سرنوشت یک عابر پیاده
داوود پنهانی
من آدم پیادهرویهای طولانی توی تهران بودم. برای رفتن به محل کار، قدمزنان میرفتم. برای برگشتن به خانه قدم میزدم و برمیگشتم. برای خرید کتاب قدم میزدم، پیادهروی میکردم. برای رسیدن سر قرار با دوستان، پیادهروی میکردم. برای دیدن آسمان تهران پیادهروی میکردم. برای برگشتن از تجریش تا پارکوی تا ونک، پیادهروی میکردم. برای رسیدن به صف نان، پیاده میرفتم. من دائم راه میرفتم. در خواب راه میرفتم، در پیادهرو راه میرفتم، به سینما که میرفتم، پیاده میرفتم و این رفتار را هوشیارانه، سبک، به قاعده، منظم و همیشه انجام میدادم.
شهر در جدالِ تنازع برای بقا نبود، آرام بود و فصلهایش درست و بجا و بهموقع عوض میشدند. تأخیر نداشتند و پیادهروها توی هر فصل، حالت خاص خودشان را داشتند. از خشخش برگهای پاییز گرفته تا بوی عطر گلها به فصل بهار، میتوانستم رد چیزهای تازه را بگیرم و ببینم و لذت ببرم. اما شهر اینگونه نماند. حالت عوض کرد و در این تغییر حال، مدیران شهری بیشترین دخالت را داشتند. ما پیش از آنكه فرصت داشته باشیم در جریان این تغییرات قرار بگیریم، بدون آنكه فرصتی برای اظهار نظر درباره آن داشته باشیم، پیش از آنكه بتوانیم خود را با آن هماهنگ کنیم، به تهران جدید قدم نهادیم. تهرانی که بر خانههای تخریبشده در منطقه نواب بنا شد و با ساخت بزرگراهها و بزرگراهها و ساختمانها و پلها و برجها و برجها نمایی دیگر به خود گرفت و آنقدر گیج و کج و به هم ریخته شد که جایی برای پیادهروی توی پیادهروهای آن باقی نماند. اگر روزگاری میتوانستیم آرام و بیخیال و بدون هدف بهعنوان عابری پیاده در این شهر قدم بزنیم، اکنون سرنوشت شهر به جایی رسیده که میتوان با وامگیری از یکی از جملات والتر بنیامین چنین بنویسیم که شهر در برابرمان موضع گرفته، خود را
پشت ماسک پنهان کرده، برایمان دسیسه میچیند و جذبمان میکند تا آنقدر در چرخههایش پرسه بزنیم تا از پای درافتیم.
سرنوشت عابر پیادهبودن در این شهر، همین از پای درآمدن است. اینكه پیاده باشی و بخواهی در این حالت، در تهران پرسه بزنی، نه اینكه کاری نشدنی باشد، با ملال و اضطرابی همراه است که آلودگی هوا، آلودگی صوتی، عبور انواع خودرو، موتور و کاسبی و عابران عجولی که میروند تا از هم بگریزند، به آن دامن میزند. نتیجه منطقی پیوند این عناصر، چیزی جز جدایی عابر از پیادهرو و شهر از شهروند نیست. شهروندانی که روزگاری قرار بوده این شهر برای آنها بنا شود و اکنون به قاعده قانون نانوشته سود و سرمایه، چیزی از پیوند آنها با شهر و پیادهروهای آن باقی نمانده است. برنامههای مدیران این شهر با هر بهانهای که انجام شده، به فاصلهای دامن زده که شهر و شهروندان را از هم جدا کرده و جایی برای پیادهروی آرام باقی نگذاشته است.
اکنون سالهاست که من در تهران پیادهروی نمیکنم. یا چالهای در مسیر است، یا به خاطر ساخت ساختمانی، کنار پیادهرو نرده زدهاند، یا باید حواسم مدام به اطراف باشد که یك موتوری پروازکنان از چپ و راستم هجوم نیاورد، یا باید حواسم باشد که با بساط دستفروشی برخورد نکنم و هزار ماجرای دیگر. اکنون سالهاست که داخل ماشین مینشینم، به جلو خیره میشوم، ساعتها در ترافیک میمانم و سر نمیچرخانم تا به ویترین مغازهها نگاه کنم، به عابران نگاه کنم، به تغییر فصلها نگاه کنم، به بوی بهار فکر کنم، به رنگها نگاه کنم و به تهران. و برای این دیدن و شنیدن و بوییدن عطش داشته باشم.
