|

گفت‌وگو با برزین ضرغامی‌‌، مدیرعامل سازمان زیباسازی شهرداری تهران

متولی صورت شهر هستیم

شرق: شهرداری تهران به گستردگی حوزه‌های عملکرد خود معروف است و بسیاری از شرکت‌ها و سازمان‌های زیرمجموعه آن، به همین شکل حوزه وظایف بسیار گسترده‌ای دارند که شاید ما اصلا خبری از آنها و ابعادش نداشته باشیم. شهرداری تهران و زیرمجموعه‌های اجرائی در سال‌های گذشته متناسب با نگاه شهرداران و مدیران یا الزامات شهری و درخواست‌های شهروندان، نگاه‌هایی متفاوت را در حوزه خدمات‌رسانی اعمال کرده‌اند؛ تغییر نگاهی که هم مثبت و مفید بوده و هم منفی و دارای اشکال که در هر دو گزینه، شهروندان مخاطب این تصمیمات بوده‌اند و می‌توانند درباره عملکردها قضاوت کنند. سازمان زیباسازی شهر تهران یکی از چندین سازمان زیرمجموعه شهرداری تهران است که بخشی از تعهدات شهری در قبال شهروندان را محقق و اجرائی می‌کند و در این مسیر، با وجود محدودیت‌ها و اشکالات، حرکتی روبه‌رشد داشته و به‌خصوص تبدیل به مرجع و همراهی حمایتگر برای هنرمندان و دانشگاهیان شده است. با برزین ضرغامی‌‌، رئیس سازمان زیباسازی، درباره چند موضوع کلان در سازمان و یکی از موضوعات محوری یعنی تبلیغات گفت‌وگو کرده‌ایم. او معتقد است در بسیاری از الزامات اجرائی برای شهر از سوی شهروندان تا الزامات اجرائی که شهرداری‌های مناطق در مقابل آنها مقاومت دارند، نیاز به زمان و ثبات مدیریت داریم تا به مرور نهادینه شود. این گفت‌وگو را در ادامه می‌‌‌خوانید.
‌سازمان زیباسازی مجموعه‌ای خدماتی است، ولی در سال‌های گذشته وارد حوزه‌های هنری و فرهنگی زیادی شده است. این سطح از فعالیت‌ها و روابط مشترک با هنرمندان، دانشگاهیان و فرهیختگان تا چه ‌اندازه با خدمات و شرح وظایف اصلی و ذاتی سازمان منطبق بوده تا بیشترین منفعت حاصل شود؟ سابقه فرهنگی و ارشادی شما تأثیری در این تعامل داشته است؟
در سال‌هایی که در سازمان فرهنگ و ارشاد اسلامی‌‌ تهران بودم، تصور این بود که متولیان امور فرهنگی در تهران چند نهاد بیشتر نیستند؛ اما در ادامه متوجه شدیم تعداد متولیان امور فرهنگی بسیار بیشتر از تصور ما است. چندی قبل هم یکی از دوستان در جریان بررسی بودجه‌های مراکز فرهنگی گفت بیش از 70 نهاد هستند که بودجه دریافت می‌کنند و در حوزه فرهنگ به نحوی فعال هستند و هر‌کدام خود را تصمیم‌گیر و سیاست‌گذار می‌دانند. در شهرداری هم همین شرایط را داریم و تعداد نهادهای فرهنگی که در درون شهرداری فعال هستند، کم نیست. در شهرداری تهران معاون اجتماعی و فرهنگی داریم و قاعدتا او باید تصمیم‌گیر و برنامه‌ریز باشد؛ اما هم‌زمان سازمان فرهنگی و هنری و شرکت توسعه فضاهای فرهنگی، سازمان ورزش و بسیاری از مجموعه‌های وابسته و زیرمجموعه را هم داریم. حالا در این میان سازمان زیباسازی در ساختار اداری ذیل تشکیلات معاونت خدمات شهری قرار دارد و وظایف اصلی سازمان در سیما و منظر شهری تعریف شده است.
به عبارتی اگرچه عملکرد سازمان زیباسازی به سیرت شهر کمک می‌کند، ولی وظیفه اصلی ما صورت شهر به معنای عام و کمی‌‌ آن است و در واقع آنچه امروز ما در عمل با آن درگیر هستیم، صورت و وجه بیرونی و ظاهری تهران است. در این سال‌ها، تلاش شده در بخش‌های مربوط به همین وجه ظاهری و صورت شهر هم نقطه اتصال با هنرمندان را پیدا و ایجاد کنیم و عملا تلاش می‌کنیم شهر را با همکاری هنرمندان و دست‌اندرکاران بخش هنر، بازپیرایی کنیم. البته میزان همکاری و تعامل ما با این گروه‌ها، متناسب با حوزه‌های کاری و مأموریتی سازمان، شدید و ضعیف می‌شود. مثلا ارتباط ما در حوزه مجسمه با مجسمه‌سازان و هنرمندان این عرصه زیاد است، چون تنها متولی این حوزه سازمان زیباسازی است؛ اما در حوزه‌هایی مثل موسیقی، تئاتر یا سینما و... ما هم در کنار دیگران حضور و همکاری داریم.
‌ این حجم از توجه و همراهی هنرمندان حوزه‌های مختلف با سازمان ناشی از توجه است یا اینکه زمینه‌های اجرائی، کاری و هنری را هم فراهم کرده‌اید؟ به نظر می‌رسد بیشتر از این منظر باشد!
