|

نگاهی ساختاری به فضاهای عمومی و الزامات آن در گفت‌وگو با علیرضا بهزادی، معمار شهری

جای خالی را با «مردم» پر کنید

شرق: فضاهای عمومی بخش‌هایی از شهر هستند که گروه‌های زیادی از شهروندان با گروه‌های سنی و شرایط و نیازهای مختلف در آن در حال ترددند. فضاهای عمومی در ایجاد خاطرات مشترک و همبستگی اجتماعی و در نهایت ارتقای کیفیت زندگی جمعی نقش درخور توجهی دارند و برعکس می‌توانند با کیفیت و ماهیتی که برای مردم دارند، در جهتی آسیب‌زا و کاهنده عمل کنند. طراحی، بافت و شکل ظاهری، حال‌و‌هوا و برنامه‌هایی که در فضاهای عمومی وجود دارد، می‌توان شهروندان را برای زمان بیشتری در کنار خود نگه دارد و به قولی نمادها و نشانه‌های فیزیکی و زیرساختی اگر در جای خود به کار گرفته شوند، در افزایش آگاهی و درک بصری شهروندان اثر زیادی دارند. انسان‌ها در میانه زندگی روزمره سخت و پرهیاهو، به دنبال شادی، نشاط، سرگرمی و لحظاتی برای همراهی با خانواده و دوستان و خودشان نیاز دارند و نمی‌توانند خود را تنها در فضای محدود خانه و محیط کار محدود کنند. آنچه در شهرهای بزرگ و به‌خصوص تهران ما رخ داده و می‌دهد، باقی‌ماندن شهروندان در میانه زندگی شهری بدون تأمین نیازهای اجتماعی آنان است.
شرایط زندگی شهری، محدودیت‌های مالی و اجتماعی زمان کمی را برای انسان‌ها و وقت‌گذراندن در فضاهای عمومی باقی می‌گذارد. پارک‌ها و فضاهای بازی، سالن‌های سینمایی و تئاتر و سایر اماکن شهری در مقیاس‌های بزرگ و برای نمایش‌های شهری ایجاد شده‌اند و مردم برای رسیدن به آنها باید زمانی جداگانه را اختصاص دهند و به همین دلیل فرصت این سهم برای هم آنها فراهم نمی‌شود. بسیاری معتقد بودند که اگر در جای خالی خانه تا محل کار، تفریح، سرگرمی و همراهی با خانواده، دوستان و... نباشد، اتفاقی در روح و روان فرد ایجاد نمی‌شود؛ اما حالا و دهه‌ها بعد از صنعتی‌شدن شهرها، این خلأ برای شهروندان مورد تأکید قرار گرفته است. شهرها بدون شهروندان زنده نیستند و شهروندان برای زنده‌مانده نیاز به معاشرت، ارتباط و تعالی در شهر دارند و همه اینها باید در فضاهای عمومی از یک پارک محلی تا پروژه‌های بزرگ شهری شکل گیرد.
از نگاه شهروندان، فضای شهری می‌تواند موضوعی عمومی و بزرگ‌مقیاس یا محدود و محلی باشد؛ یک بلوار محلی با چند وسیله ورزشی یا مجتمعی بزرگ و شهری که همه امکانات را در خود جای داده است، زمین خالی میان منطقه‌ای مسکونی که برای بازی کودکان آماده شده و صندلی‌هایی برای والدین دارد، یک پیست برای دوچرخه‌سواری و مسیر دوچرخه تا رسیدن به خانه، یک گالری برای هنرمندانی که نیاز به گردهمایی و نمایش آثارشان دارند یا شهربازی‌های بزرگ و شلوغ... . تهران امروز ما همه اینها را دارد و شهروندان در میانه این فضاهای عمومی با کم‌و‌کاست و عدم پراکندگی زندگی می‌کنند.
