در گذار از زنبودگی
بار سنگین صلح جهانی بر دوش زنان
نیلوفر -حامدی
قریب به یک سال پیش، پس از نگارش گزارش تلخ قتل «رومینا اشرفی»، با واکنشهای متعددی از سوی مردم روبهرو شدم. اما بخشی از دیدگاهها که انگشت اتهام را به سمت مادر رومینا برده بودند، بیش از سایرین توجهم را جلب کرد. یک نفر، زیر ویدئوی پر از رنج و گریه و زاری مقابل در خانه رومینا برایم نوشته بود: «این مادر بیجا میکنه ضجه میزنه. اگه نگران حال اون دختر بیگناه و معصومش بود نباید میذاشت که دخترش وارد خونه بشه. اصلا نباید میذاشت دست اون مرد بهش برسه. اصلا نباید از چنین مردی بچهدار میشد!»، اما این تنها کامنتی نبود که مقصر فاجعه رخداده را مادر میدانست. نظرات واقعا جای تأمل داشت؛ «مادر خونهدار، وظیفش بچه بزرگکردنه». «بچه اول مادر رو میبینه و از اون یاد میگیره». «مادر بود و باید بچش رو از خطر دور میکرد. پس چرا مادر شده؟».
هفته گذشته روز جهانی مادر بود. مهناز افشار، بازیگر سابق سینمای ایران که حالا مدتی است در فرنگستان به سر میبرد، عکسی از خود و دخترش در اینستاگرام منتشر کرد و نوشت: «در وجود همه زنان یک مادر مهربان و دلسوز زندگی میکنه». آنها که چنین درباره وجود زنانه حرف میزنند، همواره بر گزارههایی تکیه میکنند که به «طبیعت انسان» اشاره دارد. مثلا میگویند، طبیعت زن همین است که مادری کند. مرتضی مردیها، نویسنده و مترجم ایرانی در کتاب «سیطره جنس» پرسش قابل توجهی را در همینباره مطرح میکند. او در جایی از کتاب مینویسد: «زنان تا به امروز در چنان وضعیت غیرطبیعی بودهاند که بیتردید طبیعتشان دستخوش تحریف گردیده و پوشیده مانده است. هیچکس نمیتواند با اطمینان بگوید که اگر طبیعت زن امکان مییافت تا مثل مردان مسیر خود را آزادانه انتخاب کند و اگر هیچ گرایش مصنوعی بر آن تحمیل نمیشد، مگر آنچه شرایط جامعه بشری اقتضا میکرد و در نتیجه بر هر دو جنس تحمیل میشد، در آن صورت آیا هیچ تفاوت مهمی، یا اصولا هیچ تفاوتی از نظر شخصیت و قابلیت میان زن و مرد موجود بود؟».
حتما مادر رومینا هم اشتباهاتی داشته است. شما یک انسان به من معرفی کنید که خطاکار نباشد. اما وقتی در یک فاجعه تلخ، یک قربانی 13 ساله وجود دارد که توسط پدرش، آن هم با داس به قتل رسیده، ذهن ما باید خیلی خلاق باشد که همه تقصیرها را به گوشهای بگذارد و مادر را گوشه رینگ ببرد، تنها به حکم اینکه مادر بوده و نباید اشتباه میکرده. آن هم زنی که احتمالا خودش قربانی هزاران کلیشه جنسیتی است که زندگی در یک روستای کوچک بر او تحمیل کرده و بعید است بهخوبی نسبت به حقوق خود آگاه باشد.
تاریخچه روز جهانی مادر به قرن نوزدهم برمیگردد. نخستین سالهای دهه ۱۸۵۰، «اَن ریوس جارویس»، انجمنهایی را با نام فعالیتهای روز مادر برای کمک به سربازان مجروح جنگی تشکیل داد. سالها بعد، «آنا» تلاشهای مادرش را ادامه داد تا بالاخره، دومین یکشنبه ماه می به نام روز مادر و با هدف افزایش نقش سیاسی زنان برای ایجاد صلح در جهان ثبت شد. راستش را بخواهید، من یکی که هدف این روز را هم درک نمیکنم و حس همدلی ندارم. چراکه دوباره وظیفه گلستانکردن جهان را بر گرده زنان میگذارد. به قول مهناز افشار، از زن میخواهد که با مادرانگی درون وجودش، مهربان باشد و دلسوزی کند؛ با این حال، روز مادر مبارک.