از سال‌های گذشته تا امروز، در نتیجه اقدامات انجام‌شده، بسیاری از هنرمندان، نهادهای فرهنگی و دولتی و شهروندانی که ما آنها را گروه الیت جامعه می‌دانیم، متناسب با نیازهای شهر و خودشان، به سمت شهرداری تهران اقبال نشان داده‌اند. می‌توان گفت شهرداری و به‌خصوص سازمان زیباسازی، به مرور جایگاهی بین آنها پیدا کرده و تا حد زیادی تبدیل به مرجعی برای هنرمندان شده است. مثلا اگر قرار است خانه هنرمندی موزه شود، سینماگرانی دنبال لوکیشن مناسب هستند یا مواردی که قرار است محصولاتی را به دست اهالی فرهنگ برسانند، اولین جایی که مراجعه می‌کنند، سازمان زیباسازی است. در عین حال، رسانه‌های شهری و تبلیغاتی شهر تهران یکی از مهم‌ترین ابزارهای در اختیار سازمان است که گروه‌های مختلفی از هنرمندان به آن نیاز دارند تا دیده شوند. البته در این مسیر و ارتباط هم کمبودها و ایرادهایی وجود دارد و ممکن است بسیاری از هنرمندان بگویند سازمان درخواست‌های ما را اجرا نکرده؛ اما مسئله این است که متناسب با امکانات موجود در حمایت از هنرمندان و اکران کارهای هنری تلاش کرده‌ایم. مثلا در شروع سال 99 و شروع اکران تعدادی از فیلم‌های جشنواره فجر با وجود شرایط کرونایی، سینماگران از ما انتظار داشتند برای تبلیغ فیلم‌ها با آنها همکاری داشته باشیم تا برای مردمی‌‌ که در خانه هستند، به خوبی معرفی شوند. در واقع می‌توان گفت بیشترین موارد تماس، درخواست و حمایت مورد انتظار از سازمان از سوی گروه‌های مختلف هنری در حوزه تبلیغات است.
موضوع درخور توجه در این اثرگذاری و عملکرد تأثیرگذار، این است که سازمانی مستقل در کسب درآمد خودمان هستیم و در موارد زیادی می‌توانیم مستقل وارد عمل شده و حمایت کنیم. البته متناسب با نوع مدیریت و نگاه رئیس سازمان در هر دوره، این ارتباطات متغیر بوده‌اند و من چون از اداره کل ارشاد استان تهران در این مسئولیت قرار گرفتم، انتظار این بود که توجه بیشتری به این ارتباطات هنری و فرهنگی داشته باشم.
‌وجه دیگر این سؤال این است که شهرداری و سازمان زیباسازی در این سال‌ها از آن سوی بوم افتاده و با رفتن سمت فضاهای هنری و تبلیغاتی از وظایف ذاتی و اصلی خود دور شده است و این انتقاد کماکان وجود دارد که آیا ایستگاه‌های اتوبوس و سطل‌های زباله کافی و تمیز و مبلمان کافی و مناسب در شهر لازم است یا نقاشی‌های فاخر و هنری؟
سازمان زیباسازی مأموریت‌های چند‌گانه‌ای را بر عهده دارد و قبول دارم و طبیعی است که در برخی از این موارد وزن بیشتری برای برخی حوزه‌ها در نظر گرفته شده باشد؛ اما این روند هدفمند و در جهت ترک رسالت اصلی سازمان نبوده است. نمی‌توانم امتیازی درباره میزان و ترکیب مسئولیت‌ها بدهم؛ اما می‌توانم بگویم که تلاش کرده‌ایم این تناسب و تعادل را رعایت کنیم. البته در دوره‌هایی سیاست خاصی از سوی مدیریت شهری شامل شورا و شهرداران مطرح و تأکید می‌شود و قاعدتا مجموعه‌های اجرائی هم متناسب با همین سیاست‌گذاری اقدام می‌کنند. ممکن است در این شرایط از نگاه بیرونی این‌گونه باشد که سازمان سایر مأموریت‌ها را فراموش یا رها کرده و سراغ کارهای دیگری رفته است، ولی در واقع این‌طور نیست و مسئله اولویت بیشتر به برخی امور است که از سوی شهردار آن دوره مطرح می‌شود و با تغییرات مدیران و شهرداران هم متغیر است.
‌البته اولویت بیشتر به معنای اهمیت بیشتر هم نیست!
بله؛ منظور این است که وظایف اصلی فراموش نشده است.
‌خودتان گفتید که سازمان متولی ظاهر شهر است و در عین حال حدود 70 نهاد فعال و تصمیم‌گیر در حوزه فرهنگ و هنر داریم که فعالیت و دخالت‌هایی دارند؛ در چنین شرایطی باید از چه کسی موضوعات شهر را بازخواست کرد؟
اول باید زشتی و زیبایی را تعریف کنیم؛ مثلا ایستگاه اتوبوسی که رنگ ندارد، به معنای نازیبایی شهر است‌؟ یا اگر پرچم‌های شهر نو و تمیز نباشند، نشا‌ن‌دهنده بی‌اهمیتی به شهر است؟ درباره زیبایی یا زشتی شهر حوزه‌ها و تعاریف مختلفی وجود دارد که متولی همان بخش باید پاسخ‌گو باشد و در مواردی این‌چنینی، من باید پاسخ‌گو باشم. در بسیاری از موارد، به شکل عرفی یا دوره‌ای، وظایفی بر عهده سازمان زیباسازی مانده و در نهایت شهرداری و زیباسازی در مقام پاسخ‌گویی قرار گرفته‌اند و دیگران هم این انتظار را دارند و سازمان هم مجبور به پاسخ‌گویی است.
‌با توجه به همین موارد موازی‌‌کاری و وسعت حوزه کاری، دامنه اختیاراتتان تا چه‌ اندازه گسترده است؟ قوانین و محدودیت‌های حقوقی چقدر دست‌و‌پا‌گیر است؟
محدودیت‌های حقوقی کوچک و بزرگ زیادی داریم. مثلا شما در ملک خودتان تابلویی نصب می‌کنید که بدون مجوز است، ولی چون ملک خصوصی است تا من مجوز نداشته باشم نمی‌توانم تابلو را حذف یا جابه‌جا کنم و وارد حریم خصوصیتان شوم. سیاست‌های کلان‌شهر تهران مجوزها و اموراتی دارد که دست ما را باز می‌کند؛ اما برای بسیاری از آنها نیاز به زمان و امور اداری طولانی داریم. مثلا درباره موضوع رنگ از دو سال گذشته اقداماتی را شروع و شیوه‌نامه‌ای را برای کاربرد رنگ در فضای شهری تهیه کرده‌ایم. ما متولی رنگ در شهر تهران هستیم و درباره رنگ اجزای مبلمان و قسمت‌های دیگر شهر مواردی را انتخاب و سیاست‌گذاری کردیم و در همین مسیر پاسخ‌گو هستیم؛ اما ممکن است مناطق 22گانه که طرح را اجرا می‌کنند، اشکالاتی در اجرا داشته باشند و در نهایت ما باید پاسخ‌گو باشیم. همین موضوع در بحث مبلمان شهری یا وسایل بازی بچه‌ها هم مطرح است؛ ما استاندارد‌سازی طرح‌ها و مدل‌ها را انجام می‌دهیم، ولی پیش آمده که مناطق یا مجموعه‌های مختلف هم خودشان گفته‌اند که این اقلام را تأمین می‌کنند. درباره الزامات خدمات در شهر استانداردهایی لازم است‌؛ اما رعایت و جا‌افتادن این استانداردها به زمان نیاز دارد.
