیاتی کردیم و کمی از این ترمز را کشیدیم. به‌عنوان نمونه، ضابطه قبلی این‌طور بود که اگر مساحت زمینی سه برابر حد‌نصاب باشد، یک طبقه تشویقی و اگر پنج برابر حدنصاب باشد، دو طبقه تشویقی دریافت می‌کند؛ یعنی جدای از مسئله عدم عدالت که 65 درصد قطعات 250 متر به بالا، در بالای محور انقلاب هستند و نوع توزیع تراکم مشکل دارد، این موضوع هم عامل دیگری برای بی‌عدالتی در ساخت‌و‌ساز بود. اولین کار ما این بود که مصوبه حذف این تشویق را که قبلا وجود داشت و اجرا نمی‌شد، اجرا کردیم‌. البته سعی کردیم یک‌شبه نباشد؛ چون فشار زیادی به ما وارد شد. کار مهم دیگر، اصلاح طرح تفصیلی منطقه 22 بود تا به کمیسیون شورای عالی شهرسازی هم برسد. اگر فرایندی که در منطقه 22 وجود داشت ادامه پیدا می‌کرد، با یک فاجعه مواجه بودیم. برای مثال، سرعت حرکت در ادامه بزرگراه همت که از منطقه 22 می‌گذرد، در حال حاضر 60 کیلومتر بر ساعت است و اگر آن فرایند ادامه پیدا می‌کرد این سرعت به 20 کیلومتر بر ساعت می‌رسید و این همان مسئله توزیع نامناسب تراکم است که جلوی آن گرفته شد. هم‌زمان با دانشگاه تربیت‌مدرس همکاری کردیم تا درباره عملکرد طرح تفصیلی و بازنگری در آن نظر بدهد. از نظر ما طرح جامع و تفصیلی احکام قطعی غیر‌قابل‌اصلاح نیستند و باید بر اساس شرایط زمانی اصلاح شوند. امروز به چارچوبی برای اصلاح رسیده‌ایم و یکی از پارامترهای اصلی اصلاح، توزیع تراکم نسبت به مساحت و عرض گذر است. این طرح اصلاحی هم در شورای عالی شهرسازی و معماری در حال بررسی است و حتما تأثیر زیادی در اصلاح توزیع تراکم دارد و همین یک مورد در عملکرد ما اهمیت زیادی دارد و می‌تواند در توقف تبدیل دارایی شخص به ثروت اشخاص تأثیر بسیاری داشته باشد.
با توجه به پایان این دوره مدیریت شهری و احتمال ورود افرادی با رویکرد متفاوت، چقدر برای این تغییرات قدرت بازدارندگی وجود دارد؟
البته امکان بازگرداندن و تغییر وجود دارد، اما من خوش‌بین هستم و امیدوارم افراد بعدی که می‌آیند، افراد عاقلی باشند و این راه را ادامه دهند و نواقص کار ما را هم اصلاح کنند. جامعه بشری به سمت خیر و صلاح پیش می‌رود نه فساد و وضعیت بهتر خواهد شد و مدیران شهر از تجارب گذشته بهره می‌برند. اما با فرض اینکه اراده‌ای بر برگرداندن شرایط قبلی وجود داشته باشد، باید گفت کار مدیران بعدی برای برگرداندن این تغییرات سخت خواهد بود. وقتی این مقررات جدید به تصویب شورای عالی شهرسازی برسد، برگشت آن به این سادگی نیست. درست است که از طرح تفصیلی ایراد زیاد می‌گیریم، اما اگر همین طرح هم نبود و شرایط مثل دهه 70 ادامه پیدا می‌کرد، حتما شرایط تهران بدتر بود. این‌طور هم نیست که در کشور هر‌کسی هر کاری خواست انجام دهد؛ نهادهای نظارتی قدرتمندتر شده‌اند و در عین حال مطالبه همگانی مردم وجود دارد و می‌تواند جلوی بسیاری از اتفاقات را بگیرد. افرادی که در نهاد شورای شهر قرار می‌گیرند، نمایندگان همین مردم هستند و اجازه نمی‌دهند اتفاقاتی خلاف مصلحت شهر و مردم رخ دهد.
