|

گفت‌وگو با سمیه فدائی‌نژاد بهرامجردی، معاون فنی و طراحی شهری سازمان زیباسازی

زیبایی شهر به همه شهروندان مربوط است

از هر زاویه که به این شهر نگاه کنیم، پر از غلط‌ها و زوايد شکلی و فرمی است. شاید بارها این جمله را شنیده باشید که تهران شهر زیبایی نیست، اما بسیاری تهران را شهری زیبا می‌دانند، زیبایی آشفته‌ای که نمی‌گذارد زیبایی‌هایش جلوه کند و حس شود. این زیبایی‌هاي پنهان‌شده، با سیاست‌های جدید شهری قرار است نمایان شود. با سمیه فدائی‌نژاد بهرامجردی، سرپرست معاونت فنی و طراحی شهری، درباره فعالیت‌های این سازمان برای زیباترشدن شهر به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:‌

شهر تهران به‌لحاظ زیبایی منظر شهری، چه شرایطی دارد؟ پاسخ این پرسش را جدا از مسئولیتی که دارید و به‌عنوان یک کارشناس مستقل بدهید، تهران شهر زیبایی است یا نه، اگر تهران را شهر زیبایی نمی‌دانید، سهم شهروندان از این نازیبایی‌ها چقدر است و تصمیم‌گیران شهری در ایجاد آن تا چه حد مقصرند و... چگونه می‌توانیم این شهر را زیباتر کنیم یا زیبایی‌های پنهان آن را نمایان.
به اعتقاد من هم مردم، هم متخصصان و کسانی که در این حوزه تصمیم‌ساز هستند، برای اینکه شرایط مطلوب شود، باید دست‌به‌دست هم دهند. اما چگونه؟ شهرداری در حوزه سیاست‌گذاری در مقیاس شهرها، نقش مؤثری دارد، یک تصمیم می‌تواند در بهبود شرایط تأثیر زیادی بگذارد. به‌طور مثال در سال‌های اخیر و در این دوره می‌بینید که کمیته نمای شهری در زیرمجموعه حوزه معاونت معماری و شهرسازی شکل گرفته است. سازمان زیباسازی هم به‌عنوان یک عضو در این کمیته حضور دارد، به‌ویژه در حوزه بناهای شاخص. می‌دانید که کمیته‌ای برای نمای شهری در همه مناطق تهران شکل گرفته و فعالیت دارند و به‌طور خاص نیز برای بناهای شاخص، کمیته ویژه تعریف شده که یکی از اعضای اصلی آن، سازمان زیباسازی است. بناهای شاخص از نظر زیبایی و منظر بصری‌اي که ایجاد می‌کنند، اهمیت زیادی دارند، بنابراین نقشی که تصمیم‌سازان و سیاست‌گذاران در این حوزه دارند، بسیار مهم است. این کمیته، متشکل از متخصصان و نخبگان این حوزه و افرادی است که در حوزه سیاست‌گذاری در شهرداری، در این حوزه مؤثرند؛ بنابراین هم سازمان زیباسازی و معاونت فنی و هم نماینده ما در این کمیته حضور دارد و هم خود معاونت نمای شهرسازی. متخصصان معماری و شهرسازی و متخصصان حوزه طراحی شهر هم در این کارگروه حضور دارند. بنابراین در این دوره این دغدغه وجود داشته و آسیب‌هایي که در سطح شهر در این حوزه وجود دارد دیده شده و برای همین این کمیته شکل گرفته است. همان‌طور که در ابتدا گفتم برای بناهای شاخص به‌صورت خاص و نيز در تمامي مناطق شهر تهران، این کمیته‌ها شکل گرفته‌اند و همه ساختمان‌هایی که در شهر تهران ساخته می‌شوند، جدا از ضوابط شهرسازی و معماری‌اي که دارند، حتما باید نمایشان به تأیید کمیته نما برسد.
