|

«گنجينه معارف» تربيت

سیدفرید-قاسمی

محمدعلی تربیت (1292ق - 1318ش) فرهنگ‌پیشه‌ای سیاست‌گزین بود. با وجود اینكه نظام اداری، وقت او را بلعید اما كارنامۀ روزنامه‌نگارانه، كتاب‌شناسانه و پژوهشگرانۀ پرباروبرگی بر جای نهاد.
تدوین و نشر فهرست‌های سالانه كتاب‌های جاری/موجود در بازار، فهرست كتابخانه‌های تبریز و برخی كتابخانه‌های اروپا، عضو مؤسس و شورای سردبیری مجلۀ گنجینه فنون، سردبیر نشریه آزاد، ناشر و مدیر و سردبیر هفته‌نامه اتحاد، عضو تحریریه نشریه‌های كاوه و كمال، همكار قلمی نشریه‌های (تعلیم‌وتربیت، آینده، ارمغان، مهر و...)، بنیادگذار مؤسسه‌ها و انجمن‌های فرهنگی و آموزشی و كتابخانه‌هایی در تبریز و رشت، بخشی از زندگی حرفه‌ای ناموری است كه به سبب حافظه كم‌نظیر، وی را «كتابخانه سیار» می‌نامیدند. «زاد و بوم در جغرافیای ایران»، «ورقی از دفتر تاریخ مطبوعات ایرانی و فارسی»، «دانشمندان آذربایجان»، «تقویم تربیت»، «مشاهیر عالم با لوحه رنگین»، «كلمات قصار امیرالمؤمنین»، و تصحیح «رباعیات خیام»، «تاریخ جهانگشای نادری»، «درۀ نادری»، شماری از كتاب‌های اوست. «مقالات تربیت» را حسین محمدزاده صدیق و غلامرضا طباطبایی‌مجد گرد آوردند.
یكی از خدمات مطبوعاتی محمدعلی تربیت، انتشار ماهنامه گنجینه معارف چاپ تبریز در سال‌های 1301 و 1302 بود كه هشت شماره منتشر شد. در سرمقاله نخستین شماره مجله یاد‌شده ذیل «بیان مقصد» می‌خوانیم: «از تنور احساسات گرم آذربایجان {...} اخگر كوچكی به نام گنجینه معارف ساطع می‌شود. هرچند خاصیت معروف اخگرها سوزندگی و آتش‌افروزی است، ولی اخگر ما تنها پرتوبخشی و یگانه اثر آن تنویر عقول و افكار خواهد بود {...} گنجینه معارف كه مولود فكر و عشق ترقیات امروزه است از علوم جدیده و صنایع و قانون عصر حاضر بحث خواهد كرد...».
در دوره گنجینه معارف از «انشاء و منشیان پارسی»، «حكاكی در روی شیشه»، «جوان‌شدن پیر» تا «امانوئل كانت»، «علامت خضرا» و «معربات» چاپ‌كرده‌هایی می‌بینیم. «وصیت عجیب» و «عادت غریب» دو نمونه از كوتاه‌نویسی‌های این مجله است:
«یك نفر فرانسوی در پاریس وصیت نموده كه چراغ الكتریكی روی قبر او نصب نمایند و بیست روزنامه معتبر را وجه آبونه داده كه هر روز آورده و بر روی قبر او بگذارند تا مردم آمده مجانی روزنامه قرائت نمایند و تمام مخارج آن را تا مدت مدیدی خود در حال حیات پرداخته است».
«اهالی تاشكند بعد از خوردن پلو همیشه آب می‌خورند و جهت آن این است كه ایشان چنان خیال می‌كنند برنج كه در زراعت بسیار آب می‌خورد و در میان آب به عمل می‌آید پس برای هضم پخته آن نیز باید آب خورد».

محمدعلی تربیت (1292ق - 1318ش) فرهنگ‌پیشه‌ای سیاست‌گزین بود. با وجود اینكه نظام اداری، وقت او را بلعید اما كارنامۀ روزنامه‌نگارانه، كتاب‌شناسانه و پژوهشگرانۀ پرباروبرگی بر جای نهاد.
تدوین و نشر فهرست‌های سالانه كتاب‌های جاری/موجود در بازار، فهرست كتابخانه‌های تبریز و برخی كتابخانه‌های اروپا، عضو مؤسس و شورای سردبیری مجلۀ گنجینه فنون، سردبیر نشریه آزاد، ناشر و مدیر و سردبیر هفته‌نامه اتحاد، عضو تحریریه نشریه‌های كاوه و كمال، همكار قلمی نشریه‌های (تعلیم‌وتربیت، آینده، ارمغان، مهر و...)، بنیادگذار مؤسسه‌ها و انجمن‌های فرهنگی و آموزشی و كتابخانه‌هایی در تبریز و رشت، بخشی از زندگی حرفه‌ای ناموری است كه به سبب حافظه كم‌نظیر، وی را «كتابخانه سیار» می‌نامیدند. «زاد و بوم در جغرافیای ایران»، «ورقی از دفتر تاریخ مطبوعات ایرانی و فارسی»، «دانشمندان آذربایجان»، «تقویم تربیت»، «مشاهیر عالم با لوحه رنگین»، «كلمات قصار امیرالمؤمنین»، و تصحیح «رباعیات خیام»، «تاریخ جهانگشای نادری»، «درۀ نادری»، شماری از كتاب‌های اوست. «مقالات تربیت» را حسین محمدزاده صدیق و غلامرضا طباطبایی‌مجد گرد آوردند.
یكی از خدمات مطبوعاتی محمدعلی تربیت، انتشار ماهنامه گنجینه معارف چاپ تبریز در سال‌های 1301 و 1302 بود كه هشت شماره منتشر شد. در سرمقاله نخستین شماره مجله یاد‌شده ذیل «بیان مقصد» می‌خوانیم: «از تنور احساسات گرم آذربایجان {...} اخگر كوچكی به نام گنجینه معارف ساطع می‌شود. هرچند خاصیت معروف اخگرها سوزندگی و آتش‌افروزی است، ولی اخگر ما تنها پرتوبخشی و یگانه اثر آن تنویر عقول و افكار خواهد بود {...} گنجینه معارف كه مولود فكر و عشق ترقیات امروزه است از علوم جدیده و صنایع و قانون عصر حاضر بحث خواهد كرد...».
در دوره گنجینه معارف از «انشاء و منشیان پارسی»، «حكاكی در روی شیشه»، «جوان‌شدن پیر» تا «امانوئل كانت»، «علامت خضرا» و «معربات» چاپ‌كرده‌هایی می‌بینیم. «وصیت عجیب» و «عادت غریب» دو نمونه از كوتاه‌نویسی‌های این مجله است:
«یك نفر فرانسوی در پاریس وصیت نموده كه چراغ الكتریكی روی قبر او نصب نمایند و بیست روزنامه معتبر را وجه آبونه داده كه هر روز آورده و بر روی قبر او بگذارند تا مردم آمده مجانی روزنامه قرائت نمایند و تمام مخارج آن را تا مدت مدیدی خود در حال حیات پرداخته است».
«اهالی تاشكند بعد از خوردن پلو همیشه آب می‌خورند و جهت آن این است كه ایشان چنان خیال می‌كنند برنج كه در زراعت بسیار آب می‌خورد و در میان آب به عمل می‌آید پس برای هضم پخته آن نیز باید آب خورد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.