|

راهنمای سفر به روستای «فُرومد»

دیارِ سربداران

حمیدرضا محمدی: این‌بار می‌خواهیم به دیدار روستایی تاریخی در قومس قدیم برویم؛ «فرومد». نام فرومد چه در نوشتار و چه در گفتار مردم، تغییرات زیادی داشته و به صورت‌های گوناگونی نوشته شده است. احمد بهمنیار، مصحح کتاب «تاریخ بیهق» در ملحقاتی که به اصل کتاب افزوده، آورده است: «[فریومد] چون برگوید، نام بخشى از سبزوار است كه مركز آن نیز همین نام دارد، و قصبه فریومد در شانزده فرسخى شمال غربى سبزوار میان صدرآباد و مزینان واقع است، این نام را در فرهنگ‌ها به چندین وجه ضبط كرده‏‌اند، و از آن جمله است فرمد و فرهومد و فرومد و فرماد چون سرمد و سرگوبد، ونگوید و فرهاد، و در محاوره امروز فرومد و فریمد گویند، ابن یمین شاعر معروف از این قصبه بوده است». فرومد در جاده شاهرود به سبزوار قرار دارد. اگر 180 کیلومتر از شاهرود به طرف شرق بروید، فرومد در انتظارتان خواهد بود. از آنجا که در دامنه ارتفاعات میندر واقع شده، تابستان‌هایش معتدل و در زمستان هوایی نسبتا سرد دارد. گذشته فرومد به دوران پیش از اسلام باز می‌گردد که مهم‌ترین نشانه آن، ذکر نامش در مسیر جاده تاریخی ابریشم است. فرومد هم دو شخصیت بزرگ دارد که ابن یمین و شیخ حسن جوری هستند. در فرومد، هر محله به نام کوچه خوانده می‌شود که کوچه پشندو، کوچه بالا و کوچه جنو از این دست است. هرچند اگر به نام‌های دیگری نیز چون گازرگاه، قاله پسه سو، شه نشی، مفتاباد، سرسنگ، قال خیوو، سرحموم، سرآسیا و نصرتیه برخوردید، بدانید که اینها اسامی محله‌های کوچک‌تر فرومد است. از جمله بازی‌های مردم این روستا می‌توان به کشتی، هفت‌سنگ، الک دولک یا الک بازی، گوراس (شبیه کرکیت)، کبدی (زو) و نوعی رقص زنانه به نام ارهو اشاره کرد. حال می‌خواهیم به این روستا برویم تا ببینیم چه برای دیدن و لذت‌بردن دارد.
«جامع»ی سراسر آجرکاری و گچبری از عهد سلاجقه و ایلخانان مغول
یکی از نمودهای کهن‌بودن روستای فرومد، «مسجد جامع» آن است. بنایی شگفت که چشم هر بیننده‌ای را به حیرت وا می‌دارد. اگر به این روستا سفر کردید، یقین بدانید که عظمت این بنا چنان خواهد بود که ناخودآگاه برای دیدار از این مسجد خواهید رفت. گفته می‌شود مسجد جامع فرومد که به لحاظ معماری نیز جایگاهی ویژه دارد، روی بقایای یک آتشکده بنا شده است. این مسجد دو ایوانی، در مساحتی به اندازه 820 متر مربع ساخته شده و گچبری‌ها و آجرکاری‌هایش چشم‌نواز است. هرچند امروزه از آن جلال و شکوه گذشته خبری نیست. قدیمی‌ترین سندی که نشان از قدمت این مسجد دارد، به روایت ابوالحسن بیهقی معروف به «ابن فُندُق» از برگزاری نماز آدینه در شهرهای دیار بیهق در اواسط قرن ششم هجری دارد: «درین ناحیت در پانزده موضع نماز جمعه رفتی و خطبه: دیه جلین، قصبه سبزوار، خسروجرد، کسکن، سدیر، کراب، باشتین، نامن، دیوره، جشم، خسروآباد، مزینان، بهمن‌آباد، «فریومد» و ده بیشین، که امروزه در هشت موضع می‌رود».
