|

پیشنهاد اضافه‌کردن رنگ به شهر از سوي شهردار تهران اشتباه بود یا اشتباه برداشت و اجرا شد؟

رنگی‌کردن یا پنهان‌کردن؟

شرق: تهران، پایتختی بزرگ، شلوغ، پرترافیک و مملو از اغتشاشات بصری، رنگی و نوری است؛ اما با وجود همه اشکالاتش، شهری زیباست که بسیاری از ساکنانش دلتنگ ‌بودن و زندگی در آن هستند. تهران مانند بسیاری از شهرهای بزرگ دنیا، یک رنگ خاص در اجزای خود ندارد تا با همان رنگ آن را بشناسند و با یک رنگ هم نمی‌توان بخش‌های متفاوت آن را مقایسه و ارزیابی کرد. به همین دلیل، اگرچه این شهر بزرگ را رنگ‌های زیادی احاطه و گاه خفه کرده‌اند، ولی یک رنگ مشخص را هم نمی‌توان برای آن انتخاب کرد. با وجود این، بسیاری از صاحب‌نظران و کارشناسان شهری معتقدند اگر بخش‌هایی از تهران را به شکلی جزئی مرکز توجه قرار دهیم، می‌توانیم عنصر رنگ را به آن محلات اضافه و از کارکردهای رنگ برای حال‌و‌هوای بهتر شهروندان بهره ببریم.
اگرچه این موضوع جزء مباحث مطرح‌شده از گذشته بوده، بااین‌حال در یکی، دو سال گذشته و با تأکیدی که پیروز حناچی، شهردار تهران، داشت‌، بیشتر مورد توجه قرار گرفت. شهردار تهران در ذیل شعار «تهران شهری برای همه»، مسئله ایجاد نشاط و آرامش برای برخی محلات را هم مطرح کرد و در ادامه «شیوه‌نامه استفاده از رنگ در تهران» در کارگروه رنگ سازمان زیباسازی شهر تهران تدوین و به مناطق شهرداری تهران ابلاغ شد؛ اما این ابلاغیه به شیوه‌های مختلف و در محلات متفاوتی اجرا شد که نتایجی متفاوت هم در پی داشت. اینکه چرا عمدتا مناطقی کم‌برخوردار یا به عبارت واضح‌تر محروم و پر‌آسیب برای این پروژه‌ها انتخاب شدند و چه اثراتی در محله و ساکنان آن دارد، خود بحثی مجزاست که باید از مسئولان اجرائی شهری و صاحب‌نظران مرتبط سؤال کرد؛ اما چرا باید شهرداری‌های مناطق از یک ابلاغیه برداشت‌هایی اشتباه داشته باشند؟
مدیران شهری زیادی منتقد این طرح‌های اجرا‌شده هستند و حتی معتقدند منظور پیروز حناچی تنها ریختن رنگ به در و دیوار خانه مردم و رنگ‌کردن کف و جداره‌های شهری نبوده و برداشت‌های اشتباهی از این ابلاغیه شده است. با وجود این، چندین ماه بعد از اجرای این پروژه‌، در چند محله که حناچی در افتتاحیه آنها حضور داشته، همین چندی قبل (آبان 99) در بازدیدی که از کوچه رنگی محله دستغیب منطقه ۹ شهرداری تهران داشت، این‌طور گفت: «شهر تهران رنگ خاکستری را به ذهن متبادر می‌کند؛ در‌حالی‌که استفاده از رنگ کم‌هزینه‌ترین کار برای عوض‌کردن روحیه مردم شهر است، مخصوصا که اهالی محل هم مشارکت کنند. در دنیا بدترین نقاط شهر را با استفاده از رنگ به محل بازدید و جاذبه توریستی تبدیل کرده‌اند».
حناچی به پروژه کوچه رنگی محله دستغیب اشاره کرد و گفت: «ما می‌توانیم با رعایت اصول زیبایی‌شناسی و ترکیب رنگ‌ها، قدری شرایط سخت زندگی شهری را تلطیف کنیم. این یک پروژه آزمایشی است و مهم این است که این پروژه شهرداری با مشارکت اهالی و بچه‌های محل اتفاق افتاده. بسیاری از مناطق شهر را که اهالی آن احساس می‌کنند فراموش شده‌اند و محیط زندگی‌شان آزاردهنده است، می‌توان با استفاده از رنگ‌های مختلف تلطیف کرد و این روش کم‌هزینه و پربازده است».
