|

درباره کارخانه‌ای که پای ماک‌های آمریکایی را به جاده‌های ایرانی باز کرد

ایران‌کاوه؛ میراث اصغر آهنگر

ریحانه یاسینی

خیابان پرازدحام قزوین در تهران، مرکز توزیع لوازم خودروهای سبک و سنگین است. در انتهای کوچه‌ باریکی در همین حوالی، یک سوله بزرگ ولی سوت‌وکور قرار گرفته ‌است. ساختمان اداری همان ابتدای کوچه است؛ سالنی نمور، خاک‌گرفته و پر از وسایل حسابداریِ قدیمی، با شمایل دهه‌های چهل و پنجاه. روی دیوار همین سالن،‌ چند عکس رنگی از گذشته نصب شده ‌است. در یکی از عکس‌ها، جمعیتی از کارگران و کارمندان در همین سالن گرداگرد یک کیک بزرگ تولد دور هم جمع شده‌اند، ‌همه کراوات‌زده و کت‌وشلوارهای اتوکشیده به تن، رو به دوربین لبخند می‌زنند. در مرکز عکس، مردی جاافتاده با کت‌وشلوار خاکستری، کراوات پهن و چهارشانه ایستاده ‌است. او اصغر قندچی، مؤسس کارخانه «ایران‌کاوه» است.

چیره‌دستی اصغر قندچی در دهه بیست، در همین جغرافیا که آن‌روزها به دروازه قزوین شناخته می‌شد، او را به «اصغر آهنگر» معروف کرده بود. اصغر آهنگر، نوجوانی 16ساله بود، اما برای خودش کارگاه شخصی راه انداخته بود. مهارتش را از سال‌های کودکی به دست‌‌ آورده بود که از مدرسه فرار می‌کرد تا مکانیکی و آهنگری یاد بگیرد. پدرش وکیل بود و آرزو داشت فرزندانش هم درس بخوانند و آنها را در قامت وکیلی کت‌وشلوارپوش تماشا کند، اما بیشتر از هفت کلاس، حریف اصغر برای درس‌خواندن نشده بود.
کارگاه کوچک خیابان قزوین، روبه‌روی کافه شکوفه
حوالی سال 1325، خودروهای زیادی در خیابان‌های شهرها وجود نداشت. مشتری‌های قندچی خاص بودند، او با دوچرخه سر کار می‌رفت و شورولت تعمیر می‌کرد. اما خودروهای کوچک سواری، به اندازه انگشتان بلند و پهن قندچی نبودند. او از استادکارهای آلمانی و روس که در کوران جنگ جهانی در تهران بودند، تعمیر ماشین‌های بزرگ و حتی موتورهای آسیاب و لوکوموتیو یاد گرفته بود.
دل‌بستگی او به آهن‌های سرد و بزرگ، کارگاه کوچکش را همزمان با پایان جنگ جهانی گرم کرد. زمانی‌که ماشین‌های اسقاطی آمریکایی مثل ماک، در هند، پاکستان و سنگاپور اوراق شده بودند؛ اصغر آهنگر، با دو دلال کار می‌کرد که از این کشورها قطعات ماشین‌ها را وارد می‌کردند، او هم از آنها می‌خرید و به قول خودش، روی ماشین‌های دیگر سوار می‌کرد.
کمی بعد، خودروهای باقیمانده از جنگ جهانی، سر از خرمشهر در آورد و بعد به تهران رسید و کارگاه کوچک او در خیابان قزوین، نزدیک سی‌متری و روبه‌روی کافه شکوفه، پررونق‌تر شد. اصغر آهنگر، به تعبیر خودش مثل یک پینه‌دوز، قطعه‌های مختلف را به هم وصله‌پینه می‌کرد و از دل آهن‌قراضه‌ها، چیزهای جدید خلق می‌کرد. او آهنگری می‌دانست، فلزات را می‌شناخت و قطعه ماشین‌های خارجی را نه‌تنها مونتاژ می‌کرد، که ارتقا هم می‌داد. قندچی در خاطره‌ای گفته بود: «قطعات زیربندی ماک را تغییر می‌‌‌‌‌دادم چون ما جاده درست در کشور نداشتیم و همگی خاکی بودند و خیلی وقت‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ زیربندی‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ آسیب می‌‌‌‌‌دید. به خاطر دارم که رادیاتورهای
کامیون‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ را بزرگ می‌‌‌‌‌کردم تا در جاده‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی آن زمان ایران جوش نیاورند یا حتی موتور را از این به آن می‌‌‌‌‌کردم، مثلا اگر یک موتور ماک 120 اسب بود، من 150 اسب روی آن می‌گذاشتم و تقویتش می‌کردم».
