|

ایستگاه‌ اتوبوس و خاطره جمعی شهر

مونا اسلامی‌بلده: شهر نیاز به خاطره جمعی دارد. خاطره جمعی ساختن برای شهر کار سختی نیست. هر‌کس به شکلی می‌تواند با المان‌هایی در شهر خاطره بسازد؛ یکی پیاده‌روهای شهر را دوست دارد و فردی دیگر یک نیمکت خاص در یکی از پارک‌های تهران پیدا کرده و برای گذران لحظه‌هایش، نشستن روی همان المان شهری را بر‌می‌گزیند و عده‌ای هم با باجه‌های زرد تلفن خاطره دارند و چه قصه‌ها که از پشت این تلفن‌ها رد‌و‌بدل نکرده‌اند. از همه اینها که بگذریم، شاید بتوان گفت ایستگاه‌های اتوبوس شهری پرخاطره‌ترین عناصر شهر هستند. چه دانش‌آموزها، دانشجویان، کارمندان، کارگران، مادران و پدران و بزرگ‌ترهایی که لحظه‌ای نشستن روی آن را از خاطر نبرده‌اند. با خود گمان کنید همان ایستگاه اتوبوسی که تا همین چند دقیقه پیش رؤیای شادمانه دانش‌آموزی را مجسم می‌کرد، هم‌اکنون محل حساب‌وکتاب کارگری‌ است که نمی‌داند تا آخر ماه چطور دخل‌و‌خرج زندگی‌اش را جور کند. چه ساده یک صندلی بی‌‌صدا می‌تواند گذرگاه اندیشه‌های متفاوت باشد و چه ساده می‌توان با توجه به همین مبلمان شهری، برای شهر خاطره جمعی ساخت.

شهروندان از ایستگاه‌های اتوبوس چه خاطراتی دارند؟
اصغر محمدی از همان دسته افرادی است که از شهر و ایستگاه‌های اتوبوسش خاطره‌های فراوانی دارد. او می‌گوید: هر روز صبح برای آنکه به محل کار خود برسم، مسیر طولانی را پیاده‌روی کرده تا به ایستگاه اتوبوس برسم و وقتی به ایستگاه و صندلی خالی آن می‌رسیدم، گویی بهترین صندلی جهان برای استراحت‌کردن به من رسیده بود. البته روزهایی هم بود که ایستگاه شلوغ بود و صندلی برای نشستن به برخی نمی‌رسید، اما لذت نشستن روی آن نیمکت‌ها هنوز با من است. این شهروند ادامه می‌دهد: آن ایستگاه اتوبوس هنوز موجود است، اما رنگ‌و‌روی تازه‌ای به خود گرفته و کماکان لذت نشستن روی آن برای من باقی مانده ‌است.
ندا طالب‌نسب نیز از دوران دانشجویی خود می‌گوید و از ایستگاه اتوبوس‌هایی که محل خنده و گفتمان با دوستانش بوده است. او می‌گوید: گاهی ساعت‌ها روی این صندلی‌ها می‌نشستیم و برای هم از قصه‌های زندگی می‌گفتیم. اتوبوس‌ها یکی پس از دیگری می‌رفتند و حرف ما تمامی نداشت. گاهی نیز حرف‌هایمان را در آن اتوبوس‌های دوطبقه خاطره‌انگیز ادامه می‌دادیم. این شهروند معتقد است امروزه ایستگاه‌های اتوبوس گویی کارایی گذشته خود را ندارند و سرعت زندگی مدرن، آنها را نیز در آغوش کشیده است و کمتر می‌شود روی آنها خاطره ساخت.
به اعتقاد ندا، زیبایی و آراستگی اتوبوس‌های قدیمی ساده بود و ذهن را به آرامش دعوت می‌کرد، اما امروزه شلوغی بدون حد و ‌اندازه شهر، فرصتی برای آرامش و از شادی‌های زندگی گفتن، باقی نمی‌گذارد. او معتقد است، خوب است که شهرداری برای ایستگاه‌های اتوبوس برنامه ویژه‌ای داشته و سبک‌و‌سیاق تهران قدیم را در آنها زنده کند. این دانشجوی سابق هنر می‌‌گوید: حیف است خاطراتی که ما در شهر داشتیم، بچه‌های امروز نداشته باشند.
‌غزاله حقانی نیز از شهروندان نسل امروز ماست که می‌گوید: ایستگاه اتوبوس همیشه خاطره‌زاست؛ می‌توان در آنجا خندید، شاد بود و به انتظار اتوبوس ایستاد یا نشست. او می‌گوید: البته ما نسبت به گذشته کمتر اتوبوس سوار می‌شویم، اما ایستگاه‌های اتوبوس را دوست داریم. این شهروند البته از خاطره‌های ازدحام در ایستگاه‌های اتوبوس‌های تندرو نیز گفته و ادامه می‌دهد: ما هم برخی خاطره‌های گذشتگان را برای خود داریم و هنوز هم در تکاپوی آدم‌ها برای سوار‌شدن به اتوبوس، با خود می‌گوییم اوضاع چندان تغییر نکرده است و هنوز هم نابسامانی در شهر موج می‌زند.
اکبر بابایی نیز از قدیمی‌های تهران است که خاطراتش از ایستگاه‌های اتوبوس شنیدنی ا‌ست. او درباره کری‌‌خواندن‌های هم‌نسلی‌هایش در این ایستگاه‌ها گفته و ادامه می‌دهد: روزگاری توان بدنی اجازه می‌داد تا ساعت‌ها در هوای بارانی در ایستگاه‌های اتوبوس بدون سقف منتظر بایستیم، اما امروزه به‌محض ورود به ایستگاه اتوبوس، برایمان یک صندلی خالی می‌کنند تا بنشینیم. بابایی بر این باور است که در ایستگاه‌های اتوبوس، فرهنگ نهادینه‌شده در شهر بروز پیدا می‌کند و اگر می‌خواهیم شهر خود را توسعه دهیم، باید با احترام بیشتری با شهروندان برخورد کرده و پایه‌های آرامش آنها را رقم بزنیم. این شهروند می‌گوید: اینکه همه همواره به دنبال خاطرات گذشته شهر هستند، نشان‌دهنده این واقعیت است که حالشان با شرایط امروز شهر خوب نیست و باید برای آن فکری کرد.

