|

بدرود با «هوشنگ سیحون»، پنجم خرداد، هفت‌ساله می‌شود

معمارِ یادمان‌ساز

سیده شهرزاد اسلام‌پناه سیدی .معمار

نوشتن از هوشنگ سیحون در قالب کلمات سخت و دشوار است؛ زیرا واژه‌ها آن‌طورکه باید قادر به بیان هنر، استعداد، خلاقیت و شخصیت برجسته‌اش نیستند. او که در آخرین روز مرداد ۱۲۹9 در تهران زاده شد و پنجم خرداد 1393 در ونکوورِ کانادا درگذشت، جزء اولین دانشجویان رشته معماری دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بود که در سال‌های ۱۳۴۱ تا ۱۳۴7 نیز ریاست این دانشکده را برعهده‌ داشت.

از مهم‌ترین کارهای او در این سال‌ها می‌توان به تأسیس سه‌ رشته شهرسازی، تئاتر و موسیقی اشاره کرد. هنر و استعداد سیحون فقط در معماری خلاصه نمی‌شود بلکه در زمینه‌های نقاشی و مجسمه‌سازی نیز فعالیت داشت. طرح‌های دستی او (اسکیس) سالیان متمادی تنها مرجع دانشجویان معماری بود و هریک از نقاشی‌ها و اتودهای دستی‌اش، ریشه در فرهنگ غنی ایرانی و نقاشی ایرانی یا همان مینیاتور دارد.
سیحون را می‌توان پایه‌گذار معماری مدرنِ تاریخ‌گرای ایران و همچنین استاد برجسته معماریِ یادبودی دانست. او بر این باور بود که هر خط و نقطه‌ای در معماری باید دلیل و معنی مخصوص‌به‌خود را داشته باشد و همه‌چیز مطابق با نیازهای هر پروژه طراحی شود، نه بیشتر و نه کمتر. بیشترین وجه مجذوب‌کننده در کارهای این معمار بزرگ، نوع نگاه او در خلق آثار یادمانی است.
نگاهی فراتر از خلق تنها یک اثر معماری ماندگار، درحقیقت دید فلسفی و پر از رمز و راز و معانی در طراحی مقبره بزرگانی که دیگر نیستند، اما اندیشه، دیدگاه و شخصیت‌شان برای مردم این سرزمین درس‌های تکرارنشدنی دارد، بسیار حائز اهمیت است؛ زیرا هریک از این مقابر، توصیفی بی‌نظیر از کارنامه آن شخصیتِ آرمیده در خاک است و در این میان چه بیانی زیباتر و شیواتر از اینکه بنا، تبلوری از شخصیت هنری و علمی این چهره‌های ملی باشد.
برای درک بهتر این خلاقیت و دیدگاه متفاوت، به بررسی یکی از ماندگارترین آثار سیحون، مزار حکیم عمر خیام نیشابوری می‌پردازیم. بی‌شک با توصیفی چندخطی درباره این مقبره نمی‌توان اوج شکوه و عظمت آن را بیان کرد. بنای اصلی مقبره در باغی خارج از شهر نیشابور قرار دارد. همان‌طورکه خیام گفته بود؛ «گور من در موضعی باشد که هر بهار بادِ شمال بر من گل‌افشانی کند»، محل بنا میان درختان کاج و زردآلو قرار دارد.
طراحی این بنا به‌گونه‌ای است که همواره مخاطب را به سمت خود دعوت می‌کند. هنگامی‌که در آستانه بنا قرار می‌گیرید، مجذوب عظمت و شکوه ۱۰ پایه برج می‌شوید؛ به‌طوری‌که وقتی می‌ایستید و با دقتِ بیشتر نظاره‌گر این عظمت و ساختار مهندسیِ زیبایش می‌شوید، همچنان‌که نگاه‌تان همراه با پایه‌های برج به سمت بالا کشیده می‌شود، نظرتان به خطوط شکسته‌ای جلب می‌شود که با دقت و ظرافت تمام توسط استاد مرتضی عبدالرسولی به روش سیاه‌مشق با کاشی معرق نوشته شده و خطوط شکسته رباعیات دلنشین این شاعر را بر بدنه لوزی‌شکلِ برج همچون تزئیناتی چشم‌نواز نشانده‌اند.
همان‌طور که غرق در خواندن رباعیات و دیدن زیبایی‌های کاشی معرق هستید، از لابه‌لای پایه‌های برج، اشکال هندسیِ داخل نیز خودنمایی می‌کنند. در بدو ورود به درون بنا چشمان‌تان همراه با ستون‌های مورب به‌سوی نوک گنبد بالا می‌رود؛ جایی‌که بر اثر تلاقی پایه‌ها، ستاره پنج‌پر با ابهت نمایان می‌شود و شکوه و جلال این بنا را به اوج می‌رساند و دیدن آسمان نیشابور را از لابه‌لای آن برایتان دوچندان دلچسب می‌كند. این هنرمند با جزئیات طراحی‌شده، سعی بر آن داشته تا سه‌خصوصیت برجسته یعنی ریاضیدان بودن، منجم بودن و شاعر بودن خیام را با قدرت به نمایش بگذارد.
آرامگاه خیام با تمام زیبایی‌های خیره‌کننده‌اش غمی توأم با حس غرور را در دل شما بر جای می‌گذارد. غمی برای نبود بزرگانی از خیام تا سیحون و حس غرور و افتخار برای داشتن چنین مفاخری، که هریک سعی داشتند بهترین اثر از خود را برای میهن‌شان بر جای گذارند.