ایران‌کاوه؛ محصول عشق به تولید
آوازه اصغر آهنگر چنان در تهران پیچید، که اوایل دهه چهل، معاون وزیر اقتصاد پا به کارگاه او گذاشت. «رضا نیازمند»، معاون وزیر اقتصاد و رئیس سازمان گسترش و نوسازی صنایع، شش ماه فرصت داشت تا خودروی ایرانی بسازد و اگر نمی‌توانست، اخراج می‌شد. نماینده بنز به ایران آمده بود تا قرارداد ببندد، اما آنها به دنبال مونتاژ بودند، نه تولید، و نیازمند هم به همین دلیل با آنها دعوایش شده و قرارداد به‌هم خورده بود. اما محمدرضا پهلوی که در جریان همین مذاکره یک مرسدس لوکس هدیه گرفته بود، عصبانی شده و برای تولید خودروی ایرانی، به نیازمند اولتیماتوم داده بود. رضا نیازمند هم به محض آنکه پایش را در گاراژ قندچی گذاشت، فهمید که آدرس را درست آمده‌ است. قندچی در خاطرات خود هیجانِ نیازمند در بازدید از کارگاهش را چنین روایت کرده است: «گفتم بیایید یک چیز ویژه می‌‌‌‌‌خواهم به شما نشان دهم، بعد آقای نیازمند و همکارانش را بردم داخل سوله گاراژ و به آنها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ هیکل کامیونی (بدنه اسبی کامیون) را که با دست ساخته بودم نشان دادم؛ چهره آقای نیازمند در آن لحظه را هیچ‌وقت از یاد نمی‌برم، انگار همین حالا بود، آن‌قدر خوشحال شد که کم مانده بود من را بغل کند؛ بعد از دیدن گاراژ، نیازمند رفت و گفت که یکی، دو روز بعد بروم وزارت‌خانه. وقتی رفتم، پرسید اگر ما حمایت کنیم تو کارخانه تولید کامیون راه‌اندازی می‌‌‌‌‌کنی؟ من هم که عشق تولید بودم سریع گفتم بله».
حمایت‌های رضا نیازمند و علی‌نقی عالیخانی تا آنجا پیش رفت که اصغر قندچی، زمین‌هایی را در جاده کرج خرید، از ماک آمریکا مجوز گرفت و با تغییراتی که روی کامیون‌های آنها انجام می‌داد، تولید ماک در ایران را شروع کرد. اتاق ماشین و زیربندی‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ در ایران تولید می‌‌‌‌‌شد؛ موتور، گیربکس و دیفرانسیل را هم وارد و روی بدنه نصب می‌‌‌‌‌کرد. کارخانه «ایران‌کاوه» به این ترتیب تأسیس شد و کامیون‌های ماک به دل جاده‌های ایران زدند.
اصغر قندچی، سال 1396، دو سال پیش از مرگش با حسرت گفته بود: «شاید اگر تا الان کارخانه ادامه حیات داده بود، صددرصد تولید همین‌جا انجام می‌‌‌‌‌شد». در این گفت‌وگو با مجله آینده‌نگر، در 89 سالگی، وقتی خبرنگار جوانی از او پرسید که چرا نام «ایران‌کاوه» را انتخاب کردید؟ پیرمرد با غرور جواب داد: «ایران که بنده، جناب‌عالی و همه مردم کشورمان هستیم. کاوه را هم به خاطر کاوه آهنگر گذاشتم».
