در گذار از زنبودگی
برای مریم و چراغی که برای زنان روشن کرد
نیلوفر حامدی
از کودکی آرزو داشت نویسنده شود. همیشه و همهجا یک کتاب به همراه داشت. اولین مدال زندگیاش را نه در شنا، دوومیدانی یا بسکتبال، بلکه در ریاضی گرفت. بهعنوان اولین دختر به تیم المپیاد جهانی ریاضی ایران راه پیدا کرد و اینجا بود که مدال طلای جهانی را بر گردن آویخت. سال بعد هم در مسابقه جهانی المپیاد ریاضی موفق به کسب مدال طلا با نمره کامل شد؛ اتفاقی که برای اولینبار در جهان رخ داده بود. از صنعتیشریف به هاروارد رفت. از آنجا راهی پرینستون شد و در نهایت به استنفورد رسید و بالاخره در سال ۱۳۹۳، او نخستین زنی بود که برنده بالاترین جایزه ریاضیات در جهان، یعنی مدال «فیلدز» شد.
نهاد زنان سازمان ملل در سال 2019، به معرفی هفت دانشمند زن تأثیرگذار دنیا پرداخت و مریم میرزاخانی، نابغه فقید ریاضی ایرانی هم در بین این اسامی قرار گرفت. همان زنی که در سال 76، وقتی هنوز 20 سالش تمام نشده بود، از یک حادثه سخت جان سالم به در برده بود. حادثه سقوط اتوبوس دانشجویان المپیاد ریاضی ایران. اتفاق تلخی که طی آن، شش دانشجو جان باختند. مریم این حادثه را پشت سر گذاشت. دانشگاههای برتر جهان را یکی پس از دیگری فتح کرد و مدالی نمانده بود که بر گردن او آویخته نشود، اما وقتی هنوز رؤیاهای زیادی در سر داشت، به دست عقرب بدخیم سرطان با ما خداحافظی کرد.
عمر جایزهها و المپیادهای جهانی فیزیک و ریاضی در جهان به 200 سال هم نمیرسد، با این حال، بسیاری به استناد همین رقابتها و مدالهای بیشمار مردان در آن، ادعا میکنند که هوش مردان تناسب بیشتری با علوم اینچنینی دارد. اما اینکه چرا ذهن کمحافظه بشر، «هیپاتیا»، ریاضیدان زن یونانی را فراموش میکند، هیچ چیزی از برنامهسازی «ایدا لاولیس» در قرن 19 انگلستان به خاطر نمیآورد و «منجمه نیشابوری»، ریاضیدان قرن هفتم هجری قمری و «فریده فیروزبخت»، نظریهپرداز معروف اعداد را از صفحه تاریخ پاک کرده است، با پاسخ روشنی مواجه نمیشود؟ اگر هم بگوییم لابد به خاطر این است که بخش اعظم تاریخ به دست مردان نوشته شده است، احتمالا برخی زیر لب ریشخندی تحویلمان دهند.
مریم، در وصف ارتباط اسرارآمیزش با ریاضی میگفت: «گاهی وقتها احساس میکنم در جنگل بزرگی هستم و نمیدانم به کجا میروم. ولی به طریقی بالای تپهای میرسم و میتوانم همهچیز را واضحتر ببینم. آنچه در آن حالت رخ میدهد، واقعا هیجانانگیز است. پرارزشترین بخش مطالعه ریاضی لحظهای است که میگویی آها! ذوق کشف و لذت فهمیدنِ چیزی جدید. احساس ایستادن بالای یک بلندی و رسیدن به دیدی شفاف و واضح».
آن تپهای که مریم توانست بالای آن بایستد و جهان را نظاره كند، آنقدر شگفتانگیز بود که هر وقت قلم به دست میگرفت تا مسئلهای را حل کند، همزمان طرحهایی هم روی کاغذ میکشید؛ آنقدر جدی که دخترک او، «آناهیتا» تا مدتها تصور میکرد که مادرش، نقاش است. نقاش یا ریاضیدان، شاید چندان فرقی نداشته باشد. مریم، در فتح قلههای دانشی منحصرا در دست مردان، مسیر راهی را برای دخترکان جهان ترسیم کرد که شاید آغازش پیدا باشد، اما انتهایش قابل رؤیت نیست. در گذار از زنبودگی این شماره، تقدیم به مریم. زنی که در کودکی رؤیای نویسندگی در سر داشت و ریاضیدان شد. اگرچه زود رفت اما داستانی که او برای زنان نوشت، هیچوقت به انتها نخواهد رسید.
