|

رها اشرفی، معمار و شهرساز در گفت‌وگو با «شرق» مطرح کرد:

فضاهای عمومی شهری و مسئله پایداری اجتماعی

شرق: شهرها همواره با مردم و فضاهای اجتماعی آن زنده هستند و می‌توانند به‌عنوان مرکز ارتباطات انسانی و تحول بشری عملکرد خود را ایفا کنند. تغییرات عمیق دنیای امروز ابعاد زندگی انسان و شرایط سکونت و نیازهای شهری را تغییر داده، اما هنوز هم نیاز به حضور در اجتماع، همراهی با دوستان و خانواده و همشهریان و تعاملات اجتماعی جزء نیازهای اصلی انسان‌ها و شهرهای آنها‌ست. در دهه‌های اخیر توسعه پایدار در شهرهای مختلف با شرایطی مختلف اجرائی شده و کمبودها و ضعف‌هایی داشته که در نتیجه آن زندگی شهری انسان‌ها را تحت‌الشعاع قرار داده است. شهرهای مدرن نیاز به فضاهای شهری انسان‌محور بیشتری دارند که محیط زیست و نیازهای طبیعی و روزانه آنها را مورد نظر قرار دهند، اما شاهد هستیم که در بسیاری از شهرها به این نیازها و الزامات انسان‌محور بی‌توجهی و کم‌توجهی شده و در نتیجه شهروندان با آسیب‌ها و محدودیت‌های زیادی روبه‌رو هستند. تهران ما به‌عنوان پایتختی متراکم در مسیر توسعه شهری شاهد تغییرات بسیاری بوده که چهره شهر را تغییر داده‌اند و هم‌زمان بسیاری از نیازهای شهروندان نیز تأمین شده است. با این وجود، هنوز آسیب‌ها و نیازهای زیادی برای حضور انسان در شهر و فضاهای عمومی وجود دارد که باید بیشتر به آنها پرداخته شود و بررسی اشکالات و کم‌و‌کاستی‌های پروژه‌های قبلی می‌تواند چراغ راهی برای پروژه‌های پیش‌رو باشد.
در همین راستا سال‌هاست که بسیاری از پروژه‌های شهری در تعامل و همکاری با فارغ‌التحصیلان و استادان معماری ایجاد می‌شوند تا علاوه بر کمیت در ایجاد فضاهای عمومی، مسئله کمیت و نیازهای انسانی را در اولویت قرار دهند. رها اشرفی یکی از همین نخبگان معماری شهری است که در تعامل با شهرداری توانسته نیازهای شهروندان را در همان فضای محدود پروژه خود تا جایی که توانسته مورد توجه قرار داده و اجرائی کند. او با اشاره به ایده‌های مدرن برای طراحی شهری از 1920 تا 1960 در شهرهای بزرگ دنیا به نگاه‌های ساختاری اشتباه در این مسیر اشاره می‌کند و می‌گوید: «شهرسازان پس از چند دهه متوجه شدند که مسئله انسان در این طراحی‌ها کمرنگ بوده است، نشاط جامعه کم شده و در نتیجه جرم جنایت بیشتر و مشکلات اجتماعی بالا رفته است. از اواخر قرن 19 و شکل مدرن شهرها مشکلات دیگری در مسائل اجتماعی و محیط‌زیستی به وجود آمد و به همین دلیل مسئله «توسعه پایدار» مطرح شد. مسئله مهم در توسعه پایدار این بود که در کنار تأمین نیازهای نسل حاضر، نیازهای نسل آینده هم به خطر نیفتد. اما در همه این جنبه‌ها، «مسئله اجتماعی» تا سال 2000 همواره کمرنگ بوده و در آن زمان تازه به این موضوع توجه شد که چطور مکان‌هایی را ایجاد کنیم که از جهت اجتماعی پایدار باشند. درباره پایداری اجتماعی و معیارهای آن اختلافات زیادی وجود دارد و دلیل این پیچیدگی این است که با آدم‌ها روبه‌رو هستیم و در هر محله، شهر و کشوری مدل پایداری اجتماعی و مسائل و نیازهای متفاوت و خاص خود را دارند».
