|

نگاهی متفاوت به سؤال همیشگی «تهران چه رنگی است؟»

انفعال ما با رنگ تهران چه می‌کند؟

شرق: تا همین یک سال قبل در جواب این سؤال که تهران چه رنگی است؟ عموم شهروندان تهرانی یک جواب داشتند و آن خاکستری بود؛ درست مانند بسیاری از پایتخت‌های بزرگ و آشفته و آلوده دنیا. هنوز هم پاسخ به این سؤال همین یک رنگ است، اما در یک سال گذشته و با شیوع بیماری کرونا، شهروندان و مسئولان شهری و در کل نگاه به شهر با محور جان و سلامت انسان‌ها تعریف شد و پای رنگ‌های قرمز، نارنجی، زرد و آبی همراه با محدودیت‌های بسیار به شهرها باز شد. در این یک سال جواب به سؤال شهر شما چه رنگی است؟ ابتدا یکی از این چهار رنگ بود و موضوعات دیگر تهدید و نگران‌کننده شهروندان تا حدودی کنار رفت. حتی در همین روزهای آلوده تهران که شاخص آلودگی به نزدیک 200 رسیده و چشم، چشم را نمی‌بینند و خبری از تدبیر و تعطیلی نیست، در خبرها تهران را آبی اعلام می‌کنند.
اگرچه تهران قدیم را با درخت‌های چنار، انار و نارون و باغ‌هایی پراکنده در بخش‌های مختلف آن می‌شناختند، رنگ غالب تهران امروز به واسطه تبدیل‌شدن به کارگاه ساختمانی فعال در محلات مختلف، همان رنگ خاکستری و سیمانی است. تهرانی‌ها دیگر درگیر اجاره و خرید سقفی چند‌ده‌متری هستند و اگر سر بالا آورند و پنجره‌ای بگشایند، دیگر نمای تهران زیبا با دامنه‌های توچال را نمی‌بینند؛ مگر آن گروه مرفهی که بالانشین شهر هستند. به عبارتی، نما و منظر زیبای شهر تهران با برج‌ها و ساخت‌و‌سازهای بلند و انبوه مسدود شده و در روزهای آلوده پاییزی و زمستانی، این منظر شهری دلگیر و خاکستری‌تر می‌شود.

‌تهران خاکستری یا تهرانی‌های خاکستری؟
اگرچه پیروز حناچی در دو، سه سال اخیر با یک نسخه رنگ‌درمانی و رنگ‌پاشی تلاش کرد حال‌و‌هوای برخی از محلات را بهتر کند، اما به نظر می‌رسد این حجم از میزان فشار اقتصادی و عصبانیت و افسردگی با رنگ‌درمانی کم یا برطرف نمی‌شود. تهران و تهرانی‌ها با ناامیدی زیادی در این شهر باقی مانده‌اند و بسیاری از آنها تصمیم به مهاجرت از این شهر گرفته‌اند یا اگر شرایط فراهم شود، به شهرهای اطراف یا شهر خودشان برمی‌گردند. تهران شهری است که حضور در آن کمتر یادآور رفاه و آرامش است و بیشتر شهروندان در آن باید با یک یا دو شغل یا بیشتر از صبح تا شب مشغول به کار باشند تا بتوانند از زندگی در این کلان‌شهر جا نمانند و باید پرسید در این شهر، رنگ چطور می‌تواند به کمک شهر و شهروندانش بیاید؟
می‌توان گفت که نه‌تنها تهرانی‌ها رنگ کالبد شهرشان را خاکستری و دودی می‌دانند، بلکه رنگ زندگی خودشان هم در این شهر خاکستری می‌بینند. شاید برای همین است که سال‌هاست می‌بینیم تهرانی‌ها حتی در تعطیلاتی کوتاه اصرار دارند به شهرهای شمالی یا سایر تفرجگاه‌های اطراف تهران بروند تا ساعتی یا روزی را در بیرون از این شهر باشند. به نظر می‌رسد موضوع مهمی که باید در راهبردها و برنامه‌های شهر تهران مورد توجه قرار گیرد و در کوتاه‌مدت فکری به حال آن شود، حس عدم تعلق شهروندان تهرانی به شهرشان است. تهرانی‌ها آن‌قدر از واکنش نشان‌دادن درباره اتفاقات، تغییرات و کمبودهای کوچه، محله و خیابان خود ناامید و خسته شده‌اند که دیگر نسبت به این موضوعات واکنشی ندارند. برای بسیاری از ما پیش آمده که درباره آسفالت، جداول، نور و حتی نام کوچه و... مشکلات یا تغییراتی داشته‌ایم، اما کسی پاسخ‌گو نبوده است و در نتیجه ما هم به مرور بی‌خیال موضوع شده‌ایم و این بی‌خیالی را به مسائل مختلفی در زندگی تسری داده‌ایم.