این تصمیم‌گیری‌ها نتیجه این است که مدیران چالش‌ها را دیده‌اند، نگرانی حل مشکلات را داشته و آسیب‌شناسی مناسب انجام شده تا راه‌حل درست برای رفع مشکل به دست بیاید. به همین دلیل این ساختار ذیل معاونت معماری و شهرسازی شکل گرفته است. از آن سو خود مردم هم مؤثرند، به‌ویژه ارتقای دانش و آگاهی عمومی مردم در این حوزه بسیار مؤثر است. شهروندان این شهر باید به این نتیجه برسند كه حتی اگر دانش تخصصی در این حوزه نداشته باشند، موضوع زیبایی شهر و نمای ساختمان‌ها یک موضوع عمومی است که به همه شهروندان مربوط می‌شود. از نظر روانشناسی چه شما تحصیل‌کرده رشته معماری و شهرسازی باشید یا نه، متوجه می‌شوید که آشفتگی بصری در شهر داریم یا خیر. حقیقت این است که با ارتقای دانش عمومی و آگاهی می‌توان مردم را نسبت به این موضوع آگاه کرد تا خود مردم براي زیبایی منظر شهر مطالبه داشته باشند. اگر تغییر در نمای ساختمانی ایجاد شود که به زییایی شهر لطمه وارد کند، مردم مطالبه‌گری کنند و این نتیجه برسند که نمای ساختمانی یک حق عمومی در شهر است و فقط به منِ مالک ساختمان یا بهره‌‌بردار آن ساختمان مربوط نمی‌شود. یعنی در کنار سیاست‌گذاران شهری که به فکر این موضوع افتاده‌اند، مردم هم به‌عنوان کنشگران اجتماعی این زیبایی را مطالبه کنند. از طرفی وزارت راه و شهرسازی و معاونت معماری و شهرسازی هم بحث نمای شهری را به‌صورت ویژه در این دوره پیگیری می‌کنند و از جهت تدوین آیین‌نامه‌ها و ضوابط به این موضوع می‌پردازند. همه اینها نشان می‌دهد از سطح کلان کشور که وزارت راه و شهرسازی است تا شهرداری و حوزه حاکمیتی و سیاست‌گذاری به این موضوع توجه می‌کنند. من قبل از اینکه یکی از معاونان سازمان زیباسازی باشم، عضو کمیته نما در یکی از مناطق تهران بودم. آنجا ما پیشنهاد کردیم که دوره‌های آموزشی نما بگذاریم. درست است که بسیاری از فعالان ساخت‌وساز معمار یا مهندس هستند اما آنها هم بايد این دانش را پیدا کنند که ساخت‌وساز یک موضوع انفرادی نیست و در بحث نما نباید تنها به ساختمان خودشان فکر کنند. در طراحی نما، باید به نمای بنای مجاور توجه شود. در این حوزه تنها معماری شهری اهمیت ندارد بلکه دانش طراحی شهری هم اهمیت پیدا می‌کند.
اگر قرار است وارد محدوده‌های تاریخی شهر برای مرمت شهری شویم، آنجا توجه به الگوهای معماری تاریخی و نمای ایرانی اهمیت پیدا می‌کند و باید طراحانمان را نسبت به این موضوع آگاه کنیم. در این حوزه اتفاق‌های خوبی افتاده است. شاید الان بگوییم خیلی اثراتش بارز نیست، ولی به نظرم اگر تداوم پیدا کند، اثرات آن را بهتر می‌توانیم در شهر ببینیم. هم جامعه تخصصی هم حوزه سیاست‌گذاری و شهرداری نسبت به این موضوع آگاه می‌شوند و به کیفیت کار در این حوزه اهمیت می‌دهند، اتفاقی که در این دوره افتاده است.
این مدل ساختارمند و برنامه‌ریزی‌شده، نسبت به منظر شهری پیش از این وجود داشته است یا خیر؟
خیر وجود نداشت، همان‌طور که گفتم این موضوع هم از سوی وزارت راه و شهرسازی و هم حوزه معاونت شهرسازی و معماری، دنبال می‌شود و می‌دانم که در چند سال اخیر، تدوین آیین‌نامه‌ها، قوانین و ضوابط مورد توجه قرار گرفته است. این تصمیم‌گیری‌ها ابتدا در مقیاس کلان کشور انجام می‌شود بعد به شهرداری می‌آید. در این حوزه معاونت معماری و شهرسازی شهرداری تهران بسیار فعال شده و کمیته نمای شهری زیرمجموعه این معاونت است. در کنار این، در همه مناطق شهرداری تهران هم کمیته نماها شکل گرفته است. پیش از این چنین ساختارهایی را در شهرداری نداشتیم.