مردم هنوز با دورهمی در پارک خاطره دارند
علیرضا بهزادی، معمار شهری و مجری در پروژه‌هایی همچون پل طبیعت و کارخانه نوآوری آزادی است. او ایده‌ها و خلاقیت‌ها را در محیط‌های موجود به کار گرفته تا محیطی خلاق و جدید را آماده حضور شهروندان کند. از نگاه بهزادی تجربه‌های عمومی تهرانی‌ها از فضای عمومی همان پارک‌های شهری بوده و اگر می‌خواستند به فضایی دورتر و جذاب‌تر بروند، می‌توانستند به ارتفاعات شمالی و فضایی همچون دربند و درکه بروند که هنوز هم جذابیت دارند. او می‌گوید: «در خاطره خانواده‌های ایرانی و تهرانی دورهمی و غذا‌خوردن در پارک‌های تهران وجود دارد که ساعاتی را بیرون خانه و در هوای تازه و در حالی که بچه‌ها همان‌جا بازی می‌کنند، می‌گذراندند. در عوض در تهران، پارک‌ها دیگر حس امنیت گذشته را ندارند تا خانواده‌ها بتوانند در آن حضور داشته باشند و در هوای سالم باقی بمانند؛ مگر اینکه دورتر و بیرون از تهران جایی را پیدا کنند. نمونه این عدم امنیت برای پارک‌های تهران، پارک طالقانی بود که برای افراد و خانواده‌ها امن نبود و تنها وقتی پل طبیعت به همراه چند پارک و فضای عمومی دیگر به آن وصل شد، حس امنیت به آن برگشت. به عبارتی، حضور مردم و حضور اجتماعی در کنار افراد دیگر و تعامل با آنها، یادگیری مناسبات اجتماعی و تجربه فضاهای جدید به‌عنوان یکی از پایه‌های اصلی دموکراسی، علاوه بر ایجاد امنیت، به مدارا و زندگی شهری نیز کمک می‌کند».
تهران و شهرهای بزرگ در میانه تصمیمات و نگاه‌های دوره‌ای مسئولان و عرف اجتماعی، همواره در یک پارادوکس قرار داشته‌اند؛ اینکه از یک سو طبیعت را بر هم بزنیم تا مردم حضور داشته باشند و از سوی دیگر اگر مردم نباشند، امنیت و زندگی هم در آن فضا وجود ندارد. بهزادی در تأیید اینکه عدم تعادل در توسعه فضاهای عمومی و حضور و نیازهای مردم در تهران وجود دارد، گفت: «مسئله حضور مردم و زندگی شبانه تلفیق زیادی با مسئله مهم نور دارد. تهران علی‌رغم کمبود نور در قسمت‌های زیادی از شهر، با مسئله آلودگی نوری روبه‌رو است و نورافکن‌ها و چراغ‌های زیادی بدون ضابطه روشن هستند. نور عاملی دعوت‌کننده برای حضور شهروندان است و باید به‌عنوان موضوعی بین‌رشته‌ای، گروه‌هایی در مدیریت شهری و دانشگاه‌ها به آن بپردازند. استفاده و کاربرد نور بدون خیرگی و آزردگی در محیط شهری باید به شکلی علمی دنبال شود؛ چرا‌که در شهرهای بزرگ دنیا مطالعه شده، اما هنوز در شهرداری تهران به شکلی کاربردی دنبال نمی‌شود. شهرداری تهران در جایی بین ایجاد نور برای امنیت و آزار‌دهنده‌نبودن و هم‌رسانی‌داشتن با محیط باقی مانده و نتوانسته تعادلی بین اینها برقرار کند. اقدامات انجام‌‌شده در حوزه نور و حضور شهروندان عموما هوشمندان نیست؛ در جایی که امنیت نیست، آنچنان نور زیادی ایجاد می‌کنند که حس خوبی نمی‌دهد و جزئیات زیبایی‌شناختی وجود ندارد».