طوفان انقلاب
قندچی در روزهای ملتهب بهمن 57، آمریکا بود. او به شرکت ماک رفته بود تا چهار هزار سفارش قطعه را باطل کند. خیلی‌ها به او توصیه کردند که همانجا بماند و کار و زندگی‌اش را در آمریکا ادامه دهد. اما اصغر قندچی هم دل در گروی صنعت ایران داشت و هم داغ برادری که 16 آذر سال 1332 از دست داد، در دلش زبانه می‌کشید.
احمد قندچی، برادر کوچک‌تر او، یکی از سه دانشجویی بود که در جریان اعتراض به سفر ریچارد نیکسون به تهران، جانش را به گلوله حکومت پهلوی باخته بود.

مدیر و مؤسس کارخانه ایران‌ماک، به ایران بازگشت. او در آن زمان، دو هزار شغل ساخته بود. اگرچه در کوران انقلاب، تولید کاهش یافته بود اما قندچی به آینده دل‌خوش و امیدوار بود. او با جمعی از کارگرانش، در 10 اتوبوس، به دیدار امام خمینی رفتند. دیداری که خود چنین از آن روایت می‌کند: «من به امام خمینی گفتم که می‌‌‌‌‌خواهم سرمایه‌گذاری کنم و الان هم تعداد زیادی شغل ایجاد کرده‌ام. بعد از این حرف‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ امام خمینی گفتند که مالکیت در اسلام محترم است و ایجاد اشتغال و کارآفرینی بسیار مهم است و ثواب دارد و هرچقدر می‌‌‌‌‌خواهی سرمایه‌گذاری کن».
ایران‌کاوه‌، از موج اول ملی‌شدن کارخانه‌ها جان سالم به در برده بود که جنگ شد. قندچی در سال‌های نخست جنگ، ماشین‌های سنگین «تانکربر» می‌ساخت و از جبهه‌ها حمایت می‌کرد و بارها هم بنیاد شهید و ارتش، از خدمت‌های او با اهدای لوح تقدیر، تشکر کردند.
اما دیری نپایید که طوفان سال‌های ابتدای انقلاب، آرمان‌های آهنی قندچی را در هم کوبید. سال 1363، او را به وزارت صنایع سنگین فراخواندند و اعلام کردند که مالکیت و مدیریت کارخانه‌ات را فراموش کن.
اصغر قندچی طی سه دهه بیشتر از 40 هزار کامیون ساخت. او آن‌قدر کامیون ساخته بود که با قد و قامت سترگش، بیانی محکم و لحنی درست شبیه به راننده‌ کامیون‌هایی که در دل جاده روز را به شب می‌دوزند، پیدا کرده بود. اما با همه این‌ها در مصاحبه‌های مختلفی که در آخرین سال‌های زندگی‌اش انجام داد، هر بار خط خاطراتش به سال 1363 می‌رسید، غم خطوط چهره‌اش را برجسته‌تر می‌کرد، صدای بلندش آرام می‌شد، و حزن و حسرت با تمام واژه‌هایش می‌آمیخت: «به من گفتند کارخانه از حالا به بعد تحت پوشش سازمان گسترش و نوسازی صنایع قرار دارد و یک نفر را به عنوان مدیر آنجا گذاشتند. من اصلا نمی‌دانستم که چه کاری باید انجام بدهم و دردم را به چه کسی بگویم؛ انگار فرزندم را گرفته بودند. من دیگر هیچ‌وقت نتوانستم کارخانه بروم، دلم نبود. نه، دیگر هیچ‌وقت نتوانستم بروم، دلم نبود، آنها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ فرزندم را گرفتند».
خفته در گور
«ایران‌کاوه»، فرزند اصغر قندچی به‌سرعت به «سایپا دیزل» تبدیل شد. از تمام آن تشکیلات، یک گاراژ و ساختمان اداری در خیابان قزوین متعلق به خودش باقی ماند. قندچی و راننده‌اش نه سال‌ها، که چندین دهه به‌تنهایی در این سالن حاضر می‌شدند و صبح را به شب می‌رساندند.