به این ترتیب می‌توان گفت تهران را نمی‌توان با یک رنگ نگاه کرد و تهرانی‌ها دلزده‌تر از آن هستند که بخواهند به رنگ در شهرشان توجهی داشته باشند. این نگاه شاید تیره و منفی به نظر آید، اما لازم است با دیدی واقع‌بینانه به شرایط شهرمان نگاه کنیم. قبل از بردن رنگ روی دیوار و کوچه شهروندان، باید توجه و نگاه ساکنان آن محلات را به سمت خانه و محله خود برگردانیم و این اطمینان را منتقل کنیم که این توجه برای رأی و انتخابات و اهداف دیگر نیست و هدف رضایت آنهاست.

‌تهران چندتکه، یک رنگ ندارد
اگرچه بسیاری از شهرها با رنگ تطبیق دارند و با یک رنگ شناخته می‌شوند، اما تهران را به دلایل زیادی نمی‌توان با یک رنگ معرفی کرد. این موضوع دلایل زیادی دارد، اما یکی از مهم‌ترین دلایل این است که تهران یک کل بزرگ و چند‌تکه در بخش‌های مختلف است که اگر بخواهد رنگ هویتی برای آن تعریف شود، نمی‌توان قسمت‌های مختلف و متفاوت آن را یک‌جا با هم دید. برای نمونه، نمی‌توان بافت تاریخی را با بافت مناطق جدید با یک رنگ دید و لازم است هر بخش و فضای شهری رنگ مختص به خود را داشته باشد. در مورد شهرهای بزرگ دنیا هم این شرایط وجود دارد و آنها برای جبران این موضوع تلاش کرده‌اند تا یک عنصر رنگی را مبنا قرار دهند تا در پالت رنگی شهر اولویت قرار گیرد. درست مثل رنگ قرمز در شهر لندن که روی اتوبوس‌ها و باجه‌های تلفن به کار رفته و در همه جای دنیا لندن را با این ترکیب رنگ می‌شناسند.
کاوه عین‌اللهی، یکی از اعضای کمیته رنگ سازمان زیباسازی شهر تهران، می‌گوید در دو سال گذشته بررسی‌هایی را درباره رنگ غالب در شهر تهران داشته‌اند و به نتایج درخور توجهی هم رسیده‌اند، اما هنوز نمی‌توانیم بگوییم فلان رنگ، پالت رنگی تهران است؛ چون اولا هنوز مطالعات کامل نشده و دوما شاید لازم باشد درباره تهران هم رنگ یک عنصر و المان شهری را ملاک قرار دهیم. در این مورد هم گزینه‌های زیادی همچون برج میلاد، برج آزادی، کوه دماوند یا رنگ سبز درختان خیابان ولیعصر پیشنهاد شده، اما هیچ‌کدام به نظر نهایی نرسیده‌اند. بااین‌حال، فارغ از اینکه تهران چه رنگی دارد و قرار است در آینده چه رنگی داشته باشد، تهرانی‌ها در چند سال اخیر تلاش‌هایی برای اضافه‌کردن رنگ و المان‌های رنگی در محدوده زندگی خود داشته‌اند. کوچه‌هایی که با چترهای رنگی پوشیده شده، المان‌های نوروزی رنگی در خیابان‌های اصلی، رنگ‌کردن ستون‌های رنگی وسط پیاده‌روها، رنگ‌کردن دیوارهای قدیمی و فراموش‌شده و... تلاش‌هایی کوچک اما شایان توجه بوده که شهروندان و شهرداری‌ها با همکاری هم برای اطراف محیط زندگی و شهرشان انجام داده‌اند.