مردم با پروژه‌های محلی در محلات می‌مانند
او می‌گوید بسیاری از پروژه‌ها متناسب با نیاز و سلیقه مردم شکل نگرفته‌اند و مهم‌تر اینکه عموما در محیط‌هایی دور از دسترس جانمایی شده‌اند و شهروندان برای رسیدن به آنها باید مسافت‌های طولانی شهری را طی کنند. بهزادی دلیل این شرایط را نبود مشاوران شهری با‌تجربه و به‌روز در پروژه‌های بزرگ شهری می‌داند و می‌گوید: اثر حضور مشاوران به‌روز را می‌توان در نمونه‌هایی مثل پروژه‌های اجرا‌شده در اراضی عباس‌آباد دید که موفق هستند و اثرگذاری خوبی در شهر دارند. این مشاوران بعد از تطبیق نقشه اصلی با طرح‌های بالادستی، با مجوزهای مختلف وارد فاز اجرائی می‌شوند. دلیل اشاره به این پروژه‌ها و به‌خصوص پل طبیعت نیز همکاری من با این پروژه نیست، بلکه توجه و استقبال مردم از آن بوده است. اهمیت ایجاد پروژه‌های محلی در کنار پروژه‌های فرا‌محله‌ای و در مقیاس شهر، الزام دیگری است که برای تهرانی‌ها لازم است و تهرانی‌ها نیاز به پروژه‌های محلی دارند تا کیفیت فضایی محله‌ها بالا برود. کارخانه نوآوری آزادی در محله اکباتان تهران، محل اجرای پروژه دیگری از بهزادی به‌عنوان یکی از معماران جوان شهری است و او در توضیح اهمیت ایجاد فضاهای عمومی در محلات از همین کارخانه مثال می‌آورد و می‌گوید: در این پروژه فضای نوآوری نیمه‌عمومی ایجاد کرده‌ایم و ورود به آن برای عموم مردم آزاد است. هم‌زمان هم اعلام کرده‌ایم که اگر افرادی فضای جلسه و کار لازم دارند، دیگر نیاز نیست وارد شهر و بخش‌های دیگر شوند، همین‌جا این فضا فراهم است و پیاده یا با دوچرخه می‌توانید به آن برسید. او می‌گوید: مسئله تهران و شهرهای بزرگ در سال‌های گذشته این بوده که شهرداران دنبال فیل هوا‌کردن با پروژه‌ها بزرگ‌مقیاس بوده‌اند؛ یعنی با یک تناقض رو‌به‌رو هستند که من چه کرده‌ام؟ و شهرداری که در خدمت مردم بوده، چه کرده است؟ به نظر می‌رسد اول باید این پارادوکس‌ها را حل و معیارهایی برای چهار سال فعالیت بگذاریم که در این مدت چه تعداد پروژه‌های کوچک را در اولویت پروژه‌های بزرگ قرار دهند تا نیازهای محلات را برطرف کنند.

پروژه‌های بدون اقتصاد رها می‌شوند
همه ما در ذهنمان پروژه‌های زیادی را داریم که بعد از اجرا و بهره‌برداری مورد استقبال مردم نبوده‌اند؛ چه پارکی عمومی، چه سالنی ورزشی یا فروشگاهی چند‌منظوره. در همه این موارد، توجه به نیازها و ضرورت‌های زندگی مردم و ایجاد شرایطی برای توجه و همراهی شهروندان باید عامل اصلی اقتصاد پروژه و خود‌اتکایی آن باشد. پروژه‌های شهری تا چه زمانی می‌تواند با اعتبار شهرداری زنده بماند و نگهداری شود؟ این همان موضوعی است که بهزادی مثال‌های زیادی برای آن در شهر دارد و می‌گوید معدود پروژه‌هایی هستند که پس از چند سال خودشان خرجشان را درمی‌آورند و نیازی به کارفرما ندارند. او می‌گوید: پروژه‌های مهم و خوب زیادی را داریم که بعد از مدتی رها شده‌اند و در واقع از همان ابتدا به اقتصاد این پروژه‌ها نپرداخته‌اند. بسیاری از پروژه‌هایی که شهرداری دنبال و اجرا کرده، مدل اقتصادی ندارد و بعد از بهره‌برداری رصد نمی‌شود تا پس از مدتی بتواند هزینه‌های خود را تأمین کند. در عمده این پروژه‌ها، جای بخش خصوصی خالی است تا بتواند همه چیز را واقعی ببیند و برای اداره آن از همان ابتدا فضا را در قالب یک برنامه بلند‌مدت ببیند و شفافیت بیشتری هم در عملکردها ایجاد شود.