اگر این اظهارات شهردار تهران را کنار آنچه در محله هرندی، پادگان جی یا همین محله دستغیب اجرا شده است، قرار دهیم، تفاوتی در عملکرد دیده نمی‌شود و به نظر می‌رسد آنچه به‌عنوان دستورالعمل ابلاغ شده، تأکیدی درباره ایجاد یک اثر هنری دارای نگاه زیبایی‌شناختی و انجام مطالعات میدانی و هویتی وجود ندارد. با‌این‌حال برخی از کارشناسان و دست‌اندرکاران شهری بر‌ این نکته تأکید دارند که از منظور شهردار تهران از اضافه‌کردن رنگ، برداشت‌های اشتباهی شده است و کاوه عین‌اللهی، عضو کارگروه رنگ سازمان زیباسازی، یکی از همین افراد است. او می‌گوید با شناختی که از پیروز حناچی و سابقه علمی و تجربی او دارم، می‌گویم منظور او از اضافه‌کردن رنگ به تهران، این پروژه‌ها نبوده است. اگرچه این موضوع سؤالاتی چالشی‌تر داشت، عین‌‌اللهی تأکید دارد که چنین سؤالاتی که او سؤالات سیاسی می‌خواند، باید از افراد مسئول و اجرائی پرسیده شود نه او!
عین‌اللهی لیسانس شهرسازی خود را از دانشگاه گیلان اخذ کرده و کارشناسی ارشد طراحی شهری دانشگاه شهید بهشتی را دارد و از سال 88 کار حرفه‌ای خود را شروع کرده و از همان زمان در پروژه‌هایی مرتبط با رنگ، همکاری‌هایی با سازمان زیباسازی داشته است. او از دو سال قبل عضو کمیته رنگ سازمان زیباسازی است و شهرداری‌های مناطق در غرب تهران زیر نظر او فعالیت می‌کنند. با او به‌عنوان یکی از منتقدان طرح‌های رنگی‌کردن محلات گفت‌وگو کردیم.
‌تهران تا چه‌ اندازه از رنگ محروم بوده یا اغتشاش رنگ دارد که نیازمند طرح‌هایی اصلاحی یا جدید باشد؟
در زمان صحبت درباره مسئله رنگ در فضاهای شهری و به‌خصوص تهران، یک‌سری موضوعات مهم در نظر گرفته نمی‌شود که یکی از این موارد، انسان‌ها هستند. رنگ از موارد مرتبط و مهم با زندگی انسان‌ها، در این سال‌ها حذف شده است. برای نمونه، در گذشته مردم رنگ‌های شاد و متنوع زیادی در لباس خود داشتند، ولی در حال حاضر تنوع رنگی در فضای عمومی بسیار محدود شده است. در گذشته خودروها و حمل‌و‌نقل عمومی با ترکیب رنگی متنوعی عرضه می‌شد، ولی در حال حاضر این تنوع رنگی محدود به چند رنگ خاص شده است.
به‌طور هم‌زمان ورودی همه‌جانبه به سمت کف و جداره‌ها را شاهد بوده‌ایم که رنگ به قسمت‌های مختلفی از شهر پاشیده شده است؛ در‌حالی‌که در شهرهای دنیا ورود روی جداره‌ها به شکل موضوعی و در فضای خاصی اجرا می‌شود. مثلا با اضافه‌کردن یک رنگ به جداره‌های پنجره‌ها، هویت گردشگری شهر را با این رنگ معرفی می‌کنند. به نظر می‌رسد تسری‌دادن این کارها به یک کوچه شش‌متری در محله‌ای با خانه‌های کوچک، اشتباه و مطابق با اهداف ما در حوزه رنگ و ماهیت شهری نیست.