‌به نظر می‌رسد بیشترین چالش در اجرای همین استانداردها، همراهی و هماهنگی شهرداری‌های مناطق و زیرمجموعه‌های دیگر باشد!؟
در برخی موارد تصور زیرمجموعه‌ها این است که آن پیشنهاد کارآمد نیست یا ترجیح می‌دهند به دلایلی دیگر آن استاندارد و دستورالعمل تأکید‌شده را انجام ندهند یا متناسب با نگاه خودشان اجرا کنند. طبیعی است که تغییر روال معمول، مقاومت‌هایی را هم به همراه دارد. مثال این موضوع رنگ‌کردن جداول است؛ تا چند سال قبل و حتی همین حالا در برخی مناطق در آستانه سال جدید یا در مقاطع دیگری از سال شروع به رنگ‌کردن جداول خیابان‌ها می‌کردند. نگاه این است که با رنگ‌کردن جداول، عملکرد، کارکردن و هزینه‌کردن برای شهر را به مخاطب و شهروند نشان می‌دهند و سؤالشان این است که مگر می‌شود جدول را رنگ نکنیم؟ در این دستورالعمل برای رنگ ما تأکید کردیم که جداول بتنی نباید رنگ شود و حتی نگاه‌هایی وجود دارد که عمر بتن با رنگ کردن کم می‌شود. این مقاومت‌ها از نظر ما معمول است و در بسیاری موارد در حال اصلاح هستند و فکر می‌کنم اگر این اصلاحات ادامه پیدا کند، شهر به سامان می‌رسد و این سامان‌یافتن سبدهای درآمدی شهر را هم بیشتر می‌کند.
‌از سال‌ها قبل به واسطه سیاست‌های شهرداران و اولویت‌گذاری آنها تلاشی شروع شد تا امکانات شهری در جنوب و شمال و شرق و غرب یکسان شود که البته این طرز فکر محملی برای مانورهای سیاسی هم بود. شما معتقدید که حالا و پس از این اقدامات، تهران امروز به این تناسب در توزیع امکانات رسیده است؟
برخی واقعیت‌ها را باید پذیرفت که در همه جای دنیا چنین تفکیک و طبقه‌بندی یا تقابل بین بخش‌های مختلف شهرها وجود دارد و امری پذیرفته‌شده است. قاعدتا بخش‌هایی از شهر که ارزش زمین و قیمت مسکن بالاست، اقتصاد قوی‌تری داشته و شرایط متفاوتی با مناطق کمتر‌برخوردار دارند. در عین حال، تهران یک نقشه جغرافیایی نیست که بتوان با یک چرخش، شمال و جنوب را جابه‌جا کنیم و انتظار داشته باشیم در دوره‌ای کوتاه، همه امکانات در همه مناطق یکسان وجود داشته باشد. ما امکانات موجود در اختیارمان را برای همه شهروندان به شکل برابر و مطابق با نیازها تأمین و جانمایی می‌‌کنیم و اقداماتی هم در راستای جبران برخی شرایط در نظر گرفته شده است. شهرداری تهران از سال گذشته طرحی را با محور محلات شروع کرده تا نیازهای هر محله در بخش‌های مختلف را احصا کند و متناسب با همان نیازسنجی اقدام کند؛ در واقع پروژه‌های کوچک‌محور و محلی را با هزینه‌های درخور توجهی شروع کرده‌اند. بخش‌هایی از این شرح وظایف و نیازهای احصا‌شده مربوط به سازمان زیباسازی است که به ما ابلاغ می‌کنند؛ مثلا برای سِت بازی کودکان یا سرویس بهداشتی یا نقاشی دیواری و... اقدام می‌کنیم. در برنامه‌های سازمان تقسیم‌بندی بالای انقلاب و پایین انقلاب نداریم و هیاهو و جنجالی هم درست نمی‌کنیم و تلاش می‌شود با همین اولویت‌های محله‌محوری، کار را پیش ببریم.
‌در میان عملکردهای مختلف سازمان زیباسازی، حوزه تبلیغات بیشترین مورد برای مراجعه و در صدر منابع درآمدی است؛ اما هم‌زمان بیشترین حاشیه را هم در رابطه با شفاف‌سازی، رتبه‌بندی شرکت‌ها، واگذاری رسانه‌های شهری و... داشته است، به نظرتان این روند اصلاح‌شدنی است؟
همین ابتدای کار تأکید دارم که شفافیت مالی وجود دارد و حاضرم در همه مزایده و قراردادهای مالی این موضوع را نشان دهم.
‌معتقدید این روند بهتر شده یا کاملا شفاف شده است؟ یعنی هیچ نوع خاص‌پنداری وجود ندارد؟
نه؛ معتقدم کاملا شفاف است و هیچ پستو و خاص‌پنداری‌ای وجود ندارد. نه رانت داریم و نه وارد فضای رانتی می‌شویم. در مدت فعالیتم هیچ امتیازی در حوزه تبلیغات به کسی نداده‌ام. البته سفارش‌هایی از سوی افرادی وجود داشته که طبیعی است و در هر موقعیتی وجود دارد؛ اما حتی یک مترمربع از تبلیغات شهری را خارج از چارچوب‌های قانونی و عمومی‌‌ واگذار نکرده‌ام. حوزه تبلیغاتی برای ما حوزه‌ای حیاتی و مهم است و حکم یک بازار را دارد که تعداد مشخصی سازه تبلیغاتی را با شرایط خاصی عرضه می‌کنیم. قیمت‌گذاری این رسانه‌ها را انجام می‌دهیم و حتی باکس‌های تبلیغاتی سازه‌ها را متناسب با شرایط روز و سازه تغییر و برای مدت مشخص به شرکت‌ها واگذار می‌کنیم. انتظار و قرارداد ما از شرکت‌ها هم متناسب با زمان‌بندی و تعهدات است و در این مدت به محتوا کاری نداریم؛ چون متولی محتوای این تابلوها سازمان زیباسازی نیست. آن زمان که در اداره کل فرهنگ و ارشاد استان تهران بودم، متولی محتوا بودم و یکی از وظایف ما بررسی طرح‌های تبلیغاتی شرکت‌ها بود؛ اما در اینجا مقام ارزیابی‌کننده محتوا که ارشاد بوده، مجوز را قبلا صادر کرده و شرکت تبلیغاتی در این مرحله برای اجرا سراغ زیباسازی می‌آید.
