|

کوکاکولا؛ از نوشیدنی تا فرهنگ

در حسرت اصالت...

راستش را بخواهید، داستان جلد این شماره «شنبه‌های شرق» از یک حسرت آغاز شد؛ حسرتی که حتما خیلی‌هایتان در آن با من شریکید و همیشه پیشِ خود گفته‌اید واقعا چه شد که این‌طور شد؟
داستان، به وادادگی در برابر تلاشی کهن، کلاسیک و البته مدام برای همسانی و یکدستی بر می‌گردد؛ تلاشی که نه‌فقط مستتر در یک نام یا بِرَند، که در یک خواست جهانی نهفته است. حتما می‌دانید که امروز سالروز روزی است که در آن «کوکاکولا» در ماه مه 1886، توسط دکتر جان پمبرتون، داروسازی اهل آتلانتا در ایالت جورجیا متولد شد. پمبرتون کمتر از دو سال پس از اختراع این نوشیدنی درگذشت و اندکی قبل از مرگ، فرمول آن را به تاجری به نام آسا کندلر فروخت. تاجری که خیلی زود، کوکاکولا را به نامی مشهور و معتبر در تمام کشورهای جهان بدل کرد.
نمی‌خواهم تاریخ کوکاکولا و دلایل موفقیت این برند جهانی را در اینجا با شما مرور کنم، می‌خواهم به همان حسرتم برگردم تا با هم ببینیم چگونه شد که این نوشیدنی، تمام گذشته، سنت غذایی و آن همه شور و ابتکار را در ما ایرانیان کُشت و ما را مصرف‌کننده صرفِ یک نوشیدنی کرد.
حتما شما بهتر از من می‌دانید که در طول تاریخ، شهرها و روستاهای ایران، هرکدام بنا به اقلیم و سنت خود، نوشیدنی‌های متنوعی برای خود داشتند و اساسا یکی از جاذبه‌های مناطق مختلف ایران، همین تنوع خوردنی‌ها و نوشیدنی‌های آن بود. آن‌قدر این تنوع زیاد بود که مردمان یک شهر، وقتی میهمان هم‌وطنان‌شان در شهری با فرهنگ و قومیتی دیگر می‌شدند، با چیزهایی مواجه می‌شدند که حتی نام آن را هم تاکنون نشنیده بودند و حالا شما خودتان را جای توریستی خارجی بگذارید که به کشوری با این همه تنوع غذایی می‌آید و چقدر ممکن است از این همه طعم و مزه، هیجان‌زده شود. امروز اما فکر می‌کنید اوضاع از چه قرار است؟ آیا فکر می‌کنید جز در خانه برخی سالخوردگانِ بومی، در جایی دیگر می‌توان سراغی از آن همه رنگ و بو و طعم و مزه‌ را گرفت؟ آیا باورتان می‌شود در بیشتر اقامتگاه‌هایی که عنوان «بوم‌گردی» را یدک می‌کشند، هیچ نشانی از این سنت کهن غذایی نیست؟ می‌دانید جایگزین آن همه تنوع چه شده است؟ کوکاکولا. در واقع در اینجا مقصر حتی کوکاکولا هم نیست، مقصر مایی هستیم که خلاقیت و اصالت را در خود کُشته‌ایم و هم‌گام با سیاست یکسان‌سازی جهانی، همه فروشنده محصولی شده‌ایم که می‌دانیم «فقط» خوشمزه است. از مدرن‌ترین رستوران شمال تهران تا دورافتاده‌ترین کافه‌‌رستوران فلان روستای ایران، تمام‌شان در یخچالشان یک کوکاکولا دارند تا در پاسخ به این پرسش‌تان که نوشیدنی چه دارید، سری بالا بگیرند و با پُز بگویند کوکاکولا. آن‌قدر همه ما بد کار کرده‌ایم که نمی‌دانیم پُزِ واقعی در همان نوشیدنی محلی است و خوراک بومی، نه‌تنها اُفت ندارد، که افتخاری بزرگ برای هر آن کسی است که آن را به میهمان خودش تعارف می‌کند. ما گاهی فراموش می‌کنیم اگر «رشت»، از سوی یونسکو به‌عنوان یکی از شهرهای خلاق غذا معرفی شده است، نه به دلیل پیتزا و ساندویچ و کوکا و پپسی، که دقیقا به دلیل حفظ و اشاعه آن همه غذای بومی با آن طعم و مزه فوق‌العاده است. در واقع نهادهای معتبرِ فرهنگی دنیا هم به «تفاوت» و «اصالت» احترام می‌گذارند نه «همسانی» و «یک‌شکلی». تنها می‌توان امیدوار بود که با فرهنگ‌سازی و ستایش تفاوت‌ها و اصالت‌ها، بار دیگر آن شکوهِ ازدست‌رفته بازگردد و جهانِ ما از یک‌شکلی و همسانی فاصله بگیرد.