به نظر شما راه برون‌رفت از این شرایط، تنها همین اصلاحات مهم در حوزه شهرسازی است؟ آیا لازم نیست برای عوارض و مالیات شهری هم اقدام جدی و مهمی صورت گیرد؟
اینکه درآمد شهرداری به عوارض صدور پروانه وابسته است، یک حقیقت است، اما اگر ساخت‌و‌ساز بر اساس منطق شهرسازی باشد، مسئله قبیحی نیست. به نظر من باید قیمت عوارض صدور پروانه واقعی شود و ارزش تولید‌شده تبدیل به یک دارایی برای شهر شود. در همین شهر تهران برای شارژ یک آپارتمان معمولی، افراد حداقل ماهانه 200 نا 300 هزار تومان می‌پردازند که شامل خدماتی مثل نظافت، نگهداری، آسانسور و امنیت است. شهرداری با خدمات بسیار بیشتر این امور را برای یک شهر انجام می‌دهد، اما چرا شهروندان نمی‌خواهند هزینه شارژ شهر را بپردازند؟ آنچه به‌عنوان عوارض نوسازی از شهروندان گرفته می‌شود، قرار است خرج نوسازی شهر شود؛ ولی درباره نگهداری چه!؟ ما با خلأ عوارض نگهداری در شهر مواجهیم. سال‌هاست به شکل محدود چند مورد عوارض موردی مثل عوارض پسماند پیش‌بینی شده، اما همان هم به‌طور کامل و درست اخذ نمی‌شود. اگر این عدد واقعی و عادلانه شود، سهم بسیاری از مناطق جنوبی رقم بسیار محدودی می‌شود و حتی می‌توان از برخی مناطق جنوبی اصلا این رقم را دریافت نکرد. بااین‌حال، اجرائی‌کردن همه اینها به مبارزه و جنگیدن زیادی نیاز دارد و لازم است که با نهادهای و موضوعات زیادی در داخل و خارج از شهرداری مقابله کرد. متأسفانه در کشور ما اقدامات اصلاحی بسیار دشوارتر است. در همه دوره‌ها سیستمی‌کردن صدور پروانه مورد تأکید بوده، اما در عمل کار بسیار دشواری است. در ابتدای کار ما هم بسیاری می‌گفتند که اصل درآمد شهرداری از همین محل است و سیستم شهری آسیب می‌بیند و درست و غلط‌بودن همه اینها را به جریان اصلاح‌طلبی ربط می‌دادند، اما من می‌گویم که اگر معتقدیم کارمان درست است، باید آن اجرا کنیم و حتما خدا کمک می‌کند. من معتقدم تغییرات اجرا‌شده در این دوره، اتفاقاتی کلیدی هستند و حال شهر رو به بهبود است و این روند ادامه پیدا می‌کند. درست است که رویکرد مدیران ارشد اهمیت دارد، اما این تغییرات توسط افراد داخل شهرداری رخ داده و در این دوره کسی از بیرون شهرداری وارد این مجموعه نشده است. نمی‌گویم الان تخلفی نیست، اما همین که بدنه شهرداری و مشتریان منطق ما را پذیرفته و با تغییرات جدید کنار آمده‌اند، برای ما قابل قبول است. از نظر ما قانون مقدس است و همه اصول باید بر اساس قانون باشد و اگر در همه بخش‌های شهرداری این موضوع را جا بیندازیم برای ما کفایت می‌کند. به نظر من گمشده ما بعد از 110 سال در شهرداری همین قانون و انضباط است که می‌تواند ما را به سمت عدالت ببرد.
چطور قرار است اعتماد و همراهی شهروندانی را که سال‌ها شاهد تخلفات شهرداری بوده‌اند، برگردانید؟ شهروندان با بدنه و بخش‌هایی از شهرداری در ارتباط هستند که هنوز در مقابل این تغییرات مقاومت دارد!
کار سخت است. با اقداماتی که در این سال‌ها برای کالبد شهر انجام داده‌ایم، سرمایه اجتماعی را هم نابود کرده‌ایم. وقتی با پول این طبقات اضافی چند پارک و مسجد بیشتر بسازیم یا باغات تهران را بفروشیم تا با آن فلان پارک بزرگ را احداث کنیم یا حتی مجوز فلان مال بزرگ را بدهیم تا پول فلان ایستگاه مترو را تأمین کنیم، بالاخره مردم همه این تخلفات را می‌بینند و این همان سرمایه اجتماعی است که از دست رفته است. نمی‌شود برای اینکه از سرما نمیریم گوشه‌ای از خودمان را آتش بزنیم. نمود این بی‌اعتمادی را سال‌های سال مردم در همین آسفالت و جدول کنار خیابان و محله‌ها دیده‌اند و بارها در مقابل چشم شهروندان، آسفالت و جدول بی‌کیفیت را چند ماه یک بار کندیم و دوباره جدول گذاشتیم و آسفالت ریختیم و این همان سرمایه اجتماعی است که از بین رفته است. وقتی در کوچه، خیابان، پیاده‌رو و مغازه‌های داخل محله‌ها شهروندان شاهد تخلفات ریز و درشت شهرداری هستند و دستشان هم به جایی بند نیست و گمان می‌کنند صدایشان به جایی نمی‌رسد، برای این است که حرمت قانون را زیر پا گذاشته‌ایم و برگشت از این مسیر کار بسیار سختی است. اما می‌توان برای این اعتمادسازی، کارهای اصلاحی را شروع کرد.

