|

آیا تهران به یکی از شهرهای رنگی ایران تبدیل می‌شود؟

شهر شاد، شهر رنگی ا‌ست

شرق: اگر اهل خیابان‌گردی باشید، یکی از مواردی که بدون شک چشمان شما را به خود می‌خواند، رنگ و چهره تازه‌ای است که در قالب مبلمان شهری در گوشه‌گوشه شهر چشم‌نوازی می‌کند. فرقی ندارد یک روز تعطیل را به همراه خانواده در یکی از بوستان‌های تهران بگذرانید یا در ازدحام یک روز کاری شلوغ، گذرتان به خیابان‌های مرکزی تهران خورده باشد، آنچه اهمیت دارد، تفاوتی است که به واسطه چند المان کوچک چشمان شما را به خود فرا می‌خواند؛ بادکنک‌های رنگی چسبیده به نیمکت‌های پارک ملت، ساعت‌های چسبیده به دیواره‌های خیابان ولیعصر، چترهای رنگی بر آسمان برخی ‌خیابان‌ها و کوچه‌های تهران، تخم‌مرغ‌هایی که در گذرگاه‌های شهر تزیین شده‌اند تا عید را یادآوری کنند‌، لی‌لی‌های کشیده‌شده بر پیاده‌راه‌های پارک ساعی، سفره‌های شب چله چیده‌شده در نقطه‌نقطه شهر که مهربانی را یادمان می‌آورند و بسیاری المان‌های دیگر که طعم ذوق و سلیقه را به شهر اضافه می‌کنند.
شاید چند سالی می‌شود که مدیریت شهری شهر تهران دنبال رنگ‌بخشیدن و تنوع در این شهر خاکستری بوده است و اگرچه هنوز تا رسیدن شهر به یک پایتخت دلخواه فاصله فراوانی وجود دارد، اما همین شروع نیز زیبا و بیانگر تغییر نگاه در دیدگاه مدیران است و مدیران به این باور رسیده‌اند که شهر به جز آب، برق، گاز، تخلیه زباله، ایستگاه اتوبوس، جدول، مخزن زباله، نیمکت و... به روح نیز نیاز دارد و شهروندان، شادی‌ خود را از روح شهر می‌گیرند و این رابطه‌ای متقابل بین شهروندان و شهر است.
‌تجربه موفق رنگ برای شهر سالم
روان‌شناسی رنگ در‌خصوص رنگ‌ها اطلاعات جالبی به ما می‌دهد؛ اینکه افراد شاد چه سبک رنگ‌هایی را می‌پسندند و افرادی که با شادی میانه خوبی ندارند، ترجیح می‌دهند سبک زندگی، لباس‌هایی که تن می‌کنند و اصلا خانه‌هایی که در آن سکونت گزیده‌اند چه طرح، رنگ و نقشی داشته باشد. واقعیتی که می‌توان آن را به شهر نیز تعمیم داد و یک کوچه و خیابان زرد‌رنگ را شاد دانست و خیابانی که رنگی بر تن خود ندیده است، خیابانی فاقد احساسی خاص یا حتی بی‌روح نامید. اینکه چطور می‌توان به شهر خاکستری تهران رنگ و امید را بخشید، موضوعی ا‌ست که درباره آن راهکارهای فراوانی داده شده است و یکی از مدیران با‌سابقه مدیریت شهری به یکی از این تجربه‌های مثبت اشاره می‌کند تا امیدوار باشیم که اگر بخواهیم، می‌توانیم.
حبیب‌الله غفوری از مدیران سه دهه گذشته شهرداری تهران بوده که این‌روزها معاونت شهرداری منطقه 6 تهران را عهده‌دار است. غفوری می‌گوید: «همان‌طور که تغییر فصول و تغییر رنگ‌های طبیعت باعث ایجاد تحولات درونی و روحی برای انسان می‌شود، استفاده از رنگ در فضا و کالبد شهری نیز باعث تلطیف روحیه شهروندان می‌شود».