‌به هر حال درباره رنگ در تهران پس از سال‌ها اقدامی صورت گرفت که آن‌هم با اشکال و انتقادهای زیادی همراه شد؛ چقدر در ابلاغیه شهردار تهران بر کیفیت و تطبیق با محیط اجتماعی و انسانی تأکید شده است؟
شهردار تهران به درستی روی نکاتی درباره رنگ در تهران تأکید کردند؛ اما برداشت‌های غلطی از آن صورت گرفت. در موضوع کیفیت، عوامل و عناصر مختلفی دخیل هستند که کیفیت رنگ از نظر شیمیایی و تناسب و همخوانی رنگ با فضا، دو موضوع مهم هستند که در هر دو مورد اخیر، فرسنگ‌ها با آنچه باید باشد فاصله داریم. متأسفانه در یک سال اخیر و به واسطه شیوع ویروس کرونا و محدودیت‌های اجرائی، بسیاری از سیاست‌های مدنظر کمیته رنگ اجرائی نشد. برنامه ما این بود که یک پروژه درست و مد‌نظر را در جایی اجرائی کنیم تا به باقی مناطق نشان داده شود که کار اجرائی مناسب در حوزه رنگ چه استانداردهایی دارد؛ اما شهرداری‌های مناطق با الگو‌گرفتن از نمونه‌های خارجی، بدون توجه به بستر و الزامات اجرائی آن محله، پروژه‌هایی را اجرا کردند. در پروژه‌های شهری مؤلفه‌های اجرائی زیادی دخیل است و با اضافه‌کردن رنگ در محلات، معضلات و مشکلات این محلات برطرف نمی‌شود و اضافه‌کردن رنگ به شهر و محلات تبعات جدی روان‌شناسانه دارد و در طولانی‌مدت نه‌تنها دیگر جذابیت ندارد، بلکه اثرگذاری روانی منفی زیادی روی ساکنان خواهد داشت.
در بسیاری از محلات تهران، رنگ‌هایی وجود دارد که جزء بافت محلات شده که اثرگذاری منفی هم ندارد و مثلا رنگ سفید یا اُکر در جداره‌های خانه‌ها وجود دارد؛ اما وقتی صحبت از اضافه‌کردن رنگ به تهران می‌شود، مدیریت شهرداری‌ها صرفا دنبال قرمز، نارنجی، بنفش و... می‌رود تا بیشتر در چشم مردم و مخاطبان باشد.
‌اگر آنچه اجرا شده مطابق با نظر شهردار تهران نبوده، چرا در این حدود دو سال جلوی آن گرفته نشده یا روند آن اصلاح نشده است؟
با توجه سابقه علمی و دانشگاهی شهردار تهران می‌توان گفت آنچه در ذهن شهردار تهران وجود داشته، با آنچه اجرا شده است، تفاوت دارد و در پاسخ به اینکه چرا در این مدت اصلاح نشده، باید همان جواب همیشگی را داد که: «ما در ایران زندگی می‌کنیم» و اجرای برخی موضوعات چالش‌های خاصی دارد. برای نمونه، چندی پیش طرحی اجرا شد که شهردار آن منطقه به نظرات کارشناسان اهمیتی نداد و آن‌قدر نفوذ سیاسی داشت که کارش را پیش ببرد و آقای حناچی را هم در مراسم افتتاح با خودش همراه کرد. می‌خواهم بگویم الزاما ممکن است شهردار تهران با این پروژه‌ها موافق نباشد، ولی در برنامه افتتاح آن هم شرکت کند.
‌اما در نهایت این پیشنهاد را آقای حناچی مطرح کرده و عملکردها به نام شهردار تهران و شهرداری این دوره نوشته می‌شود؟
این موضوع خارج از حیطه عملکردی من است و نمی‌توانم درباره آن نظری بدهم.