دو چهره برجسته
کمتر روستایی را در ایران می‌توانید پیدا کنید که دو چهره برجسته، یکی در ادبیات و دیگری در تاریخ داشته باشد، اما روستای فرومد چنین ویژگی‌ای را دارد. «ابن یمین فریومدی» شاعر قطعه‌سرای اواخر قرن هفتم و هشتم هجری و «شیخ حسن جوری» از رهبران نهضت سربداران، هر دو از اهالی همین خطه هستند و مزارشان نیز در همین‌جا است.
نوشته‌اند که ابن یمین، مردی قانع و معتقد به بنیان‌های اخلاقی بوده است تا آنکه پس از 84 سال، در روز شنبه 8 جمادی‌الآخر 769 قمری در زادگاهش درگذشت. بر سنگ مزارش چنین حک کرده‌اند: «آرامگاه امیرفخرالدین محمد ابن یمین‌الدین متخلص به ابن یمین، شاعرى بوده است دانشمند، دوران زندگى را با کمال مناعت و وارستگى به پایان رسانده است. دیوان کامل او در جنگ سربداران از بین رفته و دیوان دیگرى تنظیم کرده که به جاى مانده است». دیوان اشعار ابن یمین را شادروان «سعید نفیسی» تصحیح کرد و دیباچه مبسوطی نیز به تاریخ «طهران/ 9 آبان 1318» بر آن نوشت و کتاب‌فروشی مروج در قطع رقعی و در حجم 284 صفحه آن را منتشر کرد.
شیخ حسن جوری هم در روستای جور از توابع نیشابور به دنیا آمد. پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی به سبزوار رفت و به حلقه پیروان و شاگردان شیخ خلیفه مازندرانی پیوست. او عالِمی از شیعیان اثنی‌عشری بود که با توسل به اصول این مذهب، در مقابل ظلم ظالمان به مبارزه می‌پرداخت. تا سرانجام حکم تکفیر شیخ خلیفه صادر شد و او را به دار آویختند. از این زمان بود که یاران او، گرد «شیخ حسن جوری» جمع شدند و جنبش سربداران شکل گرفت. او و یارانش در پی برابرى، برادرى و تعدیل ثروت بودند و می‌کوشیدند تا شیعه را در شهرهای تحت سیطره فکری‌شان، تثبیت كنند.
چگونه برویم؟
اگر اهل سفر ریلی باشید، بدانید که هر روز یک قطار اتوبوسی تندرو در ساعت 8 صبح به مقصد شاهرود می‌رود که چهار ساعت و نیم بعد در مقصد خواهید بود و بهای بلیت آن 13 هزار و 300 تومان است. اتوبوس‌سوارها هم بدانند که هر روز از ساعت 7 صبح تا 22، سرویس‌هایی از تعاونی یک پایانه مسافربری جنوب به طرف شاهرود می‌روند که باید برای سوارشدن به آنها 13 و 22 هزار تومان بپردازید.
از تهران تا فرومد چیزی حدود 560 کیلومتر است. اگر از پایتخت 404 کیلومتر مسیر تا شاهرود را طی کنید، فرومد در 180 کیلومتری شرق شاهرود، 105 کیلومتری شمال شرقی میامی و 22 کیلومتری غرب داورزن قرار گرفته است. پس از میامی، روستاهای عباس‌آباد، صدرآباد و کاهک را که طی کنید، باید وارد جاده فرعی شوید که به طرف فرومد می‌رود. فاصله کاهک تا فرومد حدود 18 کیلومتر است. راه دیگر هم آن است که هنگام ورود به صدرآباد، جاده فرعی منتهی به فیروزآباد و فرومد را وارد شوید. این مسیر هم از صدرآباد تا فرومد حدود 19 کیلومتر است. این مسیر، شما را از پایتخت پس از حدود 5:30 ساعت به فرومد می‌رساند.

