|

روایت حضور، روایت غیاب

داوود پنهانی

شهر و آدم‌ها، در جایی به هم می‌رسند. در کنار هم قرار می‌گیرند، همدیگر را تکمیل می‌کنند و آنگاه کلیتی واحد می‌سازند. در این کلیت واحد، ما تنها تماشاگر ساختمان‌ها، ماشین‌ها، قطارهای مترو یا بزرگراه و انبوه انسان‌هایی که مشغول حرکت‌اند، نیستیم. ما تماشاگر و در عین حال در معرض تماشاییم. ما محصول لبخندها و غم‌ها، افسوس‌ها، دریغ‌ها و پیروزی‌های کوچک و بزرگ و گاه شکست‌هایی هستیم که در این مجموعه اتفاق می‌افتد. ما راوی و روایت شده‌ایم و در مجموع هم، در پیوند با هم، جهان شهر را می‌سازیم. جهانی که با هر صبح آغاز می‌شود و در تراکمی غیر قابل وصف، به اوج خویش می‌رسد. با چالش‌ها، جدال‌ها و جاذبه‌های فریبنده‌ای که انسان‌ها می‌سازند و در معرض مصرف آنها قرار می‌گیرند. وقتی از شهر صحبت می‌کنیم، از خودمان و اطراف‌مان صحبت می‌کنیم. گاه به گونه‌ای که انگار بیرون از آن قرار گرفته‌ایم و چون تماشگری از دور آن را می‌نگریم و گاهی در بطن آن به مثابه جزئی از این مجموعه و به شکل انسانی که این کلیت از ما ساخته است. ما از شهر سخن می‌گوییم، از آوار غمناک روزهای تلخ و از شادی‌های آن. گاه در جدال با اطراف و گاه به مثابه انسانی که شیفته آن شده‌ایم. سخن‌گفتن از این کلیت، در ارجاع به جزئیاتی آغاز می‌شود که از آن به مثابه موضوعات روزمره یاد می‌کنیم. ما این جزئیات را می‌سازیم، ما بخشی از این جزئیاتیم، من در نسبت خود با دیگران به این جزئیات وارد می‌شوم. گاهی این جزئیات تبدیل به رفتار ما می‌شوند و گاه کنشی را می‌سازند که عرف شهرنشینی را تعیین می‌کند. از نسبت همسایه‌ها با هم تا قوانین محله و ناحیه و مناطق مختلف شهری. از نریختن زباله در خیابان تا خلق نمادهای مدرن شهری. همه در این پیکره واحد قرار می‌گیرند، در این عرصه دیده می‌شوند و همگی در کنار هم به پیوندی واحد می‌رسند. تصاویری که انگار مونتاژ شده‌اند تا بسازند و دوباره ساخته شوند. من از حکایت این تصاویر و رابطه‌ها، از پیوند آدم‌ها و جانشان در کلیت شهر باز می‌گردم تا برایتان از قدم‌زدن در پیاده‌رو تا ایستادن و خیره‌شدن به ویترین مغازه‌ها سخن بگویم. گاه همچون پرسه‌زنی تنها و گاه چون همراهی که دوشادوش‌تان در خیابان قدم می‌زند.