راستش را بخواهید، داستان جلد این شماره «شنبه‌های شرق» از یک حسرت آغاز شد؛ حسرتی که حتما خیلی‌هایتان در آن با من شریکید و همیشه پیشِ خود گفته‌اید واقعا چه شد که این‌طور شد؟
داستان، به وادادگی در برابر تلاشی کهن، کلاسیک و البته مدام برای همسانی و یکدستی بر می‌گردد؛ تلاشی که نه‌فقط مستتر در یک نام یا بِرَند، که در یک خواست جهانی نهفته است. حتما می‌دانید که امروز سالروز روزی است که در آن «کوکاکولا» در ماه مه 1886، توسط دکتر جان پمبرتون، داروسازی اهل آتلانتا در ایالت جورجیا متولد شد. پمبرتون کمتر از دو سال پس از اختراع این نوشیدنی درگذشت و اندکی قبل از مرگ، فرمول آن را به تاجری به نام آسا کندلر فروخت. تاجری که خیلی زود، کوکاکولا را به نامی مشهور و معتبر در تمام کشورهای جهان بدل کرد.
نمی‌خواهم تاریخ کوکاکولا و دلایل موفقیت این برند جهانی را در اینجا با شما مرور کنم، می‌خواهم به همان حسرتم برگردم تا با هم ببینیم چگونه شد که این نوشیدنی، تمام گذشته، سنت غذایی و آن همه شور و ابتکار را در ما ایرانیان کُشت و ما را مصرف‌کننده صرفِ یک نوشیدنی کرد.
حتما شما بهتر از من می‌دانید که در طول تاریخ، شهرها و روستاهای ایران، هرکدام بنا به اقلیم و سنت خود، نوشیدنی‌های متنوعی برای خود داشتند و اساسا یکی از جاذبه‌های مناطق مختلف ایران، همین تنوع خوردنی‌ها و نوشیدنی‌های آن بود. آن‌قدر این تنوع زیاد بود که مردمان یک شهر، وقتی میهمان هم‌وطنان‌شان در شهری با فرهنگ و قومیتی دیگر می‌شدند، با چیزهایی مواجه می‌شدند که حتی نام آن را هم تاکنون نشنیده بودند و حالا شما خودتان را جای توریستی خارجی بگذارید که به کشوری با این همه تنوع غذایی می‌آید و چقدر ممکن است از این همه طعم و مزه، هیجان‌زده شود. امروز اما فکر می‌کنید اوضاع از چه قرار است؟ آیا فکر می‌کنید جز در خانه برخی سالخوردگانِ بومی، در جایی دیگر می‌توان سراغی از آن همه رنگ و بو و طعم و مزه‌ را گرفت؟ آیا باورتان می‌شود در بیشتر اقامتگاه‌هایی که عنوان «بوم‌گردی» را یدک می‌کشند، هیچ نشانی از این سنت کهن غذایی نیست؟ می‌دانید جایگزین آن همه تنوع چه شده است؟ کوکاکولا. در واقع در اینجا مقصر حتی کوکاکولا هم نیست، مقصر مایی هستیم که خلاقیت و اصالت را در خود کُشته‌ایم و هم‌گام با سیاست یکسان‌سازی جهانی، همه فروشنده محصولی شده‌ایم که می‌دانیم «فقط» خوشمزه است. از مدرن‌ترین رستوران شمال تهران تا دورافتاده‌ترین کافه‌‌رستوران فلان روستای ایران، تمام‌شان در یخچالشان یک کوکاکولا دارند تا در پاسخ به این پرسش‌تان که نوشیدنی چه دارید، سری بالا بگیرند و با پُز بگویند کوکاکولا. آن‌قدر همه ما بد کار کرده‌ایم که نمی‌دانیم پُزِ واقعی در همان نوشیدنی محلی است و خوراک بومی، نه‌تنها اُفت ندارد، که افتخاری بزرگ برای هر آن کسی است که آن را به میهمان خودش تعارف می‌کند. ما گاهی فراموش می‌کنیم اگر «رشت»، از سوی یونسکو به‌عنوان یکی از شهرهای خلاق غذا معرفی شده است، نه به دلیل پیتزا و ساندویچ و کوکا و پپسی، که دقیقا به دلیل حفظ و اشاعه آن همه غذای بومی با آن طعم و مزه فوق‌العاده است. در واقع نهادهای معتبرِ فرهنگی دنیا هم به «تفاوت» و «اصالت» احترام می‌گذارند نه «همسانی» و «یک‌شکلی». تنها می‌توان امیدوار بود که با فرهنگ‌سازی و ستایش تفاوت‌ها و اصالت‌ها، بار دیگر آن شکوهِ ازدست‌رفته بازگردد و جهانِ ما از یک‌شکلی و همسانی فاصله بگیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.