حمیدرضا محمدی: این‌بار می‌خواهیم به دیدار روستایی تاریخی در قومس قدیم برویم؛ «فرومد». نام فرومد چه در نوشتار و چه در گفتار مردم، تغییرات زیادی داشته و به صورت‌های گوناگونی نوشته شده است. احمد بهمنیار، مصحح کتاب «تاریخ بیهق» در ملحقاتی که به اصل کتاب افزوده، آورده است: «[فریومد] چون برگوید، نام بخشى از سبزوار است كه مركز آن نیز همین نام دارد، و قصبه فریومد در شانزده فرسخى شمال غربى سبزوار میان صدرآباد و مزینان واقع است، این نام را در فرهنگ‌ها به چندین وجه ضبط كرده‏‌اند، و از آن جمله است فرمد و فرهومد و فرومد و فرماد چون سرمد و سرگوبد، ونگوید و فرهاد، و در محاوره امروز فرومد و فریمد گویند، ابن یمین شاعر معروف از این قصبه بوده است». فرومد در جاده شاهرود به سبزوار قرار دارد. اگر 180 کیلومتر از شاهرود به طرف شرق بروید، فرومد در انتظارتان خواهد بود. از آنجا که در دامنه ارتفاعات میندر واقع شده، تابستان‌هایش معتدل و در زمستان هوایی نسبتا سرد دارد. گذشته فرومد به دوران پیش از اسلام باز می‌گردد که مهم‌ترین نشانه آن، ذکر نامش در مسیر جاده تاریخی ابریشم است. فرومد هم دو شخصیت بزرگ دارد که ابن یمین و شیخ حسن جوری هستند. در فرومد، هر محله به نام کوچه خوانده می‌شود که کوچه پشندو، کوچه بالا و کوچه جنو از این دست است. هرچند اگر به نام‌های دیگری نیز چون گازرگاه، قاله پسه سو، شه نشی، مفتاباد، سرسنگ، قال خیوو، سرحموم، سرآسیا و نصرتیه برخوردید، بدانید که اینها اسامی محله‌های کوچک‌تر فرومد است. از جمله بازی‌های مردم این روستا می‌توان به کشتی، هفت‌سنگ، الک دولک یا الک بازی، گوراس (شبیه کرکیت)، کبدی (زو) و نوعی رقص زنانه به نام ارهو اشاره کرد. حال می‌خواهیم به این روستا برویم تا ببینیم چه برای دیدن و لذت‌بردن دارد.
«جامع»ی سراسر آجرکاری و گچبری از عهد سلاجقه و ایلخانان مغول
یکی از نمودهای کهن‌بودن روستای فرومد، «مسجد جامع» آن است. بنایی شگفت که چشم هر بیننده‌ای را به حیرت وا می‌دارد. اگر به این روستا سفر کردید، یقین بدانید که عظمت این بنا چنان خواهد بود که ناخودآگاه برای دیدار از این مسجد خواهید رفت. گفته می‌شود مسجد جامع فرومد که به لحاظ معماری نیز جایگاهی ویژه دارد، روی بقایای یک آتشکده بنا شده است. این مسجد دو ایوانی، در مساحتی به اندازه 820 متر مربع ساخته شده و گچبری‌ها و آجرکاری‌هایش چشم‌نواز است. هرچند امروزه از آن جلال و شکوه گذشته خبری نیست. قدیمی‌ترین سندی که نشان از قدمت این مسجد دارد، به روایت ابوالحسن بیهقی معروف به «ابن فُندُق» از برگزاری نماز آدینه در شهرهای دیار بیهق در اواسط قرن ششم هجری دارد: «درین ناحیت در پانزده موضع نماز جمعه رفتی و خطبه: دیه جلین، قصبه سبزوار، خسروجرد، کسکن، سدیر، کراب، باشتین، نامن، دیوره، جشم، خسروآباد، مزینان، بهمن‌آباد، «فریومد» و ده بیشین، که امروزه در هشت موضع می‌رود».