شرق: تهران 1400؛ تهرانی که پس از تغییراتی حیاتی و مهم در آستانه تغییراتی جدید قرار دارد. مدیریت شهری تهران مثل همه بخش‌های مدیریتی کشور، چهارساله است و گریزی از این تغییر نیست و تضمینی هم وجود ندارد تا مدیران امروز با تغییراتی که اعمال کرده‌اند، بعد از این هم باقی بمانند. اما در اینجا مسئله مدیران نیستند، بلکه تغییراتی است که در این دو، سه سال اخیر، مدیران امروز برای نجات جان تهران از شهرفروشی و برگرداندنش بر سرخط طرح جامع و تفصیلی اجرا کرده‌اند. از همین حالا که چند ماه تا پایان دوره باقی مانده، زمزمه‌های تغییرات شروع شده و این سؤال مهم مطرح است که تغییرات اصلاحی مدیران اصلاح‌طلب این دوره چقدر قدرت و بازدارندگی دارند؟ معاون شهرسازی شهردار تهران که از دوستان و هم‌دوره‌ای‌های سابق او هم هست، نگاه و رویکردی مشابه با پیروز حناچی دارد و معتقد است راه آنها مبتنی بر خرد و صلاح شهر بوده و مدیران بعدی این راه خرد را دنبال می‌کنند. عبدالرضا گلپایگانی نگاهی کاربردی و منطقی به مسئله تراکم، ارزش اقتصادی آن برای گروه‌های مختلف، آسیبی که برای مردم داشته و حتی مدیرانی که در دوره‌های مختلف آن را اجرا کرده‌اند، دارد و معتقد است باید قیمت عوارض صدور پروانه واقعی شود و عواید حاصل از فروش آن، به‌عنوان یک دارایی برای شهر در نظر گرفته شود. با او بین چند جلسه کاری و امضاهای مهمی که پای مجوزهای مختلف نقش می‌بست، گفت‌وگویی داشتیم که متن کامل آن را در ادامه می‌خوانید.

یکی از سؤالات همیشگی درباره تراکم این است که دلیل عدم توقف فروش تراکم مازاد در این سال‌ها، پول و درآمد مفت حاصل از آن بود یا دلایل دیگری برای آن وجود داشت؟
مسئله تراکم در شهر تهران عوامل مختلفی داشته و ریشه آن را همه می‌دانند. بعد از انقلاب و در اواسط دهه 60، با توجه به شرایط دولت و کاهش درآمد که دولت پول نداشت و هم‌زمان با توجه به ظرفیتی که در شهرها و در حوزه ساخت‌وساز به وجود آمده بود، تغییراتی حاصل شد. آن زمان بر اساس مصوبه‌ای در شورای عالی شهرسازی و معماری وقت، اجازه واگذاری تراکم مازاد به شهرداری‌ها داده می‌شود. البته این مصوبه یک شرط کلیدی داشت و آن اینکه بابت این تراکم مازاد باید سرانه مورد نیاز توسط مالک تأمین شود که البته این شرط اجرائی نمی‌شود. به نظر من آن مصوبه اولیه شورای وقت شهرسازی و معماری اشکالی نداشته و اگر خردمندانه برخورد می‌شد، می‌توانست کارگشا باشد و مشکلات شهرها در تأمین سرانه‌های خدماتی و اجرای طرح‌های تفصیلی را جبران کند. این اتفاق درباره آن مصوبه رخ نداد و به عبارتی قسمت راحت و درآمد‌زای مصوبه را برداشت کرده و قسمت سخت‌تر را اجرا نکردند.
به نظر می‌رسد این برخورد و تصمیم ضربه مهلکی به کیفیت در همه شهرها و روند اجرای طرح‌های تفصیلی و جامع زد تا به شکل اصولی اجرا نشوند؛ گویی که اصلا طرحی وجود ندارد و هر تصمیمی می‌خواهند می‌توانند بگیرند. به‌خصوص این نوع برخورد در این سال‌ها درآمد سرشاری را هم برای شهرداری‌ها به همراه داشته است و هم‌زمان اتفاقاتی رخ داده که شیرینی‌های این تغییرات را برای مردم و مدیران بیشتر کرده است. اگر تصویر تهران را مثلا تا اواخر جنگ و چند سال بعد از آن ببینید، با تهران خسته و پریشان رو‌به‌رو می‌شوید و این درآمد سرشار توانست برخی از گره‌های چندین‌ساله شهر تهران را باز کند. این شیرینی‌ها باعث شد به تلخی‌ها و اشتباهات رفتارهایمان توجهی نداشته باشیم. به عبارتی در این سال‌ها تلاش شده است موضوعات مربوط به شهر را خیلی ساده کنیم؛ در‌حالی‌که مسائل شهر، چند‌بُعدی و در‌هم‌تنیده و مرتبط به هم هستند و نمی‌توان به صرف کسب یک درآمد یا دادن و گرفتن یک امتیاز، از سایر مسائل چشم‌پوشی کرد. واقعیت این است که بسیاری از اتفاقات رخ‌داده در تهران چهار دهه گذشته، اتفاقات مبارکی بودند، اما می‌توانستند به قیمت ازدست‌رفتن بسیاری از الزامات زندگی شهری نباشند و آثار منفی کمتری داشته باشند.
