رازها و دروغها
پرویز جاهد
«خشکسالی» ساخته رابرت کولونی، یک نئونوآر استرالیایی پررمز و راز و هیجانانگیز است که به سبک فیلمهای مستقل و کمخرج آمریکایی، با ریتم آرامی روایت میشود. ماجرای کارآگاهی که در جستوجوی کشف ریشههای یک جنایت خانوادگی است، در حالی که خود نیز در گذشته و در نوجوانی، متهم به قتل دختر نوجوانی به نام الی بوده که عاشق هم بودهاند و حالا او بعد از بیست سال به زادگاهش برگشته تا در مراسم تدفین دوست نزدیک دوران کودکی و نوجوانیاش لوک شرکت کند که زن و بچهاش را به طرز فجیعی کشته و بعد با شلیک گلوله به زندگی خود پایان داده است.
فیلم با تصاویری هوایی از دشتها و مزارع خشک اطراف شهری کوچک و خیالی در جنوب استرالیا شروع میشود و صدای گریه طفلی روی این تصاویر به گوش میرسد و آنگاه دوربین وارد خانهای میشود و با صحنه دلخراش قتل یک زن و پسربچهای مواجه میشویم. پس از آن، کات میشود و به منزل کارآگاه پلیسی به نام ارون فاک در ملبورن میرود که به او خبر کشتهشدن لوک و خانوادهاش را میدهند. آنهم در شهری که بستگان دختر غرقشده، همچنان از او کینه و نفرت دارند. ارون، افسر پلیس موفقی در ملبورن است که شهرتش در رسانهها نیز بازتاب پیدا کرده، به طوری که در حد سلبریتی مطرح است و یکی از شرکتکنندگان در مراسم تدفین با دیدن او میپرسد که آیا برای تهیه گزارش تلویزیونی به آنجا آمده.
ارون نیز همانند پدر و مادر لوک باور نمیکند که لوک، زن و بچهاش را کشته و بعد خودکشی کرده باشد. نخستین عاملی که او را به این پرونده مشکوک میکند، زندهماندن بچه نوزاد لوک است که به عقیده ارون، خطری برای قاتل نداشته و نمیتوانسته در دادگاه علیه او شهادت دهد. از طرف دیگر، ارون به مردی به نام گرنت که پسرعموی الی است نیز سوءظن دارد؛ چرا که او قصد داشته زمینهای لوک را از چنگ او درآورد، ضمن اینکه کارن، همسر لوک و یکی از مقتولین، نام او را روی برگه کتابی که از کتابخانه قرض کرده یادداشت کرده است، درحالیکه این آدرسِ انحرافی فیلمنامهنویس برای گیجکردن تماشاگر و گمکردن رد قاتل واقعی بوده است.
تم فیلم، کشف و افشای حقیقت است درباره جنایتی که در گذشته اتفاق افتاده و نیز جنایتی که امروز روی داده و فیلمساز همزمان با روند جستوجو و تفحص ارون برای حل ماجرای قتل عام خانواده لوک، از طریق فلاش بک به گذشته ارون و روابطش با لوک، الی (دختر غرق شده) و دختر دیگری به نام گرچن که با لوک در رابطه عاشقانه بوده میپردازد. فیلم، مدام بین حال و گذشته حرکت میکند. ارون از همهسو تحت فشار است، از یک طرف کابوسهای گذشته او را رها نمیکند و از طرف دیگر ورود او به زادگاه، باعث تازهشدن زخمهای کهنه شده و آتش خصومتهای کهنه را شعلهور ساخته است.
کیوارا، شهری است که مردمانش رازهایی برای پنهانکردن دارند و بخشی از این رازها به قتل خانواده لوک و بخشی دیگر به غرقشدن دختری به نام الی در رودخانه مربوط است. فیلم، افشای تدریجی رازها و دروغهای مردم شهری است که همه آنها از مدیر و معلم مدرسه گرفته تا پلیس و پزشک درمانگاهش، وجدانی گناهکار و معذب دارند. در مراسم تدفین، یکی از همکلاسیها و دوستان قدیمی ارون (گرچن) به او میگوید که همه ما در این جنایت مقصریم و باید عذاب وجدان داشته باشیم. به گفته او مشکل مردم شهر این است که عذاب وجدان ندارند و با انداختن تقصیر به گردن یک نفر، خود را راحت میکنند. از طرف دیگر مردی به نام سالیوان که ظاهرا در قتل لوک و خانوادهاش دست داشته، موقع بازجویی به ارون میگوید که «تو در این شهر به حقیقت نمیرسی، چون تو خودت یک دروغگویی و درباره غرقشدن الی دروغ گفتی».