شرکت‌های تبلیغاتی هم به دنبال زشتی و زیبایی برندها و تبلیغاتشان هستند و این‌طور نیست که این موضوع اهمیت نداشته باشد و ما هم درباره زیبایی سازه‌ها و استانداردها حساسیت داریم؛ اما مسئله این است که شرکت‌های تبلیغاتی تا چه ‌اندازه برای نگهداری و کار جذاب و جدید روی سازه‌های تبلیغاتی انگیزه دارند؟ قبلا سازه‌های تبلیغاتی یک سال در اختیار یک شرکت بود و مجوزی داشتیم که سال دوم هم به همان شرکت واگذار کنیم و شرکت‌ها در این مدت برای سرمایه‌گذاری روی تابلو رغبت داشتند. برای اصلاح این شرایط، پیشنهادی به شورای شهر دادیم تا اختیار تمدید تا پنج سال را داشته باشیم؛ اما فقط برای یک سال بیشتر، یعنی تا سه سال اجازه تمدید داده شد که همین شرایط هم قابل قبول است. در این شرایط، شرکت بیشتر تمایل دارد تا روی فرم، شکل، استاندارد، تمیزی و... تابلو کار کند. همچنین مجوز دادیم که شرکت‌ها در صورت برنده‌شدن می‌توانند سازه‌ها را اصلاح، مرمت و حتی جا‌به‌جا کنند.
به هر صورت، یکی از منابع درآمدی سازمان، تبلیغات است و برای شرایط بهتر و درآمد بیشتر، شیوه‌ها و مسیرهای مختلف حتی تبلیغات آنلاین را هم دنبال کرده‌ایم و حتی صحبت ورود سازه‌ها به بورس و فرابورس مطرح شده است. شرکت‌های تبلیغاتی هم ممکن است ناراضی باشند؛ اما این نارضایتی با توجه به شرایطی کاری معمول است و در این سال‌ها شرکتی نبوده که با وجود این شرایط، بازار خود را رها کند. در عین حال، برخی از این شرکت‌ها عمر، تجربه و ارتباطات بیشتری دارند و قاعدتا بهتر می‌توانند تعاملات تجاری را برقرار کنند و حتی تبدیل به هلدینگ‌های تجاری شده‌اند که چند شرکت را زیر پوشش دارند.
‌قبول دارید که شکل و نوع تبلیغات چندان با رضایت شهروندان تطبیق ندارد و شهروندان تا حد زیادی مجبور به دریافت و تحمل برخی از آشفتگی‌های تبلیغات و محتوای آنها هستند؛ در‌حالی‌که سهمی‌‌ از این بازار پرمنفعت ندارند؟
بحث جانمایی تابلوها همیشه حساسیت‌های خاص خود را داشته و ما هم تابلویی را که در محل نامناسبی قرار دارد، منظره‌ای را کور کرده یا استاندارد مد‌نظر را رعایت نکرده است، اصلاح می‌کنیم و یکی از موضوعات اصلاحی همین موارد جانمایی مناسب است. گاهی یک سازه نامناسب و ناهنجار داریم و گاهی جملات، رنگ و مفهومی‌‌ نامناسب دارند و در همه این موارد ورود می‌کنیم؛ به‌خصوص در تبلیغات فرهنگی که خود سازمان برای مناسبت‌ها و موضوعات خاص اقدام می‌کند، تلاش می‌شود جملاتی باشد که اگر همه شهروندان را راضی نمی‌‌‌کند، حداقل همه افراد را نرنجاند.
در عین حال، توجه کنید که تبلیغات نه در تهران، بلکه در همه شهرهای دنیا، یکی از محل‌های اصلی درآمدی است و از محل این درآمد سایر حوزه‌های عملکردی سازمان اجرائی می‌شود و درست به همین دلیل نمی‌توان گفت که مردم از درآمد تبلیغات شهری منتفع نمی‌شوند. کل پولی که برای مبلمان شهری، سرویس بهداشتی، زمین بازی، ست ورزشی، خرید و مرمت خانه‌های تاریخی یا اقدامات هنری دیگر و... در هر سال هزینه می‌شود از محل درآمد تبلیغات شهری است. شاید مستقیما پولی از محل تبلیغات برای مردم پرداخت نشود، ولی این خدمات شهری برای شهروندان از همین محل تأمین مالی و در مناطق کم‌برخوردار هزینه می‌شود.
‌شما سال‌ها در حوزه‌های فرهنگی و این چند سال در سازمان زیباسازی مدیر شهری بوده‌اید، با توجه به شرایطی که از تهران سراغ دارید، فکر می‌کنید تهران بیشتر به چه چیزی نیاز دارد؟
نمی‌‌‌توان یکی از موضوعات و مفاهیم را نام برد؛ اما یک تعبیر کلی‌تر و مهم‌تر یعنی «ثبات مدیریت و سیاست‌ها» را لازم داریم. مثلا اگر همین شیوه‌نامه رنگ که در این سه سال روی آن کار کردیم یا تغییرات اصلاحی در حوزه تابلوهای تبلیغاتی را سال بعد فرد دیگری بیاید و کنار بگذارد و کار دیگری را شروع کند، همه تلاش‌ها متوقف یا به عقب برمی‌‌‌گردد. فعالیت‌های انجام‌شده باید در تکمیل و ادامه یکدیگر باشند و ثبات مدیریت را فارغ از جنبه‌های سیاسی داشته باشیم. به هر صورت، تهران و مدیریت آن متأثر از رفت‌وآمدها و شرایط سیاسی است، ولی این تلاطم سیاسی نباید روی روند کار شهر تأثیر بگذارد.