این کارشناس ارشد شهری استفاده از رنگ در مبلمان شهری را یک تجربه جهانی خوانده و ادامه می‌دهد: هرچقدر بتوانیم در زیباسازی شهر و در المان‌ها، تابلو و مبلمان شهری از نماهای متنوع استفاده کنیم، سبب بشاشی و شادابی شهروندان می‌شویم. تحقیقات علمی هم نشان می‌دهد رنگ در روحیه شهروندان و کاهش استرس، عصبانیت و خشم مؤثر است؛ به همین خاطر هم باید در زیباسازی شهر از المان‌های یکدست که باعث رکود و رخوت در دیده و اذهان شهروندان می‌شود، پرهیز کرد».
غفوری، شهر شاد را شهر رنگ‌ها توصیف می‌کند و ادامه می‌دهد: «در نماهای شهری و مخصوصا در معماری شهری باید تنوع شهری را در نظر بگیریم تا مفاهیم معماری مخصوصا پوسته و جداره ساختمان‌ها، بیان‌کننده یک فضای شاد و فرح‌بخش باشد؛ به همین خاطر نباید تأثیر‌ گذرها، خیابان‌ها، بزرگراه‌ها، اتوبان‌ها، کوچه و بازاری را که مردم هر روز در آن نفس می‌کشند، نادیده بگیریم».
غفوری به تجربه موفق خود در زمینه اثربخشی رنگ‌ها در شهر اشاره می‌کند و می‌گوید: «در دهه 70 در پروژه شهر سالم، در ساخت ساختمان‌ها، ورزشگاه‌ها، کتابخانه‌ها و پارک‌ها از رنگ استفاده می‌کردیم و تأثیر مثبت رنگ را شاهد بودیم که به چه میزان در شادابی شهروندان مؤثر است».
‌شهر به‌مثابه یک اثر هنری
برای داشتن یک مبلمان شهری خوب باید عوامل مختلفی را در نظر گرفت که از این میان، عوامل اجتماعی، اقتصادی، کالبدی فضایی، دسترسی ترافیکی و طراحی شهری اهمیت بسزایی دارد. زیبایی‌شناختی، کیفیت مبلمان شهری و تأثیر فضای طبیعی در مبلمان شهری و توجه به پیاده‌راه‌ها از‌جمله عوامل کمک‌کننده برای داشتن یک مبلمان شهری زیباست. در نگاه کلان می‌توان شهر را همچون یک اثر هنری بزرگ دانست که اثرهای کوچک، جان‌مایه آن را تشکیل می‌دهند.
امروزه در شهر تمام شهروندان و میهمانان شهر به نوعی با مبلمان شهری سر‌و‌کار دارند. از ایستگاه‌های تاکسی و اتوبوس گرفته تا تابلوهای راهنمایی و رانندگی، نیمکت‌های پارک‌ها و تمام المان‌های شهر را می‌توان جزء مبلمان شهری بشماریم؛ مبلمانی که در سطح شهر کم نیستند و اگر بتوان در یک برنامه 10ساله آنها را به شکل و سیمای ویژه‌ای مزین کرد، در آینده نزدیک شهرمان تهران زیباتر از آنچه هست به نظر می‌آید.
آنچه در چنین پروژه‌هایی اهمیت دارد که مورد توجه قرار بگیرد، داشتن هدف کلان و بلندمدت است. ممکن است در یک حوزه شهری، مدیری برای چند سال به فعالیتی مشغول باشد و بعد از رفتن او تمام چیدمانی که او برای شهر داشته، برچیده شود یا به مذاق مدیر بعدی خوش نیاید؛ چندگانگی که در کشور ما کم نیست و نبود همین برنامه بلندمدت سبب شده هزینه و پول بسیاری را در حوزه‌های مختلف صرف کنیم.
‌‌به دنبال اثرگذاری در شهر باشیم
زیباسازی شهر از‌جمله موضوعاتی است که در بسیاری از شهرهای مدرن دنیا قاعده و قانون خاصی دارد و خانه‌سازی و زیباسازی کوچه و معابر بر مبنای همان قاعده و قانون انجام می‌شود. اصل مهمی که ما نیز در ایران به آن احتیاج داریم و یک نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی در همین خصوص می‌گوید: «‌به اعتقاد من شهرداری باید به دنبال آن باشد که بر اساس ضوابط و مقررات و بر اساس اسلوب و روش مناسب کار کند تا در جهت تلطیف روحیه مردم اثر مثبت خود را بگذارد».