یکی از ابزارهای قدرتمند توسعه و هدایت توسعه و توازن در شهر، همین توزیع تراکم ساختمانی در شهر است. در کشوری مثل ایران که نهادهایی فعال در حوزه‌های اقتصادی در محدوده کاری خود رونق زیادی ندارد، بسیاری از سرمایه‌ها به دلایل مختلف به سمت بخش مسکن آمده و بخش عمده‌ای از جریان اقتصادی جامعه به مسکن و ملک گره خورده است. به عبارتی حوزه‌ای که می‌توانست با کار کارشناسی اثرگذاری زیادی در اقتصاد داشته باشد، حالا از جنبه‌های مختلف آسیب به همراه دارد. از منظر شهرسازی آن چیزی که می‌توانست باعث ایجاد توازن و سکونت در شهر شود، همین موضوع واگذاری تراکم بوده؛ ولی از آن درست استفاده نشده است. مسئله تراکم به‌خودی‌خود می‌تواند قابل قبول و در جای درست آن می‌تواند تحسین‌برانگیز باشد، اما وقتی بدون کار کارشناسی و طرح پیش‌اندیشیده‌شده واگذار می‌شود، حتما مشکل ایجاد می‌کند. به عبارتی، نه‌تنها از این ابزار قدرتمند نتوانستیم آن‌طور که باید به نفع شهر استفاده کنیم تا به مقصد و منظور اولیه برسد، بلکه هم‌زمان به شهر هم آسیب زده است. با وجود این‌، من فکر می‌کنم ما هنوز به آخر خط نرسیده‌ایم و هنوز ظرفیت زیادی در تهران داریم و می‌توان آسیب‌های گذشته را جبران کرد.
‌‌حداقل در حرف، زیاد صحبت از اصلاح شده و تلاش‌هایی صورت گرفته، اما تغییری را شاهد نبوده‌ایم! گویا این درآمد بر همه بدنامی‌ها و تخریب‌ها می‌چربید!؟
اینکه عده‌ای فکر می‌کنند تراکم از اساس اشکال دارد و از محل واگذاری این امتیاز نباید درآمد کسب کنیم، بی‌مورد است. این نکته هم که می‌گویند درآمد از محل صدور پروانه درآمدی ناپایدار بوده و باید حذف شود، اشتباه است. من فکر می‌کنم ظرفیت 9 میلیون نفری که در تهران ایجاد شده، باعث شده املاک شهر تهران پنج برابر قیمت سایر کلان‌شهرهای ایران ارزش داشته باشد و حتی با قیمت املاک با پایتخت‌های گران دنیا هم قابل مقایسه نیست. آیا کیفیت زندگی و امکانات و شرایط زیرساختی تهران بهتر از شیراز یا اصفهان است؟ آیا این ارزش واقعی ملک همین است‌؟ اینکه گفته می‌شود این شرایط قیمتی بر اقتصاد کشور هم تأثیر گذاشته از همین منظر است. سود ساخت‌و‌ساز در شهر تهران به حدی رسیده که سرمایه‌های ملی جمع می‌شود تا در تهران ساخت‌وساز کنند و این ساخت‌و‌سازها در تهران عین سیاه‌چاله این سرمایه‌ها را در خود بلعیده و تا امروز تبدیل به 400 هزار واحد مسکونی خالی شده است. آیا این سرمایه ملی نمی‌توانست حال تهران یا برخی نقاط محروم در کشور را بهتر کند؟ اما مسئله این است که از این ثروت که به واسطه وجود این 9 میلیون نفر و جریان کار و فعالیت و زندگی آنها ایجاد شده، درست استفاده نشده است؛ یعنی حتی اگر شهرفروشی به نفع عده‌ای صورت گرفته، به دلیل وجود این 9 میلیون نفر، نهادها و دانشگاه‌های معتبر، بیمارستان‌های شماره یک کشور و بستر زیبا و بی‌مانند در تهران و بسیاری دارایی‌های دیگر بوده و سود آن را به کسی که مالک زمین در مناطق شمالی تهران بود، اختصاص دادند. در این سال‌ها درآمد شهرداری به نفع مالکان زمین‌های بزرگ و سوداگران و ساکنان مناطق شمالی خرج شده است؛ یعنی نه‌تنها از فروش تراکم که ابزار قدرتمند برای ایجاد کیفیت در شهر بوده، درست استفاده نکرده‌ایم، بلکه آن را به ثمن بخس هم فروخته‌ایم و این ظلم به شهر است. اینکه ما می‌گوییم جلوی شهرفروشی را گرفتیم و گفتیم که هیچ تصمیمی خلاف طرح تفصیلی گرفته نشود، تازه گام اول است نه گام آخر و امروز در شهر تهران به این هدف رسیده‌ایم و هیچ پروانه‌ای برخلاف طرح جامع و تفصیلی صادر نمی‌شود.
