|

«سیمین دانشور» اگر بود، هشتم اردیبهشت، صدساله شده بود

سیمینِ آلِ قلم

یاد بعضی نفرات

روشنم می‌دارد.
...
قوتم می‌بخشد،
راه می‌اندازد،
و اجاقِ کهنِ سردِ سرایم
گرم می‌‌آید از گرمیِ عالی‌دم‌شان.
نام بعضی نفرات
رزق روحم شده است.
وقت هر دل‌تنگی
سوی‌شان دارم دست
جرئتم می‌بخشد
روشنم می‌دارد.
نیما یوشیج

برای من «سیمین دانشور» همیشه اولین بود. این بخت بلند را داشتم که از نوجوانی به برکت جلال به خانه آنها بروم و بر خوان مهر و محبت آن‌دو بنشینم و بهره‌ها ببرم تا واپسین روزهای حیات سیمین.
سیمین اولین بود. شاگرد اول دبیرستان‌های سراسر کشور، نخستین بانوی داستان‌نویس ایرانی، نخستین بانوی دکترای ادبیات فارسی و نخستین رئیس کانون نویسندگان ایران... اما در چهره مهربان او همیشه سه سیما برجسته بود. هرچند او را بیشتر با سووشون می‌شناسند اما از یاد نباید برد که در داستان‌های کوتاه هم وی سرآمد بود. این بخت را داشتم که قبل از انقلاب مجموعه داستان‌های کوتاه او با نام «شهری چون بهشت» با نقش زیبای هنرمند گرامی زنده‌یاد نفیسه ریاحی، همکارم در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و خویشاوند بانو سیمین را نشر دهم. با رخصتِ سیمین این کتاب را به ایتالیایی ترجمه کرده و امید دارم که چاپ شود. گذشته از آن سیمای دیگر سیمین، مترجمی تواناست که کتاب‎‌های بسیاری را از انگلیسی به فارسی برگرداند و هرکدام نمونه‌ای است یگانه؛ ازجمله کتاب «چهل طوطی» است، تنها کتاب مشترک ترجمه وی با جلال با طرح‌های ماندنی اردشیر محصص. سیمای سوم سیمین، سیمای استاد ممتاز دانشگاهی است. بانویی که سالیان فراوان در زمینه باستان‌شناسی و هنر در دانشگاه تهران تدریس می‌کرد و انبوه شاگردان پروانه‌وار گرد شمع وجودش جمع می‌شدند.
اما گذشته از این سه سیما، برای من و دیگر دوستان همیشه چون مادری مهربان، غمخوار، همدل و همراه بود. خانه‌اش و خانه دلش به روی ما همیشه باز بود. گره‌گشا بود. مهربان بود. می‌توانستی ساعت‌ها سفره دل را پیش او بگشایی، به دردِ دل‌هایت گوش می‌داد و راه می‌نمود و چاره می‌اندیشید. برای من، سیمین مظهر جمال بود و بیهوده نبود که رساله دکترایش «علم‌الجمال در ادب فارسی» نام داشت. این بانوی شیرازی تا آخرین لحظه ته‌لهجه شیرینِ آن دیار را در خود داشت. زمانی‌که در بیمارستان پارس بستری بود به دیدارش رفتم و متنی برایش خواندم و در آن آوردم: سیمین خانم! برخیز و به سرِ زلفِ سخن شانه بزن. لبخندی زد و گفت: برخواهم خواست. من مادرِ مردم ایران هستم.
سالی پیش از پروازش از من خواست که دو کتاب نایابش، «سرباز شکلاتی» اثر جورج برنارد شاو با دیباچه جلال و رمز موفق زیستن اثر دیل کارنگی را که نایاب بود نشر دهم. به دیده منت سخنش را بر دیده و دل نهادم و هردو کتاب به همت نشر روزنه طبع یافت.
سیمین چهار فصل زندگی را تجربه کرد؛ به بهاران در هشتم اردیبهشت زاده شد. به تابستان پیوند مهر با جلال بست و سال‌ها این دو با هم زیستند و شگفتا که در نثر سیمین اثری از نثر همدم و همسرش نمی‌یابیم. هریک در نگارش به راه خویش رفتند. در پاییزِ حیاتش به تدریس و تحقیق و نشر سووشون پرداخت و در زمستان هجدهم اسفند برابر با هشت مارس، روز جهانی زن، جان به جانان سپرد.
آخرین یادی که از وی دارم این است؛ معمولا حتما روزهای جمعه به دیدارش می‌رفتم. اوایل هفته روز چهاردهم اسفند بسته‌ای برایم فرستاد. بسته را باز کردم. شیرینی‌های خانگی در آن بود. می‌دانست که نوروز به رُم خواهم رفت. به وی گفتم سیمین‌خانم روز جمعه نوزدهم اسفند برای خداحافظی پیش‌تان می‌آیم و گلدان حُسنِ یوسفی را که دوست دارید برایتان می‌آورم. به آرامی گفت شیرینی‌ها برای پسرانت، امید و نوید كه در رُم هستند. رسم ما شیرازی‌هاست که در سال نو شیرینی محلی هدیه می‌دهیم. بنا شد که جمعه به دیدارش بروم. اما پنج‌شنبه هجدهم اسفند سیمین پر گشوده و پرواز کرده بود.
«سیمین» مهربان بود.

