|

چهار فصل در رم

گلبرگ برزین

می‌دانید، ایتالیا کشور جدیدی است! بیراه نمی‌گویم، عمر امپراتوری رم ۷۰۰ سال بود، پس از آن تا قرن‌ها سرزمین‌های آن منطقه تجزیه شده و تحت حکومت‌های مختلف اداره می‌شد. آغاز ایتالیایی که پایتخت آن رم است و پرچم سه‌رنگی مانند پرچم کشور ما دارد، به سال ۱۸۷۱ بازمی‌گردد. به‌این‌ترتیب رم، شهری است که سالیان دراز شاهد جدال و ناآرامی و آشوب بوده و حتی پس از وحدت، دوران سختی را تحت سلطه فاشیست‌ها پشت سر گذاشته است.
با توجه به چنین پیشینه‌ای، نویسندگان ایتالیایی‌ای هم که ما در ایران می‌شناسیم غالبا تمرکزشان بر سیاست و فاشیسم است؛ برای مثال لوییجی پیراندلو و اینیاتسیو سیلونه و دینو بوتزاتی که قدیمی‌ترند و ایتالو کالوینو و داریو فو و اومبترتو اکو که از درگذشتشان چندان نمی‌گذرد. حس زیباپسندی و خونگرمی و دلشادی و شاعرمسلکی حاکم بر مردم ایتالیا را نه در آثار این نویسندگان، که در خاطرات آنان که به این سرزمین سفر کرده‌اند می‌توان دریافت. عاشقان ایتالیا بسیارند. نویسندگانی چون جَن موریس، توماس مان، هنری جیمز و تیم پارکز از شور و تعلق خاطر به آن گفته‌اند. بعضی به یک کتاب بسنده کرده‌ و دیگرانی چون نورمن لوییس یا فرانسس مِیز فراتر رفته، در سه و چهار جلد از دیده‌ها و حس و حال‌شان نوشته‌اند.
در میان این افراد، آنتونی دُر، نویسنده آمریکایی، چند سالی پیش از آنکه جایزه پولیتزر را در سال ۲۰۱۵ دریافت کند، برنده جایزه رم، یکی از معتبرترین جوایز فرهنگستان هنر و ادب می‌شود. او یک سال اقامتش را در ایتالیا در کتاب «چهار فصل در رم» روایت می‌کند. از شهر بویزی در آیداهو به رم در ایتالیا می‌رود و با جهانی کاملا ناهمگون با آنچه می‌شناسد روبه‌رو می‌شود. دو هزار سال پیشینه، قدمت بناها، تاریخی‌بودن گوشه‌گوشه شهر مبهوتش می‌كند. از پنجره اتاقش به نقطه‌ای می‌نگرد که روزگاری گالیله در آنجا می‌ایستاده و امروز همان شهر با تمام کهنگی زنده، شلوغ، پرسروصدا و مملو از زندگی است. او با همسر و دوقلوهای چندماهه‌اش به آنجا آمده، اما هیچ چیز مانع او برای کشف رم نمی‌شود. کلیساها و میدان‌های بی‌شمار شهر را زیر پا می‌گذارد، به مغازه‌های کوچک محله‌ها سرک می‌کشد، از طعم پیتزا رمزگشایی می‌کند و با زبان ایتالیاییِ دست‌وپا شکسته می‌کوشد تا با مردم ارتباط نزدیک برقرار کند. تناقض‌های شهر به حیرتش وامی‌دارد و شگفت‌انگیز برایش حضور در رم در زمان درگذشت پاپ و تعیین جانشین او است. او هم‌زمان گیج است و متمرکز، نگران است و بذله‌گو، و همچون کودکی نوباوه مزه زندگی را از نو می‌چشد. چهار فصل در رم زندگی می‌کند، به رم دل می‌بازد، به زیبایی شیفتگی‌اش را بازگو می‌کند، و سرانجام در زمان وداع چنان ریز و درشت شهر را چکامه‌وار زمزمه می‌کند که می‌دانی قلبش را در رم جا می‌گذارد.