‌پروژه‌هایی که در قالب این ابلاغیه اجرا شده یا می‌شود، به کمیته رنگ ارائه می‌شود تا نظرات شما روی آن اعمال شود؟
طبق قاعده، این‌طور است که طرح‌ها قبل از اجرا به کمیته رنگ ارائه و پس از بررسی اگر تأیید شد، برای اجرا برود و اگر موافقت نشد، اجرا نشود؛ اما موارد زیادی بوده که این روند را طی نکرده‌اند و بسیاری از پروژه‌های مدنظر مناطق آن‌طور که می‌خواهند اجرا می‌شود. برای نمونه، چندی پیش برای زمینه‌های اجرائی طرحی بازدید داشتم و دیدم کار را شروع کرده‌اند و بخش‌هایی از آن نیز کامل اجرا شده است. می‌توان گفت که این نظارت‌گریزی و عدم قرار‌گرفتن در قالب‌های مدیریتی در بخش‌های مختلفی وجود دارد و فقط این بخش نیست. توجه داشته باشید که علت این انتقادها پروژه‌هایی است که اجرا شده و مخاطبان آن را دیده‌اند و از این جهت ما مورد نقد هستیم؛ اما پروژه‌های زیادی هم وجود داشته که جلوی آنها را گرفته‌ایم و اگر این کمیته رنگ نبود، همه این تصمیمات اشتباه و عجیب‌و‌غریب که تعدادشان بسیار زیاد است، اجرائی می‌شدند.
‌با توجه به پروژه‌های اجرائی‌شده می‌توان درباره آنچه لازم است و باید اجرا شود، صحبت کرد؟
درباره تهران باید به رنگ هویتی بخش‌های مختلف آن توجه کرد. به‌عنوان نمونه بافت تاریخی رنگ هویتی خود را دارد و نیازی نیست رنگ‌های قرمز، آبی و سبز را به آن اضافه کرد. حتی در صورت لزوم هم می‌توان در ترکیب و هماهنگ با رنگ اکر یا قهوه‌ای زمینه، رنگ‌هایی را در جزئیات وارد کنیم تا تنوع را بالا ببریم. در بسیاری از فضاهای شهری تهران رنگ اُکر، سفید و طوسی روشن رنگ غالب است و می‌توان با کمی تغییر در فضا و مبلمان شهری، رنگ‌های ترکیبی خوبی به آن اضافه کرد. همچنین لازم نیست رنگی را به بخشی از تهران اضافه کنیم، می‌تواند این تغییرات و الزامات رنگ را در فعالیت‌ها و عناصر متحرک شامل انسان‌ها، خودروها، مبلمان متحرک و... باشد.
این‌گونه نیست که مدیری دلش بخواهد جایی را رنگ کند، محله‌ای را انتخاب کند و چند کیلو رنگ بگیرند و دیوارها و کف خیابان را رنگ کنند. این پروژه‌ها نیاز به مطالعات عمیق میدانی برای شناخت رنگ‌های هویتی، شناسایی کاربران آن فضا و تأثیرات روانی رنگ روی افراد دارد. بخش مهمی از اجرای این پروژه‌ها نظرسنجی و صحبت با ساکنان محلات است که باید در دستور کار قرار گیرد و هر شش ماه سراغ پروژه بروند و ببینند شرایط نگهداری و کیفیت اجرا و نگاه شهروندان نسبت به آن چگونه است؟ با نظرات خبری و کلیشه‌ای مدیران نمی‌توان پروژه را موفق ارزیابی کرد. ممکن است چند سال دیگر که ارزیابی از این محلات صورت گیرد، متوجه شوند آمار درگیری و نزاع خانوادگی زیاد است و کسی متوجه نباشد که این رفتارها تحت تأثیر رنگ‌های جیغی بوده که در فضای این محله به کار رفته و من بعید می‌دانم در پروژه‌های اجرائی‌شده رنگ در محلات این اثرگذاری‌ها دیده شده باشد.
به نظر نمی‌آید فرم‌ها و اشکالی که در برخی محلات برای رنگ‌آمیزی به کار رفته، فرم‌ها و رنگ‌هایی فکر‌شده باشند؛ چرا‌که استفاده از رنگ‌هایی تند و جیغ و با کیفیتی نازل در محیط‌هایی مسکونی نمی‌تواند اثرگذاری مثبتی در پی داشته باشد. اگر از آن مدیران هم سؤال شود که چرا این مدل به کار رفته و مردم ناراضی هستند، قبول نمی‌کنند و در عوض طوری زمینه‌سازی و تولید سند می‌کنند که آن را درست جلوه بدهند. با وجود این، به نظر می‌رسد این موضوعات هم در بلندمدت قابل کنترل است؛ چراکه در ابتدای شروع به کار کمیته نما هم مخالفت و مقاومت‌های زیادی وجود داشت، ولی بعد از چند سال موفق شده‌اند رویکردها و اشکالات مخاطبان خود را تغییر دهند و این کار هم نیازمند زمان است تا سمت‌و‌سوی خود را پیدا کند.