خلیل بهروزی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس، با بیان اینکه در ساخت المان و مبلمان شهری باید رفتارشناسی شده و سلایق و نیازهای مردم و شهروندان مورد توجه قرار گیرد، می‌گوید: «اینکه مبلمانی را به خاطر ظاهری زیبا مدتی در جایی نصب کنیم، در‌حالی‌که هیچ برنامه و ایده‌ای برای چرایی این کار نداشته‌ایم، به کمک شهر و شهروندان نمی‌آید. به همین دلیل باید به دنبال ماندگاری و اثرگذاری در شهر باشیم. هنگام نصب المان یا مبلمان‌های شهری باید ذائقه فرهنگی مردمان منطقه، نیازها و هویت محل بررسی شده و با توجه به نیازها اقدام به نصب المان کنیم تا پس از مدتی آن را حذف نکنیم».
او با اشاره به اینکه بسیاری از مبلمان‌های شهری با صرف هزینه بالا نصب و بعد از مدتی حذف می‌شوند، گفت: هر کاری اگر هدفمند نباشد، مسلما هزینه بی‌اثری را به دنبال دارد و این دیدگاه که بدون هدف شهر را زیبا کنیم، به شهر و شهروندان آسیب می‌زند. به نظر من المان‌های شهری در حال حاضر به صورت اتفاقی کار می‌شود. قطعا باید المان‌های شهری در شهر متناسب با قوانین و مقررات و مناسب با مکان‌ها و موقعیت‌های داخل شهر باشد و با فرهنگ و روح مردم سازگاری داشته باشد تا بتواند اثر خود را بگذارد».
عضو کمیسیون اجتماعی مجلس می‌گوید: «یک بار هزینه هنگفت برای پروژه‌ای می‌شود و چند سال بعد آن پروژه را جابه‌جا و تخریب و چیز دیگری را جایگزین می‌کنند و معلوم می‌شود با برنامه‌ریزی درست و آینده‌نگری این کار را نکرده‌اند و این خسارت زیادی را بر پیکره شهر و مردم وارد می‌کند».
بهروزی معتقد است باید نیازهای باطنی افراد مورد توجه قرار گرفته و المان‌های شهری فارغ از اثرگذاری سطحی، نیازهای فطری و جوهری انسان را نیز پاسخ‌گو باشند. گاهی به کمک یک اثر می‌توان امید را در میان شهروندان تزریق کرد و شهرداری در زیباسازی شهر باید رفتار شهروندان و نیازهای فطری آنها را مورد توجه قرار دهد. برای مثال در کنار توجه به زیباسازی المان‌های شهری، شهرداری باید در چارچوب فعالیت‌های خود در‌خصوص ارائه خدمات به شهروندان، حقوق شهروندان را نیز محترم شمرده تا تأثیرگذاری این المان‌ها در شادی و نشاط شهروندان مقطعی نباشد.
عضو کمیسیون اجتماعی مجلس ادامه می‌دهد: «بدون توجه به حقوق شهروندی، رنگارنگ‌کردن شهر و المان‌های زیبا به کمک شهر نمی‌آید؛ مثلا برخی المان‌های شهری در حال حاضر توجه آدم را جلب می‌کند، ولی در مجموع کار خوب و بد در شهر وجود دارد».
به هر روی، تهران شهر خاکستری ماست. از بالا که نگاه می‌کنیم، رنگ ندارد. غبار آلودگی بر تن و جانش نشسته است و نمی‌توان رنگ‌های گاه‌و‌بیگاهی را که بر تن شهر چکه می‌کند، نادیده گرفت. شهر تهران در حالی یک شهر خاکستری‌ است که قاعده و قانون شهرسازی خاصی ندارد و زیباسازی کوچه و منظرهایش به صورت مقطعی و با صلاحدید مدیران مشخص می‌شود. تهران شهری است که رنگ را دوست دارد و مردمانش نیازمند رنگ هستند و با توجه به دغدغه‌ای که در شهر برای شادی شهروندان وجود دارد، باید این اصل مرکز توجه قرار گیرد.