دو چهره برجسته
کمتر روستایی را در ایران می‌توانید پیدا کنید که دو چهره برجسته، یکی در ادبیات و دیگری در تاریخ داشته باشد، اما روستای فرومد چنین ویژگی‌ای را دارد. «ابن یمین فریومدی» شاعر قطعه‌سرای اواخر قرن هفتم و هشتم هجری و «شیخ حسن جوری» از رهبران نهضت سربداران، هر دو از اهالی همین خطه هستند و مزارشان نیز در همین‌جا است.
نوشته‌اند که ابن یمین، مردی قانع و معتقد به بنیان‌های اخلاقی بوده است تا آنکه پس از 84 سال، در روز شنبه 8 جمادی‌الآخر 769 قمری در زادگاهش درگذشت. بر سنگ مزارش چنین حک کرده‌اند: «آرامگاه امیرفخرالدین محمد ابن یمین‌الدین متخلص به ابن یمین، شاعرى بوده است دانشمند، دوران زندگى را با کمال مناعت و وارستگى به پایان رسانده است. دیوان کامل او در جنگ سربداران از بین رفته و دیوان دیگرى تنظیم کرده که به جاى مانده است». دیوان اشعار ابن یمین را شادروان «سعید نفیسی» تصحیح کرد و دیباچه مبسوطی نیز به تاریخ «طهران/ 9 آبان 1318» بر آن نوشت و کتاب‌فروشی مروج در قطع رقعی و در حجم 284 صفحه آن را منتشر کرد.
شیخ حسن جوری هم در روستای جور از توابع نیشابور به دنیا آمد. پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی به سبزوار رفت و به حلقه پیروان و شاگردان شیخ خلیفه مازندرانی پیوست. او عالِمی از شیعیان اثنی‌عشری بود که با توسل به اصول این مذهب، در مقابل ظلم ظالمان به مبارزه می‌پرداخت. تا سرانجام حکم تکفیر شیخ خلیفه صادر شد و او را به دار آویختند. از این زمان بود که یاران او، گرد «شیخ حسن جوری» جمع شدند و جنبش سربداران شکل گرفت. او و یارانش در پی برابرى، برادرى و تعدیل ثروت بودند و می‌کوشیدند تا شیعه را در شهرهای تحت سیطره فکری‌شان، تثبیت كنند.
چگونه برویم؟
اگر اهل سفر ریلی باشید، بدانید که هر روز یک قطار اتوبوسی تندرو در ساعت 8 صبح به مقصد شاهرود می‌رود که چهار ساعت و نیم بعد در مقصد خواهید بود و بهای بلیت آن 13 هزار و 300 تومان است. اتوبوس‌سوارها هم بدانند که هر روز از ساعت 7 صبح تا 22، سرویس‌هایی از تعاونی یک پایانه مسافربری جنوب به طرف شاهرود می‌روند که باید برای سوارشدن به آنها 13 و 22 هزار تومان بپردازید.
از تهران تا فرومد چیزی حدود 560 کیلومتر است. اگر از پایتخت 404 کیلومتر مسیر تا شاهرود را طی کنید، فرومد در 180 کیلومتری شرق شاهرود، 105 کیلومتری شمال شرقی میامی و 22 کیلومتری غرب داورزن قرار گرفته است. پس از میامی، روستاهای عباس‌آباد، صدرآباد و کاهک را که طی کنید، باید وارد جاده فرعی شوید که به طرف فرومد می‌رود. فاصله کاهک تا فرومد حدود 18 کیلومتر است. راه دیگر هم آن است که هنگام ورود به صدرآباد، جاده فرعی منتهی به فیروزآباد و فرومد را وارد شوید. این مسیر هم از صدرآباد تا فرومد حدود 19 کیلومتر است. این مسیر، شما را از پایتخت پس از حدود 5:30 ساعت به فرومد می‌رساند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.