شرق: تهران، پایتختی بزرگ، شلوغ، پرترافیک و مملو از اغتشاشات بصری، رنگی و نوری است؛ اما با وجود همه اشکالاتش، شهری زیباست که بسیاری از ساکنانش دلتنگ ‌بودن و زندگی در آن هستند. تهران مانند بسیاری از شهرهای بزرگ دنیا، یک رنگ خاص در اجزای خود ندارد تا با همان رنگ آن را بشناسند و با یک رنگ هم نمی‌توان بخش‌های متفاوت آن را مقایسه و ارزیابی کرد. به همین دلیل، اگرچه این شهر بزرگ را رنگ‌های زیادی احاطه و گاه خفه کرده‌اند، ولی یک رنگ مشخص را هم نمی‌توان برای آن انتخاب کرد. با وجود این، بسیاری از صاحب‌نظران و کارشناسان شهری معتقدند اگر بخش‌هایی از تهران را به شکلی جزئی مرکز توجه قرار دهیم، می‌توانیم عنصر رنگ را به آن محلات اضافه و از کارکردهای رنگ برای حال‌و‌هوای بهتر شهروندان بهره ببریم.
اگرچه این موضوع جزء مباحث مطرح‌شده از گذشته بوده، بااین‌حال در یکی، دو سال گذشته و با تأکیدی که پیروز حناچی، شهردار تهران، داشت‌، بیشتر مورد توجه قرار گرفت. شهردار تهران در ذیل شعار «تهران شهری برای همه»، مسئله ایجاد نشاط و آرامش برای برخی محلات را هم مطرح کرد و در ادامه «شیوه‌نامه استفاده از رنگ در تهران» در کارگروه رنگ سازمان زیباسازی شهر تهران تدوین و به مناطق شهرداری تهران ابلاغ شد؛ اما این ابلاغیه به شیوه‌های مختلف و در محلات متفاوتی اجرا شد که نتایجی متفاوت هم در پی داشت. اینکه چرا عمدتا مناطقی کم‌برخوردار یا به عبارت واضح‌تر محروم و پر‌آسیب برای این پروژه‌ها انتخاب شدند و چه اثراتی در محله و ساکنان آن دارد، خود بحثی مجزاست که باید از مسئولان اجرائی شهری و صاحب‌نظران مرتبط سؤال کرد؛ اما چرا باید شهرداری‌های مناطق از یک ابلاغیه برداشت‌هایی اشتباه داشته باشند؟
مدیران شهری زیادی منتقد این طرح‌های اجرا‌شده هستند و حتی معتقدند منظور پیروز حناچی تنها ریختن رنگ به در و دیوار خانه مردم و رنگ‌کردن کف و جداره‌های شهری نبوده و برداشت‌های اشتباهی از این ابلاغیه شده است. با وجود این، چندین ماه بعد از اجرای این پروژه‌، در چند محله که حناچی در افتتاحیه آنها حضور داشته، همین چندی قبل (آبان 99) در بازدیدی که از کوچه رنگی محله دستغیب منطقه ۹ شهرداری تهران داشت، این‌طور گفت: «شهر تهران رنگ خاکستری را به ذهن متبادر می‌کند؛ در‌حالی‌که استفاده از رنگ کم‌هزینه‌ترین کار برای عوض‌کردن روحیه مردم شهر است، مخصوصا که اهالی محل هم مشارکت کنند. در دنیا بدترین نقاط شهر را با استفاده از رنگ به محل بازدید و جاذبه توریستی تبدیل کرده‌اند».
حناچی به پروژه کوچه رنگی محله دستغیب اشاره کرد و گفت: «ما می‌توانیم با رعایت اصول زیبایی‌شناسی و ترکیب رنگ‌ها، قدری شرایط سخت زندگی شهری را تلطیف کنیم. این یک پروژه آزمایشی است و مهم این است که این پروژه شهرداری با مشارکت اهالی و بچه‌های محل اتفاق افتاده. بسیاری از مناطق شهر را که اهالی آن احساس می‌کنند فراموش شده‌اند و محیط زندگی‌شان آزاردهنده است، می‌توان با استفاده از رنگ‌های مختلف تلطیف کرد و این روش کم‌هزینه و پربازده است».
