نگاهی به حذف کارکردهای محله و همسایگی و اجبار به جابهجایی در پروژههای بزرگ شهر تهران در گفتوگو با مهسا مجيدي؛ معمار
برشزدن شهر
شرق: این واقعیت که در برنامهریزی و پروژههای کلانشهر تهران از چند دهه قبل تاکنون تا حد زیادی اهمیت و جایگاه انسان- شهروند و زندگی به فراموشی سپرده شده یا در اولویت قرار نداشته، موضوعی پذیرفتهشده است. برای این واقعیت آنقدر نمونههای عینی و ملموس وجود دارد که اگر گذری کوتاه در هر نقطهای از شهر داشته باشیم، دیگر نیازی به اثبات وجود ندارد. اجرای پروژههای بزرگمقیاس شهری برشی عمیق و غیر قابل جبران را بر چهره محلات و زندگی شهروندان کشیده و تغییر کاربریها، محلات مسکونی را تبدیل به موقعیتهای تجاری و اداری پرتردد در روز و تاریک و ترسناک در شب کرده است و ساکنان اصلی و قدیمی سالهاست از آن محله کوچ کردهاند. تهران در جریان برنامههای کوتاهمدت شهرداران و سایر مدیران تأثیرگذار شهری، در این چند دهه دستخوش تغییراتی ساختاری و بنیادی شده که اگرچه خدماتی را برای شهر و گروهی از شهروندان به همراه داشته، اما همزمان آشفتگی را در جریان حیات و زندگی شهری ایجاد کرده که در بلندمدت قابل مقایسه با خدمات آن نیست. مهسا مجیدی، معماری است که فعالیت خود را از تجربههایی در داخل و خارج کشور شروع کرده و از ابتدای دهه 80
فعالیت خود در ایران را با تشکیل گروه معماری «باغ ایرانی» ادامه داده است. او معتقد است پروژههای شهری و بهخصوص آن پروژههایی که یک خط بزرگ روی تن شهر کشیدهاند، جریان زندگی مردم در آن محلات را به قبل و بعد از خود تغییر دادهاند و این میتواند بزرگترین مشکل و مسئله شهری قلمداد شود؛ چراکه دیگر نمیتوان آن را جبران کرد. با او درباره این رویکرد متفاوت به اقدامات زیرساختی و پروژههای بزرگمقیاس شهری که روی زندگی شهروندان اثرات منفی دارد، گفتوگویی کردهایم که در ادامه میآید.
شهر مجموعهای منسجم از کالبد و انسانهاست که به شکلی منحصربهفرد در هر منطقه به هم تنیده شده و شکل و نوع خاص خود را دارد؛ اما با احداث پروژههای بزرگمقیاس ازجمله بزرگراهها این کلیت برهمخورده و نتیجه آن در زندگی مردم این محلات آشکار است. این اثرگذاری در بلندمدت با شهروندان چه میکند؟ کسی این تأثیرات را میبیند؟
متأسفانه باید گفت نگاه مدیران شهری بالاتر از زندگی مردم است و شهر را تنها در قالب یک نقشه میبینند که میتوانند روی آن خطی بکشند. اگر به نوع اقدامات توجه کنید، متوجه میشوید که بزرگراهها و سایر پروژههای خانهسازی بزرگ از قدیم مثل نواب یا پروژههای جدید مثل امام علی انگار خطی روی نقشه کشیدهاند و جدارههای شهری را از یکدیگر باز و جدا کردهاند. حین عبور از بزرگراههای صدر و مدرس، لایههای خانههایی را میبینیم که انگار برش خوردهاند و مقطع خانه باقی مانده است و این منظره برای ما دردناک است؛ چون میدانیم با این برشهای مکانیکی، زندگیها هم قطع شده است.