مسئله دیگر این است که ضوابط و مقرراتی که در این سال‌ها مورد استفاده بود، ایراداتی داشته و نیاز به اصلاح دارند. در طرح فعلی، برای توزیع تراکم در شهر دو ملاک و معیار گذاشته‌اند؛ مساحت زمین و عرض گذر! این هم پدیده‌ای است که در مورد موضوع کلیدی و مهمی مثل مسئله تراکم این‌قدر تقلیل‌گرایانه تصمیم‌گیری شود. پهنه R122 که بخش زیادی از پهنه‌بندی مسکونی تهران را تشکیل می‌دهد، به این دو پارامتر گره خورده است؛ درحالی‌که عدالت و توزیع مناسبی ندارد. برای نمونه 70 درصد مساحت قطعات جنوب محور انقلاب کمتر از 200 متر و 30 درصد بالای 200 متر است. به عبارتی 65 درصد مساحت قطعات بالای 250 متر، بالای محور انقلاب قرار گرفته‌اند. از نظر شبکه گذر، عمده معبرهای پایین محور انقلاب زیر هشت متر و بالای محور انقلاب عرض گذرها قابل قبول و بزرگ‌تر است‌. همچنین عمده بافت‌های مناطق 9، 10، 17، 18، 11، 13، 14 و‌... متعلق به تهران دهه 30 و عمدتا ریزدانه با عرض گذر محدود و فرسوده هستند. توجه کنید که مهم‌ترین ابزار ایجاد توازن و ارتقای کیفیت در شهر را که همان تراکم بوده، چطور توزیع کرده‌ایم؟ به همین دلیل گام مهم ما در اصلاح این شرایط، اصلاح طرح تفصیلی شهر تهران در همین راستا بوده است.
چطور انتظار دارید با این حجم از انحراف و تخلف در درون و بیرون شهرداری و بی‌اعتمادی در ذهن مردم، اصلاحات تأثیرگذار باشد؟
ما با یک بازار بزرگ تبادل کالای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به نام شهر تهران مواجه هستیم‌. این بازار ارزشی را ایجاد کرده که تبلور آن را در تراکم ساختمانی می‌بینیم. اما مسئله این است که توزیع این ارزش یا همان تراکم ساختمانی را تنها منوط به مناطقی کرده‌ایم که عمدتا بخش ثروتمند شهر هستند. در عین حال، در جریان صدور پروانه و اجرای طرح جامع و تفصیلی نیز اصول اصلی را نه‌تنها رعایت نکرده‌ایم، بلکه تخلف هم داشته‌ایم و همه اینها را که روی هم بگذاریم، همان چیزی می‌شود که امروز در شهر تهران رخ داده است. در شهری که جمعیت زیادی از ساکنان آن بی‌مسکن و بد‌مسکن هستند، مدیریت شهری این ثروت ملی را برای املاک گروهی مشخص در شمال شهر اختصاص داده که خالی هم هستند و این شرایط از منظر اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و... یک فاجعه است. در شرایطی که در یک عرض کم طرح تفصیلی اجازه ساخت سه، چهار، پنج و شش‌طبقه را می‌دهد؛ یعنی هر‌کسی بیشتر پول دارد، بیشتر بهره‌مند می‌شود؛ یعنی از در خانه که بیرون می‌آیید، این اختلاف و بی‌عدالتی محکم به صورت شهروند می‌خورد! شهروندان با دیدن این اختلاف در یک کوچه به چه نتیجه‌ای جز وجود تخلف، زد‌و‌بند و آشفتگی در مدیریت می‌رسند؟ این یعنی ما از این دارایی استفاده درستی نکرده‌ایم و از منظر اقتصادی و اجتماعی این بی‌عدالتی را هر روز در ذهن شهروند پمپاژ می‌کند و به‌شدت به مسئله شمال و جنوب در شهر دامن زده است. یک سوی این موضوع، کالبد شهر است که دچار محدودیت و مشکلات است و منظر شهری را آشفته می‌کند، اما به نظر من منظر ذهنی و آسیبی که به روان شهروندان وارد کرده، مهم‌تر است.