برای تهران، طبیعت زیبا و درختان باقی‌مانده در سطح شهر هنوز هم می‌تواند نجات‌بخش باشد. جدای از اقدامات شهری که برای زیبایی شهر در آستانه بهار اجرا می‌شود، تهران در دو فصل سبز و زیبای بهار و تابستان به واسطه حضور و اثرگذاری رنگ سبز در شهر، تا حدی منظری قابل تحمل و آرامش‌بخش به دور از آلودگی دارد، اما در دو فصل پاییز و به‌خصوص زمستان که درختان خالی شده و چیزی برای منظر چشم همراهانشان ندارند، تهران خالی از سبزی درختان، خاکستری‌تر از همیشه می‌شود. به همین دلیل لازم است پس از مطالعات و بررسی‌های میدانی برای بخش‌های مختلف شهر، با نور یا رنگ یا المان‌های رنگی این جای خالی درختان و سبزی آنها را با رنگ‌های دیگر در زمستان پر کرد و منتظر بهار و شکوفه‌ها ماند.
نباید یادمان برود که ما در شهرمان با مشکلاتی که دارد، تنها هستیم و تجربه این سال‌ها و مکرر و تلمبارشدن مشکلات از گذشته تا امروز نشان داده که قرار نیست مسئولان برای مردم کاری از پیش ببرند و به همین دلیل باید به دنبال راهکارهایی باشیم تا خودمان تا حد امکان حال خودمان و شهرمان را خوب کنیم تا از خاکستری به رنگی دیگر که شاید آبی باشد، میل کند. مثلا در همین زمستان است که تهران خاکستری بیشتر دیده می‌شود و بیشتر جان ساکنانش را می‌گیرد. از آنجایی که یکی از متهمان تأیید‌نشده آلودگی هوای تهران خودروهای تک‌سرنشین است، خوب است تا می‌توانیم از حمل‌و‌نقل عمومی یا خودروهای اشتراکی استفاده کنیم. خوب است در روزهایی غیر از آلودگی هوا از دوچرخه استفاده کنیم و آن‌قدر خیابان‌ها را از دوچرخه پر کنیم که مدیران شهری مجبور باشند مسیرهای دوچرخه استاندارد ایجاد کنند. خوب است که در حیاط خانه و جلوی در خانه یا پشت پنجره‌ها، گل و درخت بکاریم و گلدان‌های گل بگذاریم. خوب است که برای حال دل خودمان و اطرافیانمان، لباس، کیف، چتر و... رنگی استفاده کنیم تا رنگ در میانه یک روز سخت نجات‌بخشمان باشد. کارهای کوچک اما مهمی هست که می‌توانیم با انجام‌دادنشان حال خودمان و شهرمان را بهتر و رنگ آن را از خاکستری به سمتی روشن‌تر ببریم.

شرق: تا همین یک سال قبل در جواب این سؤال که تهران چه رنگی است؟ عموم شهروندان تهرانی یک جواب داشتند و آن خاکستری بود؛ درست مانند بسیاری از پایتخت‌های بزرگ و آشفته و آلوده دنیا. هنوز هم پاسخ به این سؤال همین یک رنگ است، اما در یک سال گذشته و با شیوع بیماری کرونا، شهروندان و مسئولان شهری و در کل نگاه به شهر با محور جان و سلامت انسان‌ها تعریف شد و پای رنگ‌های قرمز، نارنجی، زرد و آبی همراه با محدودیت‌های بسیار به شهرها باز شد. در این یک سال جواب به سؤال شهر شما چه رنگی است؟ ابتدا یکی از این چهار رنگ بود و موضوعات دیگر تهدید و نگران‌کننده شهروندان تا حدودی کنار رفت. حتی در همین روزهای آلوده تهران که شاخص آلودگی به نزدیک 200 رسیده و چشم، چشم را نمی‌بینند و خبری از تدبیر و تعطیلی نیست، در خبرها تهران را آبی اعلام می‌کنند.
اگرچه تهران قدیم را با درخت‌های چنار، انار و نارون و باغ‌هایی پراکنده در بخش‌های مختلف آن می‌شناختند، رنگ غالب تهران امروز به واسطه تبدیل‌شدن به کارگاه ساختمانی فعال در محلات مختلف، همان رنگ خاکستری و سیمانی است. تهرانی‌ها دیگر درگیر اجاره و خرید سقفی چند‌ده‌متری هستند و اگر سر بالا آورند و پنجره‌ای بگشایند، دیگر نمای تهران زیبا با دامنه‌های توچال را نمی‌بینند؛ مگر آن گروه مرفهی که بالانشین شهر هستند. به عبارتی، نما و منظر زیبای شهر تهران با برج‌ها و ساخت‌و‌سازهای بلند و انبوه مسدود شده و در روزهای آلوده پاییزی و زمستانی، این منظر شهری دلگیر و خاکستری‌تر می‌شود.