پشت سالن اداری، سوله عظیمی پنهان است که زمانی خط تولید بوده‌‌ است. این‌روزها، مقابل در ورودی سوله، جنازه چند ماک قدیمی به حال خود رها شده ‌است. داخل سوله،‌ مملو از قطعات کامیون،‌ وسایل مستهلک کارخانه و انبوهی ابزار بدون کاربرد است. سقف سوله در چند جایی شکسته و نور آفتاب، بی‌مهابا از میان آنها به درون محیط سرد و سیاه خط تولید قدیمی، می‌خزد. نور با بی‌رحمی به جاهایی می‌تابد که در روشنایی، غم بیشتری را نمایش می‌دهند. انگار در محیط یک گالری، آرتیستی نور موضعی را با مهارت به مخلوق هنری خودش تابانده ‌باشد. انتهای سوله، روشن است. به حیاطی باز می‌شود که انتهای آن پیدا نیست. گاراژ قدیمی ایران‌کاوه در همین حیاط واقع بوده‌ است. خیابان باریکی از وسط حیاط می‌گذرد و دو طرف آن بازهم پر از قطعات کامیون است.
مرحوم قندچی که در سال 1307 به دنیا آمده بود، تا چند روز پیش از آنکه در هفتم مرداد 1398، خاک سرد، بدنش را بپوشاند؛ هر روز صبح چند ساعتی روی صندلی فلزی در مجاورت همین حیاط می‌نشست و به این خیابان، کامیون‌ها و قطعات سنگین و عظیم فلز و آهن چشم می‌دوخت.
یکی از آخرین روزهایی که لبخندی از ته دل زد، در جریان یک مصاحبه تصویری بود؛ زمانی‌که صدای روشن‌شدن یک کامیون فرسوده، در حیاط پیچید.
حالا، در سال 1400، ماک‌های پیری که او ساخته بود، هنوز در جاده‌ها می‌تازند و تن پیر اصغر آهنگر پس از هفتاد سال آهنگری و صنعتگری، در گور خفته ‌است.

خیابان پرازدحام قزوین در تهران، مرکز توزیع لوازم خودروهای سبک و سنگین است. در انتهای کوچه‌ باریکی در همین حوالی، یک سوله بزرگ ولی سوت‌وکور قرار گرفته ‌است. ساختمان اداری همان ابتدای کوچه است؛ سالنی نمور، خاک‌گرفته و پر از وسایل حسابداریِ قدیمی، با شمایل دهه‌های چهل و پنجاه. روی دیوار همین سالن،‌ چند عکس رنگی از گذشته نصب شده ‌است. در یکی از عکس‌ها، جمعیتی از کارگران و کارمندان در همین سالن گرداگرد یک کیک بزرگ تولد دور هم جمع شده‌اند، ‌همه کراوات‌زده و کت‌وشلوارهای اتوکشیده به تن، رو به دوربین لبخند می‌زنند. در مرکز عکس، مردی جاافتاده با کت‌وشلوار خاکستری، کراوات پهن و چهارشانه ایستاده ‌است. او اصغر قندچی، مؤسس کارخانه «ایران‌کاوه» است.

چیره‌دستی اصغر قندچی در دهه بیست، در همین جغرافیا که آن‌روزها به دروازه قزوین شناخته می‌شد، او را به «اصغر آهنگر» معروف کرده بود. اصغر آهنگر، نوجوانی 16ساله بود، اما برای خودش کارگاه شخصی راه انداخته بود. مهارتش را از سال‌های کودکی به دست‌‌ آورده بود که از مدرسه فرار می‌کرد تا مکانیکی و آهنگری یاد بگیرد. پدرش وکیل بود و آرزو داشت فرزندانش هم درس بخوانند و آنها را در قامت وکیلی کت‌وشلوارپوش تماشا کند، اما بیشتر از هفت کلاس، حریف اصغر برای درس‌خواندن نشده بود.