نوشتن از هوشنگ سیحون در قالب کلمات سخت و دشوار است؛ زیرا واژه‌ها آن‌طورکه باید قادر به بیان هنر، استعداد، خلاقیت و شخصیت برجسته‌اش نیستند. او که در آخرین روز مرداد ۱۲۹9 در تهران زاده شد و پنجم خرداد 1393 در ونکوورِ کانادا درگذشت، جزء اولین دانشجویان رشته معماری دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بود که در سال‌های ۱۳۴۱ تا ۱۳۴7 نیز ریاست این دانشکده را برعهده‌ داشت.

از مهم‌ترین کارهای او در این سال‌ها می‌توان به تأسیس سه‌ رشته شهرسازی، تئاتر و موسیقی اشاره کرد. هنر و استعداد سیحون فقط در معماری خلاصه نمی‌شود بلکه در زمینه‌های نقاشی و مجسمه‌سازی نیز فعالیت داشت. طرح‌های دستی او (اسکیس) سالیان متمادی تنها مرجع دانشجویان معماری بود و هریک از نقاشی‌ها و اتودهای دستی‌اش، ریشه در فرهنگ غنی ایرانی و نقاشی ایرانی یا همان مینیاتور دارد.
سیحون را می‌توان پایه‌گذار معماری مدرنِ تاریخ‌گرای ایران و همچنین استاد برجسته معماریِ یادبودی دانست. او بر این باور بود که هر خط و نقطه‌ای در معماری باید دلیل و معنی مخصوص‌به‌خود را داشته باشد و همه‌چیز مطابق با نیازهای هر پروژه طراحی شود، نه بیشتر و نه کمتر. بیشترین وجه مجذوب‌کننده در کارهای این معمار بزرگ، نوع نگاه او در خلق آثار یادمانی است.
نگاهی فراتر از خلق تنها یک اثر معماری ماندگار، درحقیقت دید فلسفی و پر از رمز و راز و معانی در طراحی مقبره بزرگانی که دیگر نیستند، اما اندیشه، دیدگاه و شخصیت‌شان برای مردم این سرزمین درس‌های تکرارنشدنی دارد، بسیار حائز اهمیت است؛ زیرا هریک از این مقابر، توصیفی بی‌نظیر از کارنامه آن شخصیتِ آرمیده در خاک است و در این میان چه بیانی زیباتر و شیواتر از اینکه بنا، تبلوری از شخصیت هنری و علمی این چهره‌های ملی باشد.
برای درک بهتر این خلاقیت و دیدگاه متفاوت، به بررسی یکی از ماندگارترین آثار سیحون، مزار حکیم عمر خیام نیشابوری می‌پردازیم. بی‌شک با توصیفی چندخطی درباره این مقبره نمی‌توان اوج شکوه و عظمت آن را بیان کرد. بنای اصلی مقبره در باغی خارج از شهر نیشابور قرار دارد. همان‌طورکه خیام گفته بود؛ «گور من در موضعی باشد که هر بهار بادِ شمال بر من گل‌افشانی کند»، محل بنا میان درختان کاج و زردآلو قرار دارد.
طراحی این بنا به‌گونه‌ای است که همواره مخاطب را به سمت خود دعوت می‌کند. هنگامی‌که در آستانه بنا قرار می‌گیرید، مجذوب عظمت و شکوه ۱۰ پایه برج می‌شوید؛ به‌طوری‌که وقتی می‌ایستید و با دقتِ بیشتر نظاره‌گر این عظمت و ساختار مهندسیِ زیبایش می‌شوید، همچنان‌که نگاه‌تان همراه با پایه‌های برج به سمت بالا کشیده می‌شود، نظرتان به خطوط شکسته‌ای جلب می‌شود که با دقت و ظرافت تمام توسط استاد مرتضی عبدالرسولی به روش سیاه‌مشق با کاشی معرق نوشته شده و خطوط شکسته رباعیات دلنشین این شاعر را بر بدنه لوزی‌شکلِ برج همچون تزئیناتی چشم‌نواز نشانده‌اند.
همان‌طور که غرق در خواندن رباعیات و دیدن زیبایی‌های کاشی معرق هستید، از لابه‌لای پایه‌های برج، اشکال هندسیِ داخل نیز خودنمایی می‌کنند. در بدو ورود به درون بنا چشمان‌تان همراه با ستون‌های مورب به‌سوی نوک گنبد بالا می‌رود؛ جایی‌که بر اثر تلاقی پایه‌ها، ستاره پنج‌پر با ابهت نمایان می‌شود و شکوه و جلال این بنا را به اوج می‌رساند و دیدن آسمان نیشابور را از لابه‌لای آن برایتان دوچندان دلچسب می‌كند. این هنرمند با جزئیات طراحی‌شده، سعی بر آن داشته تا سه‌خصوصیت برجسته یعنی ریاضیدان بودن، منجم بودن و شاعر بودن خیام را با قدرت به نمایش بگذارد.
آرامگاه خیام با تمام زیبایی‌های خیره‌کننده‌اش غمی توأم با حس غرور را در دل شما بر جای می‌گذارد. غمی برای نبود بزرگانی از خیام تا سیحون و حس غرور و افتخار برای داشتن چنین مفاخری، که هریک سعی داشتند بهترین اثر از خود را برای میهن‌شان بر جای گذارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.