|

در گذار از زن‌بودگی

زن خانه‌دار بـیـکــار نیـست

نیلوفر حامدی

1. زنبیلش را که پر از خرت‌و‌پرت بود روی زمین گذاشت و همین‌طور که دسته‌های سبزی را وارسی می‌کرد به مرد فروشنده گفت: «یک کیلو سبزی خوردن درست و حسابی بهم بده. ریحونی که هفته پیش بهم دادی اصلا خوب نبود». این را گفت و دوباره سراغ زنبیلش رفت تا خریدها را مرتب کند. باید بین خرواری از حبوبات و میوه و مواد شوینده و خوراکی‌ها، جایی برای این یک کیلو سبزی هم پیدا می‌کرد. برای من که ناظر بودم، شکی نبود که هیچ جایی نیست. حتی برای یک دسته جعفری؛ زن اما با چابکی و زبردستی هرچه تمام‌تر، این کار را انجام داد، آن هم فقط در چند ثانیه. زنبیلِ چند ثانیه پیش، حالا نه‌تنها برای یک کیلو سبزی خوردن که برای چندین کیلو سبزی قورمه و کوکو هم جا داشت. به نشانه تحسین، لبخندی نثار زن کردم، او اما انگار که کار بی‌اهمیتی کرده باشد، بی‌اعتنا راهش را ادامه داد.

2. با یک دست فرمان ماشین را به دست گرفته بود و با دست دیگر موبایل را. وسط فریادهایش، با بی‌دقتی و عصبانیت دنده را هم عوض می‌کرد. بالاخره، وقتی صدای مسافرها درآمد، بدون خداحافظی تلفن را قطع کرد. انگار که طرف دعوایش ما مسافرها باشیم، شروع کرد بلندبلند با ما، خودش یا زن آن طرف خط تلفن حرف‌زدن: «از صبح تا شب تو این خیابونای پر از دود و دم رانندگی کن، با کَس و ناکَس دربیفت، برای چندرغاز منت این لکنته رو بکش، که آخر سر خانمی که برای خودش زیر کولر نشسته كلی حرف بارت کنه». راه زیادی تا مقصد مانده بود، ترجیح دادم سکوت را بشکنم. از راننده پرسیدم: «همسرتان خانه‌دار است؟» راننده، خوشحال از اینکه بالاخره یک نفر با او هم‌صحبت شده جواب داد: «آره بابا بیکاره». دوباره پرسیدم، خانه‌دار هستند یا بیکار که با تعجب گفت: «فرقش چیه؟»
3. «زیبا» یک‌سالی می‌شود که مربا و ترشی درست می‌کند و در اینستاگرام می‌فروشد. دقیقا همزمان با کرونا بود که فهمید می‌تواند درآمدی برای خودش داشته باشد. به نظرش دیر شروع کرده بود اما کارش گرفت. الان مشتری‌های ثابت خودش را دارد و می‌گوید بعد از 42 سال زندگی، حالا احساس مفید بودن می‌کند: «همین کارها را قبلا هم می‌کردم. برای شوهرم و بچه‌ها مربا و ترشی درست می‌کردم. به فکر پولش هم نبودم اما حالا بیشتر احساس مفید بودن می‌کنم. بالاخره برای خودم درآمد دارم و دیگر لازم نیست برای خرید کردن سراغ شوهرم بروم. دستم توی جیب خودم است».
4. شستن، پختن، زاییدن، تربیت‌کردن، تیمار کردن، تولید کردن، تمیز کردن؛ اینها بخشی از فعالیت‌های روزانه یک زن خانه‌دار است. زنی که خیلی‌ها، شبیه به همان آقای راننده تاکسی او را فردی بیکار می‌دانند. زنی که تمام روزهای سال را کار می‌کند، تعطیلات و مرخصی ندارد، بیمه و عیدی و سنوات به کارهایش تعلق نمی‌گیرد و حتی مزد مشخصی هم در کار نیست. هفته گذشته، 11 می، روز جهانی کارگر بود و چه کسانی‌ برای این روز، محق‌تر از نیمی از طبقه کارگران در خانه‌ها که محکوم به کار خانگی شدند؟ برای زنانی که از کودکی یاد گرفته‌اند که کار و شغل، ساحتی مردانه است و اگر در فضای خانه، کارها بر عهده تو بود، این حکم زنانگی، جزوی از فعالیت و تولید اجتماعی محسوب نمی‌شود. 11 می، شاید باید بلندگوی زنانی باشد که سال‌هاست محکوم به زندگی نه برای خودشان، بلکه برای دیگری شدند.

