ماجرای عجیب آقای روبن
از جنگ تا شکلات
فاطمه -علیاصغر
روبن داشت میمرد. پشت سرش جهنم بود و روبهرویش قتلگاه. مادرش اما به پشت سر نگاه نمیکرد. میخواست با مرگ رو در رو بجنگد. «رهایش کن. خودت را نجات بده». مادر محکمتر روبن را با خود میکشید، یا همه نجات پیدا میکردند یا با هم میمردند. جنگ راه دیگری برایشان نگذاشته بود. سالهای ۱۹۴۵-۱۹۳۹ برای بشریت دوران مرگباری بود. خونینترین جنگ تاریخ جهان در جریان بود و صدای ترکیدن قلب هزاران انسان گم میشد در میان انفجار بمبهای خشم و نفرت جنگافروزان. جنگ جهانی دوم بود. هیتلر و استالین، لهستان را میان سرپنجههای خونین خود قسمت کردند و درحالیکه خرسند از این توافق بودند، در مقابل قاب دوربینها لبخند زدند. آن سوی این لبخند اما آوارگی هزاران انسان در اروپای شرقی بود. بعدها به تصمیم استالین عدهای از آنها به اردوگاه کار اجباری در سیبری رانده شدند. همزمان با سال ۱۹۴۱ زجرکشیدگان ارودگاههای اجباری که جانی برای کار نداشتند و سل و تیفوس امانشان را بریده بود، به بیرون اردوگاهها پرتاب شدند. توافقنامه دیگری امضا شده بود تا این اسیران را راهی سرزمینهای دیگری کنند! نباید مرگشان دردسرساز میشد. هزاران اسیر راهی جنگلهای سیاه و دریاهای بیانتها شدند. آنها هنوز زنده بودند، پس باید مقاومت میکردند. چه راههای دوری پیشرویشان بود، چه راههای دور پر از سنگلاخی. آفریقا؟ فلسطین؟ هیچکدام نمیدانستند به کجا میروند. روبن و خانوادهاش در همین مسیر پر از پیچوتاب به سوی سرنوشتی نامعلوم در حرکت بودند. آنها از مرزهای سرزمینی گذشتند که حتی نامش را نشنیده بودند؛ سرزمینی به نام ایران.
نانی اندازه ساعد دست یک کودک
خانواده اوکراینی «ترپوسیان» زخمخورده و تلخ از جنگ، به تهران رسیدند. شعلههای نبرد دیوانگان جهان اما هر روز برافروختهتر میشد. ایران اعلام بیطرفی کرده بود، اما ترکشها مرز نمیشناسند. مردم ایران هم با قحطی و فقر دستوپنجه نرم میکردند. مهاجران در این آشوب و همهمه برای زندگی دستوپا میزدند. آوارگان لهستانی قرار بود که از ایران بگذرند و راهی آفریقا یا فلسطین شوند.
تهران اما یادش میآید مهاجران غریبش را که خون بالا میآوردند و از درد به خود میپیچیدند. موهایشان آشفته بود و لباسهایشان پاره. مهاجران کوچک مهاجر، نحیف و بیمار بودند، آنها یکییکی میمردند و در گورستان دولاب به خاک سپرده میشدند. هنوز هزار و نهصد سنگ قبر یکدست در کنار هم آرمیدهاند.
روبن کوچک خانواده ترپوسیان، اما زنده ماند و همراه خانوادهاش در تهران ماند. آنها تصمیم گرفته بودند برای همیشه در ایران بمانند و حالا باید برای زندگی در این شهر کسبوکاری راه میانداختند. پیشنهاد پدر و مادرش راهاندازی یک نانوایی در تهران بود. پس دستبهکار شدند.
در روزهای جنگ مردم گرسنه بودند و نان روی زمین نمیماند. آرد در ایران جیرهبندی بود اما خانواده ترپوسیان توانستند سهمیه آرد بگیرند و تنور نانوایی را داغ کنند.
آنها نان خاصی میپختند که هیچ شباهتی به نانهای مرسومی که مردم در ایران میخوردند، نداشت. این نان شکل مکعب مستطیل کوچکی بود یا به قول خودشان «شکل آجر را داشت». بعدتر نانی هم پختند که اندازه ساعد دست نوزاد بود و بعدها به نان ساندویچ یا «بولکا» معروف شد. بولکا طرفداران زیادی در ایران پیدا کرد و طعم متفاوت آن برای مردم دوستداشتنی شد.