شرق: شهرداری تهران به گستردگی حوزه‌های عملکرد خود معروف است و بسیاری از شرکت‌ها و سازمان‌های زیرمجموعه آن، به همین شکل حوزه وظایف بسیار گسترده‌ای دارند که شاید ما اصلا خبری از آنها و ابعادش نداشته باشیم. شهرداری تهران و زیرمجموعه‌های اجرائی در سال‌های گذشته متناسب با نگاه شهرداران و مدیران یا الزامات شهری و درخواست‌های شهروندان، نگاه‌هایی متفاوت را در حوزه خدمات‌رسانی اعمال کرده‌اند؛ تغییر نگاهی که هم مثبت و مفید بوده و هم منفی و دارای اشکال که در هر دو گزینه، شهروندان مخاطب این تصمیمات بوده‌اند و می‌توانند درباره عملکردها قضاوت کنند. سازمان زیباسازی شهر تهران یکی از چندین سازمان زیرمجموعه شهرداری تهران است که بخشی از تعهدات شهری در قبال شهروندان را محقق و اجرائی می‌کند و در این مسیر، با وجود محدودیت‌ها و اشکالات، حرکتی روبه‌رشد داشته و به‌خصوص تبدیل به مرجع و همراهی حمایتگر برای هنرمندان و دانشگاهیان شده است. با برزین ضرغامی‌‌، رئیس سازمان زیباسازی، درباره چند موضوع کلان در سازمان و یکی از موضوعات محوری یعنی تبلیغات گفت‌وگو کرده‌ایم. او معتقد است در بسیاری از الزامات اجرائی برای شهر از سوی شهروندان تا الزامات اجرائی که شهرداری‌های مناطق در مقابل آنها مقاومت دارند، نیاز به زمان و ثبات مدیریت داریم تا به مرور نهادینه شود. این گفت‌وگو را در ادامه می‌‌‌خوانید.
‌سازمان زیباسازی مجموعه‌ای خدماتی است، ولی در سال‌های گذشته وارد حوزه‌های هنری و فرهنگی زیادی شده است. این سطح از فعالیت‌ها و روابط مشترک با هنرمندان، دانشگاهیان و فرهیختگان تا چه ‌اندازه با خدمات و شرح وظایف اصلی و ذاتی سازمان منطبق بوده تا بیشترین منفعت حاصل شود؟ سابقه فرهنگی و ارشادی شما تأثیری در این تعامل داشته است؟
در سال‌هایی که در سازمان فرهنگ و ارشاد اسلامی‌‌ تهران بودم، تصور این بود که متولیان امور فرهنگی در تهران چند نهاد بیشتر نیستند؛ اما در ادامه متوجه شدیم تعداد متولیان امور فرهنگی بسیار بیشتر از تصور ما است. چندی قبل هم یکی از دوستان در جریان بررسی بودجه‌های مراکز فرهنگی گفت بیش از 70 نهاد هستند که بودجه دریافت می‌کنند و در حوزه فرهنگ به نحوی فعال هستند و هر‌کدام خود را تصمیم‌گیر و سیاست‌گذار می‌دانند. در شهرداری هم همین شرایط را داریم و تعداد نهادهای فرهنگی که در درون شهرداری فعال هستند، کم نیست. در شهرداری تهران معاون اجتماعی و فرهنگی داریم و قاعدتا او باید تصمیم‌گیر و برنامه‌ریز باشد؛ اما هم‌زمان سازمان فرهنگی و هنری و شرکت توسعه فضاهای فرهنگی، سازمان ورزش و بسیاری از مجموعه‌های وابسته و زیرمجموعه را هم داریم. حالا در این میان سازمان زیباسازی در ساختار اداری ذیل تشکیلات معاونت خدمات شهری قرار دارد و وظایف اصلی سازمان در سیما و منظر شهری تعریف شده است.
به عبارتی اگرچه عملکرد سازمان زیباسازی به سیرت شهر کمک می‌کند، ولی وظیفه اصلی ما صورت شهر به معنای عام و کمی‌‌ آن است و در واقع آنچه امروز ما در عمل با آن درگیر هستیم، صورت و وجه بیرونی و ظاهری تهران است. در این سال‌ها، تلاش شده در بخش‌های مربوط به همین وجه ظاهری و صورت شهر هم نقطه اتصال با هنرمندان را پیدا و ایجاد کنیم و عملا تلاش می‌کنیم شهر را با همکاری هنرمندان و دست‌اندرکاران بخش هنر، بازپیرایی کنیم. البته میزان همکاری و تعامل ما با این گروه‌ها، متناسب با حوزه‌های کاری و مأموریتی سازمان، شدید و ضعیف می‌شود. مثلا ارتباط ما در حوزه مجسمه با مجسمه‌سازان و هنرمندان این عرصه زیاد است، چون تنها متولی این حوزه سازمان زیباسازی است؛ اما در حوزه‌هایی مثل موسیقی، تئاتر یا سینما و... ما هم در کنار دیگران حضور و همکاری داریم.
‌ این حجم از توجه و همراهی هنرمندان حوزه‌های مختلف با سازمان ناشی از توجه است یا اینکه زمینه‌های اجرائی، کاری و هنری را هم فراهم کرده‌اید؟ به نظر می‌رسد بیشتر از این منظر باشد!