شرق: اگر اهل خیابان‌گردی باشید، یکی از مواردی که بدون شک چشمان شما را به خود می‌خواند، رنگ و چهره تازه‌ای است که در قالب مبلمان شهری در گوشه‌گوشه شهر چشم‌نوازی می‌کند. فرقی ندارد یک روز تعطیل را به همراه خانواده در یکی از بوستان‌های تهران بگذرانید یا در ازدحام یک روز کاری شلوغ، گذرتان به خیابان‌های مرکزی تهران خورده باشد، آنچه اهمیت دارد، تفاوتی است که به واسطه چند المان کوچک چشمان شما را به خود فرا می‌خواند؛ بادکنک‌های رنگی چسبیده به نیمکت‌های پارک ملت، ساعت‌های چسبیده به دیواره‌های خیابان ولیعصر، چترهای رنگی بر آسمان برخی ‌خیابان‌ها و کوچه‌های تهران، تخم‌مرغ‌هایی که در گذرگاه‌های شهر تزیین شده‌اند تا عید را یادآوری کنند‌، لی‌لی‌های کشیده‌شده بر پیاده‌راه‌های پارک ساعی، سفره‌های شب چله چیده‌شده در نقطه‌نقطه شهر که مهربانی را یادمان می‌آورند و بسیاری المان‌های دیگر که طعم ذوق و سلیقه را به شهر اضافه می‌کنند.
شاید چند سالی می‌شود که مدیریت شهری شهر تهران دنبال رنگ‌بخشیدن و تنوع در این شهر خاکستری بوده است و اگرچه هنوز تا رسیدن شهر به یک پایتخت دلخواه فاصله فراوانی وجود دارد، اما همین شروع نیز زیبا و بیانگر تغییر نگاه در دیدگاه مدیران است و مدیران به این باور رسیده‌اند که شهر به جز آب، برق، گاز، تخلیه زباله، ایستگاه اتوبوس، جدول، مخزن زباله، نیمکت و... به روح نیز نیاز دارد و شهروندان، شادی‌ خود را از روح شهر می‌گیرند و این رابطه‌ای متقابل بین شهروندان و شهر است.
‌تجربه موفق رنگ برای شهر سالم
روان‌شناسی رنگ در‌خصوص رنگ‌ها اطلاعات جالبی به ما می‌دهد؛ اینکه افراد شاد چه سبک رنگ‌هایی را می‌پسندند و افرادی که با شادی میانه خوبی ندارند، ترجیح می‌دهند سبک زندگی، لباس‌هایی که تن می‌کنند و اصلا خانه‌هایی که در آن سکونت گزیده‌اند چه طرح، رنگ و نقشی داشته باشد. واقعیتی که می‌توان آن را به شهر نیز تعمیم داد و یک کوچه و خیابان زرد‌رنگ را شاد دانست و خیابانی که رنگی بر تن خود ندیده است، خیابانی فاقد احساسی خاص یا حتی بی‌روح نامید. اینکه چطور می‌توان به شهر خاکستری تهران رنگ و امید را بخشید، موضوعی ا‌ست که درباره آن راهکارهای فراوانی داده شده است و یکی از مدیران با‌سابقه مدیریت شهری به یکی از این تجربه‌های مثبت اشاره می‌کند تا امیدوار باشیم که اگر بخواهیم، می‌توانیم.
حبیب‌الله غفوری از مدیران سه دهه گذشته شهرداری تهران بوده که این‌روزها معاونت شهرداری منطقه 6 تهران را عهده‌دار است. غفوری می‌گوید: «همان‌طور که تغییر فصول و تغییر رنگ‌های طبیعت باعث ایجاد تحولات درونی و روحی برای انسان می‌شود، استفاده از رنگ در فضا و کالبد شهری نیز باعث تلطیف روحیه شهروندان می‌شود».
