|

کتاب ابرها

گلبرگ برزین

وقتی ما به مدرسه می‌رفتیم، دو آلمان می‌شناختیم: شرقی و غربی؛ پایتخت یکی (به تلفظ آن زمان، به تقلید از زبان فرانسوی) برلن شرقی بود و دیگری شهر بن. برلن به‌مرور در میان ما فارسی‌زبانان به برلین تغییر نام داد و در نوامبر سال ۱۹۸۹ نیز دیواری که این شهر را به دونیم کرده بود فروریخت. برلین نماد دوران جنگ سرد در آلمان است و امروزه یکی از پویاترین شهرهای قاره اروپا. شهری است که در هنر حرف اول را می‌زند و دانشجویان اقصی‌نقاط جهان رؤیای ورود به دانشگاه‌های آن را دارند. اهمیت تاریخی برلین، نویسندگان بسیاری را برانگیخته تا روایات گوناگونی از این شهر به رشته تحریر درآورند. حتی پیش از آنکه برلین زیر سایه جنگ سرد دوپاره شود، فرانس هِسِل، در کتاب «گردش در برلین» و کریستوفر ایشروود، در کتاب «خداحافظ برلین» از خاطرات زیبای خود در این شهر نوشته‌ و دیگرانی مانند هَنس فالادا (تنها در برلین) و سِئِس نوتِبوم (روز ارواح)، سال‌ها بعد رمان‌های دردناکی از دوران سیاه آن نگاشته‌اند. خاطرات ماری واسیلچیکوف، پرنسس روسی که در دوران جنگ جهانی دوم در برلین می‌زیست نیز صحنه زنده‌ای از رویدادهای آن دوران است.
در میان کتاب‌های پرشماری که هرکدام به گونه‌ای خاص برلین را به تصویر می‌کشند، رمان «کتاب ابرها»ی کلوئه آریجیس، نویسنده مکزیکی-آمریکایی، یکی از جدیدترین آنهاست. رمانی که خاطرات سفر تاتیانا، زنی مکزیکی به برلین است. رمان، با خاطره او از نخستین سفرش به برلین در نوجوانی آغاز می‌شود که مدعی است شخص هیتلر را با لباس زنانه در مترو دیده، و پس از چند سال برای فرار از خانواده پرجمعیتش به آنجا پناه می‌برد. او مزه تنهایی را می‌چشد، با آلمانی‌ها چندان نمی‌جوشد، اما شهر را تجربه می‌کند. نژادپرستی و افکار فاشیستی از میان نرفته و هنوز بخش شرقی و غربی تفاوت‌های بسیار دارند. او در میان گفته‌های فریدریش وایس، کارفرمایش که تاریخدانی سالخورده است، با زوایای جدیدی از شهر آشنا می‌شود. وایس برای نشانه‌هایی از دوران سوسیالیستی در بخش شرقی که به مرور از میان رفته حس نوستالژی دارد و تلاش می‌کند آنها را در نوشته‌هایش به ثبت برساند. از عمارت‌هایی یاد می‌کند که با ساختمان‌های جدید جایگزین شده‌اند و از مکان‌هایی که متروکه مانده‌اند. از کودکی می‌گوید که در بخش شرقی مورچه‌هایی را نقاشی کرده بود که برای رفتن به آن‌سو زیر دیوار نقب زده‌اند. ایستگاه‌هایی از مترو را به یاد می‌آورد که قطارهای بخش غربی اجازه توقف در آنها را نداشته و ایستگاه‌های شبح نامیده می‌شدند.
ولی برلین پرشور و پرتلاطم است و روز و شب نمی‌شناسد و تاتیانا کنجکاوانه در خلوت خود شهرِ آلمانی‌های «جدی و کارآمد» را می‌کاود، شهری که به گفته او برای برخی به دو بخش ریه انسان می‌ماند که یکی پاک و سالم و دیگری تیره و خدشه‌دار است، اما هر دو مصرانه می‌کوشند هماهنگ تنفس کنند.