بخشی از این موضوعات در همه جای دنیا و پروژههای بزرگ اجتنابناپذیر است؛ اما مسئله این است که در پروژههای اجراشده در تهران، این وضعیت به شکلی دائمی و پایدار وجود داشته و بافت شهری بهشدت تحت تأثیر این نوع از مدیریت است. در عین حال، راههایی برای بهبود شرایط موجود وجود داشته، ولی اجرا نشده است؛ مثلا یکی از راهکارهای ساده این بود که میتوانستند بین این دو قسمت قطعشده برای یک بزرگراه بخشی را بهعنوان فضای سبز بگذارند؛ اما بدون توجه به این اثرگذاری، بدون توجه به شرایط زندگی و منظر شهری، خطی کشیده و پروژه را اجرا کردهاند.
پس تأکید شما بیشتر روی انسان و شرایط زندگی پس از این تغییرات است؟
بله؛ چراکه در جریان این پروژههای بزرگمقیاس، تعداد بیشماری از افراد، زندگیها، همسایگیها، محلات و... از بین رفته و به تعبیر ما مرغوبیت، مطلوبیت و علاقه افراد حذف شده و ساکنان مجبور به جابهجایی بودهاند. مسئله مهم این است که در جریان این روند، مفاهیمی مثل همسایگی و محله از بین میرود. تهران از قدیم یک مسیر شمالی - جنوبی بود که در همین دامنه گسترش پیدا میکرد؛ اما از زمانی به بعد، مسیر شرقی و غربی شکل گرفتهاند و مسئله تاریخچه محله و همسایگی وجود ندارد و برای همین است که ساکنان در مناطق شرق و غرب به نسبت جدیدبودن محلات، احساس تعلق کمتری دارند. وقتی با یک برش، شهر را برای طرحهای عمرانی تقسیم میکنیم، شرایط ارگانیک قبلی را حذف و شرایطی جدید را به محله تحمیل میکنیم که شرایط جدید دیگر با شرایطی قبلی تطبیق ندارد.
روندی که درباره آن صحبت میکنید، بیشتر در چه دورانی از مدیریت شهری وجود داشته است؟
فرقی ندارد چه دورانی بوده؛ در این سالها همه شهرداران به نحوی در این تغییرات کالبدی تهران تأثیرگذار بودهاند. با مطالعه طرح جامع و اولیه تهران، متوجه میشوید که چنین نمونههایی از اقدامات شهری در آن دیده نشده و مثلا مراکز محلهها حفظ شده و اتفاقا روی این تقسیمبندی تأکید بوده و محدودههای مسکونی از اداری جدا بوده و خیابانهایی مثل طالقانی و ایرانشهر در مرکز شهر کاملا اداری بوده؛ اما به مرور زمان این شرایط تغییر کرده است. در این سالها، بسیاری از مراکز اداری به محدودههای دیگری مثل تپههای عباسآباد منتقل شده است. در همین تقسیمبندیها، محلهای مثل تهرانپارس یا شهرکغرب را داریم که محدودهای مسکونی و جدید با ترکیبی از خانههای ویلایی و برجها بوده و مراکز تجمع و حضور شهروندان در محله داریم، ولی این روزها از دست رفتهاند و ترکیب محله به هم خورده است.
به نظر من در 40 سال اخیر و در دوره بعد از انقلاب، دیگر مفاهیم قبلی و الزامات طرح جامع تهران پیگیری نشده و ترکیب و تراکم در شهر به هم ریخته است و در بخشهایی، بسیار بیشتر از میزانی که باید تراکم اضافه شده و شرایط تهران آنطور که درست بود، پیش نرفته است. مثلا قرار نبوده در شمال تهران اینقدر فضای مسکونی زیاد شود؛ اما قیمتهای بالا، این سوداگری را زیاد کرده و آنقدر شلوغ شده که دیگر جای زندگی نیست و بیشتر تبدیل به فضایی جدی برای کاربری اداری و تجاری است. در عین حال، برنامهریزی و محاسبه نشده که اگر این میزان تراکم در یک محدوده داده شود، چه خساراتی در کوتاهمدت و بلندمدت دارد و آیا میتوان این بار اضافی را به محلاتی دیگر انتقال داد یا نه؟ در همه جای دنیا ترکیبی از هر دو یا سه کاربری وجود دارد؛ اما به شرط اینکه این ترکیب فکرشده باشد. مثلا خیابان ویلا ابتدا کاربری مسکونی داشته، ولی به مرور کاربری ترکیبی از مسکونی- اداری- تجاری میشود؛ این تغییر شرایط به ضرر بخش مسکونی است و هویت این محله از بین رفته است. در عین حال، این جریان افسارگسیخته تهران، محلاتی مثل پونک یا مرزداران را شکل داده که بافت مسکونی آن سنگی و
بیروح است و در آن محله معنایی ندارد.