تولد کودک شیرین بامزه
سایه جنگ کمکم داشت از سر مردم دنیا کم، و نور امید در قلب بازماندگان سالهای سیاه تابیده میشد. خانواده روبن هم داشتند تصمیمات جدیدی برای کسبوکارشان میگرفتند. روبن بهدقت به همه حرفها گوش میداد. نوجوانی باوقار و پرتلاش بود. قرار بود تغییر و تحولی در نانوایی اتفاق بیفتد و او بهشدت از آن استقبال کرد. نانوایی داشت شیرینیپزی میشد. ترپوسیان که در اوکراین شکلاتساز بود، یک دستگاه شکلاتسازی از اروپا وارد کرد و در کنار شیرینیهای خاص اروپاییاش، شکلات دستساز هم تولید میکرد. تجارت خانوادگی آنها سکه شد. حالا باید نامی برای این شیرینیپزی انتخاب میکردند.
روبن یادش میآمد: «یکی از برادرهایش که دانشجوی زبان فرانسه در مدرسه «سن لوئی» بود، نام «مینیون» را برای تجارت خانوادگیشان پیشنهاد داد. نامی فرانسوی به معنای «بامزه» که معمولا به بچه شیرینزبان هم میگویند و همه آن را پذیرفتند و روی مغازه کوچک خیابان سعدی، ابتدای خیابان قائدی نوشتند: «شکلات و شیرینیسرای مینیون».
شكلاتهایی که آنها میساختند، نامشان «اریس»، «بارباریس»، «كیانوشكا» و... بود که بیشتر روسی بودند یا اوکراینی. دو زبانی که به هم خیلی نزدیکاند. دو سرزمینی که دوست بودند و جنگافروزان آنها را تکه و پاره کردند. حالا آنها شیرینی به جای تلخی هدیه میدادند. مینیون مشتریهای زیادی پیدا کرد و خیلی زود کارکنانش به 35 نفر رسید. شیرینیها و شکلاتهایی را درست کرد که در تهران شهره خاص و عام شد: «رولت خامهای، تارت میوهای، اكلر شكلاتی، شیرینی ناپلئونی». شکلاتهایش هم متنوعتر شد: «ترافلهای بادامزمینی با روكش شكلات شیری - مارسیپان با مغز خمیر بادام و پرتقالی، فیگارو و...».
آلامدها با ذائقه اروپایی آمدند
کافه قنادی مینیون سالهاست، پاتوق آلامدهای با ذائقه اروپایی شده است. نوستالژیبازها با آن بسیار حال میکنند و قرارهایشان را آنجا میگذارند، حتی به صرف یک قهوه. سال 1397 برای تهیه گزارشی با آقای روبن به گفتوگو نشستیم. روبن بامتانت و آرام بود. صدایش از حدی بالاتر نمیرفت. برایمان قهوه آورد. شیرینی به انتخاب خودمان بود. حالا از خانواده تروپوسیان فقط روبن مانده بود و هنوز مغازه نبش دو خیابان سعدی و هدایت را رونق میداد.
روبن پسر کوچک ترپوسیان، بازمانده جنگ جهانی حالا مرد سالمندی شده که همچنان پای نانوایی کوچک خانوادگیشان مانده بود. با اینکه دیگر تولید مینیون مثل گذشتهها زیاد نبود، اما کیفیتش را به هر زحمتی بود، حفظ میکرد. روبن به ما با افتخار گفت: «یکی از پسرانش مغازه مینیون را در آمریکا هم راهاندازی کرده تا طعم این شکلات قدیمی را دوباره در دنیای جدید زنده کند».
زندگی در دنیای جدید اما روبن را از یاد مادرش دور نمیکرد. مادری که زندگیِ او را نجات داد و بعدها هم با اتکا به هنر او، زندگی طعم شیرینی برای خانواده پیدا کرد: «مادرم آشپز ماهری بود. ما بچه بودیم که او پیراشكی گوشتی و پیراشكی مربایی برایمان درست میکرد و کمکم آن را هم زیادتر درست کرد و در همین مغازه میفروخت».