زندگی‌بخشی به قسمت‌های مرده و ساکت شهر
بهزادی در توضیح اینکه شهرهای بزرگ دنیا برای ایجاد امنیت و حضور شهروندان در فضاهای عمومی شبانه به‌خصوص در بخش‌های اداری و روزانه شهر چه تدبیری دارند، گفت: در تمام دنیا فضاهای اداری و خیابان‌هایی که ادارات دولتی در ساعات خاصی فعال هستند، از ساعتی به بعد با رفتن آدم‌ها گویی گرد مرگ و سکون در آنجا پاشیده‌اند و دیگر قابل تحمل نیستند. در بسیاری از شهرهای دیگر دنیا برای کاهش این اثر و استفاده از این فضاهای عمومی در شب، طبقات همکف و پایینی ادارات دولتی و برج‌های تجاری را به پاساژها، کافه‌ها و رستوران‌ها اختصاص می‌دهند تا مردم در آنها تردد داشته باشند. به این ترتیب، طی روز طبقات فوقانی فعال‌اند و این طبقات تجاری علاوه بر روز، شب‌ها هم فعال خواهند بود. در حال حاضر در بسیاری از خیابان‌های مرکزی شهر تهران هم ریشه‌هایی از این شرایط را می‌بینیم که در کنار ادارات و مراکز دولتی روزکار، کافه‌ها، رستوران‌ها و گالری‌ها فعال شده‌اند. از چند سال قبل این تلاش برای برگشتن زندگی به مرکز شهر به‌خصوص در شب‌ها شروع شده و نمونه آن را در خیابان‌های انقلاب، طالقانی، ولیعصر و سی‌تیر دیده‌ایم که البته نیاز به حمایت‌ها، مجوزها و همراهی بیشتر از سوی شهرداری دارد. در همه این موارد، اگر مردم و سرمایه‌گذار خصوصی نیایند، هیچ‌کدام پا نمی‌گیرند. در همان خیابان سی‌ تیر که قبلا فقط موزه و وزارت امور خارجه و ساختمان تاریخی بود، کسی تردد نداشت، اما با چند ون خوراکی‌فروشی شاهد حضور مردم و زنده‌شدن و امنیت این خیابان بودیم.
او می‌گوید مسئله امنیت و ایجاد فضایی برای حضور مردم در شرایط امروز، با این حجم از تکنولوژی و ابزارهای مختلف برای کنترل و نظارت مسئولان شهرداری و نیروی انتظامی به راحتی امکان‌پذیر است و می‌توانند به شکل نامحسوس شهر را کنترل کنند. بهزادی معتقد است: «هر کجا مردم حضور دارند، خودشان با حضورشان تعادل و امنیت را ایجاد می‌کنند. در همه جای دنیا در مناطق پرتردد و شلوغ یا بخش‌هایی که ساعات شبانه دارند، ممکن است درست مثل طول روز، افرادی تخلف داشته باشند و در نتیجه پلیس هم باید وظیفه خودش را انجام می‌دهد. بعد از اهمیت حضور مردم و نظارت غیرمحسوس برای ایجاد امنیت، باید روی مسئله آموزش کار کنیم. مسئله این است که بسیاری از شهروندان ما تجربه حضور در فضاهای عمومی را ندارند و باید تمرین کنیم که در فضاهای عمومی چه در روز و چه شب، با صدای بلند حرف نزنیم و موسیقی را با صدای بلند پخش نکنیم. در شهرهای امروزی نمی‌توان سلیقه‌ها، خواسته و شرایط متفاوت را حذف کرد، بلکه بهره‌برداری درست این است که حتی برای سیگاری‌ها هم در فضای عمومی اتاق سیگار بگذاریم تا متوجه باشند به نیاز آنها هم توجه شده است.

راه‌حل‌های نوآورانه یا رفع مسئولیت اداری!
ایجاد فضای عمومی موفق و مورد توجه شهروندان را که نیازهای همه گروه‌های شهر را تأمین می‌کند، باید به بهره‌برداران باهوشی سپرد که دنبال افزایش حضور مردم با راه‌حل‌های نوآورانه باشند، نه مدیرانی که دنبال راه‌حل‌های گران برای رفع مسئولیت اداری هستند. این موضوع را به خوبی می‌توان در نوع مدیریت فضاهای عمومی دید. پروژه‌های خوبی در تهران طراحی و اجرا می‌شود، اما خوب نگهداری نمی‌شوند و بعد از چند سال رها و متروکه می‌شنود. مدیریت نگهداری محدود به رنگ‌کردن جدول و زیرساخت‌ها نمی‌شود و حتی روش‌های گوناگون خدمات‌رسانی به مشتری هم باید متفاوت و به‌روز باشد. فضاهای خصوصی مثل دربند و درکه سال‌هاست به‌عنوان تفرجگاه عمومی همه شهر شناخته می‌شوند و در این سال‌ها با وجود کم‌و‌کاست زیاد توانسته‌اند برای نسل‌های مختلفی همچنان جذاب و پاتوقی پرطرفدار باقی بمانند.