در این چند دهه غیر از مدیریت و سیاستهای تأثیرگذار شهری، تغییرات اجتماعی، سیاسی و جمعیتی هم وجود داشته است. این تغییرات روی نوع زندگی شهروندان و علائق و خواستههای آنها و نگاهشان به شهر تأثیر داشته؟
این عوامل تأثیرگذار بودهاند؛ اما یک عامل یعنی درآمدزایی در مسکن، در نوع زندگی شهروندان، طراحی شهر و اولویت الزامات کالبدی تأثیر بالایی داشته است. باید پرسید در ازای این تغییرات زیربنایی، چه چیزهایی به شهر اضافه کردهاند؟ چقدر به فضای سبز، مهدکودک، سالن ورزشی و ایجاد آرامش برای شهر بها و سهم دادهاند؟
این رویکرد تقریبا همیشه وجود داشته و قابل تفکیک نیست؛ خودتان فکر میکنید در کدام دورههای مدیریت شهری شهرداران این توجه به طرحهای بنیادی و حفظ روح شهر بیشتر یا کمتر بوده است؟
از نظر من، در این دوره که آقای حناچی فعال بودهاند، به این دلیل که مسئله فروش تراکم فعلا مطرح نیست و جلوی تراکم سنگین را گرفته و به دنبال افزایش کیفیت زندگی و توجه به فضاهای عمومی است. در دوران آقای قالیباف نیز پروژههایی برای بازآفرینی شهری اجرا شده و پروژههای خوبی مانند پردیس سینمایی یا باغموزه قصر و چند پروژه دیگر وجود دارد؛ اما در این دوران آنقدر حجم تغییرات آسیبزننده زیاد بوده که نمیتوان بهطور کلی آن را خوب ارزیابی کرد. این شرایط را باید ادامه دوران آقای کرباسچی دانست که شروع دوران تراکمفروشی بود و طرحهایی که از این دوران به یاد میآوریم، بیشتر موارد فاجعه زیستمحیطی است تا بازآفرینی شهری!
به نظر میرسد این شرایط ادامه دارد و نگاه اصلاحی وجود ندارد! چطور میتوان با وجود تغییرات شهری از روح شهر و محله و حالوهوای شهروندان صیانت کرد؟
در شرایطی که مدیریت شهر چهار یا هشتساله است و اتفاقات محله زمانبندی کوتاهی دارد، چطور میتوان برنامهریزی کرد؟ چهار سال در مقابل عمر محله و تحولات آن ناچیز است. در عین حال، مدیران دنبال تغییردادن اقدامات مدیران قبلی هستند و فاجعه مدیریت شهری همین است که مدیران بهجای کارکردن دنبال تغییردادن اقدامات مختلف قبلی برای نشاندادن کار خودشان هستند. نگاه صفر و یکی بر تفکرات حاکم است و به دلیل نگاه اشتباه و قوانین مختلفی که دست مدیران را بسته، امکان کارهای جدید وجود ندارد.
به نظر میرسد هنوز هم مدیران شهری متوجه عمق اشتباهات نشدهاند! این نگاه و حساسیت را بیشتر در نگاه استادان، افراد آکادمیک و کارشناسان میبینیم، نه مدیران شهری؟ شهردار تهران یک طرف است و بدنه شهرداری که مسئول اجرای سیاستهاست، طرف دیگر.