از کودکی آرزو داشت نویسنده شود. همیشه و همهجا یک کتاب به همراه داشت. اولین مدال زندگیاش را نه در شنا، دوومیدانی یا بسکتبال، بلکه در ریاضی گرفت. بهعنوان اولین دختر به تیم المپیاد جهانی ریاضی ایران راه پیدا کرد و اینجا بود که مدال طلای جهانی را بر گردن آویخت. سال بعد هم در مسابقه جهانی المپیاد ریاضی موفق به کسب مدال طلا با نمره کامل شد؛ اتفاقی که برای اولینبار در جهان رخ داده بود. از صنعتیشریف به هاروارد رفت. از آنجا راهی پرینستون شد و در نهایت به استنفورد رسید و بالاخره در سال ۱۳۹۳، او نخستین زنی بود که برنده بالاترین جایزه ریاضیات در جهان، یعنی مدال «فیلدز» شد.
نهاد زنان سازمان ملل در سال 2019، به معرفی هفت دانشمند زن تأثیرگذار دنیا پرداخت و مریم میرزاخانی، نابغه فقید ریاضی ایرانی هم در بین این اسامی قرار گرفت. همان زنی که در سال 76، وقتی هنوز 20 سالش تمام نشده بود، از یک حادثه سخت جان سالم به در برده بود. حادثه سقوط اتوبوس دانشجویان المپیاد ریاضی ایران. اتفاق تلخی که طی آن، شش دانشجو جان باختند. مریم این حادثه را پشت سر گذاشت. دانشگاههای برتر جهان را یکی پس از دیگری فتح کرد و مدالی نمانده بود که بر گردن او آویخته نشود، اما وقتی هنوز رؤیاهای زیادی در سر داشت، به دست عقرب بدخیم سرطان با ما خداحافظی کرد.
عمر جایزهها و المپیادهای جهانی فیزیک و ریاضی در جهان به 200 سال هم نمیرسد، با این حال، بسیاری به استناد همین رقابتها و مدالهای بیشمار مردان در آن، ادعا میکنند که هوش مردان تناسب بیشتری با علوم اینچنینی دارد. اما اینکه چرا ذهن کمحافظه بشر، «هیپاتیا»، ریاضیدان زن یونانی را فراموش میکند، هیچ چیزی از برنامهسازی «ایدا لاولیس» در قرن 19 انگلستان به خاطر نمیآورد و «منجمه نیشابوری»، ریاضیدان قرن هفتم هجری قمری و «فریده فیروزبخت»، نظریهپرداز معروف اعداد را از صفحه تاریخ پاک کرده است، با پاسخ روشنی مواجه نمیشود؟ اگر هم بگوییم لابد به خاطر این است که بخش اعظم تاریخ به دست مردان نوشته شده است، احتمالا برخی زیر لب ریشخندی تحویلمان دهند.
مریم، در وصف ارتباط اسرارآمیزش با ریاضی میگفت: «گاهی وقتها احساس میکنم در جنگل بزرگی هستم و نمیدانم به کجا میروم. ولی به طریقی بالای تپهای میرسم و میتوانم همهچیز را واضحتر ببینم. آنچه در آن حالت رخ میدهد، واقعا هیجانانگیز است. پرارزشترین بخش مطالعه ریاضی لحظهای است که میگویی آها! ذوق کشف و لذت فهمیدنِ چیزی جدید. احساس ایستادن بالای یک بلندی و رسیدن به دیدی شفاف و واضح».
آن تپهای که مریم توانست بالای آن بایستد و جهان را نظاره كند، آنقدر شگفتانگیز بود که هر وقت قلم به دست میگرفت تا مسئلهای را حل کند، همزمان طرحهایی هم روی کاغذ میکشید؛ آنقدر جدی که دخترک او، «آناهیتا» تا مدتها تصور میکرد که مادرش، نقاش است. نقاش یا ریاضیدان، شاید چندان فرقی نداشته باشد. مریم، در فتح قلههای دانشی منحصرا در دست مردان، مسیر راهی را برای دخترکان جهان ترسیم کرد که شاید آغازش پیدا باشد، اما انتهایش قابل رؤیت نیست. در گذار از زنبودگی این شماره، تقدیم به مریم. زنی که در کودکی رؤیای نویسندگی در سر داشت و ریاضیدان شد. اگرچه زود رفت اما داستانی که او برای زنان نوشت، هیچوقت به انتها نخواهد رسید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.