وقتی ما به مدرسه می‌رفتیم، دو آلمان می‌شناختیم: شرقی و غربی؛ پایتخت یکی (به تلفظ آن زمان، به تقلید از زبان فرانسوی) برلن شرقی بود و دیگری شهر بن. برلن به‌مرور در میان ما فارسی‌زبانان به برلین تغییر نام داد و در نوامبر سال ۱۹۸۹ نیز دیواری که این شهر را به دونیم کرده بود فروریخت. برلین نماد دوران جنگ سرد در آلمان است و امروزه یکی از پویاترین شهرهای قاره اروپا. شهری است که در هنر حرف اول را می‌زند و دانشجویان اقصی‌نقاط جهان رؤیای ورود به دانشگاه‌های آن را دارند. اهمیت تاریخی برلین، نویسندگان بسیاری را برانگیخته تا روایات گوناگونی از این شهر به رشته تحریر درآورند. حتی پیش از آنکه برلین زیر سایه جنگ سرد دوپاره شود، فرانس هِسِل، در کتاب «گردش در برلین» و کریستوفر ایشروود، در کتاب «خداحافظ برلین» از خاطرات زیبای خود در این شهر نوشته‌ و دیگرانی مانند هَنس فالادا (تنها در برلین) و سِئِس نوتِبوم (روز ارواح)، سال‌ها بعد رمان‌های دردناکی از دوران سیاه آن نگاشته‌اند. خاطرات ماری واسیلچیکوف، پرنسس روسی که در دوران جنگ جهانی دوم در برلین می‌زیست نیز صحنه زنده‌ای از رویدادهای آن دوران است.
در میان کتاب‌های پرشماری که هرکدام به گونه‌ای خاص برلین را به تصویر می‌کشند، رمان «کتاب ابرها»ی کلوئه آریجیس، نویسنده مکزیکی-آمریکایی، یکی از جدیدترین آنهاست. رمانی که خاطرات سفر تاتیانا، زنی مکزیکی به برلین است. رمان، با خاطره او از نخستین سفرش به برلین در نوجوانی آغاز می‌شود که مدعی است شخص هیتلر را با لباس زنانه در مترو دیده، و پس از چند سال برای فرار از خانواده پرجمعیتش به آنجا پناه می‌برد. او مزه تنهایی را می‌چشد، با آلمانی‌ها چندان نمی‌جوشد، اما شهر را تجربه می‌کند. نژادپرستی و افکار فاشیستی از میان نرفته و هنوز بخش شرقی و غربی تفاوت‌های بسیار دارند. او در میان گفته‌های فریدریش وایس، کارفرمایش که تاریخدانی سالخورده است، با زوایای جدیدی از شهر آشنا می‌شود. وایس برای نشانه‌هایی از دوران سوسیالیستی در بخش شرقی که به مرور از میان رفته حس نوستالژی دارد و تلاش می‌کند آنها را در نوشته‌هایش به ثبت برساند. از عمارت‌هایی یاد می‌کند که با ساختمان‌های جدید جایگزین شده‌اند و از مکان‌هایی که متروکه مانده‌اند. از کودکی می‌گوید که در بخش شرقی مورچه‌هایی را نقاشی کرده بود که برای رفتن به آن‌سو زیر دیوار نقب زده‌اند. ایستگاه‌هایی از مترو را به یاد می‌آورد که قطارهای بخش غربی اجازه توقف در آنها را نداشته و ایستگاه‌های شبح نامیده می‌شدند.
ولی برلین پرشور و پرتلاطم است و روز و شب نمی‌شناسد و تاتیانا کنجکاوانه در خلوت خود شهرِ آلمانی‌های «جدی و کارآمد» را می‌کاود، شهری که به گفته او برای برخی به دو بخش ریه انسان می‌ماند که یکی پاک و سالم و دیگری تیره و خدشه‌دار است، اما هر دو مصرانه می‌کوشند هماهنگ تنفس کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.