خاطرم است در منطقه یازده که بودیم، تورهایی با طراحان و فعالان حوزه ساخت‌وساز می‌گذاشتیم و به آنها نماهای خوب را نشان می‌دادیم و اینکه فقط به ساختمان خود به‌صورت فردی نگاه نکنید. نما بخشی از یک سکانس شهری است. توجه به ساختمان‌های اطراف باعث می‌شود در نهایت، یکپارچگی بصری شکل گیرد. در این دوره، به این بحث‌های تخصصی، ورود کرده و توجه ویژه‌ای هم به آن شد، امیدوارم بتوانیم نتایج آن را ببینیم.
یک شهروند که دانش تخصصی هم در این رابطه ندارد، مصداق‌های این تغییرات را در چه نقاطی از شهر می‌تواند ببیند.
در دوره‌ای، خیلی مرسوم شد که برای نما از چند مصالح استفاده شود، یعنی تنوع مصالح در نما زیاد بود. اما در حال حاضر به این سمت رفتیم که چند نوع مصالح در نما، کار خوبی نیست.
جلوی این گرفته شد؟
بله. کمیته نما به این موضوع توجه کرد و به آن حساسیت نشان داد که این همه تنوع مصالح در نما لزومی ندارد. در دوره‌ای، بحث کامپوزیت‌ها در نما مطرح شد که در حال حاضر دیگر به آن سمت نمی‌روند. اگر توجه کنید، دیگر ساختمان‌هایی که نمای کامپوزیت دارند، نمی‌بینید. بحث نماهای شیشه‌ای در ساختمان‌ها نیز یک بحث علمی است که درصد مشخصی دارد. یک‌سری ضوابط هم به دنبال آن ایجاد شد. خود کمیته نما به سمت تدوین یکسری ضوابط رفت. الان این نما را که می‌خواهید طراحی کنید، در کنار بحث‌های زیبایی‌شناسی در شهر، تعدادی ضوابط وجود دارد که باید آنها را رعایت کنید و خط قرمزهای شماست. در کنار آن، در بحث‌های زیبایی‌شناسی، آزادی عمل‌هایی دارید که معمار می‌تواند در آنجا خلاقیت خود را نشان دهد و طرح خود را داشته باشد.
در حوزه مبلمان شهری چه کارهایی شده است؟ موضوعی که شهرداری به‌تنهایی می‌تواند در این زمينه تصمیم‌گیری کند و در زیباترشدن شهر هم نقش دارد.
متولی اصلی مبلمان شهری، شهرداری تهران است و سازمان زیباسازی و حوزه معاونت فنی، مدیریت مستقلی برای بحث مبلمان شهری دارد. در واقع کتابچه‌ای داریم در رابطه با مبلمان شهری. با توجه به ویژگی‌هایی که مناطق مختلف دارند، مبلمان ویژه‌ای نیز برای آن تعریف شده است. به‌طور مثال مبلمانی که برای محدوده تاریخی داریم، متفاوت از مبلمان سایر بخش‌های شهری است. یا فعالیت‌‌هايی سازمان زیباسازی در خیابان شهریار و محدوده تئاتر شهر انجام داد، پیاده‌راه آنجا از جمله پروژه‌های ارتقای قلمرو عمومی بود. در کنار خود این پروژه، ما مبلمان این پیاده‌راه را هم به ‌صورت خاص طراحی کردیم. مبلمانی که خاص خیابان شهریار بود، تحت عنوان پهنه رودکی. در مبلمان پهنه رودکی، از خود المان تئاتر شهر الهام گرفتند و در طراحی مبلمانش استفاده کردند. سعی کردیم تا این اندازه تخصصی به بحث مبلمان در شهر توجه کنیم. مثلا مبلمانی که در میدان مشق می‌بینید، به‌عنوان یک میدان تاریخی، متفاوت از مبلمانی است که ممکن است در منطقه یک تهران ببینید. بنابراین سعی کردیم ویژگی‌های معمارانه‌ای را که در هر منطقه شهری و هر محله‌ای وجود دارد، تا حد امکان در مبلمان شهری هم منعکس کنیم.
