|

دغدغه‌ای به نام مناسب‌سازی فضاهای عمومی تهران برای زندگی افراد دارای معلولیت

تردد در شهر از غواصی سخت‌تر است

شرق: سعید ضروری از طبیعت‌گردهایی است که طی این سال‌ها به واسطه نوع خاص طبیعت‌گردی خود توانسته امید را در میان بسیاری از اقشار جامعه زنده کند. سعید یک فرد دارای معلولیت است، اما این معلولیتش هیچ‌گاه نگذاشته که فکر کند نمی‌تواند. او در داخل مرزهای کشور و شرایطی که برای همه ما وجود دارد غواصی می‌کند، تجربه سقوط آزاد دارد، زیپ‌لاین با ولیچر را در تجربه ماجراجویی‌های خود دارد، بانجی‌جامپینگ کار است و تجربه سقوط آزاد و پرواز در آسمان را به‌کرات با خود داشته است. اما سعید با تمام توانایی‌هایش در کارهای ماجراجویانه، همواره برای تردد در شهر تهران به دردسر می‌افتد. شهری که فضاهای عمومی آن مناسب برای زندگی و فعالیت افراد دارای معلولیت نیست و او هر بار به طنز می‌گوید با ویلچرم در دریا می‌توانم غواصی کنم اما در تهران تردد نه! گویا تردد در این شهر پرطمطراق از شنا در اعماق دریاهای تا ابد پارس کشور سخت‌تر شده است.

یکی باشیم
چندی پیش رضا عابدینی، مؤسس و بنیان‌گذار کمپین مردم‌نهاد «یکی هستیم» در یک حرکت نمادین خود را به جای افراد دارای معلولیت گذاشت و چند ساعت از زندگی این افراد را به تصویر کشید؛ این‌که به‌عنوان یک انسان با سلامت کامل هنگامی که روی ویلچر می‌نشیند چطور در برابر مانع‌های غیرقابل حل شهر کم می‌آورد. عابدینی که تجربه حمل مشعل المپیک زمستانی را در تجربه فعالیت‌های خود دارد، به‌خوبی نشان داد همان نشستن روی یک صندلی چرخ‌دار به‌اندازه کافی مشکل‌زا است و ما نباید به مشکلات افرادی که از لحاظ جسمی نیز محدودیت‌هایی دارند اضافه کنیم.
مناسب‌سازی شهر برای تمام اقشار موضوعی‌ است که اگرچه چند سالی می‌شود قرار است به آن رسیدگی شود، اما واقعیت اینجاست که آن‌طور که باید و شاید بودجه‌های در نظر گرفته‌شده برای این امر، صرف این کار نمی‌شود. پیاده‌راه‌هایی که مناسب تردد افراد دارای معلولیت و نابینا است، ناگهان در دل خیابان راه پیدا می‌کند و مسیرهای ویژه تردد افراد با ویلچر ناگهان به یک بتون سنگی یا آهنی بزرگ می‌خورد. نمونه‌هایی که در شهر کم نیست و چند وقتی می‌شود با دغدغه‌مداری شهروندان و گزارش‌دهی این موارد به مدیریت شهری، سعی مردمی بر اصلاح معایب موجود در ساختارهای شهری و المان‌های شهر شده است.

شهرداری چقدر به فکر افراد ناتوان است؟
مهدی عیسی‌زاده، رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس در همین راستا از شهردار تهران می‌پرسد افرادی با ناتوانی جسمی چطور باید در شهر تردد کنند؟ او با بیان این‌که شهرداری باید در اولویت کارهای خود، مناسب‌سازی شهر برای افراد ناتوان، کودکان و سالمندان را داشته باشد، ادامه می‌دهد: آیا از خود نمی‌پرسند افرادی که توانایی جسمی ندارد چطور باید از پلکان‌های موجود در شهر تردد کنند تا به کار خود برسند؟ این نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی اضافه می‌کند: خیابان و پیاده‌رو حق مردم و شهروندان است و شهرداری باید این اصل را مورد توجه قرار دهد. او با بیان این‌که فارغ از سیمای کلی شهر در بسیاری موارد ساختمان‌سازها تردد در شهر را دشوار می‌کنند، می‌گوید: تنها نباید به دادن یک مجوز ساخت اکتفا کرد و شهرداری باید مراحل ساختمان‌سازی را رصد کند تا ساختمان‌سازها با گذاشتن نخاله خود در پیاده‌راه‌ها و خیابان‌ها مخل آسایش مردم نشوند. رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس معتقد است شاید تردد در شهر برای افراد جوان و سالم سخت نباشد، اما برای بسیاری از افراد، خصوصا افراد دارای معلولیت با مشکلات بسیاری همراه است.