1. زنبیلش را که پر از خرت‌و‌پرت بود روی زمین گذاشت و همین‌طور که دسته‌های سبزی را وارسی می‌کرد به مرد فروشنده گفت: «یک کیلو سبزی خوردن درست و حسابی بهم بده. ریحونی که هفته پیش بهم دادی اصلا خوب نبود». این را گفت و دوباره سراغ زنبیلش رفت تا خریدها را مرتب کند. باید بین خرواری از حبوبات و میوه و مواد شوینده و خوراکی‌ها، جایی برای این یک کیلو سبزی هم پیدا می‌کرد. برای من که ناظر بودم، شکی نبود که هیچ جایی نیست. حتی برای یک دسته جعفری؛ زن اما با چابکی و زبردستی هرچه تمام‌تر، این کار را انجام داد، آن هم فقط در چند ثانیه. زنبیلِ چند ثانیه پیش، حالا نه‌تنها برای یک کیلو سبزی خوردن که برای چندین کیلو سبزی قورمه و کوکو هم جا داشت. به نشانه تحسین، لبخندی نثار زن کردم، او اما انگار که کار بی‌اهمیتی کرده باشد، بی‌اعتنا راهش را ادامه داد.

2. با یک دست فرمان ماشین را به دست گرفته بود و با دست دیگر موبایل را. وسط فریادهایش، با بی‌دقتی و عصبانیت دنده را هم عوض می‌کرد. بالاخره، وقتی صدای مسافرها درآمد، بدون خداحافظی تلفن را قطع کرد. انگار که طرف دعوایش ما مسافرها باشیم، شروع کرد بلندبلند با ما، خودش یا زن آن طرف خط تلفن حرف‌زدن: «از صبح تا شب تو این خیابونای پر از دود و دم رانندگی کن، با کَس و ناکَس دربیفت، برای چندرغاز منت این لکنته رو بکش، که آخر سر خانمی که برای خودش زیر کولر نشسته كلی حرف بارت کنه». راه زیادی تا مقصد مانده بود، ترجیح دادم سکوت را بشکنم. از راننده پرسیدم: «همسرتان خانه‌دار است؟» راننده، خوشحال از اینکه بالاخره یک نفر با او هم‌صحبت شده جواب داد: «آره بابا بیکاره». دوباره پرسیدم، خانه‌دار هستند یا بیکار که با تعجب گفت: «فرقش چیه؟»
3. «زیبا» یک‌سالی می‌شود که مربا و ترشی درست می‌کند و در اینستاگرام می‌فروشد. دقیقا همزمان با کرونا بود که فهمید می‌تواند درآمدی برای خودش داشته باشد. به نظرش دیر شروع کرده بود اما کارش گرفت. الان مشتری‌های ثابت خودش را دارد و می‌گوید بعد از 42 سال زندگی، حالا احساس مفید بودن می‌کند: «همین کارها را قبلا هم می‌کردم. برای شوهرم و بچه‌ها مربا و ترشی درست می‌کردم. به فکر پولش هم نبودم اما حالا بیشتر احساس مفید بودن می‌کنم. بالاخره برای خودم درآمد دارم و دیگر لازم نیست برای خرید کردن سراغ شوهرم بروم. دستم توی جیب خودم است».
4. شستن، پختن، زاییدن، تربیت‌کردن، تیمار کردن، تولید کردن، تمیز کردن؛ اینها بخشی از فعالیت‌های روزانه یک زن خانه‌دار است. زنی که خیلی‌ها، شبیه به همان آقای راننده تاکسی او را فردی بیکار می‌دانند. زنی که تمام روزهای سال را کار می‌کند، تعطیلات و مرخصی ندارد، بیمه و عیدی و سنوات به کارهایش تعلق نمی‌گیرد و حتی مزد مشخصی هم در کار نیست. هفته گذشته، 11 می، روز جهانی کارگر بود و چه کسانی‌ برای این روز، محق‌تر از نیمی از طبقه کارگران در خانه‌ها که محکوم به کار خانگی شدند؟ برای زنانی که از کودکی یاد گرفته‌اند که کار و شغل، ساحتی مردانه است و اگر در فضای خانه، کارها بر عهده تو بود، این حکم زنانگی، جزوی از فعالیت و تولید اجتماعی محسوب نمی‌شود. 11 می، شاید باید بلندگوی زنانی باشد که سال‌هاست محکوم به زندگی نه برای خودشان، بلکه برای دیگری شدند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.