متأسفانه وضعیت همین است. البته در برخی از مناطق ازجمله منطقه 12 که شخصا در جریان هستم، همسویی خوبی برای اصلاح شرایط وجود دارد و اتفاقهای خوبی رخ داده و در حال اجراست و شهرداران بعدی هم سیاستهای قبلی را بدون نگاههای سیاسی و جناحی دنبال کردهاند. پروژههای اثرگذاری در این منطقه اجرا شده است؛ چون خودشان را محدود به دورههای کوتاه نکردهاند؛ اما در مناطق دیگر کمتر شاهد چنین اقداماتی هستیم و بسیاری از امکانات و شرایط مناسب فریز شده است. لازم است از مدیران محلی یا سطوح بالاتر و با چشماندازهای طولانیمدت و ملی برای اصلاح اقدام شود تا با تغییر مدیران کوچک، برنامهها از بین نرود. داستان شکلگیری یک محله به حداقل چهار دهه نیاز دارد و با مدیریتها و اهداف کوتاه نباید این بخشهای زنده شهر را دچار آسیب کرد.
معمارها میتوانند توصیه یا برداشتی برای احیای محلات تهران و محلات هنوز زنده آن داشته باشند؟
تخصصی درباره اینکه چه باید کرد، ندارم. مطالعاتی درباره آنچه در این محلات لازم است و تغییراتی که اشتباه رخ داده و نمونههای چنین تغییراتی در شهرهای کشورهای دیگر وجود دارد که میتوان از آنها کمک گرفت. هرچند کمتر جایی اینگونه برشهای مقطعی در شهر زدهاند. به نظر میرسد لازم است برای این پروژههای بزرگراهی، فاز دومی دیده شود و لایههای اولیه و دید ظاهری با بزرگراه را از هر دو طرف خریداری کنند و فیلتری از فضای سبز بین این محلات مسکونی و بزرگراهها ایجاد شود.
شهرسازی در همه جای دنیا علمی است که همراه و در کنار مردمشناسان و جامعهشناسان اجرائی میشود و همزمان با اجرای طرح، ابعاد مختلف آن را در ارتباط با انسان میسنجند؛ اما در پروژههای ما در ایران، ارتباط بینرشتهای وجود ندارد. اینگونه است که من بهعنوان یک معمار یا شهرساز خودم میروم و بررسی میکنم و کارم را پیش میبرم، ولی یک جامعهشناس پیامدهای کار من را بررسی نمیکند تا اگر لازم باشد، اصلاحی صورت گیرد.
شرق: این واقعیت که در برنامهریزی و پروژههای کلانشهر تهران از چند دهه قبل تاکنون تا حد زیادی اهمیت و جایگاه انسان- شهروند و زندگی به فراموشی سپرده شده یا در اولویت قرار نداشته، موضوعی پذیرفتهشده است. برای این واقعیت آنقدر نمونههای عینی و ملموس وجود دارد که اگر گذری کوتاه در هر نقطهای از شهر داشته باشیم، دیگر نیازی به اثبات وجود ندارد. اجرای پروژههای بزرگمقیاس شهری برشی عمیق و غیر قابل جبران را بر چهره محلات و زندگی شهروندان کشیده و تغییر کاربریها، محلات مسکونی را تبدیل به موقعیتهای تجاری و اداری پرتردد در روز و تاریک و ترسناک در شب کرده است و ساکنان اصلی و قدیمی سالهاست از آن محله کوچ کردهاند. تهران در جریان برنامههای کوتاهمدت شهرداران و سایر مدیران تأثیرگذار شهری، در این چند دهه دستخوش تغییراتی ساختاری و بنیادی شده که اگرچه خدماتی را برای شهر و گروهی از شهروندان به همراه داشته، اما همزمان آشفتگی را در جریان حیات و زندگی شهری ایجاد کرده که در بلندمدت قابل مقایسه با خدمات آن نیست. مهسا مجیدی، معماری است که فعالیت خود را از تجربههایی در داخل و خارج کشور شروع کرده و از ابتدای دهه 80
فعالیت خود در ایران را با تشکیل گروه معماری «باغ ایرانی» ادامه داده است. او معتقد است پروژههای شهری و بهخصوص آن پروژههایی که یک خط بزرگ روی تن شهر کشیدهاند، جریان زندگی مردم در آن محلات را به قبل و بعد از خود تغییر دادهاند و این میتواند بزرگترین مشکل و مسئله شهری قلمداد شود؛ چراکه دیگر نمیتوان آن را جبران کرد. با او درباره این رویکرد متفاوت به اقدامات زیرساختی و پروژههای بزرگمقیاس شهری که روی زندگی شهروندان اثرات منفی دارد، گفتوگویی کردهایم که در ادامه میآید.