‌ شهر در این دیده‌شدن، همچنان که جایی برای تبدیل‌شدن به صحنه تکراری‌ترین رخدادها و رفتارهاست، می‌تواند جایی برای تجربیات تازه و اتفاقات نو باشد. از دل تار و پودهای به‌هم‌پیوسته که روزها و شب‌های ما در میان آنها شکل می‌گیرد و جایی برای تکراری‌ترین اتفاقات است، معناهای تازه شکل می‌گیرد. معناهایی که گاه پنهان می‌مانند و گاه شکلی تازه و نو به خود می‌گیرند. هر چهره‌ای که می‌بینیم، همچنان که می‌تواند یادآور چهره روز قبل باشد، می‌تواند اتفاقی تازه نیز باشد. این سخن «ایتالو کالوینو» نویسنده ایتالیایی در کتاب شهرهای نامرئی، یادآور این چهره از زندگی در شهر است: «به محض ورود به سرزمینی كه پایتخت آن ائوترپیا است، مسافر نه یك شهر، بلكه چندین شهر با ابعاد یكسان می‌بیند كه به یكدیگر بی‌شباهت نیستند و در نجدی گسترده و مواج پراكنده‌اند. ائوترپیا نه یكی از این شهرها، بلكه تمام آنهاست. اما مردم شهر تنها در یكی از آنها زندگی می‌كنند و بقیه خالی است و آن هم به تناوب. حال می‌گویم چطور: روزی كه ساكنان ائوترپیا حس كنند از خستگی رو به مرگ‌اند و دیگر هیچ‌كس شغلش را، پدر و مادرش را، خانه‌اش را، قرض‌هایش را، مردمی را كه باید سلام‌شان كند یا آنها به او سلامی كنند تحمل نكند، آن روز تمامی شهروندان تصمیم می‌گیرند به شهر همسایه نقل مكان كنند؛ شهری كه خالی و در انتظارشان است».
سخن‌گفتن از این شهر، همچنان که می‌تواند جذاب باشد، واجد عناصری است که گاه بی‌توجهی به هر کدام، باعث غیاب بخشی از جامعه‌ای می‌شود که در آن زندگی می‌کنند. توجه به تمام این عناصر از آدم‌ها و خیابان گرفته تا تابلوها و سردرها و انبوه تبلیغات، سخن‌گفتن از فضای سبز و درخت و آب و هوای شهر همه در دل این کلیت امکان‌پذیر است و اینجا تلاشی است برای رسیدن به آن نقطه. به جایی که شهر و آدم‌ها به هم می‌رسند و یکی می‌شوند. گاه حضور دارند و گاه غیاب آنها، موضوع سخن‌گفتن درباره‌شان می‌شود.

شهر و آدم‌ها، در جایی به هم می‌رسند. در کنار هم قرار می‌گیرند، همدیگر را تکمیل می‌کنند و آنگاه کلیتی واحد می‌سازند. در این کلیت واحد، ما تنها تماشاگر ساختمان‌ها، ماشین‌ها، قطارهای مترو یا بزرگراه و انبوه انسان‌هایی که مشغول حرکت‌اند، نیستیم. ما تماشاگر و در عین حال در معرض تماشاییم. ما محصول لبخندها و غم‌ها، افسوس‌ها، دریغ‌ها و پیروزی‌های کوچک و بزرگ و گاه شکست‌هایی هستیم که در این مجموعه اتفاق می‌افتد. ما راوی و روایت شده‌ایم و در مجموع هم، در پیوند با هم، جهان شهر را می‌سازیم. جهانی که با هر صبح آغاز می‌شود و در تراکمی غیر قابل وصف، به اوج خویش می‌رسد. با چالش‌ها، جدال‌ها و جاذبه‌های فریبنده‌ای که انسان‌ها می‌سازند و در معرض مصرف آنها قرار می‌گیرند. وقتی از شهر صحبت می‌کنیم، از خودمان و اطراف‌مان صحبت می‌کنیم. گاه به گونه‌ای که انگار بیرون از آن قرار گرفته‌ایم و چون تماشگری از دور آن را می‌نگریم و گاهی در بطن آن به مثابه جزئی از این مجموعه و به شکل انسانی که این کلیت از ما ساخته است. ما از شهر سخن می‌گوییم، از آوار غمناک روزهای تلخ و از