حالا مسئله این است که این تأمین نیازهای اساسی انسان و ادامه آن برای نسل‌های آینده را که ما به آن «پایداری اجتماعی» می‌گوییم، چطور در طراحی شهری باید به کار ببریم. اشرفی تأکید دارد که اگر یک فضای شهری از سوی مردم مورد استقبال نبوده و بدون استفاده رها شده، دلیل آن این است که در کنار جنبه‌های محیطی و اقتصادی، جنبه اجتماعی و نیاز و خواسته‌های آدم‌ها را مطالعه نکرده‌ایم و باید گفت که بسیاری از فضاهای عمومی شهری تهران به این وضع دچار هستند و در آنها نیازهای ساکنان اطراف آن محله و منطقه نادیده گرفته شده است.

مردم دیگر واکنشی نشان نمی‌دهند
او می‌گوید در بسیاری از پروژه‌های بزرگ‌مقیاس شهری نوعی شوآف را شاهد هستیم؛ در‌حالی‌که نیازهای شهروندان به شکل منطقی در آنها دیده نشده است. او در توضیح بیشتر می‌گوید: مثلا آیا از مردم سؤال شد که دغدغه امروز شهر تهران چه‌ اندازه مسئله کتاب است که مجموعه‌ای به بزرگی باغ کتاب و کتابخانه ملی را ایجاد کرده‌ایم؟ به نظر می‌رسد نیاز و دغدغه عامه شهروندانی که به‌شدت در شرایط اقتصادی و اجتماعی نامساعد هستند، چنین محیط‌های بزرگ شهری در مرکز شهر نیست. او بر این باور است که مدیران اجرائی نسبت به طراحی شهر خودخواهانه برخورد کرده‌اند.
او که در این سال‌ها در طراحی و اجرای چند پروژه با شهرداری تهران همکاری داشته، تأکید دارد که فضاهای عمومی امروز باید در دو سطح کلان‌شهری و محلی اجرا شود. او می‌گوید: «در تهران قدیم موضوع تعلق به محله و هماهنگی و اطلاع از نیازها مطرح بود، اما با توجه به شرایط اقتصادی جامعه و خانواده‌ها بسیاری از خانواده‌های امروز مستأجر هستند و مستأجرها هم در هر جابه‌جایی فرصتی برای تعلق به محله خود پیدا نمی‌کنند. به این ترتیب است که شهروندان نسبت به اشکالات و تغییرات و موضوعات رخ‌داده در کوچه، محلات، منطقه و شهر خود بی‌تفاوت شده‌اند و واکنشی نشان نمی‌دهند که مثلا فلان پارک یا دیوار فلان مکان را خراب کرده‌اند یا اسم کوچه‌شان را بدون اطلاعشان تغییر داده‌اند».
این کارشناس معماری می‌گوید تسلط نگاه از بالا به پایین در شهر و بین تصمیم‌گیران شهری متضاد با پایداری اجتماعی است. اشرفی این سؤال را مطرح می‌کند که: «چرا فکر می‌کنیم چون مسئول و فرهیخته این حوزه هستیم، می‌توانیم برای زندگی مردم تصمیم بگیریم؟ در‌حالی‌که صاحبان اصلی شهر ساکنان آن هستند و مسئولانی که ممکن است چند روز دیگر در این مسئولیت حضور نداشته باشد، صاحب آن نیستند. مردمی که سال‌ها در محلات زندگی کرده‌اند، بهتر از هر‌کسی می‌دانند آن محله و منطقه به چه چیزهایی نیاز دارد. یکی از اقداماتی که اجازه نمی‌دهد فضاهای شهری بهبود پیدا کنند، همین تصمیمات دوره‌ای مدیران دوره‌ای است که نفر بعدی می‌تواند همه اقدامات قبلی را رد کند یا کالا بر هم بزند و هزینه‌های این تغییر را شهر می‌دهد».