از سال‌های گذشته تا امروز، در نتیجه اقدامات انجام‌شده، بسیاری از هنرمندان، نهادهای فرهنگی و دولتی و شهروندانی که ما آنها را گروه الیت جامعه می‌دانیم، متناسب با نیازهای شهر و خودشان، به سمت شهرداری تهران اقبال نشان داده‌اند. می‌توان گفت شهرداری و به‌خصوص سازمان زیباسازی، به مرور جایگاهی بین آنها پیدا کرده و تا حد زیادی تبدیل به مرجعی برای هنرمندان شده است. مثلا اگر قرار است خانه هنرمندی موزه شود، سینماگرانی دنبال لوکیشن مناسب هستند یا مواردی که قرار است محصولاتی را به دست اهالی فرهنگ برسانند، اولین جایی که مراجعه می‌کنند، سازمان زیباسازی است. در عین حال، رسانه‌های شهری و تبلیغاتی شهر تهران یکی از مهم‌ترین ابزارهای در اختیار سازمان است که گروه‌های مختلفی از هنرمندان به آن نیاز دارند تا دیده شوند. البته در این مسیر و ارتباط هم کمبودها و ایرادهایی وجود دارد و ممکن است بسیاری از هنرمندان بگویند سازمان درخواست‌های ما را اجرا نکرده؛ اما مسئله این است که متناسب با امکانات موجود در حمایت از هنرمندان و اکران کارهای هنری تلاش کرده‌ایم. مثلا در شروع سال 99 و شروع اکران تعدادی از فیلم‌های جشنواره فجر با وجود شرایط کرونایی، سینماگران از ما انتظار داشتند برای تبلیغ فیلم‌ها با آنها همکاری داشته باشیم تا برای مردمی‌‌ که در خانه هستند، به خوبی معرفی شوند. در واقع می‌توان گفت بیشترین موارد تماس، درخواست و حمایت مورد انتظار از سازمان از سوی گروه‌های مختلف هنری در حوزه تبلیغات است.
موضوع درخور توجه در این اثرگذاری و عملکرد تأثیرگذار، این است که سازمانی مستقل در کسب درآمد خودمان هستیم و در موارد زیادی می‌توانیم مستقل وارد عمل شده و حمایت کنیم. البته متناسب با نوع مدیریت و نگاه رئیس سازمان در هر دوره، این ارتباطات متغیر بوده‌اند و من چون از اداره کل ارشاد استان تهران در این مسئولیت قرار گرفتم، انتظار این بود که توجه بیشتری به این ارتباطات هنری و فرهنگی داشته باشم.
‌وجه دیگر این سؤال این است که شهرداری و سازمان زیباسازی در این سال‌ها از آن سوی بوم افتاده و با رفتن سمت فضاهای هنری و تبلیغاتی از وظایف ذاتی و اصلی خود دور شده است و این انتقاد کماکان وجود دارد که آیا ایستگاه‌های اتوبوس و سطل‌های زباله کافی و تمیز و مبلمان کافی و مناسب در شهر لازم است یا نقاشی‌های فاخر و هنری؟
سازمان زیباسازی مأموریت‌های چند‌گانه‌ای را بر عهده دارد و قبول دارم و طبیعی است که در برخی از این موارد وزن بیشتری برای برخی حوزه‌ها در نظر گرفته شده باشد؛ اما این روند هدفمند و در جهت ترک رسالت اصلی سازمان نبوده است. نمی‌توانم امتیازی درباره میزان و ترکیب مسئولیت‌ها بدهم؛ اما می‌توانم بگویم که تلاش کرده‌ایم این تناسب و تعادل را رعایت کنیم. البته در دوره‌هایی سیاست خاصی از سوی مدیریت شهری شامل شورا و شهرداران مطرح و تأکید می‌شود و قاعدتا مجموعه‌های اجرائی هم متناسب با همین سیاست‌گذاری اقدام می‌کنند. ممکن است در این شرایط از نگاه بیرونی این‌گونه باشد که سازمان سایر مأموریت‌ها را فراموش یا رها کرده و سراغ کارهای دیگری رفته است، ولی در واقع این‌طور نیست و مسئله اولویت بیشتر به برخی امور است که از سوی شهردار آن دوره مطرح می‌شود و با تغییرات مدیران و شهرداران هم متغیر است.
‌البته اولویت بیشتر به معنای اهمیت بیشتر هم نیست!
بله؛ منظور این است که وظایف اصلی فراموش نشده است.
‌خودتان گفتید که سازمان متولی ظاهر شهر است و در عین حال حدود 70 نهاد فعال و تصمیم‌گیر در حوزه فرهنگ و هنر داریم که فعالیت و دخالت‌هایی دارند؛ در چنین شرایطی باید از چه کسی موضوعات شهر را بازخواست کرد؟
اول باید زشتی و زیبایی را تعریف کنیم؛ مثلا ایستگاه اتوبوسی که رنگ ندارد، به معنای نازیبایی شهر است‌؟ یا اگر پرچم‌های شهر نو و تمیز نباشند، نشا‌ن‌دهنده بی‌اهمیتی به شهر است؟ درباره زیبایی یا زشتی شهر حوزه‌ها و تعاریف مختلفی وجود دارد که متولی همان بخش باید پاسخ‌گو باشد و در مواردی این‌چنینی، من باید پاسخ‌گو باشم. در بسیاری از موارد، به شکل عرفی یا دوره‌ای، وظایفی بر عهده سازمان زیباسازی مانده و در نهایت شهرداری و زیباسازی در مقام پاسخ‌گویی قرار گرفته‌اند و دیگران هم این انتظار را دارند و سازمان هم مجبور به پاسخ‌گویی است.
‌با توجه به همین موارد موازی‌‌کاری و وسعت حوزه کاری، دامنه اختیاراتتان تا چه‌ اندازه گسترده است؟ قوانین و محدودیت‌های حقوقی چقدر دست‌و‌پا‌گیر است؟
محدودیت‌های حقوقی کوچک و بزرگ زیادی داریم. مثلا شما در ملک خودتان تابلویی نصب می‌کنید که بدون مجوز است، ولی چون ملک خصوصی است تا من مجوز نداشته باشم نمی‌توانم تابلو را حذف یا جابه‌جا کنم و وارد حریم خصوصیتان شوم. سیاست‌های کلان‌شهر تهران مجوزها و اموراتی دارد که دست ما را باز می‌کند؛ اما برای بسیاری از آنها نیاز به زمان و امور اداری طولانی داریم. مثلا درباره موضوع رنگ از دو سال گذشته اقداماتی را شروع و شیوه‌نامه‌ای را برای کاربرد رنگ در فضای شهری تهیه کرده‌ایم. ما متولی رنگ در شهر تهران هستیم و درباره رنگ اجزای مبلمان و قسمت‌های دیگر شهر مواردی را انتخاب و سیاست‌گذاری کردیم و در همین مسیر پاسخ‌گو هستیم؛ اما ممکن است مناطق 22گانه که طرح را اجرا می‌کنند، اشکالاتی در اجرا داشته باشند و در نهایت ما باید پاسخ‌گو باشیم. همین موضوع در بحث مبلمان شهری یا وسایل بازی بچه‌ها هم مطرح است؛ ما استاندارد‌سازی طرح‌ها و مدل‌ها را انجام می‌دهیم، ولی پیش آمده که مناطق یا مجموعه‌های مختلف هم خودشان گفته‌اند که این اقلام را تأمین می‌کنند. درباره الزامات خدمات در شهر استانداردهایی لازم است‌؛ اما رعایت و جا‌افتادن این استانداردها به زمان نیاز دارد.