می‌دانید، ایتالیا کشور جدیدی است! بیراه نمی‌گویم، عمر امپراتوری رم ۷۰۰ سال بود، پس از آن تا قرن‌ها سرزمین‌های آن منطقه تجزیه شده و تحت حکومت‌های مختلف اداره می‌شد. آغاز ایتالیایی که پایتخت آن رم است و پرچم سه‌رنگی مانند پرچم کشور ما دارد، به سال ۱۸۷۱ بازمی‌گردد. به‌این‌ترتیب رم، شهری است که سالیان دراز شاهد جدال و ناآرامی و آشوب بوده و حتی پس از وحدت، دوران سختی را تحت سلطه فاشیست‌ها پشت سر گذاشته است.
با توجه به چنین پیشینه‌ای، نویسندگان ایتالیایی‌ای هم که ما در ایران می‌شناسیم غالبا تمرکزشان بر سیاست و فاشیسم است؛ برای مثال لوییجی پیراندلو و اینیاتسیو سیلونه و دینو بوتزاتی که قدیمی‌ترند و ایتالو کالوینو و داریو فو و اومبترتو اکو که از درگذشتشان چندان نمی‌گذرد. حس زیباپسندی و خونگرمی و دلشادی و شاعرمسلکی حاکم بر مردم ایتالیا را نه در آثار این نویسندگان، که در خاطرات آنان که به این سرزمین سفر کرده‌اند می‌توان دریافت. عاشقان ایتالیا بسیارند. نویسندگانی چون جَن موریس، توماس مان، هنری جیمز و تیم پارکز از شور و تعلق خاطر به آن گفته‌اند. بعضی به یک کتاب بسنده کرده‌ و دیگرانی چون نورمن لوییس یا فرانسس مِیز فراتر رفته، در سه و چهار جلد از دیده‌ها و حس و حال‌شان نوشته‌اند.
در میان این افراد، آنتونی دُر، نویسنده آمریکایی، چند سالی پیش از آنکه جایزه پولیتزر را در سال ۲۰۱۵ دریافت کند، برنده جایزه رم، یکی از معتبرترین جوایز فرهنگستان هنر و ادب می‌شود. او یک سال اقامتش را در ایتالیا در کتاب «چهار فصل در رم» روایت می‌کند. از شهر بویزی در آیداهو به رم در ایتالیا می‌رود و با جهانی کاملا ناهمگون با آنچه می‌شناسد روبه‌رو می‌شود. دو هزار سال پیشینه، قدمت بناها، تاریخی‌بودن گوشه‌گوشه شهر مبهوتش می‌كند. از پنجره اتاقش به نقطه‌ای می‌نگرد که روزگاری گالیله در آنجا می‌ایستاده و امروز همان شهر با تمام کهنگی زنده، شلوغ، پرسروصدا و مملو از زندگی است. او با همسر و دوقلوهای چندماهه‌اش به آنجا آمده، اما هیچ چیز مانع او برای کشف رم نمی‌شود. کلیساها و میدان‌های بی‌شمار شهر را زیر پا می‌گذارد، به مغازه‌های کوچک محله‌ها سرک می‌کشد، از طعم پیتزا رمزگشایی می‌کند و با زبان ایتالیاییِ دست‌وپا شکسته می‌کوشد تا با مردم ارتباط نزدیک برقرار کند. تناقض‌های شهر به حیرتش وامی‌دارد و شگفت‌انگیز برایش حضور در رم در زمان درگذشت پاپ و تعیین جانشین او است. او هم‌زمان گیج است و متمرکز، نگران است و بذله‌گو، و همچون کودکی نوباوه مزه زندگی را از نو می‌چشد. چهار فصل در رم زندگی می‌کند، به رم دل می‌بازد، به زیبایی شیفتگی‌اش را بازگو می‌کند، و سرانجام در زمان وداع چنان ریز و درشت شهر را چکامه‌وار زمزمه می‌کند که می‌دانی قلبش را در رم جا می‌گذارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.