سال‌هاست که درباره شهر اسلامی صحبت می‌شود، اما مهم‌ترین مشخصه شهر اسلامی یعنی عدالت در تهران رعایت نشده است. در شهرهای قبل از اسلام طبقات مختلفی وجود داشت، اما اسلام آمد و دیوارها را برداشت و فقیر و غنی در کنار هم زندگی کردند. در شهر دوره اسلامی نباید محله فقرا و بیچارگان در حاشیه و خانه ثروتمندان در کهن‌دژ باشد. این فرایند که در چند دهه گذشته و حتی قبل از انقلاب وجود داشته و دارد، برخلاف اصول شهر اسلامی است. ثروت انبوه و دارایی بزرگ را بدون فکر در اختیار صاحبان املاک بزرگ شمال شهر تهران گذاشتند و محله‌ها بدون آنکه متوجه باشند، تبدیل به محله فقرا و اغنیا شده است. این دو‌قطبی‌شدن دیگر شهر اسلامی نیست و هر چقدر حرفش را بزنیم و نمازخانه، آبخوری و... درست کنیم، جوابگو نیست.
سؤال این است که با توجه به شرایطی که تهران دارد، امروز زمان اصلاح فرا رسیده؟ یعنی دیگر دیر نیست؟
به نظر من دیر هم شده است. در سال 81 که طرح تفصیلی را تهیه کردند، هدف این بود که از این اغتشاش جلوگیری شود، اما روند تهیه طرح جامع طولانی شد و بعد از ابلاغ هر دو هم به طرح‌ها پایبندی وجود نداشت. در واقع زمان طلایی برای اصلاح را از دست دادیم‌. البته نمی‌توان گفت مدیران آن زمان چه چیزی در ذهنشان بوده و مجموعه‌ای از بردارها و دلایل بر این تصمیمات تأثیر داشته است. در بستر آن دوره و تحولات باید دید آیا امکان اقدام بهتری وجود داشته‌؟ چه تصمیماتی نشئت‌گرفته از چه کدام منشأ است!؟ نمی‌توان درباره این دوره و مدیران آن قضاوت کرد. در سال 91 استدلال رئیس‌جمهور وقت این بوده که برای ارزان‌تر‌شدن قیمت مسکن در شهرها، با توجه به قیمت زمین در تهران تصمیم می‌گیرند؛ تعداد واحد بار‌شده را بیشتر کردند تا ارزش قیمت زمین کمتر شود و به این ترتیب تصمیم می‌گیرند یکباره دو طبقه به همه طبقات در شهر تهران اضافه کنند.
اشاره شما به همان جلسه شورای عالی شهرسازی با حضور آقای احمدی‌نژاد است؟
بله. در واقع آنها هم استدلالی داشته‌اند، اما غیر‌کارشناسی بوده و تنها به بخشی از کار توجه شده است؛ یعنی حتی اگر به دنبال درآمد بیشتر هم بوده باشند، باز هم نباید به این روش می‌رسیدند.
البته بخش زیادی از این توزیع اشتباه و چرخه ثروت در بازار مسکن در دست سوداگران و گروه‌های خاص و دلالان بوده است!
وقتی صحبت از سوداگران می‌شود، نگاه‌ها به سمت بنگاه‌های معاملات ملکی می‌رود؛ در‌صورتی‌که آنها یک حلقه محدود و ابتدایی بین خریدار و فروشنده هستند. سوداگری در ملک بیشتر مربوط به شرکت‌های دولتی و بانک‌ها و اعداد و ارقامی است که بانک‌ها برای جبران هزینه‌های کلان ناشی از ناکارآمدی‌شان ایجاد می‌کنند.