تهران به‌لحاظ مسئله نور و نورپردازی همیشه با مشکلاتی مواجه بوده است. به‌ویژه در شب‌های تهران، بعضی از شهروندان گله می‌کنند که تهران، رنگ و نور ندارد. آیا در این زمینه، برنامه یا پروژه‌ای داشته‌اید؟
همان‌طور که برای مبلمان شهری، مدیریت مستقل داریم، مدیریت نور هم در ذیل معاونت فنی سازمان زیباسازی داریم. متولی نور در شهر هم باز، سازمان زیباسازی است. اما این نکته را فراموش نکنید که روشنایی در شب با سازمان زیباسازی نیست، بلکه فقط نورپردازی بر عهده ما است.
در سال‌های گذشته، تأکید بیشتر بر بحث نورپردازی‌های مناسبتی بود. در عین حال در روز که روشنایی روز را داریم، نمود اینها شاید خیلی جذاب نباشد. ما در این دوره تلاش کردیم حوزه نورپردازی را به سمت نورپردازی بناهای شاخص شهری و محورهای شاخص ببریم؛ یعنی از ریسه و نورپردازی های مناسبتی به سمت نورپردازی بناهای شاخص و به‌صورت متمرکز و ثابت برویم. مثلا تندیس‌ها و مجسمه‌ها هم نورپردازی شده است. نورپردازی مجسمه‌های موزه‌ هنرهای معاصر را هم سازمان زیباسازی انجام داده است. بخشی هم بحث نورپردازی از طریق المان‌های نوری است که از سال‌های گذشته بوده و ما همچنان این سیاست را دنبال کرده‌ایم. یا مثال ديگر پل‌ها هستند که در کنار بحث روشنایی، موضوع نورپردازی آنها را هم دنبال کردیم.
از پروژه‌هایی که در دست اقدام داریم، پل خاقانی در منطقه هشت است. یا پل باکری منطقه پنج که به نوعی جزو مبادی ورودی شهر تهران محسوب می‌شود، با نورپردازی خاصی تلاش شده دروازه ورودی شهر تهران تعریف شود. یعنی به‌صورت هدفمند به سمت بحث نورپردازی می‌رویم. اما نورپردازی‌های مناسبتی هم انجام داده‌ایم و در خیابان‌های اصلی مانند ولیعصر و شریعتی و... در مناسبت‌ها از ریسه استفاده کردیم، اما سیاست کلان ما به‌ویژه در یک سال اخیر، بیشتر به سمت نورپردازی‌های ثابت و بناهای شاخص و محورهای شاخص بوده است.
این موضوع را در پروژه‌های شهری هم به صورت جداگانه دیده‌ایم، یعنی وقتی پروژه‌ای مثل پروژه پیاده‌راه خیابان شهریار را کار می‌کنیم، هم نورپردازی بناهای شاخص آن تعریف شده، هم مبلمان مناسب این فضا و... یعنی یک پروژه به صورت کامل تمامی زوایای زیباشناسی آن دیده شده است.
فعالیت دیگری در این حوزه انجام شده است؟
بخش زیادی از فعالیت‌های ما در این دوره که در اساس‌نامه سازمان زیباسازی هم آمده، بحث مرمت بناهای تاریخی شهر است، به‌ویژه بناهایی که می‌تواند اثر خاصی در منظر شهری داشته باشد. مانند عمارت عشرت‌آباد که می‌دانیم نقش مؤثری در نما و منظر شهری دارد. تعدادی بنای تاریخی دیگر هم داریم، یا خانه نیما یوشیج به‌عنوان مرکز فرهنگی. فعالیت‌های بسیار گسترده‌ای در حوزه مرمت بناهای شاخص تاریخی انجام داده‌ایم، مانند پل کن، عمارت وثوق در منطقه 14، پل کن در منطقه 5، آرامگاه ملک‌المتکلمین در منطقه 11 و بناهایی از این قبیل. یعنی حوزه فعالیت ما، هم بحث ساختمان‌های تاریخی شهر تهران است، هم بحث میادین و پیاده‌راه را دنبال می‌کنیم.