‌اولین ایستگاه اتوبوس در تهران چه زمانی ساخته شد؟
صد سال می‌شود که اتوبوس پا به تهران و شهر گذاشته و از آن روز تا به امروز اتفاقات مختلفی را به خود دیده است. اگرچه برای نخستین‌بار یک تاجر به اسم معین‌التجار اولین اتوبوس شهری را به تهران وارد کرد، اما امروزه، کمتر قشر مرفه سوار اتوبوس می‌شوند و این وسیله نقلیه خاص بیشتر حکم یک وسیله نقلیه ارزان را در شهر پیدا کرده است. در حوالی سال 1290 که اتوبوس پا به تهران گذاشته بود و حمل‌و‌نقل کمتر از پنج‌درصدی مسافران با آن صورت می‌گرفت، یحتمل زمینه‌های شکل‌گیری ایستگاه اتوبوس نیز پیدا شد.
البته تا سال 1305 این اتوبوس‌ها به صورت شخصی و خصوصی کار می‌کردند؛ در این سال دستور ساخت هفت ایستگاه اتوبوس در تهران داده شد و احتمال می‌رود ایستگاه‌هایی نیز به منظور پیاده یا سوار‌شدن مسافران به دستور دولت ساخته شده باشد. البته در آن زمان وضعیت اتوبوسرانی تهران چندان خوب نبود و به مرور زمان بهتر شد و هنوز هم جای کار فراوان دارد. در هر حال باید پذیرفت اتوبوس و اتوبوسرانی یکی از شاخصه‌های اصلی شهر تهران است که با زندگی شهروندان عجین شده و زیبایی بصری آنها می‌تواند به زیبایی هرچه بیشتر شهر کمک کند.
با خود مجسم کنید تمام اتوبوس‌های شهر و تمام ایستگاه‌های اتوبوس شهر با یک دید هنری و بصری طراحی شده باشند، تا چه میزان شهر زیباتر می‌شود؟
زیباتر‌شدن شهر و ساختن خاطره‌های جمعی خوب برای شهروندان، پیش از آنکه نیاز به بودجه خاصی داشته باشد، نیازمند نگاهی دغدغه‌محور و شهر‌دوست است. حتی تجسم این خیال که به‌جای آگهی روی اتوبوس و ایستگاه‌های اتوبوس، تصاویر برجسته هنری یا ابیات شاعران بزرگ ایران نقش ببندد نیز دلرباست.