این کارشناس ارشد شهری استفاده از رنگ در مبلمان شهری را یک تجربه جهانی خوانده و ادامه می‌دهد: هرچقدر بتوانیم در زیباسازی شهر و در المان‌ها، تابلو و مبلمان شهری از نماهای متنوع استفاده کنیم، سبب بشاشی و شادابی شهروندان می‌شویم. تحقیقات علمی هم نشان می‌دهد رنگ در روحیه شهروندان و کاهش استرس، عصبانیت و خشم مؤثر است؛ به همین خاطر هم باید در زیباسازی شهر از المان‌های یکدست که باعث رکود و رخوت در دیده و اذهان شهروندان می‌شود، پرهیز کرد».
غفوری، شهر شاد را شهر رنگ‌ها توصیف می‌کند و ادامه می‌دهد: «در نماهای شهری و مخصوصا در معماری شهری باید تنوع شهری را در نظر بگیریم تا مفاهیم معماری مخصوصا پوسته و جداره ساختمان‌ها، بیان‌کننده یک فضای شاد و فرح‌بخش باشد؛ به همین خاطر نباید تأثیر‌ گذرها، خیابان‌ها، بزرگراه‌ها، اتوبان‌ها، کوچه و بازاری را که مردم هر روز در آن نفس می‌کشند، نادیده بگیریم».
غفوری به تجربه موفق خود در زمینه اثربخشی رنگ‌ها در شهر اشاره می‌کند و می‌گوید: «در دهه 70 در پروژه شهر سالم، در ساخت ساختمان‌ها، ورزشگاه‌ها، کتابخانه‌ها و پارک‌ها از رنگ استفاده می‌کردیم و تأثیر مثبت رنگ را شاهد بودیم که به چه میزان در شادابی شهروندان مؤثر است».
‌شهر به‌مثابه یک اثر هنری
برای داشتن یک مبلمان شهری خوب باید عوامل مختلفی را در نظر گرفت که از این میان، عوامل اجتماعی، اقتصادی، کالبدی فضایی، دسترسی ترافیکی و طراحی شهری اهمیت بسزایی دارد. زیبایی‌شناختی، کیفیت مبلمان شهری و تأثیر فضای طبیعی در مبلمان شهری و توجه به پیاده‌راه‌ها از‌جمله عوامل کمک‌کننده برای داشتن یک مبلمان شهری زیباست. در نگاه کلان می‌توان شهر را همچون یک اثر هنری بزرگ دانست که اثرهای کوچک، جان‌مایه آن را تشکیل می‌دهند.
امروزه در شهر تمام شهروندان و میهمانان شهر به نوعی با مبلمان شهری سر‌و‌کار دارند. از ایستگاه‌های تاکسی و اتوبوس گرفته تا تابلوهای راهنمایی و رانندگی، نیمکت‌های پارک‌ها و تمام المان‌های شهر را می‌توان جزء مبلمان شهری بشماریم؛ مبلمانی که در سطح شهر کم نیستند و اگر بتوان در یک برنامه 10ساله آنها را به شکل و سیمای ویژه‌ای مزین کرد، در آینده نزدیک شهرمان تهران زیباتر از آنچه هست به نظر می‌آید.
آنچه در چنین پروژه‌هایی اهمیت دارد که مورد توجه قرار بگیرد، داشتن هدف کلان و بلندمدت است. ممکن است در یک حوزه شهری، مدیری برای چند سال به فعالیتی مشغول باشد و بعد از رفتن او تمام چیدمانی که او برای شهر داشته، برچیده شود یا به مذاق مدیر بعدی خوش نیاید؛ چندگانگی که در کشور ما کم نیست و نبود همین برنامه بلندمدت سبب شده هزینه و پول بسیاری را در حوزه‌های مختلف صرف کنیم.
‌‌به دنبال اثرگذاری در شهر باشیم
زیباسازی شهر از‌جمله موضوعاتی است که در بسیاری از شهرهای مدرن دنیا قاعده و قانون خاصی دارد و خانه‌سازی و زیباسازی کوچه و معابر بر مبنای همان قاعده و قانون انجام می‌شود. اصل مهمی که ما نیز در ایران به آن احتیاج داریم و یک نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی در همین خصوص می‌گوید: «‌به اعتقاد من شهرداری باید به دنبال آن باشد که بر اساس ضوابط و مقررات و بر اساس اسلوب و روش مناسب کار کند تا در جهت تلطیف روحیه مردم اثر مثبت خود را بگذارد».