شهر مجموعهای منسجم از کالبد و انسانهاست که به شکلی منحصربهفرد در هر منطقه به هم تنیده شده و شکل و نوع خاص خود را دارد؛ اما با احداث پروژههای بزرگمقیاس ازجمله بزرگراهها این کلیت برهمخورده و نتیجه آن در زندگی مردم این محلات آشکار است. این اثرگذاری در بلندمدت با شهروندان چه میکند؟ کسی این تأثیرات را میبیند؟
متأسفانه باید گفت نگاه مدیران شهری بالاتر از زندگی مردم است و شهر را تنها در قالب یک نقشه میبینند که میتوانند روی آن خطی بکشند. اگر به نوع اقدامات توجه کنید، متوجه میشوید که بزرگراهها و سایر پروژههای خانهسازی بزرگ از قدیم مثل نواب یا پروژههای جدید مثل امام علی انگار خطی روی نقشه کشیدهاند و جدارههای شهری را از یکدیگر باز و جدا کردهاند. حین عبور از بزرگراههای صدر و مدرس، لایههای خانههایی را میبینیم که انگار برش خوردهاند و مقطع خانه باقی مانده است و این منظره برای ما دردناک است؛ چون میدانیم با این برشهای مکانیکی، زندگیها هم قطع شده است.
بخشی از این موضوعات در همه جای دنیا و پروژههای بزرگ اجتنابناپذیر است؛ اما مسئله این است که در پروژههای اجراشده در تهران، این وضعیت به شکلی دائمی و پایدار وجود داشته و بافت شهری بهشدت تحت تأثیر این نوع از مدیریت است. در عین حال، راههایی برای بهبود شرایط موجود وجود داشته، ولی اجرا نشده است؛ مثلا یکی از راهکارهای ساده این بود که میتوانستند بین این دو قسمت قطعشده برای یک بزرگراه بخشی را بهعنوان فضای سبز بگذارند؛ اما بدون توجه به این اثرگذاری، بدون توجه به شرایط زندگی و منظر شهری، خطی کشیده و پروژه را اجرا کردهاند.
پس تأکید شما بیشتر روی انسان و شرایط زندگی پس از این تغییرات است؟
بله؛ چراکه در جریان این پروژههای بزرگمقیاس، تعداد بیشماری از افراد، زندگیها، همسایگیها، محلات و... از بین رفته و به تعبیر ما مرغوبیت، مطلوبیت و علاقه افراد حذف شده و ساکنان مجبور به جابهجایی بودهاند. مسئله مهم این است که در جریان این روند، مفاهیمی مثل همسایگی و محله از بین میرود. تهران از قدیم یک مسیر شمالی - جنوبی بود که در همین دامنه گسترش پیدا میکرد؛ اما از زمانی به بعد، مسیر شرقی و غربی شکل گرفتهاند و مسئله تاریخچه محله و همسایگی وجود ندارد و برای همین است که ساکنان در مناطق شرق و غرب به نسبت جدیدبودن محلات، احساس تعلق کمتری دارند. وقتی با یک برش، شهر را برای طرحهای عمرانی تقسیم میکنیم، شرایط ارگانیک قبلی را حذف و شرایطی جدید را به محله تحمیل میکنیم که شرایط جدید دیگر با شرایطی قبلی تطبیق ندارد.