کارگاه کوچک خیابان قزوین، روبه‌روی کافه شکوفه
حوالی سال 1325، خودروهای زیادی در خیابان‌های شهرها وجود نداشت. مشتری‌های قندچی خاص بودند، او با دوچرخه سر کار می‌رفت و شورولت تعمیر می‌کرد. اما خودروهای کوچک سواری، به اندازه انگشتان بلند و پهن قندچی نبودند. او از استادکارهای آلمانی و روس که در کوران جنگ جهانی در تهران بودند، تعمیر ماشین‌های بزرگ و حتی موتورهای آسیاب و لوکوموتیو یاد گرفته بود.
دل‌بستگی او به آهن‌های سرد و بزرگ، کارگاه کوچکش را همزمان با پایان جنگ جهانی گرم کرد. زمانی‌که ماشین‌های اسقاطی آمریکایی مثل ماک، در هند، پاکستان و سنگاپور اوراق شده بودند؛ اصغر آهنگر، با دو دلال کار می‌کرد که از این کشورها قطعات ماشین‌ها را وارد می‌کردند، او هم از آنها می‌خرید و به قول خودش، روی ماشین‌های دیگر سوار می‌کرد.
کمی بعد، خودروهای باقیمانده از جنگ جهانی، سر از خرمشهر در آورد و بعد به تهران رسید و کارگاه کوچک او در خیابان قزوین، نزدیک سی‌متری و روبه‌روی کافه شکوفه، پررونق‌تر شد. اصغر آهنگر، به تعبیر خودش مثل یک پینه‌دوز، قطعه‌های مختلف را به هم وصله‌پینه می‌کرد و از دل آهن‌قراضه‌ها، چیزهای جدید خلق می‌کرد. او آهنگری می‌دانست، فلزات را می‌شناخت و قطعه ماشین‌های خارجی را نه‌تنها مونتاژ می‌کرد، که ارتقا هم می‌داد. قندچی در خاطره‌ای گفته بود: «قطعات زیربندی ماک را تغییر می‌‌‌‌‌دادم چون ما جاده درست در کشور نداشتیم و همگی خاکی بودند و خیلی وقت‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ زیربندی‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ آسیب می‌‌‌‌‌دید. به خاطر دارم که رادیاتورهای
کامیون‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ را بزرگ می‌‌‌‌‌کردم تا در جاده‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی آن زمان ایران جوش نیاورند یا حتی موتور را از این به آن می‌‌‌‌‌کردم، مثلا اگر یک موتور ماک 120 اسب بود، من 150 اسب روی آن می‌گذاشتم و تقویتش می‌کردم».
ایران‌کاوه؛ محصول عشق به تولید
آوازه اصغر آهنگر چنان در تهران پیچید، که اوایل دهه چهل، معاون وزیر اقتصاد پا به کارگاه او گذاشت. «رضا نیازمند»، معاون وزیر اقتصاد و رئیس سازمان گسترش و نوسازی صنایع، شش ماه فرصت داشت تا خودروی ایرانی بسازد و اگر نمی‌توانست، اخراج می‌شد. نماینده بنز به ایران آمده بود تا قرارداد ببندد، اما آنها به دنبال مونتاژ بودند، نه تولید، و نیازمند هم به همین دلیل با آنها دعوایش شده و قرارداد به‌هم خورده بود. اما محمدرضا پهلوی که در جریان همین مذاکره یک مرسدس لوکس هدیه گرفته بود، عصبانی شده و برای تولید خودروی ایرانی، به نیازمند اولتیماتوم داده بود. رضا نیازمند هم به محض آنکه پایش را در گاراژ قندچی گذاشت، فهمید که آدرس را درست آمده‌ است. قندچی در خاطرات خود هیجانِ نیازمند در بازدید از کارگاهش را چنین روایت کرده است: «گفتم بیایید یک چیز ویژه می‌‌‌‌‌خواهم به شما نشان دهم، بعد آقای نیازمند و همکارانش را بردم داخل سوله گاراژ و به آنها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ هیکل کامیونی (بدنه اسبی کامیون) را که با دست ساخته بودم نشان دادم؛ چهره آقای نیازمند در آن لحظه را هیچ‌وقت از یاد نمی‌برم، انگار همین حالا بود، آن‌قدر خوشحال شد که کم مانده بود من را بغل کند؛ بعد از دیدن گاراژ، نیازمند رفت و گفت که یکی، دو روز بعد بروم وزارت‌خانه. وقتی رفتم، پرسید اگر ما حمایت کنیم تو کارخانه تولید کامیون راه‌اندازی می‌‌‌‌‌کنی؟ من هم که عشق تولید بودم سریع گفتم بله».