‌به نظر می‌رسد بیشترین چالش در اجرای همین استانداردها، همراهی و هماهنگی شهرداری‌های مناطق و زیرمجموعه‌های دیگر باشد!؟
در برخی موارد تصور زیرمجموعه‌ها این است که آن پیشنهاد کارآمد نیست یا ترجیح می‌دهند به دلایلی دیگر آن استاندارد و دستورالعمل تأکید‌شده را انجام ندهند یا متناسب با نگاه خودشان اجرا کنند. طبیعی است که تغییر روال معمول، مقاومت‌هایی را هم به همراه دارد. مثال این موضوع رنگ‌کردن جداول است؛ تا چند سال قبل و حتی همین حالا در برخی مناطق در آستانه سال جدید یا در مقاطع دیگری از سال شروع به رنگ‌کردن جداول خیابان‌ها می‌کردند. نگاه این است که با رنگ‌کردن جداول، عملکرد، کارکردن و هزینه‌کردن برای شهر را به مخاطب و شهروند نشان می‌دهند و سؤالشان این است که مگر می‌شود جدول را رنگ نکنیم؟ در این دستورالعمل برای رنگ ما تأکید کردیم که جداول بتنی نباید رنگ شود و حتی نگاه‌هایی وجود دارد که عمر بتن با رنگ کردن کم می‌شود. این مقاومت‌ها از نظر ما معمول است و در بسیاری موارد در حال اصلاح هستند و فکر می‌کنم اگر این اصلاحات ادامه پیدا کند، شهر به سامان می‌رسد و این سامان‌یافتن سبدهای درآمدی شهر را هم بیشتر می‌کند.
‌از سال‌ها قبل به واسطه سیاست‌های شهرداران و اولویت‌گذاری آنها تلاشی شروع شد تا امکانات شهری در جنوب و شمال و شرق و غرب یکسان شود که البته این طرز فکر محملی برای مانورهای سیاسی هم بود. شما معتقدید که حالا و پس از این اقدامات، تهران امروز به این تناسب در توزیع امکانات رسیده است؟
برخی واقعیت‌ها را باید پذیرفت که در همه جای دنیا چنین تفکیک و طبقه‌بندی یا تقابل بین بخش‌های مختلف شهرها وجود دارد و امری پذیرفته‌شده است. قاعدتا بخش‌هایی از شهر که ارزش زمین و قیمت مسکن بالاست، اقتصاد قوی‌تری داشته و شرایط متفاوتی با مناطق کمتر‌برخوردار دارند. در عین حال، تهران یک نقشه جغرافیایی نیست که بتوان با یک چرخش، شمال و جنوب را جابه‌جا کنیم و انتظار داشته باشیم در دوره‌ای کوتاه، همه امکانات در همه مناطق یکسان وجود داشته باشد. ما امکانات موجود در اختیارمان را برای همه شهروندان به شکل برابر و مطابق با نیازها تأمین و جانمایی می‌‌کنیم و اقداماتی هم در راستای جبران برخی شرایط در نظر گرفته شده است. شهرداری تهران از سال گذشته طرحی را با محور محلات شروع کرده تا نیازهای هر محله در بخش‌های مختلف را احصا کند و متناسب با همان نیازسنجی اقدام کند؛ در واقع پروژه‌های کوچک‌محور و محلی را با هزینه‌های درخور توجهی شروع کرده‌اند. بخش‌هایی از این شرح وظایف و نیازهای احصا‌شده مربوط به سازمان زیباسازی است که به ما ابلاغ می‌کنند؛ مثلا برای سِت بازی کودکان یا سرویس بهداشتی یا نقاشی دیواری و... اقدام می‌کنیم. در برنامه‌های سازمان تقسیم‌بندی بالای انقلاب و پایین انقلاب نداریم و هیاهو و جنجالی هم درست نمی‌کنیم و تلاش می‌شود با همین اولویت‌های محله‌محوری، کار را پیش ببریم.
‌در میان عملکردهای مختلف سازمان زیباسازی، حوزه تبلیغات بیشترین مورد برای مراجعه و در صدر منابع درآمدی است؛ اما هم‌زمان بیشترین حاشیه را هم در رابطه با شفاف‌سازی، رتبه‌بندی شرکت‌ها، واگذاری رسانه‌های شهری و... داشته است، به نظرتان این روند اصلاح‌شدنی است؟
همین ابتدای کار تأکید دارم که شفافیت مالی وجود دارد و حاضرم در همه مزایده و قراردادهای مالی این موضوع را نشان دهم.
‌معتقدید این روند بهتر شده یا کاملا شفاف شده است؟ یعنی هیچ نوع خاص‌پنداری وجود ندارد؟
نه؛ معتقدم کاملا شفاف است و هیچ پستو و خاص‌پنداری‌ای وجود ندارد. نه رانت داریم و نه وارد فضای رانتی می‌شویم. در مدت فعالیتم هیچ امتیازی در حوزه تبلیغات به کسی نداده‌ام. البته سفارش‌هایی از سوی افرادی وجود داشته که طبیعی است و در هر موقعیتی وجود دارد؛ اما حتی یک مترمربع از تبلیغات شهری را خارج از چارچوب‌های قانونی و عمومی‌‌ واگذار نکرده‌ام. حوزه تبلیغاتی برای ما حوزه‌ای حیاتی و مهم است و حکم یک بازار را دارد که تعداد مشخصی سازه تبلیغاتی را با شرایط خاصی عرضه می‌کنیم. قیمت‌گذاری این رسانه‌ها را انجام می‌دهیم و حتی باکس‌های تبلیغاتی سازه‌ها را متناسب با شرایط روز و سازه تغییر و برای مدت مشخص به شرکت‌ها واگذار می‌کنیم. انتظار و قرارداد ما از شرکت‌ها هم متناسب با زمان‌بندی و تعهدات است و در این مدت به محتوا کاری نداریم؛ چون متولی محتوای این تابلوها سازمان زیباسازی نیست. آن زمان که در اداره کل فرهنگ و ارشاد استان تهران بودم، متولی محتوا بودم و یکی از وظایف ما بررسی طرح‌های تبلیغاتی شرکت‌ها بود؛ اما در اینجا مقام ارزیابی‌کننده محتوا که ارشاد بوده، مجوز را قبلا صادر کرده و شرکت تبلیغاتی در این مرحله برای اجرا سراغ زیباسازی می‌آید.