ادعای شما ایجاد تغییرات و اصلاحات در این چند سال اخیر برای توقف شرایط قبلی است؛ این تغییرات در چه حوزه‌هایی بوده که باعث توقف شهرفروشی شده است؟
از همان سال 97 که حناچی معاون شهرسازی بود، بخشی از این اصلاح روی طرح تفصیلی را شروع و عملیاتی کردیم و کمی از این ترمز را کشیدیم. به‌عنوان نمونه، ضابطه قبلی این‌طور بود که اگر مساحت زمینی سه برابر حد‌نصاب باشد، یک طبقه تشویقی و اگر پنج برابر حدنصاب باشد، دو طبقه تشویقی دریافت می‌کند؛ یعنی جدای از مسئله عدم عدالت که 65 درصد قطعات 250 متر به بالا، در بالای محور انقلاب هستند و نوع توزیع تراکم مشکل دارد، این موضوع هم عامل دیگری برای بی‌عدالتی در ساخت‌و‌ساز بود. اولین کار ما این بود که مصوبه حذف این تشویق را که قبلا وجود داشت و اجرا نمی‌شد، اجرا کردیم‌. البته سعی کردیم یک‌شبه نباشد؛ چون فشار زیادی به ما وارد شد. کار مهم دیگر، اصلاح طرح تفصیلی منطقه 22 بود تا به کمیسیون شورای عالی شهرسازی هم برسد. اگر فرایندی که در منطقه 22 وجود داشت ادامه پیدا می‌کرد، با یک فاجعه مواجه بودیم. برای مثال، سرعت حرکت در ادامه بزرگراه همت که از منطقه 22 می‌گذرد، در حال حاضر 60 کیلومتر بر ساعت است و اگر آن فرایند ادامه پیدا می‌کرد این سرعت به 20 کیلومتر بر ساعت می‌رسید و این همان مسئله توزیع نامناسب تراکم است که جلوی آن گرفته شد. هم‌زمان با دانشگاه تربیت‌مدرس همکاری کردیم تا درباره عملکرد طرح تفصیلی و بازنگری در آن نظر بدهد. از نظر ما طرح جامع و تفصیلی احکام قطعی غیر‌قابل‌اصلاح نیستند و باید بر اساس شرایط زمانی اصلاح شوند. امروز به چارچوبی برای اصلاح رسیده‌ایم و یکی از پارامترهای اصلی اصلاح، توزیع تراکم نسبت به مساحت و عرض گذر است. این طرح اصلاحی هم در شورای عالی شهرسازی و معماری در حال بررسی است و حتما تأثیر زیادی در اصلاح توزیع تراکم دارد و همین یک مورد در عملکرد ما اهمیت زیادی دارد و می‌تواند در توقف تبدیل دارایی شخص به ثروت اشخاص تأثیر بسیاری داشته باشد.
با توجه به پایان این دوره مدیریت شهری و احتمال ورود افرادی با رویکرد متفاوت، چقدر برای این تغییرات قدرت بازدارندگی وجود دارد؟
البته امکان بازگرداندن و تغییر وجود دارد، اما من خوش‌بین هستم و امیدوارم افراد بعدی که می‌آیند، افراد عاقلی باشند و این راه را ادامه دهند و نواقص کار ما را هم اصلاح کنند. جامعه بشری به سمت خیر و صلاح پیش می‌رود نه فساد و وضعیت بهتر خواهد شد و مدیران شهر از تجارب گذشته بهره می‌برند. اما با فرض اینکه اراده‌ای بر برگرداندن شرایط قبلی وجود داشته باشد، باید گفت کار مدیران بعدی برای برگرداندن این تغییرات سخت خواهد بود. وقتی این مقررات جدید به تصویب شورای عالی شهرسازی برسد، برگشت آن به این سادگی نیست. درست است که از طرح تفصیلی ایراد زیاد می‌گیریم، اما اگر همین طرح هم نبود و شرایط مثل دهه 70 ادامه پیدا می‌کرد، حتما شرایط تهران بدتر بود. این‌طور هم نیست که در کشور هر‌کسی هر کاری خواست انجام دهد؛ نهادهای نظارتی قدرتمندتر شده‌اند و در عین حال مطالبه همگانی مردم وجود دارد و می‌تواند جلوی بسیاری از اتفاقات را بگیرد. افرادی که در نهاد شورای شهر قرار می‌گیرند، نمایندگان همین مردم هستند و اجازه نمی‌دهند اتفاقاتی خلاف مصلحت شهر و مردم رخ دهد.