شرق: فضاهای عمومی بخش‌هایی از شهر هستند که گروه‌های زیادی از شهروندان با گروه‌های سنی و شرایط و نیازهای مختلف در آن در حال ترددند. فضاهای عمومی در ایجاد خاطرات مشترک و همبستگی اجتماعی و در نهایت ارتقای کیفیت زندگی جمعی نقش درخور توجهی دارند و برعکس می‌توانند با کیفیت و ماهیتی که برای مردم دارند، در جهتی آسیب‌زا و کاهنده عمل کنند. طراحی، بافت و شکل ظاهری، حال‌و‌هوا و برنامه‌هایی که در فضاهای عمومی وجود دارد، می‌توان شهروندان را برای زمان بیشتری در کنار خود نگه دارد و به قولی نمادها و نشانه‌های فیزیکی و زیرساختی اگر در جای خود به کار گرفته شوند، در افزایش آگاهی و درک بصری شهروندان اثر زیادی دارند. انسان‌ها در میانه زندگی روزمره سخت و پرهیاهو، به دنبال شادی، نشاط، سرگرمی و لحظاتی برای همراهی با خانواده و دوستان و خودشان نیاز دارند و نمی‌توانند خود را تنها در فضای محدود خانه و محیط کار محدود کنند. آنچه در شهرهای بزرگ و به‌خصوص تهران ما رخ داده و می‌دهد، باقی‌ماندن شهروندان در میانه زندگی شهری بدون تأمین نیازهای اجتماعی آنان است.
شرایط زندگی شهری، محدودیت‌های مالی و اجتماعی زمان کمی را برای انسان‌ها و وقت‌گذراندن در فضاهای عمومی باقی می‌گذارد. پارک‌ها و فضاهای بازی، سالن‌های سینمایی و تئاتر و سایر اماکن شهری در مقیاس‌های بزرگ و برای نمایش‌های شهری ایجاد شده‌اند و مردم برای رسیدن به آنها باید زمانی جداگانه را اختصاص دهند و به همین دلیل فرصت این سهم برای هم آنها فراهم نمی‌شود. بسیاری معتقد بودند که اگر در جای خالی خانه تا محل کار، تفریح، سرگرمی و همراهی با خانواده، دوستان و... نباشد، اتفاقی در روح و روان فرد ایجاد نمی‌شود؛ اما حالا و دهه‌ها بعد از صنعتی‌شدن شهرها، این خلأ برای شهروندان مورد تأکید قرار گرفته است. شهرها بدون شهروندان زنده نیستند و شهروندان برای زنده‌مانده نیاز به معاشرت، ارتباط و تعالی در شهر دارند و همه اینها باید در فضاهای عمومی از یک پارک محلی تا پروژه‌های بزرگ شهری شکل گیرد.
از نگاه شهروندان، فضای شهری می‌تواند موضوعی عمومی و بزرگ‌مقیاس یا محدود و محلی باشد؛ یک بلوار محلی با چند وسیله ورزشی یا مجتمعی بزرگ و شهری که همه امکانات را در خود جای داده است، زمین خالی میان منطقه‌ای مسکونی که برای بازی کودکان آماده شده و صندلی‌هایی برای والدین دارد، یک پیست برای دوچرخه‌سواری و مسیر دوچرخه تا رسیدن به خانه، یک گالری برای هنرمندانی که نیاز به گردهمایی و نمایش آثارشان دارند یا شهربازی‌های بزرگ و شلوغ... . تهران امروز ما همه اینها را دارد و شهروندان در میانه این فضاهای عمومی با کم‌و‌کاست و عدم پراکندگی زندگی می‌کنند.