مونا اسلامی‌بلده: شهر نیاز به خاطره جمعی دارد. خاطره جمعی ساختن برای شهر کار سختی نیست. هر‌کس به شکلی می‌تواند با المان‌هایی در شهر خاطره بسازد؛ یکی پیاده‌روهای شهر را دوست دارد و فردی دیگر یک نیمکت خاص در یکی از پارک‌های تهران پیدا کرده و برای گذران لحظه‌هایش، نشستن روی همان المان شهری را بر‌می‌گزیند و عده‌ای هم با باجه‌های زرد تلفن خاطره دارند و چه قصه‌ها که از پشت این تلفن‌ها رد‌و‌بدل نکرده‌اند. از همه اینها که بگذریم، شاید بتوان گفت ایستگاه‌های اتوبوس شهری پرخاطره‌ترین عناصر شهر هستند. چه دانش‌آموزها، دانشجویان، کارمندان، کارگران، مادران و پدران و بزرگ‌ترهایی که لحظه‌ای نشستن روی آن را از خاطر نبرده‌اند. با خود گمان کنید همان ایستگاه اتوبوسی که تا همین چند دقیقه پیش رؤیای شادمانه دانش‌آموزی را مجسم می‌کرد، هم‌اکنون محل حساب‌وکتاب کارگری‌ است که نمی‌داند تا آخر ماه چطور دخل‌و‌خرج زندگی‌اش را جور کند. چه ساده یک صندلی بی‌‌صدا می‌تواند گذرگاه اندیشه‌های متفاوت باشد و چه ساده می‌توان با توجه به همین مبلمان شهری، برای شهر خاطره جمعی ساخت.

شهروندان از ایستگاه‌های اتوبوس چه خاطراتی دارند؟
اصغر محمدی از همان دسته افرادی است که از شهر و ایستگاه‌های اتوبوسش خاطره‌های فراوانی دارد. او می‌گوید: هر روز صبح برای آنکه به محل کار خود برسم، مسیر طولانی را پیاده‌روی کرده تا به ایستگاه اتوبوس برسم و وقتی به ایستگاه و صندلی خالی آن می‌رسیدم، گویی بهترین صندلی جهان برای استراحت‌کردن به من رسیده بود. البته روزهایی هم بود که ایستگاه شلوغ بود و صندلی برای نشستن به برخی نمی‌رسید، اما لذت نشستن روی آن نیمکت‌ها هنوز با من است. این شهروند ادامه می‌دهد: آن ایستگاه اتوبوس هنوز موجود است، اما رنگ‌و‌روی تازه‌ای به خود گرفته و کماکان لذت نشستن روی آن برای من باقی مانده ‌است.
ندا طالب‌نسب نیز از دوران دانشجویی خود می‌گوید و از ایستگاه اتوبوس‌هایی که محل خنده و گفتمان با دوستانش بوده است. او می‌گوید: گاهی ساعت‌ها روی این صندلی‌ها می‌نشستیم و برای هم از قصه‌های زندگی می‌گفتیم. اتوبوس‌ها یکی پس از دیگری می‌رفتند و حرف ما تمامی نداشت. گاهی نیز حرف‌هایمان را در آن اتوبوس‌های دوطبقه خاطره‌انگیز ادامه می‌دادیم. این شهروند معتقد است امروزه ایستگاه‌های اتوبوس گویی کارایی گذشته خود را ندارند و سرعت زندگی مدرن، آنها را نیز در آغوش کشیده است و کمتر می‌شود روی آنها خاطره ساخت.
به اعتقاد ندا، زیبایی و آراستگی اتوبوس‌های قدیمی ساده بود و ذهن را به آرامش دعوت می‌کرد، اما امروزه شلوغی بدون حد و ‌اندازه شهر، فرصتی برای آرامش و از شادی‌های زندگی گفتن، باقی نمی‌گذارد. او معتقد است، خوب است که شهرداری برای ایستگاه‌های اتوبوس برنامه ویژه‌ای داشته و سبک‌و‌سیاق تهران قدیم را در آنها زنده کند. این دانشجوی سابق هنر می‌‌گوید: حیف است خاطراتی که ما در شهر داشتیم، بچه‌های امروز نداشته باشند.
‌غزاله حقانی نیز از شهروندان نسل امروز ماست که می‌گوید: ایستگاه اتوبوس همیشه خاطره‌زاست؛ می‌توان در آنجا خندید، شاد بود و به انتظار اتوبوس ایستاد یا نشست. او می‌گوید: البته ما نسبت به گذشته کمتر اتوبوس سوار می‌شویم، اما ایستگاه‌های اتوبوس را دوست داریم. این شهروند البته از خاطره‌های ازدحام در ایستگاه‌های اتوبوس‌های تندرو نیز گفته و ادامه می‌دهد: ما هم برخی خاطره‌های گذشتگان را برای خود داریم و هنوز هم در تکاپوی آدم‌ها برای سوار‌شدن به اتوبوس، با خود می‌گوییم اوضاع چندان تغییر نکرده است و هنوز هم نابسامانی در شهر موج می‌زند.
اکبر بابایی نیز از قدیمی‌های تهران است که خاطراتش از ایستگاه‌های اتوبوس شنیدنی ا‌ست. او درباره کری‌‌خواندن‌های هم‌نسلی‌هایش در این ایستگاه‌ها گفته و ادامه می‌دهد: روزگاری توان بدنی اجازه می‌داد تا ساعت‌ها در هوای بارانی در ایستگاه‌های اتوبوس بدون سقف منتظر بایستیم، اما امروزه به‌محض ورود به ایستگاه اتوبوس، برایمان یک صندلی خالی می‌کنند تا بنشینیم. بابایی بر این باور است که در ایستگاه‌های اتوبوس، فرهنگ نهادینه‌شده در شهر بروز پیدا می‌کند و اگر می‌خواهیم شهر خود را توسعه دهیم، باید با احترام بیشتری با شهروندان برخورد کرده و پایه‌های آرامش آنها را رقم بزنیم. این شهروند می‌گوید: اینکه همه همواره به دنبال خاطرات گذشته شهر هستند، نشان‌دهنده این واقعیت است که حالشان با شرایط امروز شهر خوب نیست و باید برای آن فکری کرد.