فضای مجازی در این دوران امکان نظرسنجی از مردم را بالا برده
اشرفی می‌گوید در این دوره و زمانه که دیگر فضای مجازی و دسترسی‌های الکترونیک، امکان نظرسنجی از همه شهروندان را فراهم کرده می‌توان از آنها پرسید که در این منطقه کتابخانه می‌خواهید یا یک بازار میوه و تره‌بار یا پارک بازی بچه‌ها؟ او بر این مسئله تأکید دارد که در این حالت شهروندان آن منطقه و محله که خودشان به ساخت مجموعه‌ای رأی داده‌اند حتما از آن استفاده می‌کنند و نسبت به آن حساس هم هستند. اشرفی می‌افزاید: بخشی از فضاهای عمومی از گذشته دور در شهر وجود داشته؛ مثل بازار قدیم یا میدان آزادی یا خیابان ولیعصر که بخشی از زندگی شهری و خاطرات مشترک و جریان زندگی مردم بوده است و همه نسبت به آن احساس تعلق دارند، اما فضاهایی هم در این سال‌ها وجود داشته که متروکه شده‌اند، چون آدم‌ها آن را حذف کرده‌اند و جایی در زندگی شهروندان نداشته است.

شهروند تنوع‌طلب امروز را باید به هیجان آورد
شهروند امروز با دو دهه قبل تفاوت‌های زیادی دارد که یکی از مهم‌ترین آنها دسترسی به دنیای جدید فناوری و آگاه‌شدن از آخرین تغییرات و امکانات در شهرهای مختلف دنیا است. نسل جدید در دنیای امروز می‌خواهد که به آنچه با یک کلیک در فضای مجازی دیده، در شهر خود هم دسترسی داشته باشد. اشرفی هم به این تغییر رویکرد و نگاه نسل جدید شهروندان اشاره دارد و می‌گوید: «مخاطب امروز در فضای عمومی باید به هیجان بیاید و توجهش جلب شود و مهم‌تر اینکه فضای عمومی باید محل وقوع اتفاقات و تحولات جدید باشد تا مخاطبان نسل‌های مختلف را به سمت خود بکشاند. قبلا جایی مثل بازار این جذابیت و اتفاق جدید را داشت و حالا باید در فضاهای عمومی اتفاقاتی جدید را رقم زد؛ ایونت‌های مناسبتی یا خرده‌رویدادهای هیجان‌انگیز پیشنهادهای خوبی هستند تا شهروندان هر هفته و هر ماه عادت به حضور در این مکان‌ها داشته باشد. نمونه این فضاهای جدید مجموعه آب و آتش بود که در ابتدای فعالیت خود این قاعده را دنبال کرد، اما بعد فعالیت‌های جدید و هیجان‌انگیز کم شد. البته به دلیل ویژگی‌های دیگری که این محوطه داشت توانست توجه مردم را به خود جلب کند.
مدیران و مهندسان پروژه‌های شهری با معماران، تفاوت‌های اساسی دارند، اما شاید یکی از مهم‌ترین تفاوت‌‌ها در زاویه نگاه معماران باشد که قرار نیست کارشان با آن موضوع و سوژه به این زودی‌ها تمام شود. اشرفی هم این زاویه نگاه متفاوت با مدیران شهری را دارد و به همین دلیل بر تفاوت الگوها در ایجاد فضاهای عمومی فرامنطقه‌ای و فضاهای عمومی محلی تأکید می‌کند. او اضافه کرد: «باید فضاهای عمومی جدید را برای آشتی‌دادن شهروندان با محله خود اجرا کنیم. بسیاری از آمارهایی که مراکز مطالعاتی انجام می‌دهند، قابل استناد و تسری به نظر همه شهروندان نیست و باید برای اجرای پروژه‌های محلی در همه خانه‌ها را زد و از آنها درباره تصمیمات مربوط به محل نظر خواست».