حمایت‌های رضا نیازمند و علی‌نقی عالیخانی تا آنجا پیش رفت که اصغر قندچی، زمین‌هایی را در جاده کرج خرید، از ماک آمریکا مجوز گرفت و با تغییراتی که روی کامیون‌های آنها انجام می‌داد، تولید ماک در ایران را شروع کرد. اتاق ماشین و زیربندی‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ در ایران تولید می‌‌‌‌‌شد؛ موتور، گیربکس و دیفرانسیل را هم وارد و روی بدنه نصب می‌‌‌‌‌کرد. کارخانه «ایران‌کاوه» به این ترتیب تأسیس شد و کامیون‌های ماک به دل جاده‌های ایران زدند.
اصغر قندچی، سال 1396، دو سال پیش از مرگش با حسرت گفته بود: «شاید اگر تا الان کارخانه ادامه حیات داده بود، صددرصد تولید همین‌جا انجام می‌‌‌‌‌شد». در این گفت‌وگو با مجله آینده‌نگر، در 89 سالگی، وقتی خبرنگار جوانی از او پرسید که چرا نام «ایران‌کاوه» را انتخاب کردید؟ پیرمرد با غرور جواب داد: «ایران که بنده، جناب‌عالی و همه مردم کشورمان هستیم. کاوه را هم به خاطر کاوه آهنگر گذاشتم».
طوفان انقلاب
قندچی در روزهای ملتهب بهمن 57، آمریکا بود. او به شرکت ماک رفته بود تا چهار هزار سفارش قطعه را باطل کند. خیلی‌ها به او توصیه کردند که همانجا بماند و کار و زندگی‌اش را در آمریکا ادامه دهد. اما اصغر قندچی هم دل در گروی صنعت ایران داشت و هم داغ برادری که 16 آذر سال 1332 از دست داد، در دلش زبانه می‌کشید.
احمد قندچی، برادر کوچک‌تر او، یکی از سه دانشجویی بود که در جریان اعتراض به سفر ریچارد نیکسون به تهران، جانش را به گلوله حکومت پهلوی باخته بود.

مدیر و مؤسس کارخانه ایران‌ماک، به ایران بازگشت. او در آن زمان، دو هزار شغل ساخته بود. اگرچه در کوران انقلاب، تولید کاهش یافته بود اما قندچی به آینده دل‌خوش و امیدوار بود. او با جمعی از کارگرانش، در 10 اتوبوس، به دیدار امام خمینی رفتند. دیداری که خود چنین از آن روایت می‌کند: «من به امام خمینی گفتم که می‌‌‌‌‌خواهم سرمایه‌گذاری کنم و الان هم تعداد زیادی شغل ایجاد کرده‌ام. بعد از این حرف‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ امام خمینی گفتند که مالکیت در اسلام محترم است و ایجاد اشتغال و کارآفرینی بسیار مهم است و ثواب دارد و هرچقدر می‌‌‌‌‌خواهی سرمایه‌گذاری کن».
ایران‌کاوه‌، از موج اول ملی‌شدن کارخانه‌ها جان سالم به در برده بود که جنگ شد. قندچی در سال‌های نخست جنگ، ماشین‌های سنگین «تانکربر» می‌ساخت و از جبهه‌ها حمایت می‌کرد و بارها هم بنیاد شهید و ارتش، از خدمت‌های او با اهدای لوح تقدیر، تشکر کردند.