یاد بعضی نفرات

روشنم می‌دارد.
...
قوتم می‌بخشد،
راه می‌اندازد،
و اجاقِ کهنِ سردِ سرایم
گرم می‌‌آید از گرمیِ عالی‌دم‌شان.
نام بعضی نفرات
رزق روحم شده است.
وقت هر دل‌تنگی
سوی‌شان دارم دست
جرئتم می‌بخشد
روشنم می‌دارد.
نیما یوشیج

برای من «سیمین دانشور» همیشه اولین بود. این بخت بلند را داشتم که از نوجوانی به برکت جلال به خانه آنها بروم و بر خوان مهر و محبت آن‌دو بنشینم و بهره‌ها ببرم تا واپسین روزهای حیات سیمین.
سیمین اولین بود. شاگرد اول دبیرستان‌های سراسر کشور، نخستین بانوی داستان‌نویس ایرانی، نخستین بانوی دکترای ادبیات فارسی و نخستین رئیس کانون نویسندگان ایران... اما در چهره مهربان او همیشه سه سیما برجسته بود. هرچند او را بیشتر با سووشون می‌شناسند اما از یاد نباید برد که در داستان‌های کوتاه هم وی سرآمد بود. این بخت را داشتم که قبل از انقلاب مجموعه داستان‌های کوتاه او با نام «شهری چون بهشت» با نقش زیبای هنرمند گرامی زنده‌یاد نفیسه ریاحی، همکارم در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و خویشاوند بانو سیمین را نشر دهم. با رخصتِ سیمین این کتاب را به ایتالیایی ترجمه کرده و امید دارم که چاپ شود. گذشته از آن سیمای دیگر سیمین، مترجمی تواناست که کتاب‎‌های بسیاری را از انگلیسی به فارسی برگرداند و هرکدام نمونه‌ای است یگانه؛ ازجمله کتاب «چهل طوطی» است، تنها کتاب مشترک ترجمه وی با جلال با طرح‌های ماندنی اردشیر محصص. سیمای سوم سیمین، سیمای استاد ممتاز دانشگاهی است. بانویی که سالیان فراوان در زمینه باستان‌شناسی و هنر در دانشگاه تهران تدریس می‌کرد و انبوه شاگردان پروانه‌وار گرد شمع وجودش جمع می‌شدند.
اما گذشته از این سه سیما، برای من و دیگر دوستان همیشه چون مادری مهربان، غمخوار، همدل و همراه بود. خانه‌اش و خانه دلش به روی ما همیشه باز بود. گره‌گشا بود. مهربان بود. می‌توانستی ساعت‌ها سفره دل را پیش او بگشایی، به دردِ دل‌هایت گوش می‌داد و راه می‌نمود و چاره می‌اندیشید. برای من، سیمین مظهر جمال بود و بیهوده نبود که رساله دکترایش «علم‌الجمال در ادب فارسی» نام داشت. این بانوی شیرازی تا آخرین لحظه ته‌لهجه شیرینِ آن دیار را در خود داشت. زمانی‌که در بیمارستان پارس بستری بود به دیدارش رفتم و متنی برایش خواندم و در آن آوردم: سیمین خانم! برخیز و به سرِ زلفِ سخن شانه بزن. لبخندی زد و گفت: برخواهم خواست. من مادرِ مردم ایران هستم.
سالی پیش از پروازش از من خواست که دو کتاب نایابش، «سرباز شکلاتی» اثر جورج برنارد شاو با دیباچه جلال و رمز موفق زیستن اثر دیل کارنگی را که نایاب بود نشر دهم. به دیده منت سخنش را بر دیده و دل نهادم و هردو کتاب به همت نشر روزنه طبع یافت.
سیمین چهار فصل زندگی را تجربه کرد؛ به بهاران در هشتم اردیبهشت زاده شد. به تابستان پیوند مهر با جلال بست و سال‌ها این دو با هم زیستند و شگفتا که در نثر سیمین اثری از نثر همدم و همسرش نمی‌یابیم. هریک در نگارش به راه خویش رفتند. در پاییزِ حیاتش به تدریس و تحقیق و نشر سووشون پرداخت و در زمستان هجدهم اسفند برابر با هشت مارس، روز جهانی زن، جان به جانان سپرد.
آخرین یادی که از وی دارم این است؛ معمولا حتما روزهای جمعه به دیدارش می‌رفتم. اوایل هفته روز چهاردهم اسفند بسته‌ای برایم فرستاد. بسته را باز کردم. شیرینی‌های خانگی در آن بود. می‌دانست که نوروز به رُم خواهم رفت. به وی گفتم سیمین‌خانم روز جمعه نوزدهم اسفند برای خداحافظی پیش‌تان می‌آیم و گلدان حُسنِ یوسفی را که دوست دارید برایتان می‌آورم. به آرامی گفت شیرینی‌ها برای پسرانت، امید و نوید كه در رُم هستند. رسم ما شیرازی‌هاست که در سال نو شیرینی محلی هدیه می‌دهیم. بنا شد که جمعه به دیدارش بروم. اما پنج‌شنبه هجدهم اسفند سیمین پر گشوده و پرواز کرده بود.
«سیمین» مهربان بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.