‌اولین ایستگاه اتوبوس در تهران چه زمانی ساخته شد؟
صد سال می‌شود که اتوبوس پا به تهران و شهر گذاشته و از آن روز تا به امروز اتفاقات مختلفی را به خود دیده است. اگرچه برای نخستین‌بار یک تاجر به اسم معین‌التجار اولین اتوبوس شهری را به تهران وارد کرد، اما امروزه، کمتر قشر مرفه سوار اتوبوس می‌شوند و این وسیله نقلیه خاص بیشتر حکم یک وسیله نقلیه ارزان را در شهر پیدا کرده است. در حوالی سال 1290 که اتوبوس پا به تهران گذاشته بود و حمل‌و‌نقل کمتر از پنج‌درصدی مسافران با آن صورت می‌گرفت، یحتمل زمینه‌های شکل‌گیری ایستگاه اتوبوس نیز پیدا شد.
البته تا سال 1305 این اتوبوس‌ها به صورت شخصی و خصوصی کار می‌کردند؛ در این سال دستور ساخت هفت ایستگاه اتوبوس در تهران داده شد و احتمال می‌رود ایستگاه‌هایی نیز به منظور پیاده یا سوار‌شدن مسافران به دستور دولت ساخته شده باشد. البته در آن زمان وضعیت اتوبوسرانی تهران چندان خوب نبود و به مرور زمان بهتر شد و هنوز هم جای کار فراوان دارد. در هر حال باید پذیرفت اتوبوس و اتوبوسرانی یکی از شاخصه‌های اصلی شهر تهران است که با زندگی شهروندان عجین شده و زیبایی بصری آنها می‌تواند به زیبایی هرچه بیشتر شهر کمک کند.
با خود مجسم کنید تمام اتوبوس‌های شهر و تمام ایستگاه‌های اتوبوس شهر با یک دید هنری و بصری طراحی شده باشند، تا چه میزان شهر زیباتر می‌شود؟
زیباتر‌شدن شهر و ساختن خاطره‌های جمعی خوب برای شهروندان، پیش از آنکه نیاز به بودجه خاصی داشته باشد، نیازمند نگاهی دغدغه‌محور و شهر‌دوست است. حتی تجسم این خیال که به‌جای آگهی روی اتوبوس و ایستگاه‌های اتوبوس، تصاویر برجسته هنری یا ابیات شاعران بزرگ ایران نقش ببندد نیز دلرباست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.