تکیه بر مصوبات
می‌توان ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی را ضوابط کاملی دانست، اما این‌که ضوابط به چه کم و کیف اجرا می‌شود، اهمیت ویژه پیدا می‌کند. بر مبنای این دستورالعمل که برای ارگان‌های مختلف سلسله‌وظایفی در نظر گرفته شده است، شهرداری‌‏ها مکلف‌اند صدور پروانه احداث و بازسازی و پایان کار برای تمامی ساختمان‌ها و اماکن با کاربری عمومی از جمله مجتمع‌های مسکونی، تجاری، اداری، درمانی و آموزشی را به رعایت ضوابط و استانداردهای مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و اصلاحات پس از آن در مورد دسترس‏‌پذیری افراد دارای معلولیت توسط مجری، مشروط کنند.
وزارت‌خانه‌های راه و شهرسازی و کشور و شهرداری‌ها مکلف‌اند حسب مورد، نسبت به مناسب‌سازی و دسترس‌پذیری کلیه پایانه‌ها، ایستگاه‌ها، تأسیسات سامانه‌ها و ناوگان حمل‌و‌نقل درون‏‌شهری و برون‌شهری، دسترس‌پذیری سامانه‌های حمل‌و‌نقل عمومی برای دسترسی منطبق با قوانین داخلی و استانداردهای بین‌المللی افراد دارای معلولیت اقدام کنند و امکان بهره‌مندی این افراد از ناوگان حمل‌و‌نقل زمینی، دریایی و هوایی را فراهم کنند و کارکنان خود را جهت همیاری عملی و صحیح با مسافران دارای معلولیت، آموزش دهند.
همچنین شهرداری‌‏ها مکلف‌اند جهت امکان تردد افراد دارای معلولیت‌‏های شدید، سامانه‌های حمل‌و‌نقل ویژه افراد دارای معلولیت را با تجهیز ناوگان خودروهای مناسب‌‏سازی شده، ایجاد کنند. دولت نیز مکلف است در تشکیل این سامانه‌‏ها به شهرداری‌های فاقد اعتبارات لازم، کمک کند. اما همه اینها مواردی قانونی و در قالب برنامه‌های اداری است و باید پرسید و دید که تا چه‌اندازه در جریان زندگی شهری و فضاهای عمومی یعنی جایی که این افراد باید در کنار سایر شهروندان حضور داشته باشند، اجرائی شده و وجود خارجی دارد.

شرق: سعید ضروری از طبیعت‌گردهایی است که طی این سال‌ها به واسطه نوع خاص طبیعت‌گردی خود توانسته امید را در میان بسیاری از اقشار جامعه زنده کند. سعید یک فرد دارای معلولیت است، اما این معلولیتش هیچ‌گاه نگذاشته که فکر کند نمی‌تواند. او در داخل مرزهای کشور و شرایطی که برای همه ما وجود دارد غواصی می‌کند، تجربه سقوط آزاد دارد، زیپ‌لاین با ولیچر را در تجربه ماجراجویی‌های خود دارد، بانجی‌جامپینگ کار است و تجربه سقوط آزاد و پرواز در آسمان را به‌کرات با خود داشته است. اما سعید با تمام توانایی‌هایش در کارهای ماجراجویانه، همواره برای تردد در شهر تهران به دردسر می‌افتد. شهری که فضاهای عمومی آن مناسب برای زندگی و فعالیت افراد دارای معلولیت نیست و او هر بار به طنز می‌گوید با ویلچرم در دریا می‌توانم غواصی کنم اما در تهران تردد نه! گویا تردد در این شهر پرطمطراق از شنا در اعماق دریاهای تا ابد پارس کشور سخت‌تر شده است.

یکی باشیم
چندی پیش رضا عابدینی، مؤسس و بنیان‌گذار کمپین مردم‌نهاد «یکی هستیم» در یک حرکت نمادین خود را به جای افراد دارای معلولیت گذاشت و چند ساعت از زندگی این افراد را به تصویر کشید؛ این‌که به‌عنوان یک انسان با سلامت کامل هنگامی که روی ویلچر می‌نشیند چطور در برابر مانع‌های غیرقابل حل شهر کم می‌آورد. عابدینی که تجربه حمل مشعل المپیک زمستانی را در تجربه فعالیت‌های خود دارد، به‌خوبی نشان داد همان نشستن روی یک صندلی چرخ‌دار به‌اندازه کافی مشکل‌زا است و ما نباید به مشکلات افرادی که از لحاظ جسمی نیز محدودیت‌هایی دارند اضافه کنیم.
مناسب‌سازی شهر برای تمام اقشار موضوعی‌ است که اگرچه چند سالی می‌شود قرار است به آن رسیدگی شود، اما واقعیت اینجاست که آن‌طور که باید و شاید بودجه‌های در نظر گرفته‌شده برای این امر، صرف این کار نمی‌شود. پیاده‌راه‌هایی که مناسب تردد افراد دارای معلولیت و نابینا است، ناگهان در دل خیابان راه پیدا می‌کند و مسیرهای ویژه تردد افراد با ویلچر ناگهان به یک بتون سنگی یا آهنی بزرگ می‌خورد. نمونه‌هایی که در شهر کم نیست و چند وقتی می‌شود با دغدغه‌مداری شهروندان و گزارش‌دهی این موارد به مدیریت شهری، سعی مردمی بر اصلاح معایب موجود در ساختارهای شهری و المان‌های شهر شده است.