من آدم پیادهرویهای طولانی توی تهران بودم. برای رفتن به محل کار، قدمزنان میرفتم. برای برگشتن به خانه قدم میزدم و برمیگشتم. برای خرید کتاب قدم میزدم، پیادهروی میکردم. برای رسیدن سر قرار با دوستان، پیادهروی میکردم. برای دیدن آسمان تهران پیادهروی میکردم. برای برگشتن از تجریش تا پارکوی تا ونک، پیادهروی میکردم. برای رسیدن به صف نان، پیاده میرفتم. من دائم راه میرفتم. در خواب راه میرفتم، در پیادهرو راه میرفتم، به سینما که میرفتم، پیاده میرفتم و این رفتار را هوشیارانه، سبک، به قاعده، منظم و همیشه انجام میدادم.
شهر در جدالِ تنازع برای بقا نبود، آرام بود و فصلهایش درست و بجا و بهموقع عوض میشدند. تأخیر نداشتند و پیادهروها توی هر فصل، حالت خاص خودشان را داشتند. از خشخش برگهای پاییز گرفته تا بوی عطر گلها به فصل بهار، میتوانستم رد چیزهای تازه را بگیرم و ببینم و لذت ببرم. اما شهر اینگونه نماند. حالت عوض کرد و در این تغییر حال، مدیران شهری بیشترین دخالت را داشتند. ما پیش از آنكه فرصت داشته باشیم در جریان این تغییرات قرار بگیریم، بدون آنكه فرصتی برای اظهار نظر درباره آن داشته باشیم، پیش از آنكه بتوانیم خود را با آن هماهنگ کنیم، به تهران جدید قدم نهادیم. تهرانی که بر خانههای تخریبشده در منطقه نواب بنا شد و با ساخت بزرگراهها و بزرگراهها و ساختمانها و پلها و برجها و برجها نمایی دیگر به خود گرفت و آنقدر گیج و کج و به هم ریخته شد که جایی برای پیادهروی توی پیادهروهای آن باقی نماند. اگر روزگاری میتوانستیم آرام و بیخیال و بدون هدف بهعنوان عابری پیاده در این شهر قدم بزنیم، اکنون سرنوشت شهر به جایی رسیده که میتوان با وامگیری از یکی از جملات والتر بنیامین چنین بنویسیم که شهر در برابرمان موضع گرفته، خود را
پشت ماسک پنهان کرده، برایمان دسیسه میچیند و جذبمان میکند تا آنقدر در چرخههایش پرسه بزنیم تا از پای درافتیم.
سرنوشت عابر پیادهبودن در این شهر، همین از پای درآمدن است. اینكه پیاده باشی و بخواهی در این حالت، در تهران پرسه بزنی، نه اینكه کاری نشدنی باشد، با ملال و اضطرابی همراه است که آلودگی هوا، آلودگی صوتی، عبور انواع خودرو، موتور و کاسبی و عابران عجولی که میروند تا از هم بگریزند، به آن دامن میزند. نتیجه منطقی پیوند این عناصر، چیزی جز جدایی عابر از پیادهرو و شهر از شهروند نیست. شهروندانی که روزگاری قرار بوده این شهر برای آنها بنا شود و اکنون به قاعده قانون نانوشته سود و سرمایه، چیزی از پیوند آنها با شهر و پیادهروهای آن باقی نمانده است. برنامههای مدیران این شهر با هر بهانهای که انجام شده، به فاصلهای دامن زده که شهر و شهروندان را از هم جدا کرده و جایی برای پیادهروی آرام باقی نگذاشته است.
اکنون سالهاست که من در تهران پیادهروی نمیکنم. یا چالهای در مسیر است، یا به خاطر ساخت ساختمانی، کنار پیادهرو نرده زدهاند، یا باید حواسم مدام به اطراف باشد که یك موتوری پروازکنان از چپ و راستم هجوم نیاورد، یا باید حواسم باشد که با بساط دستفروشی برخورد نکنم و هزار ماجرای دیگر. اکنون سالهاست که داخل ماشین مینشینم، به جلو خیره میشوم، ساعتها در ترافیک میمانم و سر نمیچرخانم تا به ویترین مغازهها نگاه کنم، به عابران نگاه کنم، به تغییر فصلها نگاه کنم، به بوی بهار فکر کنم، به رنگها نگاه کنم و به تهران. و برای این دیدن و شنیدن و بوییدن عطش داشته باشم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.