مردم هنوز با دورهمی در پارک خاطره دارند
علیرضا بهزادی، معمار شهری و مجری در پروژه‌هایی همچون پل طبیعت و کارخانه نوآوری آزادی است. او ایده‌ها و خلاقیت‌ها را در محیط‌های موجود به کار گرفته تا محیطی خلاق و جدید را آماده حضور شهروندان کند. از نگاه بهزادی تجربه‌های عمومی تهرانی‌ها از فضای عمومی همان پارک‌های شهری بوده و اگر می‌خواستند به فضایی دورتر و جذاب‌تر بروند، می‌توانستند به ارتفاعات شمالی و فضایی همچون دربند و درکه بروند که هنوز هم جذابیت دارند. او می‌گوید: «در خاطره خانواده‌های ایرانی و تهرانی دورهمی و غذا‌خوردن در پارک‌های تهران وجود دارد که ساعاتی را بیرون خانه و در هوای تازه و در حالی که بچه‌ها همان‌جا بازی می‌کنند، می‌گذراندند. در عوض در تهران، پارک‌ها دیگر حس امنیت گذشته را ندارند تا خانواده‌ها بتوانند در آن حضور داشته باشند و در هوای سالم باقی بمانند؛ مگر اینکه دورتر و بیرون از تهران جایی را پیدا کنند. نمونه این عدم امنیت برای پارک‌های تهران، پارک طالقانی بود که برای افراد و خانواده‌ها امن نبود و تنها وقتی پل طبیعت به همراه چند پارک و فضای عمومی دیگر به آن وصل شد، حس امنیت به آن برگشت. به عبارتی، حضور مردم و حضور اجتماعی در کنار افراد دیگر و تعامل با آنها، یادگیری مناسبات اجتماعی و تجربه فضاهای جدید به‌عنوان یکی از پایه‌های اصلی دموکراسی، علاوه بر ایجاد امنیت، به مدارا و زندگی شهری نیز کمک می‌کند».
تهران و شهرهای بزرگ در میانه تصمیمات و نگاه‌های دوره‌ای مسئولان و عرف اجتماعی، همواره در یک پارادوکس قرار داشته‌اند؛ اینکه از یک سو طبیعت را بر هم بزنیم تا مردم حضور داشته باشند و از سوی دیگر اگر مردم نباشند، امنیت و زندگی هم در آن فضا وجود ندارد. بهزادی در تأیید اینکه عدم تعادل در توسعه فضاهای عمومی و حضور و نیازهای مردم در تهران وجود دارد، گفت: «مسئله حضور مردم و زندگی شبانه تلفیق زیادی با مسئله مهم نور دارد. تهران علی‌رغم کمبود نور در قسمت‌های زیادی از شهر، با مسئله آلودگی نوری روبه‌رو است و نورافکن‌ها و چراغ‌های زیادی بدون ضابطه روشن هستند. نور عاملی دعوت‌کننده برای حضور شهروندان است و باید به‌عنوان موضوعی بین‌رشته‌ای، گروه‌هایی در مدیریت شهری و دانشگاه‌ها به آن بپردازند. استفاده و کاربرد نور بدون خیرگی و آزردگی در محیط شهری باید به شکلی علمی دنبال شود؛ چرا‌که در شهرهای بزرگ دنیا مطالعه شده، اما هنوز در شهرداری تهران به شکلی کاربردی دنبال نمی‌شود. شهرداری تهران در جایی بین ایجاد نور برای امنیت و آزار‌دهنده‌نبودن و هم‌رسانی‌داشتن با محیط باقی مانده و نتوانسته تعادلی بین اینها برقرار کند. اقدامات انجام‌‌شده در حوزه نور و حضور شهروندان عموما هوشمندان نیست؛ در جایی که امنیت نیست، آنچنان نور زیادی ایجاد می‌کنند که حس خوبی نمی‌دهد و جزئیات زیبایی‌شناختی وجود ندارد».