از هر زاویه که به این شهر نگاه کنیم، پر از غلط‌ها و زوايد شکلی و فرمی است. شاید بارها این جمله را شنیده باشید که تهران شهر زیبایی نیست، اما بسیاری تهران را شهری زیبا می‌دانند، زیبایی آشفته‌ای که نمی‌گذارد زیبایی‌هایش جلوه کند و حس شود. این زیبایی‌هاي پنهان‌شده، با سیاست‌های جدید شهری قرار است نمایان شود. با سمیه فدائی‌نژاد بهرامجردی، سرپرست معاونت فنی و طراحی شهری، درباره فعالیت‌های این سازمان برای زیباترشدن شهر به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:‌

شهر تهران به‌لحاظ زیبایی منظر شهری، چه شرایطی دارد؟ پاسخ این پرسش را جدا از مسئولیتی که دارید و به‌عنوان یک کارشناس مستقل بدهید، تهران شهر زیبایی است یا نه، اگر تهران را شهر زیبایی نمی‌دانید، سهم شهروندان از این نازیبایی‌ها چقدر است و تصمیم‌گیران شهری در ایجاد آن تا چه حد مقصرند و... چگونه می‌توانیم این شهر را زیباتر کنیم یا زیبایی‌های پنهان آن را نمایان.
به اعتقاد من هم مردم، هم متخصصان و کسانی که در این حوزه تصمیم‌ساز هستند، برای اینکه شرایط مطلوب شود، باید دست‌به‌دست هم دهند. اما چگونه؟ شهرداری در حوزه سیاست‌گذاری در مقیاس شهرها، نقش مؤثری دارد، یک تصمیم می‌تواند در بهبود شرایط تأثیر زیادی بگذارد. به‌طور مثال در سال‌های اخیر و در این دوره می‌بینید که کمیته نمای شهری در زیرمجموعه حوزه معاونت معماری و شهرسازی شکل گرفته است. سازمان زیباسازی هم به‌عنوان یک عضو در این کمیته حضور دارد، به‌ویژه در حوزه بناهای شاخص. می‌دانید که کمیته‌ای برای نمای شهری در همه مناطق تهران شکل گرفته و فعالیت دارند و به‌طور خاص نیز برای بناهای شاخص، کمیته ویژه تعریف شده که یکی از اعضای اصلی آن، سازمان زیباسازی است. بناهای شاخص از نظر زیبایی و منظر بصری‌اي که ایجاد می‌کنند، اهمیت زیادی دارند، بنابراین نقشی که تصمیم‌سازان و سیاست‌گذاران در این حوزه دارند، بسیار مهم است. این کمیته، متشکل از متخصصان و نخبگان این حوزه و افرادی است که در حوزه سیاست‌گذاری در شهرداری، در این حوزه مؤثرند؛ بنابراین هم سازمان زیباسازی و معاونت فنی و هم نماینده ما در این کمیته حضور دارد و هم خود معاونت نمای شهرسازی. متخصصان معماری و شهرسازی و متخصصان حوزه طراحی شهر هم در این کارگروه حضور دارند. بنابراین در این دوره این دغدغه وجود داشته و آسیب‌هایي که در سطح شهر در این حوزه وجود دارد دیده شده و برای همین این کمیته شکل گرفته است. همان‌طور که در ابتدا گفتم برای بناهای شاخص به‌صورت خاص و نيز در تمامي مناطق شهر تهران، این کمیته‌ها شکل گرفته‌اند و همه ساختمان‌هایی که در شهر تهران ساخته می‌شوند، جدا از ضوابط شهرسازی و معماری‌اي که دارند، حتما باید نمایشان به تأیید کمیته نما برسد.