اگر این اظهارات شهردار تهران را کنار آنچه در محله هرندی، پادگان جی یا همین محله دستغیب اجرا شده است، قرار دهیم، تفاوتی در عملکرد دیده نمی‌شود و به نظر می‌رسد آنچه به‌عنوان دستورالعمل ابلاغ شده، تأکیدی درباره ایجاد یک اثر هنری دارای نگاه زیبایی‌شناختی و انجام مطالعات میدانی و هویتی وجود ندارد. با‌این‌حال برخی از کارشناسان و دست‌اندرکاران شهری بر‌ این نکته تأکید دارند که از منظور شهردار تهران از اضافه‌کردن رنگ، برداشت‌های اشتباهی شده است و کاوه عین‌اللهی، عضو کارگروه رنگ سازمان زیباسازی، یکی از همین افراد است. او می‌گوید با شناختی که از پیروز حناچی و سابقه علمی و تجربی او دارم، می‌گویم منظور او از اضافه‌کردن رنگ به تهران، این پروژه‌ها نبوده است. اگرچه این موضوع سؤالاتی چالشی‌تر داشت، عین‌‌اللهی تأکید دارد که چنین سؤالاتی که او سؤالات سیاسی می‌خواند، باید از افراد مسئول و اجرائی پرسیده شود نه او!
عین‌اللهی لیسانس شهرسازی خود را از دانشگاه گیلان اخذ کرده و کارشناسی ارشد طراحی شهری دانشگاه شهید بهشتی را دارد و از سال 88 کار حرفه‌ای خود را شروع کرده و از همان زمان در پروژه‌هایی مرتبط با رنگ، همکاری‌هایی با سازمان زیباسازی داشته است. او از دو سال قبل عضو کمیته رنگ سازمان زیباسازی است و شهرداری‌های مناطق در غرب تهران زیر نظر او فعالیت می‌کنند. با او به‌عنوان یکی از منتقدان طرح‌های رنگی‌کردن محلات گفت‌وگو کردیم.
‌تهران تا چه‌ اندازه از رنگ محروم بوده یا اغتشاش رنگ دارد که نیازمند طرح‌هایی اصلاحی یا جدید باشد؟
در زمان صحبت درباره مسئله رنگ در فضاهای شهری و به‌خصوص تهران، یک‌سری موضوعات مهم در نظر گرفته نمی‌شود که یکی از این موارد، انسان‌ها هستند. رنگ از موارد مرتبط و مهم با زندگی انسان‌ها، در این سال‌ها حذف شده است. برای نمونه، در گذشته مردم رنگ‌های شاد و متنوع زیادی در لباس خود داشتند، ولی در حال حاضر تنوع رنگی در فضای عمومی بسیار محدود شده است. در گذشته خودروها و حمل‌و‌نقل عمومی با ترکیب رنگی متنوعی عرضه می‌شد، ولی در حال حاضر این تنوع رنگی محدود به چند رنگ خاص شده است.
به‌طور هم‌زمان ورودی همه‌جانبه به سمت کف و جداره‌ها را شاهد بوده‌ایم که رنگ به قسمت‌های مختلفی از شهر پاشیده شده است؛ در‌حالی‌که در شهرهای دنیا ورود روی جداره‌ها به شکل موضوعی و در فضای خاصی اجرا می‌شود. مثلا با اضافه‌کردن یک رنگ به جداره‌های پنجره‌ها، هویت گردشگری شهر را با این رنگ معرفی می‌کنند. به نظر می‌رسد تسری‌دادن این کارها به یک کوچه شش‌متری در محله‌ای با خانه‌های کوچک، اشتباه و مطابق با اهداف ما در حوزه رنگ و ماهیت شهری نیست.