روبن به حرکت پای مشتریهایش خیره شده بود: « «پاسكا» (شیرینی مخصوص عید پاک مسیحیان) را هم مادرم میپخت. هنری که هیچکس در ایران نداشت. نزدیک عید پاک آنقدر سفارش میگرفتیم که کارگرها سهنوبته کار میکردند. روزهای پیش از عید پاک، از پای صندوق تا توی خیابان مسیحیها صف میبستند. خوب یادم است که بزرگان و صاحبمنصبان وقت خودشان با راننده میآمدند برای عید ایرانی شیرینی میخریدند. سپهبد زاهدی و آقا علاء نخستوزیر، مشتری پر و پا قرص مغازه ما بودند».
او از مهربانی مردم ایران گفت، از اینکه هیچگاه در ایران احساس غریبی نکرده است. یادش میآمد که مردم همیشه با ذوق و شوق از شکلاتهای آنها استقبال میکردند. او حتی از کافه پولونیا برایمان حرف زد. از اینکه زنان لهستانی در آن کار میکردند و او بارها و بارها آنها را در خیابان سعدی میدیده، اما هیچوقت مردم ایران با آنها بدرفتاری نمیکردند. آقای روبن برایمان گفت روزی که وارد مرزهای ایران شدند، میدانست که دیگر از این سرزمین به جایی نمیرود و حتی بعدها که مسیر رفتنشان از ایران به سرزمین مادریشان هموار شد، هیچگاه نخواسته ایران را ترک کند.
کافه قنادی «مینیون» بعد از 90سال کار مداوم و رقمزدن هزاران خاطره برای ایرانیها بهعنوان قدیمیترین کافهقنادی تهران ثبت ملی شده است. آقای روبن عاشق این است که هر روز بیاید و در کافه را باز کند و طعم شیرینی را به مردم ایران که روزی پناهش شدند، هدیه دهد.
برای همین هم کافه مینیون نه برای شکلاتهای دستساز و منحصربهفردش، بلکه برای آنهمه خاطره و زندگی ثبت شده است؛ آنهم با مشتریهای آلامد با ذائقه اروپاییشان.
حالا بهار دارد پا به دومین ماهش میگذارد. سال 1400 است. با واردشدن به قرن جدید، از خیابان سعدی خبر رسیده که آقای روبن مرده است. کودکی که از جنگ جهانی دوم جان سالم به در برد. مهاجر مهربان و شیرین چشمهایش را برای همیشه به روی زندگی بست. هیچکس نمیداند سرانجام آنهمه خاطره بعد از او چه میشود؟
روبن داشت میمرد. پشت سرش جهنم بود و روبهرویش قتلگاه. مادرش اما به پشت سر نگاه نمیکرد. میخواست با مرگ رو در رو بجنگد. «رهایش کن. خودت را نجات بده». مادر محکمتر روبن را با خود میکشید، یا همه نجات پیدا میکردند یا با هم میمردند. جنگ راه دیگری برایشان نگذاشته بود. سالهای ۱۹۴۵-۱۹۳۹ برای بشریت دوران مرگباری بود. خونینترین جنگ تاریخ جهان در جریان بود و صدای ترکیدن قلب هزاران انسان گم میشد در میان انفجار بمبهای خشم و نفرت جنگافروزان. جنگ جهانی دوم بود. هیتلر و استالین، لهستان را میان سرپنجههای خونین خود قسمت کردند و درحالیکه خرسند از این توافق بودند، در مقابل قاب دوربینها لبخند زدند. آن سوی این لبخند اما آوارگی هزاران انسان در اروپای شرقی بود. بعدها به تصمیم استالین عدهای از آنها به اردوگاه کار اجباری در سیبری رانده شدند. همزمان با سال ۱۹۴۱ زجرکشیدگان ارودگاههای اجباری که جانی برای کار نداشتند و سل و تیفوس امانشان را بریده بود، به بیرون اردوگاهها پرتاب شدند. توافقنامه دیگری امضا شده بود تا این اسیران را راهی سرزمینهای دیگری کنند! نباید مرگشان دردسرساز میشد. هزاران اسیر راهی جنگلهای سیاه و دریاهای بیانتها شدند. آنها هنوز زنده بودند، پس باید مقاومت میکردند. چه راههای دوری پیشرویشان بود، چه راههای دور پر از سنگلاخی. آفریقا؟ فلسطین؟ هیچکدام نمیدانستند به کجا میروند. روبن و خانوادهاش در همین مسیر پر از پیچوتاب به سوی سرنوشتی نامعلوم در حرکت بودند. آنها از مرزهای سرزمینی گذشتند که حتی نامش را نشنیده بودند؛ سرزمینی به نام ایران.