قریب به یک سال پیش، پس از نگارش گزارش تلخ قتل «رومینا اشرفی»، با واکنشهای متعددی از سوی مردم روبهرو شدم. اما بخشی از دیدگاهها که انگشت اتهام را به سمت مادر رومینا برده بودند، بیش از سایرین توجهم را جلب کرد. یک نفر، زیر ویدئوی پر از رنج و گریه و زاری مقابل در خانه رومینا برایم نوشته بود: «این مادر بیجا میکنه ضجه میزنه. اگه نگران حال اون دختر بیگناه و معصومش بود نباید میذاشت که دخترش وارد خونه بشه. اصلا نباید میذاشت دست اون مرد بهش برسه. اصلا نباید از چنین مردی بچهدار میشد!»، اما این تنها کامنتی نبود که مقصر فاجعه رخداده را مادر میدانست. نظرات واقعا جای تأمل داشت؛ «مادر خونهدار، وظیفش بچه بزرگکردنه». «بچه اول مادر رو میبینه و از اون یاد میگیره». «مادر بود و باید بچش رو از خطر دور میکرد. پس چرا مادر شده؟».
هفته گذشته روز جهانی مادر بود. مهناز افشار، بازیگر سابق سینمای ایران که حالا مدتی است در فرنگستان به سر میبرد، عکسی از خود و دخترش در اینستاگرام منتشر کرد و نوشت: «در وجود همه زنان یک مادر مهربان و دلسوز زندگی میکنه». آنها که چنین درباره وجود زنانه حرف میزنند، همواره بر گزارههایی تکیه میکنند که به «طبیعت انسان» اشاره دارد. مثلا میگویند، طبیعت زن همین است که مادری کند. مرتضی مردیها، نویسنده و مترجم ایرانی در کتاب «سیطره جنس» پرسش قابل توجهی را در همینباره مطرح میکند. او در جایی از کتاب مینویسد: «زنان تا به امروز در چنان وضعیت غیرطبیعی بودهاند که بیتردید طبیعتشان دستخوش تحریف گردیده و پوشیده مانده است. هیچکس نمیتواند با اطمینان بگوید که اگر طبیعت زن امکان مییافت تا مثل مردان مسیر خود را آزادانه انتخاب کند و اگر هیچ گرایش مصنوعی بر آن تحمیل نمیشد، مگر آنچه شرایط جامعه بشری اقتضا میکرد و در نتیجه بر هر دو جنس تحمیل میشد، در آن صورت آیا هیچ تفاوت مهمی، یا اصولا هیچ تفاوتی از نظر شخصیت و قابلیت میان زن و مرد موجود بود؟».
حتما مادر رومینا هم اشتباهاتی داشته است. شما یک انسان به من معرفی کنید که خطاکار نباشد. اما وقتی در یک فاجعه تلخ، یک قربانی 13 ساله وجود دارد که توسط پدرش، آن هم با داس به قتل رسیده، ذهن ما باید خیلی خلاق باشد که همه تقصیرها را به گوشهای بگذارد و مادر را گوشه رینگ ببرد، تنها به حکم اینکه مادر بوده و نباید اشتباه میکرده. آن هم زنی که احتمالا خودش قربانی هزاران کلیشه جنسیتی است که زندگی در یک روستای کوچک بر او تحمیل کرده و بعید است بهخوبی نسبت به حقوق خود آگاه باشد.
تاریخچه روز جهانی مادر به قرن نوزدهم برمیگردد. نخستین سالهای دهه ۱۸۵۰، «اَن ریوس جارویس»، انجمنهایی را با نام فعالیتهای روز مادر برای کمک به سربازان مجروح جنگی تشکیل داد. سالها بعد، «آنا» تلاشهای مادرش را ادامه داد تا بالاخره، دومین یکشنبه ماه می به نام روز مادر و با هدف افزایش نقش سیاسی زنان برای ایجاد صلح در جهان ثبت شد. راستش را بخواهید، من یکی که هدف این روز را هم درک نمیکنم و حس همدلی ندارم. چراکه دوباره وظیفه گلستانکردن جهان را بر گرده زنان میگذارد. به قول مهناز افشار، از زن میخواهد که با مادرانگی درون وجودش، مهربان باشد و دلسوزی کند؛ با این حال، روز مادر مبارک.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.