فیلمساز به گذشته ارون نقب میزند و از طریق یادآوری خاطرات قدیمی او و بهپرسشگرفتن وجدان معذب او، سعی میکند بین این حادثه تراژیک و ماجرای غرقشدن الی در رودخانه، ارتباط برقرار کند. همانطور که مدیر هتلی که ارون در آن اقامت میکند میگوید، او مثل سیاهچاله شهر است.
داستان فیلم، بر پسزمینه خشکسالی و مناطق قحطیزده روایت میشود و فیلمساز روی چشماندازهای خشک، هُرم آفتاب و زمینهای تشنه و رودخانهها و مردابهای خشکشده تاکید میکند. رادیوی اتومبیل ارون نیز مرتب اخبار مربوط به خشکسالی و بیآبی و خطر آتشسوزی جنگلها را پخش میکند. پلات فرعی فیلم که داستان مرگ الی و نقش پدر منحرف و زورگوی او در این ماجراست تا حد زیادی شبیه طرح «توئین پیکس» دیوید لینچ است، اما شیوه روایت این فیلم با سریال لینچ تفاوت زیادی دارد. ضمن اینکه شباهتهایی نیز به طرح داستان کوتاه ریموند کارور به نام «این همه آب و اینقدر نزدیک به خانه» وجود دارد، داستانی که منبع اقتباس اپیزودی از فیلم «برشهای کوتاه» رابرت آلتمن و «جینداباین» ساخته فیلمساز استرالیایی ری لورنس بوده است.
سینمای استرالیا، سابقهای دیرین در ساختن تریلرهای جنایی رمزآمیز با مایههای نوآر دارد؛ از «پیکنیک در هنگینگ راک» ساخته پیتر ویر گرفته تا «جیندا باین» ساخته ری لورنس و «جاده مرموز» ساخته ایوان سن.
پایان فیلم و گرهگشایی ماجرای قتل خانواده لوک از یکسو و ماجرای غرقشدن الی از سوی دیگر، چندان متقاعدکننده نیست و هیچکدام از کسانی که در نهایت بهعنوان قاتل معرفی میشوند، انگیزه قوی و قابل قبولی برای ارتکاب چنین جنایتهایی نداشتهاند. با این حال، خوبی «خشکسالی» در این است که بهعنوان درامی جنایی، به اندازه کافی رمز و راز و لایههای پنهان دارد که تماشاگر را بهشدت درگیر میکند. بازی سرد و کنترلشده اریک بانا، بازیگر مطرح استرالیایی در نقش ارون نیز متقاعدکننده و بهیادماندنی است.
«خشکسالی» ساخته رابرت کولونی، یک نئونوآر استرالیایی پررمز و راز و هیجانانگیز است که به سبک فیلمهای مستقل و کمخرج آمریکایی، با ریتم آرامی روایت میشود. ماجرای کارآگاهی که در جستوجوی کشف ریشههای یک جنایت خانوادگی است، در حالی که خود نیز در گذشته و در نوجوانی، متهم به قتل دختر نوجوانی به نام الی بوده که عاشق هم بودهاند و حالا او بعد از بیست سال به زادگاهش برگشته تا در مراسم تدفین دوست نزدیک دوران کودکی و نوجوانیاش لوک شرکت کند که زن و بچهاش را به طرز فجیعی کشته و بعد با شلیک گلوله به زندگی خود پایان داده است.
فیلم با تصاویری هوایی از دشتها و مزارع خشک اطراف شهری کوچک و خیالی در جنوب استرالیا شروع میشود و صدای گریه طفلی روی این تصاویر به گوش میرسد و آنگاه دوربین وارد خانهای میشود و با صحنه دلخراش قتل یک زن و پسربچهای مواجه میشویم. پس از آن، کات میشود و به منزل کارآگاه پلیسی به نام ارون فاک در ملبورن میرود که به او خبر کشتهشدن لوک و خانوادهاش را میدهند. آنهم در شهری که بستگان دختر غرقشده، همچنان از او کینه و نفرت دارند. ارون، افسر پلیس موفقی در ملبورن است که شهرتش در رسانهها نیز بازتاب پیدا کرده، به طوری که در حد سلبریتی مطرح است و یکی از شرکتکنندگان در مراسم تدفین با دیدن او میپرسد که آیا برای تهیه گزارش تلویزیونی به آنجا آمده.
ارون نیز همانند پدر و مادر لوک باور نمیکند که لوک، زن و بچهاش را کشته و بعد خودکشی کرده باشد. نخستین عاملی که او را به این پرونده مشکوک میکند، زندهماندن بچه نوزاد لوک است که به عقیده ارون، خطری برای قاتل نداشته و نمیتوانسته در دادگاه علیه او شهادت دهد. از طرف دیگر، ارون به مردی به نام گرنت که پسرعموی الی است نیز سوءظن دارد؛ چرا که او قصد داشته زمینهای لوک را از چنگ او درآورد، ضمن اینکه کارن، همسر لوک و یکی از مقتولین، نام او را روی برگه کتابی که از کتابخانه قرض کرده یادداشت کرده است، درحالیکه این آدرسِ انحرافی فیلمنامهنویس برای گیجکردن تماشاگر و گمکردن رد قاتل واقعی بوده است.