«تهران برای همه» شعار زیبایی بود
در بسیاری از شهرهای توسعه‌یافته، فضاهای عمومی را با توجه به هر پنج حواسی که هر فرد در روزمره خود نیاز دارد طراحی می‌کنند و در این میان اگر شهروندی از یکی از حواس محروم باشد، می‌تواند خود را با فضای موجود تطبیق دهد. حالا اشرفی هم مجری پروژه‌ای است که در آن علاوه بر شهروندان یک محله، نگاهی متفاوت به یک گروه خاص یعنی ناشنوایان داشته است. اما او از آنچه در شهر برای گروه‌های معلول اجرائی شده به‌هیچ‌وجه راضی نیست و در انتقاد از شعار «تهران برای همه» گفت: «این شعار زیبا خوب را یکی، دو سال اخیر ساخته‌اند، ولی در همین حد شعار است و جز این نیست و تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی در جهت تحقق این شعار وجود ندارد. اگرچه اقدامات و تغییراتی را در چند سال گذشته در جریان اجرای پروژه‌ها برای معلولان و کم‌توانان اجرا کرده‌اند و مثلا خط عبور نابینایان در پیاده‌روها، رمپ در برخی مسیرها، مسیرهای دوچرخه و کالسکه و... را اجرا می‌کنند، اما این موارد هم اشکالات زیادی دارد. معمولا اجرای این پروژه‌ها را به پیمانکارانی می‌سپارند که توجهی به جزئیات ندارند و به عبارتی انجام‌ندادن آن بهتر از انجام‌دادنشان است و بارها اعتراض نابینایان را داشته‌ایم که در مسیر خط ویژه نابینایان به واسطه موانع خطرناکی که وجود داشته، آسیب دیده‌اند». او تأکید دارد: «این نگاه که براي گروه معلول نابینا، ناشنوا و معلولان دیگر شهر را آماده کرد، اشتباه است؛ اولا گروه‌های دیگری مثل سالمندان، کودکان و... هم در شهر حضور دارند و دوما این افراد جزئی از شهر و شهروند هستند و نباید آنها را متفاوت دید». اشرفی جزئیاتی از پارکی را که در محله نظام‌آباد تهران اجرا کرده‌اند، تشریح کرد و گفت: «این پارک در فضایی دوهزارو 500 متری و در پشت فدراسیون ورزشی ناشنوایان قرار داشت. همان ابتدا و پس از بررسی میدانی در محله متوجه شدیم تعداد زیادی از ساکنان این محلات خانواده‌هایی با والدین یا فرزندان ناشنوا هستند که برای نزدیکی و دسترسی راحت به فدراسیون این محله را انتخاب کرده‌اند. در نتیجه تصمیم گرفتیم علاوه بر طراحی بوستانی برای مردم محله، استانداردهای مناسب برای این گروه را هم در نظر بگیریم. در واقع ما پارک را برای ناشنوایان طراحی نکردیم، چون ما با آنها فرق یا مرزی نداریم، بلکه تلاش کردیم تا کیفیت محیط زندگی را برای گروهی از شهروندان بالاتر ببریم. مسئله مهم این است که این افزایش کیفیت زندگی در شهر به نفع سایر گروه‌ها هم خواهد بود. به‌عنوان نمونه رمپ یا سطح شیب‌دار به جای پله علاوه بر سهولت تردد برای فرد معلول، برای کودکان، کالسکه مادران، دوچرخه‌سواران، سالمندان و حتی افراد دیگری که درد زانو دارند، مفید خواهد بود».
مسئله جالب توجه واکنش شهروندان این محلات به رویکرد ما بود، چون در جریان اجرای این پروژه قبل از هر چیز تقریبا از همه خانه‌های مجاور پارک مستقیما نظرخواهی کردیم و آنها تعجب کرده بودند که «مگر می‌شود ما هم نظر بدهیم؟» و «مگر می‌شود بگوییم چه می‌خواهیم؟» و متأسفانه با این مسئله روبه‌رو بودیم که آن‌قدر نظر مردم خواسته نشده که بسیاری از آنها توجه و نظری ندارند، حق شهروندی خود را نمی‌دانند و اصلا نمی‌دانند چه چیزی باید بخواهند.