این تصمیم‌گیری‌ها نتیجه این است که مدیران چالش‌ها را دیده‌اند، نگرانی حل مشکلات را داشته و آسیب‌شناسی مناسب انجام شده تا راه‌حل درست برای رفع مشکل به دست بیاید. به همین دلیل این ساختار ذیل معاونت معماری و شهرسازی شکل گرفته است. از آن سو خود مردم هم مؤثرند، به‌ویژه ارتقای دانش و آگاهی عمومی مردم در این حوزه بسیار مؤثر است. شهروندان این شهر باید به این نتیجه برسند كه حتی اگر دانش تخصصی در این حوزه نداشته باشند، موضوع زیبایی شهر و نمای ساختمان‌ها یک موضوع عمومی است که به همه شهروندان مربوط می‌شود. از نظر روانشناسی چه شما تحصیل‌کرده رشته معماری و شهرسازی باشید یا نه، متوجه می‌شوید که آشفتگی بصری در شهر داریم یا خیر. حقیقت این است که با ارتقای دانش عمومی و آگاهی می‌توان مردم را نسبت به این موضوع آگاه کرد تا خود مردم براي زیبایی منظر شهر مطالبه داشته باشند. اگر تغییر در نمای ساختمانی ایجاد شود که به زییایی شهر لطمه وارد کند، مردم مطالبه‌گری کنند و این نتیجه برسند که نمای ساختمانی یک حق عمومی در شهر است و فقط به منِ مالک ساختمان یا بهره‌‌بردار آن ساختمان مربوط نمی‌شود. یعنی در کنار سیاست‌گذاران شهری که به فکر این موضوع افتاده‌اند، مردم هم به‌عنوان کنشگران اجتماعی این زیبایی را مطالبه کنند. از طرفی وزارت راه و شهرسازی و معاونت معماری و شهرسازی هم بحث نمای شهری را به‌صورت ویژه در این دوره پیگیری می‌کنند و از جهت تدوین آیین‌نامه‌ها و ضوابط به این موضوع می‌پردازند. همه اینها نشان می‌دهد از سطح کلان کشور که وزارت راه و شهرسازی است تا شهرداری و حوزه حاکمیتی و سیاست‌گذاری به این موضوع توجه می‌کنند. من قبل از اینکه یکی از معاونان سازمان زیباسازی باشم، عضو کمیته نما در یکی از مناطق تهران بودم. آنجا ما پیشنهاد کردیم که دوره‌های آموزشی نما بگذاریم. درست است که بسیاری از فعالان ساخت‌وساز معمار یا مهندس هستند اما آنها هم بايد این دانش را پیدا کنند که ساخت‌وساز یک موضوع انفرادی نیست و در بحث نما نباید تنها به ساختمان خودشان فکر کنند. در طراحی نما، باید به نمای بنای مجاور توجه شود. در این حوزه تنها معماری شهری اهمیت ندارد بلکه دانش طراحی شهری هم اهمیت پیدا می‌کند.
اگر قرار است وارد محدوده‌های تاریخی شهر برای مرمت شهری شویم، آنجا توجه به الگوهای معماری تاریخی و نمای ایرانی اهمیت پیدا می‌کند و باید طراحانمان را نسبت به این موضوع آگاه کنیم. در این حوزه اتفاق‌های خوبی افتاده است. شاید الان بگوییم خیلی اثراتش بارز نیست، ولی به نظرم اگر تداوم پیدا کند، اثرات آن را بهتر می‌توانیم در شهر ببینیم. هم جامعه تخصصی هم حوزه سیاست‌گذاری و شهرداری نسبت به این موضوع آگاه می‌شوند و به کیفیت کار در این حوزه اهمیت می‌دهند، اتفاقی که در این دوره افتاده است.
این مدل ساختارمند و برنامه‌ریزی‌شده، نسبت به منظر شهری پیش از این وجود داشته است یا خیر؟
خیر وجود نداشت، همان‌طور که گفتم این موضوع هم از سوی وزارت راه و شهرسازی و هم حوزه معاونت شهرسازی و معماری، دنبال می‌شود و می‌دانم که در چند سال اخیر، تدوین آیین‌نامه‌ها، قوانین و ضوابط مورد توجه قرار گرفته است. این تصمیم‌گیری‌ها ابتدا در مقیاس کلان کشور انجام می‌شود بعد به شهرداری می‌آید. در این حوزه معاونت معماری و شهرسازی شهرداری تهران بسیار فعال شده و کمیته نمای شهری زیرمجموعه این معاونت است. در کنار این، در همه مناطق شهرداری تهران هم کمیته نماها شکل گرفته است. پیش از این چنین ساختارهایی را در شهرداری نداشتیم.