روندی که درباره آن صحبت میکنید، بیشتر در چه دورانی از مدیریت شهری وجود داشته است؟
فرقی ندارد چه دورانی بوده؛ در این سالها همه شهرداران به نحوی در این تغییرات کالبدی تهران تأثیرگذار بودهاند. با مطالعه طرح جامع و اولیه تهران، متوجه میشوید که چنین نمونههایی از اقدامات شهری در آن دیده نشده و مثلا مراکز محلهها حفظ شده و اتفاقا روی این تقسیمبندی تأکید بوده و محدودههای مسکونی از اداری جدا بوده و خیابانهایی مثل طالقانی و ایرانشهر در مرکز شهر کاملا اداری بوده؛ اما به مرور زمان این شرایط تغییر کرده است. در این سالها، بسیاری از مراکز اداری به محدودههای دیگری مثل تپههای عباسآباد منتقل شده است. در همین تقسیمبندیها، محلهای مثل تهرانپارس یا شهرکغرب را داریم که محدودهای مسکونی و جدید با ترکیبی از خانههای ویلایی و برجها بوده و مراکز تجمع و حضور شهروندان در محله داریم، ولی این روزها از دست رفتهاند و ترکیب محله به هم خورده است.
به نظر من در 40 سال اخیر و در دوره بعد از انقلاب، دیگر مفاهیم قبلی و الزامات طرح جامع تهران پیگیری نشده و ترکیب و تراکم در شهر به هم ریخته است و در بخشهایی، بسیار بیشتر از میزانی که باید تراکم اضافه شده و شرایط تهران آنطور که درست بود، پیش نرفته است. مثلا قرار نبوده در شمال تهران اینقدر فضای مسکونی زیاد شود؛ اما قیمتهای بالا، این سوداگری را زیاد کرده و آنقدر شلوغ شده که دیگر جای زندگی نیست و بیشتر تبدیل به فضایی جدی برای کاربری اداری و تجاری است. در عین حال، برنامهریزی و محاسبه نشده که اگر این میزان تراکم در یک محدوده داده شود، چه خساراتی در کوتاهمدت و بلندمدت دارد و آیا میتوان این بار اضافی را به محلاتی دیگر انتقال داد یا نه؟ در همه جای دنیا ترکیبی از هر دو یا سه کاربری وجود دارد؛ اما به شرط اینکه این ترکیب فکرشده باشد. مثلا خیابان ویلا ابتدا کاربری مسکونی داشته، ولی به مرور کاربری ترکیبی از مسکونی- اداری- تجاری میشود؛ این تغییر شرایط به ضرر بخش مسکونی است و هویت این محله از بین رفته است. در عین حال، این جریان افسارگسیخته تهران، محلاتی مثل پونک یا مرزداران را شکل داده که بافت مسکونی آن سنگی و
بیروح است و در آن محله معنایی ندارد.
در این چند دهه غیر از مدیریت و سیاستهای تأثیرگذار شهری، تغییرات اجتماعی، سیاسی و جمعیتی هم وجود داشته است. این تغییرات روی نوع زندگی شهروندان و علائق و خواستههای آنها و نگاهشان به شهر تأثیر داشته؟
این عوامل تأثیرگذار بودهاند؛ اما یک عامل یعنی درآمدزایی در مسکن، در نوع زندگی شهروندان، طراحی شهر و اولویت الزامات کالبدی تأثیر بالایی داشته است. باید پرسید در ازای این تغییرات زیربنایی، چه چیزهایی به شهر اضافه کردهاند؟ چقدر به فضای سبز، مهدکودک، سالن ورزشی و ایجاد آرامش برای شهر بها و سهم دادهاند؟
این رویکرد تقریبا همیشه وجود داشته و قابل تفکیک نیست؛ خودتان فکر میکنید در کدام دورههای مدیریت شهری شهرداران این توجه به طرحهای بنیادی و حفظ روح شهر بیشتر یا کمتر بوده است؟
از نظر من، در این دوره که آقای حناچی فعال بودهاند، به این دلیل که مسئله فروش تراکم فعلا مطرح نیست و جلوی تراکم سنگین را گرفته و به دنبال افزایش کیفیت زندگی و توجه به فضاهای عمومی است. در دوران آقای قالیباف نیز پروژههایی برای بازآفرینی شهری اجرا شده و پروژههای خوبی مانند پردیس سینمایی یا باغموزه قصر و چند پروژه دیگر وجود دارد؛ اما در این دوران آنقدر حجم تغییرات آسیبزننده زیاد بوده که نمیتوان بهطور کلی آن را خوب ارزیابی کرد. این شرایط را باید ادامه دوران آقای کرباسچی دانست که شروع دوران تراکمفروشی بود و طرحهایی که از این دوران به یاد میآوریم، بیشتر موارد فاجعه زیستمحیطی است تا بازآفرینی شهری!