شرق: شهرها همواره با مردم و فضاهای اجتماعی آن زنده هستند و می‌توانند به‌عنوان مرکز ارتباطات انسانی و تحول بشری عملکرد خود را ایفا کنند. تغییرات عمیق دنیای امروز ابعاد زندگی انسان و شرایط سکونت و نیازهای شهری را تغییر داده، اما هنوز هم نیاز به حضور در اجتماع، همراهی با دوستان و خانواده و همشهریان و تعاملات اجتماعی جزء نیازهای اصلی انسان‌ها و شهرهای آنها‌ست. در دهه‌های اخیر توسعه پایدار در شهرهای مختلف با شرایطی مختلف اجرائی شده و کمبودها و ضعف‌هایی داشته که در نتیجه آن زندگی شهری انسان‌ها را تحت‌الشعاع قرار داده است. شهرهای مدرن نیاز به فضاهای شهری انسان‌محور بیشتری دارند که محیط زیست و نیازهای طبیعی و روزانه آنها را مورد نظر قرار دهند، اما شاهد هستیم که در بسیاری از شهرها به این نیازها و الزامات انسان‌محور بی‌توجهی و کم‌توجهی شده و در نتیجه شهروندان با آسیب‌ها و محدودیت‌های زیادی روبه‌رو هستند. تهران ما به‌عنوان پایتختی متراکم در مسیر توسعه شهری شاهد تغییرات بسیاری بوده که چهره شهر را تغییر داده‌اند و هم‌زمان بسیاری از نیازهای شهروندان نیز تأمین شده است. با این وجود، هنوز آسیب‌ها و نیازهای زیادی برای حضور انسان در شهر و فضاهای عمومی وجود دارد که باید بیشتر به آنها پرداخته شود و بررسی اشکالات و کم‌و‌کاستی‌های پروژه‌های قبلی می‌تواند چراغ راهی برای پروژه‌های پیش‌رو باشد.
در همین راستا سال‌هاست که بسیاری از پروژه‌های شهری در تعامل و همکاری با فارغ‌التحصیلان و استادان معماری ایجاد می‌شوند تا علاوه بر کمیت در ایجاد فضاهای عمومی، مسئله کمیت و نیازهای انسانی را در اولویت قرار دهند. رها اشرفی یکی از همین نخبگان معماری شهری است که در تعامل با شهرداری توانسته نیازهای شهروندان را در همان فضای محدود پروژه خود تا جایی که توانسته مورد توجه قرار داده و اجرائی کند. او با اشاره به ایده‌های مدرن برای طراحی شهری از 1920 تا 1960 در شهرهای بزرگ دنیا به نگاه‌های ساختاری اشتباه در این مسیر اشاره می‌کند و می‌گوید: «شهرسازان پس از چند دهه متوجه شدند که مسئله انسان در این طراحی‌ها کمرنگ بوده است، نشاط جامعه کم شده و در نتیجه جرم جنایت بیشتر و مشکلات اجتماعی بالا رفته است. از اواخر قرن 19 و شکل مدرن شهرها مشکلات دیگری در مسائل اجتماعی و محیط‌زیستی به وجود آمد و به همین دلیل مسئله «توسعه پایدار» مطرح شد. مسئله مهم در توسعه پایدار این بود که در کنار تأمین نیازهای نسل حاضر، نیازهای نسل آینده هم به خطر نیفتد. اما در همه این جنبه‌ها، «مسئله اجتماعی» تا سال 2000 همواره کمرنگ بوده و در آن زمان تازه به این موضوع توجه شد که چطور مکان‌هایی را ایجاد کنیم که از جهت اجتماعی پایدار باشند. درباره پایداری اجتماعی و معیارهای آن اختلافات زیادی وجود دارد و دلیل این پیچیدگی این است که با آدم‌ها روبه‌رو هستیم و در هر محله، شهر و کشوری مدل پایداری اجتماعی و مسائل و نیازهای متفاوت و خاص خود را دارند».