خاطرم است در منطقه یازده که بودیم، تورهایی با طراحان و فعالان حوزه ساخت‌وساز می‌گذاشتیم و به آنها نماهای خوب را نشان می‌دادیم و اینکه فقط به ساختمان خود به‌صورت فردی نگاه نکنید. نما بخشی از یک سکانس شهری است. توجه به ساختمان‌های اطراف باعث می‌شود در نهایت، یکپارچگی بصری شکل گیرد. در این دوره، به این بحث‌های تخصصی، ورود کرده و توجه ویژه‌ای هم به آن شد، امیدوارم بتوانیم نتایج آن را ببینیم.
یک شهروند که دانش تخصصی هم در این رابطه ندارد، مصداق‌های این تغییرات را در چه نقاطی از شهر می‌تواند ببیند.
در دوره‌ای، خیلی مرسوم شد که برای نما از چند مصالح استفاده شود، یعنی تنوع مصالح در نما زیاد بود. اما در حال حاضر به این سمت رفتیم که چند نوع مصالح در نما، کار خوبی نیست.
جلوی این گرفته شد؟
بله. کمیته نما به این موضوع توجه کرد و به آن حساسیت نشان داد که این همه تنوع مصالح در نما لزومی ندارد. در دوره‌ای، بحث کامپوزیت‌ها در نما مطرح شد که در حال حاضر دیگر به آن سمت نمی‌روند. اگر توجه کنید، دیگر ساختمان‌هایی که نمای کامپوزیت دارند، نمی‌بینید. بحث نماهای شیشه‌ای در ساختمان‌ها نیز یک بحث علمی است که درصد مشخصی دارد. یک‌سری ضوابط هم به دنبال آن ایجاد شد. خود کمیته نما به سمت تدوین یکسری ضوابط رفت. الان این نما را که می‌خواهید طراحی کنید، در کنار بحث‌های زیبایی‌شناسی در شهر، تعدادی ضوابط وجود دارد که باید آنها را رعایت کنید و خط قرمزهای شماست. در کنار آن، در بحث‌های زیبایی‌شناسی، آزادی عمل‌هایی دارید که معمار می‌تواند در آنجا خلاقیت خود را نشان دهد و طرح خود را داشته باشد.
در حوزه مبلمان شهری چه کارهایی شده است؟ موضوعی که شهرداری به‌تنهایی می‌تواند در این زمينه تصمیم‌گیری کند و در زیباترشدن شهر هم نقش دارد.
متولی اصلی مبلمان شهری، شهرداری تهران است و سازمان زیباسازی و حوزه معاونت فنی، مدیریت مستقلی برای بحث مبلمان شهری دارد. در واقع کتابچه‌ای داریم در رابطه با مبلمان شهری. با توجه به ویژگی‌هایی که مناطق مختلف دارند، مبلمان ویژه‌ای نیز برای آن تعریف شده است. به‌طور مثال مبلمانی که برای محدوده تاریخی داریم، متفاوت از مبلمان سایر بخش‌های شهری است. یا فعالیت‌‌هايی سازمان زیباسازی در خیابان شهریار و محدوده تئاتر شهر انجام داد، پیاده‌راه آنجا از جمله پروژه‌های ارتقای قلمرو عمومی بود. در کنار خود این پروژه، ما مبلمان این پیاده‌راه را هم به ‌صورت خاص طراحی کردیم. مبلمانی که خاص خیابان شهریار بود، تحت عنوان پهنه رودکی. در مبلمان پهنه رودکی، از خود المان تئاتر شهر الهام گرفتند و در طراحی مبلمانش استفاده کردند. سعی کردیم تا این اندازه تخصصی به بحث مبلمان در شهر توجه کنیم. مثلا مبلمانی که در میدان مشق می‌بینید، به‌عنوان یک میدان تاریخی، متفاوت از مبلمانی است که ممکن است در منطقه یک تهران ببینید. بنابراین سعی کردیم ویژگی‌های معمارانه‌ای را که در هر منطقه شهری و هر محله‌ای وجود دارد، تا حد امکان در مبلمان شهری هم منعکس کنیم.