‌به هر حال درباره رنگ در تهران پس از سال‌ها اقدامی صورت گرفت که آن‌هم با اشکال و انتقادهای زیادی همراه شد؛ چقدر در ابلاغیه شهردار تهران بر کیفیت و تطبیق با محیط اجتماعی و انسانی تأکید شده است؟
شهردار تهران به درستی روی نکاتی درباره رنگ در تهران تأکید کردند؛ اما برداشت‌های غلطی از آن صورت گرفت. در موضوع کیفیت، عوامل و عناصر مختلفی دخیل هستند که کیفیت رنگ از نظر شیمیایی و تناسب و همخوانی رنگ با فضا، دو موضوع مهم هستند که در هر دو مورد اخیر، فرسنگ‌ها با آنچه باید باشد فاصله داریم. متأسفانه در یک سال اخیر و به واسطه شیوع ویروس کرونا و محدودیت‌های اجرائی، بسیاری از سیاست‌های مدنظر کمیته رنگ اجرائی نشد. برنامه ما این بود که یک پروژه درست و مد‌نظر را در جایی اجرائی کنیم تا به باقی مناطق نشان داده شود که کار اجرائی مناسب در حوزه رنگ چه استانداردهایی دارد؛ اما شهرداری‌های مناطق با الگو‌گرفتن از نمونه‌های خارجی، بدون توجه به بستر و الزامات اجرائی آن محله، پروژه‌هایی را اجرا کردند. در پروژه‌های شهری مؤلفه‌های اجرائی زیادی دخیل است و با اضافه‌کردن رنگ در محلات، معضلات و مشکلات این محلات برطرف نمی‌شود و اضافه‌کردن رنگ به شهر و محلات تبعات جدی روان‌شناسانه دارد و در طولانی‌مدت نه‌تنها دیگر جذابیت ندارد، بلکه اثرگذاری روانی منفی زیادی روی ساکنان خواهد داشت.
در بسیاری از محلات تهران، رنگ‌هایی وجود دارد که جزء بافت محلات شده که اثرگذاری منفی هم ندارد و مثلا رنگ سفید یا اُکر در جداره‌های خانه‌ها وجود دارد؛ اما وقتی صحبت از اضافه‌کردن رنگ به تهران می‌شود، مدیریت شهرداری‌ها صرفا دنبال قرمز، نارنجی، بنفش و... می‌رود تا بیشتر در چشم مردم و مخاطبان باشد.
‌اگر آنچه اجرا شده مطابق با نظر شهردار تهران نبوده، چرا در این حدود دو سال جلوی آن گرفته نشده یا روند آن اصلاح نشده است؟
با توجه سابقه علمی و دانشگاهی شهردار تهران می‌توان گفت آنچه در ذهن شهردار تهران وجود داشته، با آنچه اجرا شده است، تفاوت دارد و در پاسخ به اینکه چرا در این مدت اصلاح نشده، باید همان جواب همیشگی را داد که: «ما در ایران زندگی می‌کنیم» و اجرای برخی موضوعات چالش‌های خاصی دارد. برای نمونه، چندی پیش طرحی اجرا شد که شهردار آن منطقه به نظرات کارشناسان اهمیتی نداد و آن‌قدر نفوذ سیاسی داشت که کارش را پیش ببرد و آقای حناچی را هم در مراسم افتتاح با خودش همراه کرد. می‌خواهم بگویم الزاما ممکن است شهردار تهران با این پروژه‌ها موافق نباشد، ولی در برنامه افتتاح آن هم شرکت کند.
‌اما در نهایت این پیشنهاد را آقای حناچی مطرح کرده و عملکردها به نام شهردار تهران و شهرداری این دوره نوشته می‌شود؟
این موضوع خارج از حیطه عملکردی من است و نمی‌توانم درباره آن نظری بدهم.
‌پروژه‌هایی که در قالب این ابلاغیه اجرا شده یا می‌شود، به کمیته رنگ ارائه می‌شود تا نظرات شما روی آن اعمال شود؟
طبق قاعده، این‌طور است که طرح‌ها قبل از اجرا به کمیته رنگ ارائه و پس از بررسی اگر تأیید شد، برای اجرا برود و اگر موافقت نشد، اجرا نشود؛ اما موارد زیادی بوده که این روند را طی نکرده‌اند و بسیاری از پروژه‌های مدنظر مناطق آن‌طور که می‌خواهند اجرا می‌شود. برای نمونه، چندی پیش برای زمینه‌های اجرائی طرحی بازدید داشتم و دیدم کار را شروع کرده‌اند و بخش‌هایی از آن نیز کامل اجرا شده است. می‌توان گفت که این نظارت‌گریزی و عدم قرار‌گرفتن در قالب‌های مدیریتی در بخش‌های مختلفی وجود دارد و فقط این بخش نیست. توجه داشته باشید که علت این انتقادها پروژه‌هایی است که اجرا شده و مخاطبان آن را دیده‌اند و از این جهت ما مورد نقد هستیم؛ اما پروژه‌های زیادی هم وجود داشته که جلوی آنها را گرفته‌ایم و اگر این کمیته رنگ نبود، همه این تصمیمات اشتباه و عجیب‌و‌غریب که تعدادشان بسیار زیاد است، اجرائی می‌شدند.