شادی‌های آن. گاه در جدال با اطراف و گاه به مثابه انسانی که شیفته آن شده‌ایم. سخن‌گفتن از این کلیت، در ارجاع به جزئیاتی آغاز می‌شود که از آن به مثابه موضوعات روزمره یاد می‌کنیم. ما این جزئیات را می‌سازیم، ما بخشی از این جزئیاتیم، من در نسبت خود با دیگران به این جزئیات وارد می‌شوم. گاهی این جزئیات تبدیل به رفتار ما می‌شوند و گاه کنشی را می‌سازند که عرف شهرنشینی را تعیین می‌کند. از نسبت همسایه‌ها با هم تا قوانین محله و ناحیه و مناطق مختلف شهری. از نریختن زباله در خیابان تا خلق نمادهای مدرن شهری. همه در این پیکره واحد قرار می‌گیرند، در این عرصه دیده می‌شوند و همگی در کنار هم به پیوندی واحد می‌رسند. تصاویری که انگار مونتاژ شده‌اند تا بسازند و دوباره ساخته شوند. من از حکایت این تصاویر و رابطه‌ها، از پیوند آدم‌ها و جانشان در کلیت شهر باز می‌گردم تا برایتان از قدم‌زدن در پیاده‌رو تا ایستادن و خیره‌شدن به ویترین مغازه‌ها سخن بگویم. گاه همچون پرسه‌زنی تنها و گاه چون همراهی که دوشادوش‌تان در خیابان قدم می‌زند.
‌ شهر در این دیده‌شدن، همچنان که جایی برای تبدیل‌شدن به صحنه تکراری‌ترین رخدادها و رفتارهاست، می‌تواند جایی برای تجربیات تازه و اتفاقات نو باشد. از دل تار و پودهای به‌هم‌پیوسته که روزها و شب‌های ما در میان آنها شکل می‌گیرد و جایی برای تکراری‌ترین اتفاقات است، معناهای تازه شکل می‌گیرد. معناهایی که گاه پنهان می‌مانند و گاه شکلی تازه و نو به خود می‌گیرند. هر چهره‌ای که می‌بینیم، همچنان که می‌تواند یادآور چهره روز قبل باشد، می‌تواند اتفاقی تازه نیز باشد. این سخن «ایتالو کالوینو» نویسنده ایتالیایی در کتاب شهرهای نامرئی، یادآور این چهره از زندگی در شهر است: «به محض ورود به سرزمینی كه پایتخت آن ائوترپیا است، مسافر نه یك شهر، بلكه چندین شهر با ابعاد یكسان می‌بیند كه به یكدیگر بی‌شباهت نیستند و در نجدی گسترده و مواج پراكنده‌اند. ائوترپیا نه یكی از این شهرها، بلكه تمام آنهاست. اما مردم شهر تنها در یكی از آنها زندگی می‌كنند و بقیه خالی است و آن هم به تناوب. حال می‌گویم چطور: روزی كه ساكنان ائوترپیا حس كنند از خستگی رو به مرگ‌اند و دیگر هیچ‌كس شغلش را، پدر و مادرش را، خانه‌اش را، قرض‌هایش را، مردمی را كه باید سلام‌شان كند یا آنها به او سلامی كنند تحمل نكند، آن روز تمامی شهروندان تصمیم می‌گیرند به شهر همسایه نقل مكان كنند؛ شهری كه خالی و در انتظارشان است».
سخن‌گفتن از این شهر، همچنان که می‌تواند جذاب باشد، واجد عناصری است که گاه بی‌توجهی به هر کدام، باعث غیاب بخشی از جامعه‌ای می‌شود که در آن زندگی می‌کنند. توجه به تمام این عناصر از آدم‌ها و خیابان گرفته تا تابلوها و سردرها و انبوه تبلیغات، سخن‌گفتن از فضای سبز و درخت و آب و هوای شهر همه در دل این کلیت امکان‌پذیر است و اینجا تلاشی است برای رسیدن به آن نقطه. به جایی که شهر و آدم‌ها به هم می‌رسند و یکی می‌شوند. گاه حضور دارند و گاه غیاب آنها، موضوع سخن‌گفتن درباره‌شان می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.