نانی اندازه ساعد دست یک کودک
خانواده اوکراینی «ترپوسیان» زخمخورده و تلخ از جنگ، به تهران رسیدند. شعلههای نبرد دیوانگان جهان اما هر روز برافروختهتر میشد. ایران اعلام بیطرفی کرده بود، اما ترکشها مرز نمیشناسند. مردم ایران هم با قحطی و فقر دستوپنجه نرم میکردند. مهاجران در این آشوب و همهمه برای زندگی دستوپا میزدند. آوارگان لهستانی قرار بود که از ایران بگذرند و راهی آفریقا یا فلسطین شوند.
تهران اما یادش میآید مهاجران غریبش را که خون بالا میآوردند و از درد به خود میپیچیدند. موهایشان آشفته بود و لباسهایشان پاره. مهاجران کوچک مهاجر، نحیف و بیمار بودند، آنها یکییکی میمردند و در گورستان دولاب به خاک سپرده میشدند. هنوز هزار و نهصد سنگ قبر یکدست در کنار هم آرمیدهاند.
روبن کوچک خانواده ترپوسیان، اما زنده ماند و همراه خانوادهاش در تهران ماند. آنها تصمیم گرفته بودند برای همیشه در ایران بمانند و حالا باید برای زندگی در این شهر کسبوکاری راه میانداختند. پیشنهاد پدر و مادرش راهاندازی یک نانوایی در تهران بود. پس دستبهکار شدند.
در روزهای جنگ مردم گرسنه بودند و نان روی زمین نمیماند. آرد در ایران جیرهبندی بود اما خانواده ترپوسیان توانستند سهمیه آرد بگیرند و تنور نانوایی را داغ کنند.
آنها نان خاصی میپختند که هیچ شباهتی به نانهای مرسومی که مردم در ایران میخوردند، نداشت. این نان شکل مکعب مستطیل کوچکی بود یا به قول خودشان «شکل آجر را داشت». بعدتر نانی هم پختند که اندازه ساعد دست نوزاد بود و بعدها به نان ساندویچ یا «بولکا» معروف شد. بولکا طرفداران زیادی در ایران پیدا کرد و طعم متفاوت آن برای مردم دوستداشتنی شد.
تولد کودک شیرین بامزه
سایه جنگ کمکم داشت از سر مردم دنیا کم، و نور امید در قلب بازماندگان سالهای سیاه تابیده میشد. خانواده روبن هم داشتند تصمیمات جدیدی برای کسبوکارشان میگرفتند. روبن بهدقت به همه حرفها گوش میداد. نوجوانی باوقار و پرتلاش بود. قرار بود تغییر و تحولی در نانوایی اتفاق بیفتد و او بهشدت از آن استقبال کرد. نانوایی داشت شیرینیپزی میشد. ترپوسیان که در اوکراین شکلاتساز بود، یک دستگاه شکلاتسازی از اروپا وارد کرد و در کنار شیرینیهای خاص اروپاییاش، شکلات دستساز هم تولید میکرد. تجارت خانوادگی آنها سکه شد. حالا باید نامی برای این شیرینیپزی انتخاب میکردند.
روبن یادش میآمد: «یکی از برادرهایش که دانشجوی زبان فرانسه در مدرسه «سن لوئی» بود، نام «مینیون» را برای تجارت خانوادگیشان پیشنهاد داد. نامی فرانسوی به معنای «بامزه» که معمولا به بچه شیرینزبان هم میگویند و همه آن را پذیرفتند و روی مغازه کوچک خیابان سعدی، ابتدای خیابان قائدی نوشتند: «شکلات و شیرینیسرای مینیون».
شكلاتهایی که آنها میساختند، نامشان «اریس»، «بارباریس»، «كیانوشكا» و... بود که بیشتر روسی بودند یا اوکراینی. دو زبانی که به هم خیلی نزدیکاند. دو سرزمینی که دوست بودند و جنگافروزان آنها را تکه و پاره کردند. حالا آنها شیرینی به جای تلخی هدیه میدادند. مینیون مشتریهای زیادی پیدا کرد و خیلی زود کارکنانش به 35 نفر رسید. شیرینیها و شکلاتهایی را درست کرد که در تهران شهره خاص و عام شد: «رولت خامهای، تارت میوهای، اكلر شكلاتی، شیرینی ناپلئونی». شکلاتهایش هم متنوعتر شد: «ترافلهای بادامزمینی با روكش شكلات شیری - مارسیپان با مغز خمیر بادام و پرتقالی، فیگارو و...».