شرکت‌های تبلیغاتی هم به دنبال زشتی و زیبایی برندها و تبلیغاتشان هستند و این‌طور نیست که این موضوع اهمیت نداشته باشد و ما هم درباره زیبایی سازه‌ها و استانداردها حساسیت داریم؛ اما مسئله این است که شرکت‌های تبلیغاتی تا چه ‌اندازه برای نگهداری و کار جذاب و جدید روی سازه‌های تبلیغاتی انگیزه دارند؟ قبلا سازه‌های تبلیغاتی یک سال در اختیار یک شرکت بود و مجوزی داشتیم که سال دوم هم به همان شرکت واگذار کنیم و شرکت‌ها در این مدت برای سرمایه‌گذاری روی تابلو رغبت داشتند. برای اصلاح این شرایط، پیشنهادی به شورای شهر دادیم تا اختیار تمدید تا پنج سال را داشته باشیم؛ اما فقط برای یک سال بیشتر، یعنی تا سه سال اجازه تمدید داده شد که همین شرایط هم قابل قبول است. در این شرایط، شرکت بیشتر تمایل دارد تا روی فرم، شکل، استاندارد، تمیزی و... تابلو کار کند. همچنین مجوز دادیم که شرکت‌ها در صورت برنده‌شدن می‌توانند سازه‌ها را اصلاح، مرمت و حتی جا‌به‌جا کنند.
به هر صورت، یکی از منابع درآمدی سازمان، تبلیغات است و برای شرایط بهتر و درآمد بیشتر، شیوه‌ها و مسیرهای مختلف حتی تبلیغات آنلاین را هم دنبال کرده‌ایم و حتی صحبت ورود سازه‌ها به بورس و فرابورس مطرح شده است. شرکت‌های تبلیغاتی هم ممکن است ناراضی باشند؛ اما این نارضایتی با توجه به شرایطی کاری معمول است و در این سال‌ها شرکتی نبوده که با وجود این شرایط، بازار خود را رها کند. در عین حال، برخی از این شرکت‌ها عمر، تجربه و ارتباطات بیشتری دارند و قاعدتا بهتر می‌توانند تعاملات تجاری را برقرار کنند و حتی تبدیل به هلدینگ‌های تجاری شده‌اند که چند شرکت را زیر پوشش دارند.
‌قبول دارید که شکل و نوع تبلیغات چندان با رضایت شهروندان تطبیق ندارد و شهروندان تا حد زیادی مجبور به دریافت و تحمل برخی از آشفتگی‌های تبلیغات و محتوای آنها هستند؛ در‌حالی‌که سهمی‌‌ از این بازار پرمنفعت ندارند؟
بحث جانمایی تابلوها همیشه حساسیت‌های خاص خود را داشته و ما هم تابلویی را که در محل نامناسبی قرار دارد، منظره‌ای را کور کرده یا استاندارد مد‌نظر را رعایت نکرده است، اصلاح می‌کنیم و یکی از موضوعات اصلاحی همین موارد جانمایی مناسب است. گاهی یک سازه نامناسب و ناهنجار داریم و گاهی جملات، رنگ و مفهومی‌‌ نامناسب دارند و در همه این موارد ورود می‌کنیم؛ به‌خصوص در تبلیغات فرهنگی که خود سازمان برای مناسبت‌ها و موضوعات خاص اقدام می‌کند، تلاش می‌شود جملاتی باشد که اگر همه شهروندان را راضی نمی‌‌‌کند، حداقل همه افراد را نرنجاند.
در عین حال، توجه کنید که تبلیغات نه در تهران، بلکه در همه شهرهای دنیا، یکی از محل‌های اصلی درآمدی است و از محل این درآمد سایر حوزه‌های عملکردی سازمان اجرائی می‌شود و درست به همین دلیل نمی‌توان گفت که مردم از درآمد تبلیغات شهری منتفع نمی‌شوند. کل پولی که برای مبلمان شهری، سرویس بهداشتی، زمین بازی، ست ورزشی، خرید و مرمت خانه‌های تاریخی یا اقدامات هنری دیگر و... در هر سال هزینه می‌شود از محل درآمد تبلیغات شهری است. شاید مستقیما پولی از محل تبلیغات برای مردم پرداخت نشود، ولی این خدمات شهری برای شهروندان از همین محل تأمین مالی و در مناطق کم‌برخوردار هزینه می‌شود.
‌شما سال‌ها در حوزه‌های فرهنگی و این چند سال در سازمان زیباسازی مدیر شهری بوده‌اید، با توجه به شرایطی که از تهران سراغ دارید، فکر می‌کنید تهران بیشتر به چه چیزی نیاز دارد؟
نمی‌‌‌توان یکی از موضوعات و مفاهیم را نام برد؛ اما یک تعبیر کلی‌تر و مهم‌تر یعنی «ثبات مدیریت و سیاست‌ها» را لازم داریم. مثلا اگر همین شیوه‌نامه رنگ که در این سه سال روی آن کار کردیم یا تغییرات اصلاحی در حوزه تابلوهای تبلیغاتی را سال بعد فرد دیگری بیاید و کنار بگذارد و کار دیگری را شروع کند، همه تلاش‌ها متوقف یا به عقب برمی‌‌‌گردد. فعالیت‌های انجام‌شده باید در تکمیل و ادامه یکدیگر باشند و ثبات مدیریت را فارغ از جنبه‌های سیاسی داشته باشیم. به هر صورت، تهران و مدیریت آن متأثر از رفت‌وآمدها و شرایط سیاسی است، ولی این تلاطم سیاسی نباید روی روند کار شهر تأثیر بگذارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.