‌با توجه به پروژه‌های اجرائی‌شده می‌توان درباره آنچه لازم است و باید اجرا شود، صحبت کرد؟
درباره تهران باید به رنگ هویتی بخش‌های مختلف آن توجه کرد. به‌عنوان نمونه بافت تاریخی رنگ هویتی خود را دارد و نیازی نیست رنگ‌های قرمز، آبی و سبز را به آن اضافه کرد. حتی در صورت لزوم هم می‌توان در ترکیب و هماهنگ با رنگ اکر یا قهوه‌ای زمینه، رنگ‌هایی را در جزئیات وارد کنیم تا تنوع را بالا ببریم. در بسیاری از فضاهای شهری تهران رنگ اُکر، سفید و طوسی روشن رنگ غالب است و می‌توان با کمی تغییر در فضا و مبلمان شهری، رنگ‌های ترکیبی خوبی به آن اضافه کرد. همچنین لازم نیست رنگی را به بخشی از تهران اضافه کنیم، می‌تواند این تغییرات و الزامات رنگ را در فعالیت‌ها و عناصر متحرک شامل انسان‌ها، خودروها، مبلمان متحرک و... باشد.
این‌گونه نیست که مدیری دلش بخواهد جایی را رنگ کند، محله‌ای را انتخاب کند و چند کیلو رنگ بگیرند و دیوارها و کف خیابان را رنگ کنند. این پروژه‌ها نیاز به مطالعات عمیق میدانی برای شناخت رنگ‌های هویتی، شناسایی کاربران آن فضا و تأثیرات روانی رنگ روی افراد دارد. بخش مهمی از اجرای این پروژه‌ها نظرسنجی و صحبت با ساکنان محلات است که باید در دستور کار قرار گیرد و هر شش ماه سراغ پروژه بروند و ببینند شرایط نگهداری و کیفیت اجرا و نگاه شهروندان نسبت به آن چگونه است؟ با نظرات خبری و کلیشه‌ای مدیران نمی‌توان پروژه را موفق ارزیابی کرد. ممکن است چند سال دیگر که ارزیابی از این محلات صورت گیرد، متوجه شوند آمار درگیری و نزاع خانوادگی زیاد است و کسی متوجه نباشد که این رفتارها تحت تأثیر رنگ‌های جیغی بوده که در فضای این محله به کار رفته و من بعید می‌دانم در پروژه‌های اجرائی‌شده رنگ در محلات این اثرگذاری‌ها دیده شده باشد.
به نظر نمی‌آید فرم‌ها و اشکالی که در برخی محلات برای رنگ‌آمیزی به کار رفته، فرم‌ها و رنگ‌هایی فکر‌شده باشند؛ چرا‌که استفاده از رنگ‌هایی تند و جیغ و با کیفیتی نازل در محیط‌هایی مسکونی نمی‌تواند اثرگذاری مثبتی در پی داشته باشد. اگر از آن مدیران هم سؤال شود که چرا این مدل به کار رفته و مردم ناراضی هستند، قبول نمی‌کنند و در عوض طوری زمینه‌سازی و تولید سند می‌کنند که آن را درست جلوه بدهند. با وجود این، به نظر می‌رسد این موضوعات هم در بلندمدت قابل کنترل است؛ چراکه در ابتدای شروع به کار کمیته نما هم مخالفت و مقاومت‌های زیادی وجود داشت، ولی بعد از چند سال موفق شده‌اند رویکردها و اشکالات مخاطبان خود را تغییر دهند و این کار هم نیازمند زمان است تا سمت‌و‌سوی خود را پیدا کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.