حالا مسئله این است که این تأمین نیازهای اساسی انسان و ادامه آن برای نسل‌های آینده را که ما به آن «پایداری اجتماعی» می‌گوییم، چطور در طراحی شهری باید به کار ببریم. اشرفی تأکید دارد که اگر یک فضای شهری از سوی مردم مورد استقبال نبوده و بدون استفاده رها شده، دلیل آن این است که در کنار جنبه‌های محیطی و اقتصادی، جنبه اجتماعی و نیاز و خواسته‌های آدم‌ها را مطالعه نکرده‌ایم و باید گفت که بسیاری از فضاهای عمومی شهری تهران به این وضع دچار هستند و در آنها نیازهای ساکنان اطراف آن محله و منطقه نادیده گرفته شده است.

مردم دیگر واکنشی نشان نمی‌دهند
او می‌گوید در بسیاری از پروژه‌های بزرگ‌مقیاس شهری نوعی شوآف را شاهد هستیم؛ در‌حالی‌که نیازهای شهروندان به شکل منطقی در آنها دیده نشده است. او در توضیح بیشتر می‌گوید: مثلا آیا از مردم سؤال شد که دغدغه امروز شهر تهران چه‌ اندازه مسئله کتاب است که مجموعه‌ای به بزرگی باغ کتاب و کتابخانه ملی را ایجاد کرده‌ایم؟ به نظر می‌رسد نیاز و دغدغه عامه شهروندانی که به‌شدت در شرایط اقتصادی و اجتماعی نامساعد هستند، چنین محیط‌های بزرگ شهری در مرکز شهر نیست. او بر این باور است که مدیران اجرائی نسبت به طراحی شهر خودخواهانه برخورد کرده‌اند.
او که در این سال‌ها در طراحی و اجرای چند پروژه با شهرداری تهران همکاری داشته، تأکید دارد که فضاهای عمومی امروز باید در دو سطح کلان‌شهری و محلی اجرا شود. او می‌گوید: «در تهران قدیم موضوع تعلق به محله و هماهنگی و اطلاع از نیازها مطرح بود، اما با توجه به شرایط اقتصادی جامعه و خانواده‌ها بسیاری از خانواده‌های امروز مستأجر هستند و مستأجرها هم در هر جابه‌جایی فرصتی برای تعلق به محله خود پیدا نمی‌کنند. به این ترتیب است که شهروندان نسبت به اشکالات و تغییرات و موضوعات رخ‌داده در کوچه، محلات، منطقه و شهر خود بی‌تفاوت شده‌اند و واکنشی نشان نمی‌دهند که مثلا فلان پارک یا دیوار فلان مکان را خراب کرده‌اند یا اسم کوچه‌شان را بدون اطلاعشان تغییر داده‌اند».
این کارشناس معماری می‌گوید تسلط نگاه از بالا به پایین در شهر و بین تصمیم‌گیران شهری متضاد با پایداری اجتماعی است. اشرفی این سؤال را مطرح می‌کند که: «چرا فکر می‌کنیم چون مسئول و فرهیخته این حوزه هستیم، می‌توانیم برای زندگی مردم تصمیم بگیریم؟ در‌حالی‌که صاحبان اصلی شهر ساکنان آن هستند و مسئولانی که ممکن است چند روز دیگر در این مسئولیت حضور نداشته باشد، صاحب آن نیستند. مردمی که سال‌ها در محلات زندگی کرده‌اند، بهتر از هر‌کسی می‌دانند آن محله و منطقه به چه چیزهایی نیاز دارد. یکی از اقداماتی که اجازه نمی‌دهد فضاهای شهری بهبود پیدا کنند، همین تصمیمات دوره‌ای مدیران دوره‌ای است که نفر بعدی می‌تواند همه اقدامات قبلی را رد کند یا کالا بر هم بزند و هزینه‌های این تغییر را شهر می‌دهد».