‌تهران خاکستری یا تهرانی‌های خاکستری؟
اگرچه پیروز حناچی در دو، سه سال اخیر با یک نسخه رنگ‌درمانی و رنگ‌پاشی تلاش کرد حال‌و‌هوای برخی از محلات را بهتر کند، اما به نظر می‌رسد این حجم از میزان فشار اقتصادی و عصبانیت و افسردگی با رنگ‌درمانی کم یا برطرف نمی‌شود. تهران و تهرانی‌ها با ناامیدی زیادی در این شهر باقی مانده‌اند و بسیاری از آنها تصمیم به مهاجرت از این شهر گرفته‌اند یا اگر شرایط فراهم شود، به شهرهای اطراف یا شهر خودشان برمی‌گردند. تهران شهری است که حضور در آن کمتر یادآور رفاه و آرامش است و بیشتر شهروندان در آن باید با یک یا دو شغل یا بیشتر از صبح تا شب مشغول به کار باشند تا بتوانند از زندگی در این کلان‌شهر جا نمانند و باید پرسید در این شهر، رنگ چطور می‌تواند به کمک شهر و شهروندانش بیاید؟
می‌توان گفت که نه‌تنها تهرانی‌ها رنگ کالبد شهرشان را خاکستری و دودی می‌دانند، بلکه رنگ زندگی خودشان هم در این شهر خاکستری می‌بینند. شاید برای همین است که سال‌هاست می‌بینیم تهرانی‌ها حتی در تعطیلاتی کوتاه اصرار دارند به شهرهای شمالی یا سایر تفرجگاه‌های اطراف تهران بروند تا ساعتی یا روزی را در بیرون از این شهر باشند. به نظر می‌رسد موضوع مهمی که باید در راهبردها و برنامه‌های شهر تهران مورد توجه قرار گیرد و در کوتاه‌مدت فکری به حال آن شود، حس عدم تعلق شهروندان تهرانی به شهرشان است. تهرانی‌ها آن‌قدر از واکنش نشان‌دادن درباره اتفاقات، تغییرات و کمبودهای کوچه، محله و خیابان خود ناامید و خسته شده‌اند که دیگر نسبت به این موضوعات واکنشی ندارند. برای بسیاری از ما پیش آمده که درباره آسفالت، جداول، نور و حتی نام کوچه و... مشکلات یا تغییراتی داشته‌ایم، اما کسی پاسخ‌گو نبوده است و در نتیجه ما هم به مرور بی‌خیال موضوع شده‌ایم و این بی‌خیالی را به مسائل مختلفی در زندگی تسری داده‌ایم.
به این ترتیب می‌توان گفت تهران را نمی‌توان با یک رنگ نگاه کرد و تهرانی‌ها دلزده‌تر از آن هستند که بخواهند به رنگ در شهرشان توجهی داشته باشند. این نگاه شاید تیره و منفی به نظر آید، اما لازم است با دیدی واقع‌بینانه به شرایط شهرمان نگاه کنیم. قبل از بردن رنگ روی دیوار و کوچه شهروندان، باید توجه و نگاه ساکنان آن محلات را به سمت خانه و محله خود برگردانیم و این اطمینان را منتقل کنیم که این توجه برای رأی و انتخابات و اهداف دیگر نیست و هدف رضایت آنهاست.

‌تهران چندتکه، یک رنگ ندارد
اگرچه بسیاری از شهرها با رنگ تطبیق دارند و با یک رنگ شناخته می‌شوند، اما تهران را به دلایل زیادی نمی‌توان با یک رنگ معرفی کرد. این موضوع دلایل زیادی دارد، اما یکی از مهم‌ترین دلایل این است که تهران یک کل بزرگ و چند‌تکه در بخش‌های مختلف است که اگر بخواهد رنگ هویتی برای آن تعریف شود، نمی‌توان قسمت‌های مختلف و متفاوت آن را یک‌جا با هم دید. برای نمونه، نمی‌توان بافت تاریخی را با بافت مناطق جدید با یک رنگ دید و لازم است هر بخش و فضای شهری رنگ مختص به خود را داشته باشد. در مورد شهرهای بزرگ دنیا هم این شرایط وجود دارد و آنها برای جبران این موضوع تلاش کرده‌اند تا یک عنصر رنگی را مبنا قرار دهند تا در پالت رنگی شهر اولویت قرار گیرد. درست مثل رنگ قرمز در شهر لندن که روی اتوبوس‌ها و باجه‌های تلفن به کار رفته و در همه جای دنیا لندن را با این ترکیب رنگ می‌شناسند.