خلیل بهروزی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس، با بیان اینکه در ساخت المان و مبلمان شهری باید رفتارشناسی شده و سلایق و نیازهای مردم و شهروندان مورد توجه قرار گیرد، می‌گوید: «اینکه مبلمانی را به خاطر ظاهری زیبا مدتی در جایی نصب کنیم، در‌حالی‌که هیچ برنامه و ایده‌ای برای چرایی این کار نداشته‌ایم، به کمک شهر و شهروندان نمی‌آید. به همین دلیل باید به دنبال ماندگاری و اثرگذاری در شهر باشیم. هنگام نصب المان یا مبلمان‌های شهری باید ذائقه فرهنگی مردمان منطقه، نیازها و هویت محل بررسی شده و با توجه به نیازها اقدام به نصب المان کنیم تا پس از مدتی آن را حذف نکنیم».
او با اشاره به اینکه بسیاری از مبلمان‌های شهری با صرف هزینه بالا نصب و بعد از مدتی حذف می‌شوند، گفت: هر کاری اگر هدفمند نباشد، مسلما هزینه بی‌اثری را به دنبال دارد و این دیدگاه که بدون هدف شهر را زیبا کنیم، به شهر و شهروندان آسیب می‌زند. به نظر من المان‌های شهری در حال حاضر به صورت اتفاقی کار می‌شود. قطعا باید المان‌های شهری در شهر متناسب با قوانین و مقررات و مناسب با مکان‌ها و موقعیت‌های داخل شهر باشد و با فرهنگ و روح مردم سازگاری داشته باشد تا بتواند اثر خود را بگذارد».
عضو کمیسیون اجتماعی مجلس می‌گوید: «یک بار هزینه هنگفت برای پروژه‌ای می‌شود و چند سال بعد آن پروژه را جابه‌جا و تخریب و چیز دیگری را جایگزین می‌کنند و معلوم می‌شود با برنامه‌ریزی درست و آینده‌نگری این کار را نکرده‌اند و این خسارت زیادی را بر پیکره شهر و مردم وارد می‌کند».
بهروزی معتقد است باید نیازهای باطنی افراد مورد توجه قرار گرفته و المان‌های شهری فارغ از اثرگذاری سطحی، نیازهای فطری و جوهری انسان را نیز پاسخ‌گو باشند. گاهی به کمک یک اثر می‌توان امید را در میان شهروندان تزریق کرد و شهرداری در زیباسازی شهر باید رفتار شهروندان و نیازهای فطری آنها را مورد توجه قرار دهد. برای مثال در کنار توجه به زیباسازی المان‌های شهری، شهرداری باید در چارچوب فعالیت‌های خود در‌خصوص ارائه خدمات به شهروندان، حقوق شهروندان را نیز محترم شمرده تا تأثیرگذاری این المان‌ها در شادی و نشاط شهروندان مقطعی نباشد.
عضو کمیسیون اجتماعی مجلس ادامه می‌دهد: «بدون توجه به حقوق شهروندی، رنگارنگ‌کردن شهر و المان‌های زیبا به کمک شهر نمی‌آید؛ مثلا برخی المان‌های شهری در حال حاضر توجه آدم را جلب می‌کند، ولی در مجموع کار خوب و بد در شهر وجود دارد».
به هر روی، تهران شهر خاکستری ماست. از بالا که نگاه می‌کنیم، رنگ ندارد. غبار آلودگی بر تن و جانش نشسته است و نمی‌توان رنگ‌های گاه‌و‌بیگاهی را که بر تن شهر چکه می‌کند، نادیده گرفت. شهر تهران در حالی یک شهر خاکستری‌ است که قاعده و قانون شهرسازی خاصی ندارد و زیباسازی کوچه و منظرهایش به صورت مقطعی و با صلاحدید مدیران مشخص می‌شود. تهران شهری است که رنگ را دوست دارد و مردمانش نیازمند رنگ هستند و با توجه به دغدغه‌ای که در شهر برای شادی شهروندان وجود دارد، باید این اصل مرکز توجه قرار گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.