فضای مجازی در این دوران امکان نظرسنجی از مردم را بالا برده
اشرفی می‌گوید در این دوره و زمانه که دیگر فضای مجازی و دسترسی‌های الکترونیک، امکان نظرسنجی از همه شهروندان را فراهم کرده می‌توان از آنها پرسید که در این منطقه کتابخانه می‌خواهید یا یک بازار میوه و تره‌بار یا پارک بازی بچه‌ها؟ او بر این مسئله تأکید دارد که در این حالت شهروندان آن منطقه و محله که خودشان به ساخت مجموعه‌ای رأی داده‌اند حتما از آن استفاده می‌کنند و نسبت به آن حساس هم هستند. اشرفی می‌افزاید: بخشی از فضاهای عمومی از گذشته دور در شهر وجود داشته؛ مثل بازار قدیم یا میدان آزادی یا خیابان ولیعصر که بخشی از زندگی شهری و خاطرات مشترک و جریان زندگی مردم بوده است و همه نسبت به آن احساس تعلق دارند، اما فضاهایی هم در این سال‌ها وجود داشته که متروکه شده‌اند، چون آدم‌ها آن را حذف کرده‌اند و جایی در زندگی شهروندان نداشته است.

شهروند تنوع‌طلب امروز را باید به هیجان آورد
شهروند امروز با دو دهه قبل تفاوت‌های زیادی دارد که یکی از مهم‌ترین آنها دسترسی به دنیای جدید فناوری و آگاه‌شدن از آخرین تغییرات و امکانات در شهرهای مختلف دنیا است. نسل جدید در دنیای امروز می‌خواهد که به آنچه با یک کلیک در فضای مجازی دیده، در شهر خود هم دسترسی داشته باشد. اشرفی هم به این تغییر رویکرد و نگاه نسل جدید شهروندان اشاره دارد و می‌گوید: «مخاطب امروز در فضای عمومی باید به هیجان بیاید و توجهش جلب شود و مهم‌تر اینکه فضای عمومی باید محل وقوع اتفاقات و تحولات جدید باشد تا مخاطبان نسل‌های مختلف را به سمت خود بکشاند. قبلا جایی مثل بازار این جذابیت و اتفاق جدید را داشت و حالا باید در فضاهای عمومی اتفاقاتی جدید را رقم زد؛ ایونت‌های مناسبتی یا خرده‌رویدادهای هیجان‌انگیز پیشنهادهای خوبی هستند تا شهروندان هر هفته و هر ماه عادت به حضور در این مکان‌ها داشته باشد. نمونه این فضاهای جدید مجموعه آب و آتش بود که در ابتدای فعالیت خود این قاعده را دنبال کرد، اما بعد فعالیت‌های جدید و هیجان‌انگیز کم شد. البته به دلیل ویژگی‌های دیگری که این محوطه داشت توانست توجه مردم را به خود جلب کند.
مدیران و مهندسان پروژه‌های شهری با معماران، تفاوت‌های اساسی دارند، اما شاید یکی از مهم‌ترین تفاوت‌‌ها در زاویه نگاه معماران باشد که قرار نیست کارشان با آن موضوع و سوژه به این زودی‌ها تمام شود. اشرفی هم این زاویه نگاه متفاوت با مدیران شهری را دارد و به همین دلیل بر تفاوت الگوها در ایجاد فضاهای عمومی فرامنطقه‌ای و فضاهای عمومی محلی تأکید می‌کند. او اضافه کرد: «باید فضاهای عمومی جدید را برای آشتی‌دادن شهروندان با محله خود اجرا کنیم. بسیاری از آمارهایی که مراکز مطالعاتی انجام می‌دهند، قابل استناد و تسری به نظر همه شهروندان نیست و باید برای اجرای پروژه‌های محلی در همه خانه‌ها را زد و از آنها درباره تصمیمات مربوط به محل نظر خواست».