تهران به‌لحاظ مسئله نور و نورپردازی همیشه با مشکلاتی مواجه بوده است. به‌ویژه در شب‌های تهران، بعضی از شهروندان گله می‌کنند که تهران، رنگ و نور ندارد. آیا در این زمینه، برنامه یا پروژه‌ای داشته‌اید؟
همان‌طور که برای مبلمان شهری، مدیریت مستقل داریم، مدیریت نور هم در ذیل معاونت فنی سازمان زیباسازی داریم. متولی نور در شهر هم باز، سازمان زیباسازی است. اما این نکته را فراموش نکنید که روشنایی در شب با سازمان زیباسازی نیست، بلکه فقط نورپردازی بر عهده ما است.
در سال‌های گذشته، تأکید بیشتر بر بحث نورپردازی‌های مناسبتی بود. در عین حال در روز که روشنایی روز را داریم، نمود اینها شاید خیلی جذاب نباشد. ما در این دوره تلاش کردیم حوزه نورپردازی را به سمت نورپردازی بناهای شاخص شهری و محورهای شاخص ببریم؛ یعنی از ریسه و نورپردازی های مناسبتی به سمت نورپردازی بناهای شاخص و به‌صورت متمرکز و ثابت برویم. مثلا تندیس‌ها و مجسمه‌ها هم نورپردازی شده است. نورپردازی مجسمه‌های موزه‌ هنرهای معاصر را هم سازمان زیباسازی انجام داده است. بخشی هم بحث نورپردازی از طریق المان‌های نوری است که از سال‌های گذشته بوده و ما همچنان این سیاست را دنبال کرده‌ایم. یا مثال ديگر پل‌ها هستند که در کنار بحث روشنایی، موضوع نورپردازی آنها را هم دنبال کردیم.
از پروژه‌هایی که در دست اقدام داریم، پل خاقانی در منطقه هشت است. یا پل باکری منطقه پنج که به نوعی جزو مبادی ورودی شهر تهران محسوب می‌شود، با نورپردازی خاصی تلاش شده دروازه ورودی شهر تهران تعریف شود. یعنی به‌صورت هدفمند به سمت بحث نورپردازی می‌رویم. اما نورپردازی‌های مناسبتی هم انجام داده‌ایم و در خیابان‌های اصلی مانند ولیعصر و شریعتی و... در مناسبت‌ها از ریسه استفاده کردیم، اما سیاست کلان ما به‌ویژه در یک سال اخیر، بیشتر به سمت نورپردازی‌های ثابت و بناهای شاخص و محورهای شاخص بوده است.
این موضوع را در پروژه‌های شهری هم به صورت جداگانه دیده‌ایم، یعنی وقتی پروژه‌ای مثل پروژه پیاده‌راه خیابان شهریار را کار می‌کنیم، هم نورپردازی بناهای شاخص آن تعریف شده، هم مبلمان مناسب این فضا و... یعنی یک پروژه به صورت کامل تمامی زوایای زیباشناسی آن دیده شده است.
فعالیت دیگری در این حوزه انجام شده است؟
بخش زیادی از فعالیت‌های ما در این دوره که در اساس‌نامه سازمان زیباسازی هم آمده، بحث مرمت بناهای تاریخی شهر است، به‌ویژه بناهایی که می‌تواند اثر خاصی در منظر شهری داشته باشد. مانند عمارت عشرت‌آباد که می‌دانیم نقش مؤثری در نما و منظر شهری دارد. تعدادی بنای تاریخی دیگر هم داریم، یا خانه نیما یوشیج به‌عنوان مرکز فرهنگی. فعالیت‌های بسیار گسترده‌ای در حوزه مرمت بناهای شاخص تاریخی انجام داده‌ایم، مانند پل کن، عمارت وثوق در منطقه 14، پل کن در منطقه 5، آرامگاه ملک‌المتکلمین در منطقه 11 و بناهایی از این قبیل. یعنی حوزه فعالیت ما، هم بحث ساختمان‌های تاریخی شهر تهران است، هم بحث میادین و پیاده‌راه را دنبال می‌کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.