مردم با پروژه‌های محلی در محلات می‌مانند
او می‌گوید بسیاری از پروژه‌ها متناسب با نیاز و سلیقه مردم شکل نگرفته‌اند و مهم‌تر اینکه عموما در محیط‌هایی دور از دسترس جانمایی شده‌اند و شهروندان برای رسیدن به آنها باید مسافت‌های طولانی شهری را طی کنند. بهزادی دلیل این شرایط را نبود مشاوران شهری با‌تجربه و به‌روز در پروژه‌های بزرگ شهری می‌داند و می‌گوید: اثر حضور مشاوران به‌روز را می‌توان در نمونه‌هایی مثل پروژه‌های اجرا‌شده در اراضی عباس‌آباد دید که موفق هستند و اثرگذاری خوبی در شهر دارند. این مشاوران بعد از تطبیق نقشه اصلی با طرح‌های بالادستی، با مجوزهای مختلف وارد فاز اجرائی می‌شوند. دلیل اشاره به این پروژه‌ها و به‌خصوص پل طبیعت نیز همکاری من با این پروژه نیست، بلکه توجه و استقبال مردم از آن بوده است. اهمیت ایجاد پروژه‌های محلی در کنار پروژه‌های فرا‌محله‌ای و در مقیاس شهر، الزام دیگری است که برای تهرانی‌ها لازم است و تهرانی‌ها نیاز به پروژه‌های محلی دارند تا کیفیت فضایی محله‌ها بالا برود. کارخانه نوآوری آزادی در محله اکباتان تهران، محل اجرای پروژه دیگری از بهزادی به‌عنوان یکی از معماران جوان شهری است و او در توضیح اهمیت ایجاد فضاهای عمومی در محلات از همین کارخانه مثال می‌آورد و می‌گوید: در این پروژه فضای نوآوری نیمه‌عمومی ایجاد کرده‌ایم و ورود به آن برای عموم مردم آزاد است. هم‌زمان هم اعلام کرده‌ایم که اگر افرادی فضای جلسه و کار لازم دارند، دیگر نیاز نیست وارد شهر و بخش‌های دیگر شوند، همین‌جا این فضا فراهم است و پیاده یا با دوچرخه می‌توانید به آن برسید. او می‌گوید: مسئله تهران و شهرهای بزرگ در سال‌های گذشته این بوده که شهرداران دنبال فیل هوا‌کردن با پروژه‌ها بزرگ‌مقیاس بوده‌اند؛ یعنی با یک تناقض رو‌به‌رو هستند که من چه کرده‌ام؟ و شهرداری که در خدمت مردم بوده، چه کرده است؟ به نظر می‌رسد اول باید این پارادوکس‌ها را حل و معیارهایی برای چهار سال فعالیت بگذاریم که در این مدت چه تعداد پروژه‌های کوچک را در اولویت پروژه‌های بزرگ قرار دهند تا نیازهای محلات را برطرف کنند.

پروژه‌های بدون اقتصاد رها می‌شوند
همه ما در ذهنمان پروژه‌های زیادی را داریم که بعد از اجرا و بهره‌برداری مورد استقبال مردم نبوده‌اند؛ چه پارکی عمومی، چه سالنی ورزشی یا فروشگاهی چند‌منظوره. در همه این موارد، توجه به نیازها و ضرورت‌های زندگی مردم و ایجاد شرایطی برای توجه و همراهی شهروندان باید عامل اصلی اقتصاد پروژه و خود‌اتکایی آن باشد. پروژه‌های شهری تا چه زمانی می‌تواند با اعتبار شهرداری زنده بماند و نگهداری شود؟ این همان موضوعی است که بهزادی مثال‌های زیادی برای آن در شهر دارد و می‌گوید معدود پروژه‌هایی هستند که پس از چند سال خودشان خرجشان را درمی‌آورند و نیازی به کارفرما ندارند. او می‌گوید: پروژه‌های مهم و خوب زیادی را داریم که بعد از مدتی رها شده‌اند و در واقع از همان ابتدا به اقتصاد این پروژه‌ها نپرداخته‌اند. بسیاری از پروژه‌هایی که شهرداری دنبال و اجرا کرده، مدل اقتصادی ندارد و بعد از بهره‌برداری رصد نمی‌شود تا پس از مدتی بتواند هزینه‌های خود را تأمین کند. در عمده این پروژه‌ها، جای بخش خصوصی خالی است تا بتواند همه چیز را واقعی ببیند و برای اداره آن از همان ابتدا فضا را در قالب یک برنامه بلند‌مدت ببیند و شفافیت بیشتری هم در عملکردها ایجاد شود.