«تهران برای همه» شعار زیبایی بود
در بسیاری از شهرهای توسعه‌یافته، فضاهای عمومی را با توجه به هر پنج حواسی که هر فرد در روزمره خود نیاز دارد طراحی می‌کنند و در این میان اگر شهروندی از یکی از حواس محروم باشد، می‌تواند خود را با فضای موجود تطبیق دهد. حالا اشرفی هم مجری پروژه‌ای است که در آن علاوه بر شهروندان یک محله، نگاهی متفاوت به یک گروه خاص یعنی ناشنوایان داشته است. اما او از آنچه در شهر برای گروه‌های معلول اجرائی شده به‌هیچ‌وجه راضی نیست و در انتقاد از شعار «تهران برای همه» گفت: «این شعار زیبا خوب را یکی، دو سال اخیر ساخته‌اند، ولی در همین حد شعار است و جز این نیست و تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی در جهت تحقق این شعار وجود ندارد. اگرچه اقدامات و تغییراتی را در چند سال گذشته در جریان اجرای پروژه‌ها برای معلولان و کم‌توانان اجرا کرده‌اند و مثلا خط عبور نابینایان در پیاده‌روها، رمپ در برخی مسیرها، مسیرهای دوچرخه و کالسکه و... را اجرا می‌کنند، اما این موارد هم اشکالات زیادی دارد. معمولا اجرای این پروژه‌ها را به پیمانکارانی می‌سپارند که توجهی به جزئیات ندارند و به عبارتی انجام‌ندادن آن بهتر از انجام‌دادنشان است و بارها اعتراض نابینایان را داشته‌ایم که در مسیر خط ویژه نابینایان به واسطه موانع خطرناکی که وجود داشته، آسیب دیده‌اند». او تأکید دارد: «این نگاه که براي گروه معلول نابینا، ناشنوا و معلولان دیگر شهر را آماده کرد، اشتباه است؛ اولا گروه‌های دیگری مثل سالمندان، کودکان و... هم در شهر حضور دارند و دوما این افراد جزئی از شهر و شهروند هستند و نباید آنها را متفاوت دید». اشرفی جزئیاتی از پارکی را که در محله نظام‌آباد تهران اجرا کرده‌اند، تشریح کرد و گفت: «این پارک در فضایی دوهزارو 500 متری و در پشت فدراسیون ورزشی ناشنوایان قرار داشت. همان ابتدا و پس از بررسی میدانی در محله متوجه شدیم تعداد زیادی از ساکنان این محلات خانواده‌هایی با والدین یا فرزندان ناشنوا هستند که برای نزدیکی و دسترسی راحت به فدراسیون این محله را انتخاب کرده‌اند. در نتیجه تصمیم گرفتیم علاوه بر طراحی بوستانی برای مردم محله، استانداردهای مناسب برای این گروه را هم در نظر بگیریم. در واقع ما پارک را برای ناشنوایان طراحی نکردیم، چون ما با آنها فرق یا مرزی نداریم، بلکه تلاش کردیم تا کیفیت محیط زندگی را برای گروهی از شهروندان بالاتر ببریم. مسئله مهم این است که این افزایش کیفیت زندگی در شهر به نفع سایر گروه‌ها هم خواهد بود. به‌عنوان نمونه رمپ یا سطح شیب‌دار به جای پله علاوه بر سهولت تردد برای فرد معلول، برای کودکان، کالسکه مادران، دوچرخه‌سواران، سالمندان و حتی افراد دیگری که درد زانو دارند، مفید خواهد بود».
مسئله جالب توجه واکنش شهروندان این محلات به رویکرد ما بود، چون در جریان اجرای این پروژه قبل از هر چیز تقریبا از همه خانه‌های مجاور پارک مستقیما نظرخواهی کردیم و آنها تعجب کرده بودند که «مگر می‌شود ما هم نظر بدهیم؟» و «مگر می‌شود بگوییم چه می‌خواهیم؟» و متأسفانه با این مسئله روبه‌رو بودیم که آن‌قدر نظر مردم خواسته نشده که بسیاری از آنها توجه و نظری ندارند، حق شهروندی خود را نمی‌دانند و اصلا نمی‌دانند چه چیزی باید بخواهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.