شهرداری چقدر به فکر افراد ناتوان است؟
مهدی عیسی‌زاده، رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس در همین راستا از شهردار تهران می‌پرسد افرادی با ناتوانی جسمی چطور باید در شهر تردد کنند؟ او با بیان این‌که شهرداری باید در اولویت کارهای خود، مناسب‌سازی شهر برای افراد ناتوان، کودکان و سالمندان را داشته باشد، ادامه می‌دهد: آیا از خود نمی‌پرسند افرادی که توانایی جسمی ندارد چطور باید از پلکان‌های موجود در شهر تردد کنند تا به کار خود برسند؟ این نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی اضافه می‌کند: خیابان و پیاده‌رو حق مردم و شهروندان است و شهرداری باید این اصل را مورد توجه قرار دهد. او با بیان این‌که فارغ از سیمای کلی شهر در بسیاری موارد ساختمان‌سازها تردد در شهر را دشوار می‌کنند، می‌گوید: تنها نباید به دادن یک مجوز ساخت اکتفا کرد و شهرداری باید مراحل ساختمان‌سازی را رصد کند تا ساختمان‌سازها با گذاشتن نخاله خود در پیاده‌راه‌ها و خیابان‌ها مخل آسایش مردم نشوند. رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس معتقد است شاید تردد در شهر برای افراد جوان و سالم سخت نباشد، اما برای بسیاری از افراد، خصوصا افراد دارای معلولیت با مشکلات بسیاری همراه است.

تکیه بر مصوبات
می‌توان ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی را ضوابط کاملی دانست، اما این‌که ضوابط به چه کم و کیف اجرا می‌شود، اهمیت ویژه پیدا می‌کند. بر مبنای این دستورالعمل که برای ارگان‌های مختلف سلسله‌وظایفی در نظر گرفته شده است، شهرداری‌‏ها مکلف‌اند صدور پروانه احداث و بازسازی و پایان کار برای تمامی ساختمان‌ها و اماکن با کاربری عمومی از جمله مجتمع‌های مسکونی، تجاری، اداری، درمانی و آموزشی را به رعایت ضوابط و استانداردهای مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و اصلاحات پس از آن در مورد دسترس‏‌پذیری افراد دارای معلولیت توسط مجری، مشروط کنند.
وزارت‌خانه‌های راه و شهرسازی و کشور و شهرداری‌ها مکلف‌اند حسب مورد، نسبت به مناسب‌سازی و دسترس‌پذیری کلیه پایانه‌ها، ایستگاه‌ها، تأسیسات سامانه‌ها و ناوگان حمل‌و‌نقل درون‏‌شهری و برون‌شهری، دسترس‌پذیری سامانه‌های حمل‌و‌نقل عمومی برای دسترسی منطبق با قوانین داخلی و استانداردهای بین‌المللی افراد دارای معلولیت اقدام کنند و امکان بهره‌مندی این افراد از ناوگان حمل‌و‌نقل زمینی، دریایی و هوایی را فراهم کنند و کارکنان خود را جهت همیاری عملی و صحیح با مسافران دارای معلولیت، آموزش دهند.
همچنین شهرداری‌‏ها مکلف‌اند جهت امکان تردد افراد دارای معلولیت‌‏های شدید، سامانه‌های حمل‌و‌نقل ویژه افراد دارای معلولیت را با تجهیز ناوگان خودروهای مناسب‌‏سازی شده، ایجاد کنند. دولت نیز مکلف است در تشکیل این سامانه‌‏ها به شهرداری‌های فاقد اعتبارات لازم، کمک کند. اما همه اینها مواردی قانونی و در قالب برنامه‌های اداری است و باید پرسید و دید که تا چه‌اندازه در جریان زندگی شهری و فضاهای عمومی یعنی جایی که این افراد باید در کنار سایر شهروندان حضور داشته باشند، اجرائی شده و وجود خارجی دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.