آلامدها با ذائقه اروپایی آمدند
کافه قنادی مینیون سالهاست، پاتوق آلامدهای با ذائقه اروپایی شده است. نوستالژیبازها با آن بسیار حال میکنند و قرارهایشان را آنجا میگذارند، حتی به صرف یک قهوه. سال 1397 برای تهیه گزارشی با آقای روبن به گفتوگو نشستیم. روبن بامتانت و آرام بود. صدایش از حدی بالاتر نمیرفت. برایمان قهوه آورد. شیرینی به انتخاب خودمان بود. حالا از خانواده تروپوسیان فقط روبن مانده بود و هنوز مغازه نبش دو خیابان سعدی و هدایت را رونق میداد.
روبن پسر کوچک ترپوسیان، بازمانده جنگ جهانی حالا مرد سالمندی شده که همچنان پای نانوایی کوچک خانوادگیشان مانده بود. با اینکه دیگر تولید مینیون مثل گذشتهها زیاد نبود، اما کیفیتش را به هر زحمتی بود، حفظ میکرد. روبن به ما با افتخار گفت: «یکی از پسرانش مغازه مینیون را در آمریکا هم راهاندازی کرده تا طعم این شکلات قدیمی را دوباره در دنیای جدید زنده کند».
زندگی در دنیای جدید اما روبن را از یاد مادرش دور نمیکرد. مادری که زندگیِ او را نجات داد و بعدها هم با اتکا به هنر او، زندگی طعم شیرینی برای خانواده پیدا کرد: «مادرم آشپز ماهری بود. ما بچه بودیم که او پیراشكی گوشتی و پیراشكی مربایی برایمان درست میکرد و کمکم آن را هم زیادتر درست کرد و در همین مغازه میفروخت».
روبن به حرکت پای مشتریهایش خیره شده بود: « «پاسكا» (شیرینی مخصوص عید پاک مسیحیان) را هم مادرم میپخت. هنری که هیچکس در ایران نداشت. نزدیک عید پاک آنقدر سفارش میگرفتیم که کارگرها سهنوبته کار میکردند. روزهای پیش از عید پاک، از پای صندوق تا توی خیابان مسیحیها صف میبستند. خوب یادم است که بزرگان و صاحبمنصبان وقت خودشان با راننده میآمدند برای عید ایرانی شیرینی میخریدند. سپهبد زاهدی و آقا علاء نخستوزیر، مشتری پر و پا قرص مغازه ما بودند».
او از مهربانی مردم ایران گفت، از اینکه هیچگاه در ایران احساس غریبی نکرده است. یادش میآمد که مردم همیشه با ذوق و شوق از شکلاتهای آنها استقبال میکردند. او حتی از کافه پولونیا برایمان حرف زد. از اینکه زنان لهستانی در آن کار میکردند و او بارها و بارها آنها را در خیابان سعدی میدیده، اما هیچوقت مردم ایران با آنها بدرفتاری نمیکردند. آقای روبن برایمان گفت روزی که وارد مرزهای ایران شدند، میدانست که دیگر از این سرزمین به جایی نمیرود و حتی بعدها که مسیر رفتنشان از ایران به سرزمین مادریشان هموار شد، هیچگاه نخواسته ایران را ترک کند.
کافه قنادی «مینیون» بعد از 90سال کار مداوم و رقمزدن هزاران خاطره برای ایرانیها بهعنوان قدیمیترین کافهقنادی تهران ثبت ملی شده است. آقای روبن عاشق این است که هر روز بیاید و در کافه را باز کند و طعم شیرینی را به مردم ایران که روزی پناهش شدند، هدیه دهد.
برای همین هم کافه مینیون نه برای شکلاتهای دستساز و منحصربهفردش، بلکه برای آنهمه خاطره و زندگی ثبت شده است؛ آنهم با مشتریهای آلامد با ذائقه اروپاییشان.
حالا بهار دارد پا به دومین ماهش میگذارد. سال 1400 است. با واردشدن به قرن جدید، از خیابان سعدی خبر رسیده که آقای روبن مرده است. کودکی که از جنگ جهانی دوم جان سالم به در برد. مهاجر مهربان و شیرین چشمهایش را برای همیشه به روی زندگی بست. هیچکس نمیداند سرانجام آنهمه خاطره بعد از او چه میشود؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.