اما دیری نپایید که طوفان سال‌های ابتدای انقلاب، آرمان‌های آهنی قندچی را در هم کوبید. سال 1363، او را به وزارت صنایع سنگین فراخواندند و اعلام کردند که مالکیت و مدیریت کارخانه‌ات را فراموش کن.
اصغر قندچی طی سه دهه بیشتر از 40 هزار کامیون ساخت. او آن‌قدر کامیون ساخته بود که با قد و قامت سترگش، بیانی محکم و لحنی درست شبیه به راننده‌ کامیون‌هایی که در دل جاده روز را به شب می‌دوزند، پیدا کرده بود. اما با همه این‌ها در مصاحبه‌های مختلفی که در آخرین سال‌های زندگی‌اش انجام داد، هر بار خط خاطراتش به سال 1363 می‌رسید، غم خطوط چهره‌اش را برجسته‌تر می‌کرد، صدای بلندش آرام می‌شد، و حزن و حسرت با تمام واژه‌هایش می‌آمیخت: «به من گفتند کارخانه از حالا به بعد تحت پوشش سازمان گسترش و نوسازی صنایع قرار دارد و یک نفر را به عنوان مدیر آنجا گذاشتند. من اصلا نمی‌دانستم که چه کاری باید انجام بدهم و دردم را به چه کسی بگویم؛ انگار فرزندم را گرفته بودند. من دیگر هیچ‌وقت نتوانستم کارخانه بروم، دلم نبود. نه، دیگر هیچ‌وقت نتوانستم بروم، دلم نبود، آنها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ فرزندم را گرفتند».
خفته در گور
«ایران‌کاوه»، فرزند اصغر قندچی به‌سرعت به «سایپا دیزل» تبدیل شد. از تمام آن تشکیلات، یک گاراژ و ساختمان اداری در خیابان قزوین متعلق به خودش باقی ماند. قندچی و راننده‌اش نه سال‌ها، که چندین دهه به‌تنهایی در این سالن حاضر می‌شدند و صبح را به شب می‌رساندند.
پشت سالن اداری، سوله عظیمی پنهان است که زمانی خط تولید بوده‌‌ است. این‌روزها، مقابل در ورودی سوله، جنازه چند ماک قدیمی به حال خود رها شده ‌است. داخل سوله،‌ مملو از قطعات کامیون،‌ وسایل مستهلک کارخانه و انبوهی ابزار بدون کاربرد است. سقف سوله در چند جایی شکسته و نور آفتاب، بی‌مهابا از میان آنها به درون محیط سرد و سیاه خط تولید قدیمی، می‌خزد. نور با بی‌رحمی به جاهایی می‌تابد که در روشنایی، غم بیشتری را نمایش می‌دهند. انگار در محیط یک گالری، آرتیستی نور موضعی را با مهارت به مخلوق هنری خودش تابانده ‌باشد. انتهای سوله، روشن است. به حیاطی باز می‌شود که انتهای آن پیدا نیست. گاراژ قدیمی ایران‌کاوه در همین حیاط واقع بوده‌ است. خیابان باریکی از وسط حیاط می‌گذرد و دو طرف آن بازهم پر از قطعات کامیون است.
مرحوم قندچی که در سال 1307 به دنیا آمده بود، تا چند روز پیش از آنکه در هفتم مرداد 1398، خاک سرد، بدنش را بپوشاند؛ هر روز صبح چند ساعتی روی صندلی فلزی در مجاورت همین حیاط می‌نشست و به این خیابان، کامیون‌ها و قطعات سنگین و عظیم فلز و آهن چشم می‌دوخت.
یکی از آخرین روزهایی که لبخندی از ته دل زد، در جریان یک مصاحبه تصویری بود؛ زمانی‌که صدای روشن‌شدن یک کامیون فرسوده، در حیاط پیچید.
حالا، در سال 1400، ماک‌های پیری که او ساخته بود، هنوز در جاده‌ها می‌تازند و تن پیر اصغر آهنگر پس از هفتاد سال آهنگری و صنعتگری، در گور خفته ‌است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.