تم فیلم، کشف و افشای حقیقت است درباره جنایتی که در گذشته اتفاق افتاده و نیز جنایتی که امروز روی داده و فیلمساز همزمان با روند جستوجو و تفحص ارون برای حل ماجرای قتل عام خانواده لوک، از طریق فلاش بک به گذشته ارون و روابطش با لوک، الی (دختر غرق شده) و دختر دیگری به نام گرچن که با لوک در رابطه عاشقانه بوده میپردازد. فیلم، مدام بین حال و گذشته حرکت میکند. ارون از همهسو تحت فشار است، از یک طرف کابوسهای گذشته او را رها نمیکند و از طرف دیگر ورود او به زادگاه، باعث تازهشدن زخمهای کهنه شده و آتش خصومتهای کهنه را شعلهور ساخته است.
کیوارا، شهری است که مردمانش رازهایی برای پنهانکردن دارند و بخشی از این رازها به قتل خانواده لوک و بخشی دیگر به غرقشدن دختری به نام الی در رودخانه مربوط است. فیلم، افشای تدریجی رازها و دروغهای مردم شهری است که همه آنها از مدیر و معلم مدرسه گرفته تا پلیس و پزشک درمانگاهش، وجدانی گناهکار و معذب دارند. در مراسم تدفین، یکی از همکلاسیها و دوستان قدیمی ارون (گرچن) به او میگوید که همه ما در این جنایت مقصریم و باید عذاب وجدان داشته باشیم. به گفته او مشکل مردم شهر این است که عذاب وجدان ندارند و با انداختن تقصیر به گردن یک نفر، خود را راحت میکنند. از طرف دیگر مردی به نام سالیوان که ظاهرا در قتل لوک و خانوادهاش دست داشته، موقع بازجویی به ارون میگوید که «تو در این شهر به حقیقت نمیرسی، چون تو خودت یک دروغگویی و درباره غرقشدن الی دروغ گفتی».
فیلمساز به گذشته ارون نقب میزند و از طریق یادآوری خاطرات قدیمی او و بهپرسشگرفتن وجدان معذب او، سعی میکند بین این حادثه تراژیک و ماجرای غرقشدن الی در رودخانه، ارتباط برقرار کند. همانطور که مدیر هتلی که ارون در آن اقامت میکند میگوید، او مثل سیاهچاله شهر است.
داستان فیلم، بر پسزمینه خشکسالی و مناطق قحطیزده روایت میشود و فیلمساز روی چشماندازهای خشک، هُرم آفتاب و زمینهای تشنه و رودخانهها و مردابهای خشکشده تاکید میکند. رادیوی اتومبیل ارون نیز مرتب اخبار مربوط به خشکسالی و بیآبی و خطر آتشسوزی جنگلها را پخش میکند. پلات فرعی فیلم که داستان مرگ الی و نقش پدر منحرف و زورگوی او در این ماجراست تا حد زیادی شبیه طرح «توئین پیکس» دیوید لینچ است، اما شیوه روایت این فیلم با سریال لینچ تفاوت زیادی دارد. ضمن اینکه شباهتهایی نیز به طرح داستان کوتاه ریموند کارور به نام «این همه آب و اینقدر نزدیک به خانه» وجود دارد، داستانی که منبع اقتباس اپیزودی از فیلم «برشهای کوتاه» رابرت آلتمن و «جینداباین» ساخته فیلمساز استرالیایی ری لورنس بوده است.
سینمای استرالیا، سابقهای دیرین در ساختن تریلرهای جنایی رمزآمیز با مایههای نوآر دارد؛ از «پیکنیک در هنگینگ راک» ساخته پیتر ویر گرفته تا «جیندا باین» ساخته ری لورنس و «جاده مرموز» ساخته ایوان سن.
پایان فیلم و گرهگشایی ماجرای قتل خانواده لوک از یکسو و ماجرای غرقشدن الی از سوی دیگر، چندان متقاعدکننده نیست و هیچکدام از کسانی که در نهایت بهعنوان قاتل معرفی میشوند، انگیزه قوی و قابل قبولی برای ارتکاب چنین جنایتهایی نداشتهاند. با این حال، خوبی «خشکسالی» در این است که بهعنوان درامی جنایی، به اندازه کافی رمز و راز و لایههای پنهان دارد که تماشاگر را بهشدت درگیر میکند. بازی سرد و کنترلشده اریک بانا، بازیگر مطرح استرالیایی در نقش ارون نیز متقاعدکننده و بهیادماندنی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.