کاوه عین‌اللهی، یکی از اعضای کمیته رنگ سازمان زیباسازی شهر تهران، می‌گوید در دو سال گذشته بررسی‌هایی را درباره رنگ غالب در شهر تهران داشته‌اند و به نتایج درخور توجهی هم رسیده‌اند، اما هنوز نمی‌توانیم بگوییم فلان رنگ، پالت رنگی تهران است؛ چون اولا هنوز مطالعات کامل نشده و دوما شاید لازم باشد درباره تهران هم رنگ یک عنصر و المان شهری را ملاک قرار دهیم. در این مورد هم گزینه‌های زیادی همچون برج میلاد، برج آزادی، کوه دماوند یا رنگ سبز درختان خیابان ولیعصر پیشنهاد شده، اما هیچ‌کدام به نظر نهایی نرسیده‌اند. بااین‌حال، فارغ از اینکه تهران چه رنگی دارد و قرار است در آینده چه رنگی داشته باشد، تهرانی‌ها در چند سال اخیر تلاش‌هایی برای اضافه‌کردن رنگ و المان‌های رنگی در محدوده زندگی خود داشته‌اند. کوچه‌هایی که با چترهای رنگی پوشیده شده، المان‌های نوروزی رنگی در خیابان‌های اصلی، رنگ‌کردن ستون‌های رنگی وسط پیاده‌روها، رنگ‌کردن دیوارهای قدیمی و فراموش‌شده و... تلاش‌هایی کوچک اما شایان توجه بوده که شهروندان و شهرداری‌ها با همکاری هم برای اطراف محیط زندگی و شهرشان انجام داده‌اند.
برای تهران، طبیعت زیبا و درختان باقی‌مانده در سطح شهر هنوز هم می‌تواند نجات‌بخش باشد. جدای از اقدامات شهری که برای زیبایی شهر در آستانه بهار اجرا می‌شود، تهران در دو فصل سبز و زیبای بهار و تابستان به واسطه حضور و اثرگذاری رنگ سبز در شهر، تا حدی منظری قابل تحمل و آرامش‌بخش به دور از آلودگی دارد، اما در دو فصل پاییز و به‌خصوص زمستان که درختان خالی شده و چیزی برای منظر چشم همراهانشان ندارند، تهران خالی از سبزی درختان، خاکستری‌تر از همیشه می‌شود. به همین دلیل لازم است پس از مطالعات و بررسی‌های میدانی برای بخش‌های مختلف شهر، با نور یا رنگ یا المان‌های رنگی این جای خالی درختان و سبزی آنها را با رنگ‌های دیگر در زمستان پر کرد و منتظر بهار و شکوفه‌ها ماند.
نباید یادمان برود که ما در شهرمان با مشکلاتی که دارد، تنها هستیم و تجربه این سال‌ها و مکرر و تلمبارشدن مشکلات از گذشته تا امروز نشان داده که قرار نیست مسئولان برای مردم کاری از پیش ببرند و به همین دلیل باید به دنبال راهکارهایی باشیم تا خودمان تا حد امکان حال خودمان و شهرمان را خوب کنیم تا از خاکستری به رنگی دیگر که شاید آبی باشد، میل کند. مثلا در همین زمستان است که تهران خاکستری بیشتر دیده می‌شود و بیشتر جان ساکنانش را می‌گیرد. از آنجایی که یکی از متهمان تأیید‌نشده آلودگی هوای تهران خودروهای تک‌سرنشین است، خوب است تا می‌توانیم از حمل‌و‌نقل عمومی یا خودروهای اشتراکی استفاده کنیم. خوب است در روزهایی غیر از آلودگی هوا از دوچرخه استفاده کنیم و آن‌قدر خیابان‌ها را از دوچرخه پر کنیم که مدیران شهری مجبور باشند مسیرهای دوچرخه استاندارد ایجاد کنند. خوب است که در حیاط خانه و جلوی در خانه یا پشت پنجره‌ها، گل و درخت بکاریم و گلدان‌های گل بگذاریم. خوب است که برای حال دل خودمان و اطرافیانمان، لباس، کیف، چتر و... رنگی استفاده کنیم تا رنگ در میانه یک روز سخت نجات‌بخشمان باشد. کارهای کوچک اما مهمی هست که می‌توانیم با انجام‌دادنشان حال خودمان و شهرمان را بهتر و رنگ آن را از خاکستری به سمتی روشن‌تر ببریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.