به نظر میرسد این شرایط ادامه دارد و نگاه اصلاحی وجود ندارد! چطور میتوان با وجود تغییرات شهری از روح شهر و محله و حالوهوای شهروندان صیانت کرد؟
در شرایطی که مدیریت شهر چهار یا هشتساله است و اتفاقات محله زمانبندی کوتاهی دارد، چطور میتوان برنامهریزی کرد؟ چهار سال در مقابل عمر محله و تحولات آن ناچیز است. در عین حال، مدیران دنبال تغییردادن اقدامات مدیران قبلی هستند و فاجعه مدیریت شهری همین است که مدیران بهجای کارکردن دنبال تغییردادن اقدامات مختلف قبلی برای نشاندادن کار خودشان هستند. نگاه صفر و یکی بر تفکرات حاکم است و به دلیل نگاه اشتباه و قوانین مختلفی که دست مدیران را بسته، امکان کارهای جدید وجود ندارد.
به نظر میرسد هنوز هم مدیران شهری متوجه عمق اشتباهات نشدهاند! این نگاه و حساسیت را بیشتر در نگاه استادان، افراد آکادمیک و کارشناسان میبینیم، نه مدیران شهری؟ شهردار تهران یک طرف است و بدنه شهرداری که مسئول اجرای سیاستهاست، طرف دیگر.
متأسفانه وضعیت همین است. البته در برخی از مناطق ازجمله منطقه 12 که شخصا در جریان هستم، همسویی خوبی برای اصلاح شرایط وجود دارد و اتفاقهای خوبی رخ داده و در حال اجراست و شهرداران بعدی هم سیاستهای قبلی را بدون نگاههای سیاسی و جناحی دنبال کردهاند. پروژههای اثرگذاری در این منطقه اجرا شده است؛ چون خودشان را محدود به دورههای کوتاه نکردهاند؛ اما در مناطق دیگر کمتر شاهد چنین اقداماتی هستیم و بسیاری از امکانات و شرایط مناسب فریز شده است. لازم است از مدیران محلی یا سطوح بالاتر و با چشماندازهای طولانیمدت و ملی برای اصلاح اقدام شود تا با تغییر مدیران کوچک، برنامهها از بین نرود. داستان شکلگیری یک محله به حداقل چهار دهه نیاز دارد و با مدیریتها و اهداف کوتاه نباید این بخشهای زنده شهر را دچار آسیب کرد.
معمارها میتوانند توصیه یا برداشتی برای احیای محلات تهران و محلات هنوز زنده آن داشته باشند؟
تخصصی درباره اینکه چه باید کرد، ندارم. مطالعاتی درباره آنچه در این محلات لازم است و تغییراتی که اشتباه رخ داده و نمونههای چنین تغییراتی در شهرهای کشورهای دیگر وجود دارد که میتوان از آنها کمک گرفت. هرچند کمتر جایی اینگونه برشهای مقطعی در شهر زدهاند. به نظر میرسد لازم است برای این پروژههای بزرگراهی، فاز دومی دیده شود و لایههای اولیه و دید ظاهری با بزرگراه را از هر دو طرف خریداری کنند و فیلتری از فضای سبز بین این محلات مسکونی و بزرگراهها ایجاد شود.
شهرسازی در همه جای دنیا علمی است که همراه و در کنار مردمشناسان و جامعهشناسان اجرائی میشود و همزمان با اجرای طرح، ابعاد مختلف آن را در ارتباط با انسان میسنجند؛ اما در پروژههای ما در ایران، ارتباط بینرشتهای وجود ندارد. اینگونه است که من بهعنوان یک معمار یا شهرساز خودم میروم و بررسی میکنم و کارم را پیش میبرم، ولی یک جامعهشناس پیامدهای کار من را بررسی نمیکند تا اگر لازم باشد، اصلاحی صورت گیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.