به نظر شما راه برون‌رفت از این شرایط، تنها همین اصلاحات مهم در حوزه شهرسازی است؟ آیا لازم نیست برای عوارض و مالیات شهری هم اقدام جدی و مهمی صورت گیرد؟
اینکه درآمد شهرداری به عوارض صدور پروانه وابسته است، یک حقیقت است، اما اگر ساخت‌و‌ساز بر اساس منطق شهرسازی باشد، مسئله قبیحی نیست. به نظر من باید قیمت عوارض صدور پروانه واقعی شود و ارزش تولید‌شده تبدیل به یک دارایی برای شهر شود. در همین شهر تهران برای شارژ یک آپارتمان معمولی، افراد حداقل ماهانه 200 نا 300 هزار تومان می‌پردازند که شامل خدماتی مثل نظافت، نگهداری، آسانسور و امنیت است. شهرداری با خدمات بسیار بیشتر این امور را برای یک شهر انجام می‌دهد، اما چرا شهروندان نمی‌خواهند هزینه شارژ شهر را بپردازند؟ آنچه به‌عنوان عوارض نوسازی از شهروندان گرفته می‌شود، قرار است خرج نوسازی شهر شود؛ ولی درباره نگهداری چه!؟ ما با خلأ عوارض نگهداری در شهر مواجهیم. سال‌هاست به شکل محدود چند مورد عوارض موردی مثل عوارض پسماند پیش‌بینی شده، اما همان هم به‌طور کامل و درست اخذ نمی‌شود. اگر این عدد واقعی و عادلانه شود، سهم بسیاری از مناطق جنوبی رقم بسیار محدودی می‌شود و حتی می‌توان از برخی مناطق جنوبی اصلا این رقم را دریافت نکرد. بااین‌حال، اجرائی‌کردن همه اینها به مبارزه و جنگیدن زیادی نیاز دارد و لازم است که با نهادهای و موضوعات زیادی در داخل و خارج از شهرداری مقابله کرد. متأسفانه در کشور ما اقدامات اصلاحی بسیار دشوارتر است. در همه دوره‌ها سیستمی‌کردن صدور پروانه مورد تأکید بوده، اما در عمل کار بسیار دشواری است. در ابتدای کار ما هم بسیاری می‌گفتند که اصل درآمد شهرداری از همین محل است و سیستم شهری آسیب می‌بیند و درست و غلط‌بودن همه اینها را به جریان اصلاح‌طلبی ربط می‌دادند، اما من می‌گویم که اگر معتقدیم کارمان درست است، باید آن اجرا کنیم و حتما خدا کمک می‌کند. من معتقدم تغییرات اجرا‌شده در این دوره، اتفاقاتی کلیدی هستند و حال شهر رو به بهبود است و این روند ادامه پیدا می‌کند. درست است که رویکرد مدیران ارشد اهمیت دارد، اما این تغییرات توسط افراد داخل شهرداری رخ داده و در این دوره کسی از بیرون شهرداری وارد این مجموعه نشده است. نمی‌گویم الان تخلفی نیست، اما همین که بدنه شهرداری و مشتریان منطق ما را پذیرفته و با تغییرات جدید کنار آمده‌اند، برای ما قابل قبول است. از نظر ما قانون مقدس است و همه اصول باید بر اساس قانون باشد و اگر در همه بخش‌های شهرداری این موضوع را جا بیندازیم برای ما کفایت می‌کند. به نظر من گمشده ما بعد از 110 سال در شهرداری همین قانون و انضباط است که می‌تواند ما را به سمت عدالت ببرد.
چطور قرار است اعتماد و همراهی شهروندانی را که سال‌ها شاهد تخلفات شهرداری بوده‌اند، برگردانید؟ شهروندان با بدنه و بخش‌هایی از شهرداری در ارتباط هستند که هنوز در مقابل این تغییرات مقاومت دارد!
کار سخت است. با اقداماتی که در این سال‌ها برای کالبد شهر انجام داده‌ایم، سرمایه اجتماعی را هم نابود کرده‌ایم. وقتی با پول این طبقات اضافی چند پارک و مسجد بیشتر بسازیم یا باغات تهران را بفروشیم تا با آن فلان پارک بزرگ را احداث کنیم یا حتی مجوز فلان مال بزرگ را بدهیم تا پول فلان ایستگاه مترو را تأمین کنیم، بالاخره مردم همه این تخلفات را می‌بینند و این همان سرمایه اجتماعی است که از دست رفته است. نمی‌شود برای اینکه از سرما نمیریم گوشه‌ای از خودمان را آتش بزنیم. نمود این بی‌اعتمادی را سال‌های سال مردم در همین آسفالت و جدول کنار خیابان و محله‌ها دیده‌اند و بارها در مقابل چشم شهروندان، آسفالت و جدول بی‌کیفیت را چند ماه یک بار کندیم و دوباره جدول گذاشتیم و آسفالت ریختیم و این همان سرمایه اجتماعی است که از بین رفته است. وقتی در کوچه، خیابان، پیاده‌رو و مغازه‌های داخل محله‌ها شهروندان شاهد تخلفات ریز و درشت شهرداری هستند و دستشان هم به جایی بند نیست و گمان می‌کنند صدایشان به جایی نمی‌رسد، برای این است که حرمت قانون را زیر پا گذاشته‌ایم و برگشت از این مسیر کار بسیار سختی است. اما می‌توان برای این اعتمادسازی، کارهای اصلاحی را شروع کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.