زندگی‌بخشی به قسمت‌های مرده و ساکت شهر
بهزادی در توضیح اینکه شهرهای بزرگ دنیا برای ایجاد امنیت و حضور شهروندان در فضاهای عمومی شبانه به‌خصوص در بخش‌های اداری و روزانه شهر چه تدبیری دارند، گفت: در تمام دنیا فضاهای اداری و خیابان‌هایی که ادارات دولتی در ساعات خاصی فعال هستند، از ساعتی به بعد با رفتن آدم‌ها گویی گرد مرگ و سکون در آنجا پاشیده‌اند و دیگر قابل تحمل نیستند. در بسیاری از شهرهای دیگر دنیا برای کاهش این اثر و استفاده از این فضاهای عمومی در شب، طبقات همکف و پایینی ادارات دولتی و برج‌های تجاری را به پاساژها، کافه‌ها و رستوران‌ها اختصاص می‌دهند تا مردم در آنها تردد داشته باشند. به این ترتیب، طی روز طبقات فوقانی فعال‌اند و این طبقات تجاری علاوه بر روز، شب‌ها هم فعال خواهند بود. در حال حاضر در بسیاری از خیابان‌های مرکزی شهر تهران هم ریشه‌هایی از این شرایط را می‌بینیم که در کنار ادارات و مراکز دولتی روزکار، کافه‌ها، رستوران‌ها و گالری‌ها فعال شده‌اند. از چند سال قبل این تلاش برای برگشتن زندگی به مرکز شهر به‌خصوص در شب‌ها شروع شده و نمونه آن را در خیابان‌های انقلاب، طالقانی، ولیعصر و سی‌تیر دیده‌ایم که البته نیاز به حمایت‌ها، مجوزها و همراهی بیشتر از سوی شهرداری دارد. در همه این موارد، اگر مردم و سرمایه‌گذار خصوصی نیایند، هیچ‌کدام پا نمی‌گیرند. در همان خیابان سی‌ تیر که قبلا فقط موزه و وزارت امور خارجه و ساختمان تاریخی بود، کسی تردد نداشت، اما با چند ون خوراکی‌فروشی شاهد حضور مردم و زنده‌شدن و امنیت این خیابان بودیم.
او می‌گوید مسئله امنیت و ایجاد فضایی برای حضور مردم در شرایط امروز، با این حجم از تکنولوژی و ابزارهای مختلف برای کنترل و نظارت مسئولان شهرداری و نیروی انتظامی به راحتی امکان‌پذیر است و می‌توانند به شکل نامحسوس شهر را کنترل کنند. بهزادی معتقد است: «هر کجا مردم حضور دارند، خودشان با حضورشان تعادل و امنیت را ایجاد می‌کنند. در همه جای دنیا در مناطق پرتردد و شلوغ یا بخش‌هایی که ساعات شبانه دارند، ممکن است درست مثل طول روز، افرادی تخلف داشته باشند و در نتیجه پلیس هم باید وظیفه خودش را انجام می‌دهد. بعد از اهمیت حضور مردم و نظارت غیرمحسوس برای ایجاد امنیت، باید روی مسئله آموزش کار کنیم. مسئله این است که بسیاری از شهروندان ما تجربه حضور در فضاهای عمومی را ندارند و باید تمرین کنیم که در فضاهای عمومی چه در روز و چه شب، با صدای بلند حرف نزنیم و موسیقی را با صدای بلند پخش نکنیم. در شهرهای امروزی نمی‌توان سلیقه‌ها، خواسته و شرایط متفاوت را حذف کرد، بلکه بهره‌برداری درست این است که حتی برای سیگاری‌ها هم در فضای عمومی اتاق سیگار بگذاریم تا متوجه باشند به نیاز آنها هم توجه شده است.

راه‌حل‌های نوآورانه یا رفع مسئولیت اداری!
ایجاد فضای عمومی موفق و مورد توجه شهروندان را که نیازهای همه گروه‌های شهر را تأمین می‌کند، باید به بهره‌برداران باهوشی سپرد که دنبال افزایش حضور مردم با راه‌حل‌های نوآورانه باشند، نه مدیرانی که دنبال راه‌حل‌های گران برای رفع مسئولیت اداری هستند. این موضوع را به خوبی می‌توان در نوع مدیریت فضاهای عمومی دید. پروژه‌های خوبی در تهران طراحی و اجرا می‌شود، اما خوب نگهداری نمی‌شوند و بعد از چند سال رها و متروکه می‌شنود. مدیریت نگهداری محدود به رنگ‌کردن جدول و زیرساخت‌ها نمی‌شود و حتی روش‌های گوناگون خدمات‌رسانی به مشتری هم باید متفاوت و به‌روز باشد. فضاهای خصوصی مثل دربند و درکه سال‌هاست به‌عنوان تفرجگاه عمومی همه شهر شناخته می‌شوند و در این سال‌ها با وجود کم‌و‌کاست زیاد توانسته‌اند برای نسل‌های مختلفی همچنان جذاب و پاتوقی پرطرفدار باقی بمانند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.