عبدالرضا گلپایگانی. معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران:
زیباییهای تهران را میشود زیباتر کرد
تهران به لحاظ منظر و نمای شهری از دید یک متخصص و کسی که مسئولیتش بهطور مستقیم مدیریت شهرسازی و معماری است چگونه به نظر میرسد؟ شهری که گاهي زیباییاش آنقدر دلربا و جذاب است که عکسها و تصاویرش در شبکههای اجتماعی دستبهدست شده و هزاران بار لایک میشود. گاهی هم منظر شهری و ساختمانها و بینظمی و شلختگی بصریاش سوژه نقد و گلايه و شکایت خیلیهاست. همین پرسش را با عبدالرضا گلپایگانی، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران مطرح کردیم. او دانشآموخته کارشناسی ارشد مهندسی معماری از دانشگاه تهران است و بیشتر از 20 سال پیش به خاطر عملکردش نشان معاون نمونه در مناطق تهران را دریافت کرد. او چند سال نیز دبیر ستاد طرح تفصیلی شهر تهران بود و در تجربه اجرائیاش بهعنوان معمار ساخت مجموعهها و ساختمانهای مسکونی، تجاری و اداری، مدیریت و طراحی چندین پروژه بزرگ در شهرهای مختلف ایران و عراق را نیز دارد. گلپایگانی با نگاهی دقیق ابعاد مختلف پاسخ به این پرسش محوری را توضیح داده است. مشروح گفتوگو را بخوانید:
نه بهعنوان کسی که سمت و مسئولیت دارد، ابتدا از منظر خودتان بهعنوان یک شهروند که در این شهر زندگی میکند و بعد كسي كه متخصص موضوع هم هست، و نيز از ديد يك مسئول، بگوييد كه تهران شهری زیباست یا زشت؟
به این پرسش باید از منظر یک دستهبندی جواب داد؛ مثلا به نظر من محیط طبیعی تهران بینظیر و بسیار زیباست. اما آن چیزی که دستساخته ماست، هم زیباییهایی دارد که نمیشود منکر شد، هم زشتیهای فراوانی. این طبیعت زیبا مخصوصا در فصلهایی که هوایش هم آلوده نیست، اثر کاستیهایی که در دستسازههای ما وجود دارد را کم و شهر را قابل زیست و تحمل میکند. منظورم از زیباییهای بستر طبیعی تهران، این دامنههای زیبای البرز است که تهران به آن تکیه داده و یک جور زیبایی ایجاد میکند و سخاوتمندانه منابع زندگی را در اختیار دشت تهران گذاشته است.
تهران به لحاظ شهرسازی چطور است؟
به لحاظ شهرسازی هم زشت و زیبا دارد. نه اینکه بگوییم همهاش زشت است، نه اینکه بگوییم همهاش زیباست. بخش عمدهای از زشتی شهر به نظر من شايد برمیگردد به رفتاری که ما در شهر داریم. شما یک روز تعطیل که خلوت است، گشتی در خیابانهای تهران بزن ببین چقدر قشنگ است. مثلا بسياري از مردم و بيشترِ تهرانیها میگویند عید تهران خیلی قشنگ است. از نظر کالبدی و شهرسازی که عید و غیر عید تهران با هم تفاوتی ندارد، چه چیزی است که عید تهران را قشنگتر میکند؟ یکی هواست، آسمان صاف و آبی را میبینی؛ دوم این اغتشاشی که در روزهای عادی در خیابانها هست را نمیبینی. همین که چیزی سر جای خودش نیست ذهن آدم را خسته میکند و امکان لذتبردن از زیباییهای شهر را میگیرد. این است که نوروز تهران، واقعا نوروز است چون آن شلوغی و اغتشاش و ازدحام و درهمریختگی را کمتر میبینی یا اصلا نمیبینی. اما برای اینکه این بستر زیبا و این دستسازها را بهتر کنیم حتما راه حلي هست. اینطور نیست که مثلا دیگر فرصتها از دست رفته باشد و نشود کاری کرد. نه، این بستر و طبیعت زیبا، همراه با خلاقیتی که در جوانان مملکت است و با علاقهای که آنها به وطنشان و تهران
دارند، اگر دستبهدست هم دهد، میتواند خیلی کارها کند که تهران را از آنچه هست، بسیار زیباتر کند.
بعضیها قرائتشان از زیبایی منظر شهری یا کلیت شهر، به این شکل است که شهر تهران در مجموع زیباست و لازم نیست چیزی به آن اضافه شود. فقط یکسری از همین اضافات کم شود زیباییاش بر میگردد. شما با این قرائت موافقید یا اینکه نه، برای زیبا کردن شهر باید کارهای دیگری انجام داد؟
یک جاهایی باید چیزهایی اضافه کرد و جاهایی هم باید یک چیزهایی را کم کرد. اینکه من میگویم در تعطیلات و نوروز، تهران زیباست، چون یک چیزهایی را کم میکنیم. آنچه عمدتا در آنجاست، اغتشاش و بینظمی است. این اغتشاش و بینظمی را اگر از تهران بکاهیم بخشی از زیباییاش نمودار میشود. این زیبایی وجود دارد، ما خیلی به واسطه درهمتنیدگیها و ازدحام آن را نمیبینیم. این مفاهیم زیبای شهر تهران را میشود با کاستن و کمکردن و حذف زوائد، نمایش داد و اجازه بروزش را فراهم کرد. البته تهران شهری است که در بستر تمدن ایرانی که یک تمدن چندهزارساله است، آمده و نمود پیدا کرده و شکوفا شده، این بخشی از زیبایی شهر تهران است.
آنچه در این سالها به آن اضافه شده، همین هویت تاریخی را هم پنهان یا مخدوش کرده است.
چیزهایی كه به آن اضافه کردیم، همهاش بد نیست. اگر کاری را خردمندانه بکنید حتما به نمودار کردن امر زیبا میتواند کمک کند. یک جاهایی باید دست زد، آرایش کرد، پیرایش کرد، اشکالی ندارد که شما برای نمودار کردن بخشی از زیبایی، جاهایی را آرایش کنی یا تغییر دهی.
شما هم اشاره کردید به هویت تاریخی و فرهنگی ما و هم اینکه با ساختن میشود زیبایی هم ایجاد کرد. همین الان این ساختمانها و نمای روبهرویی دفترتان را ببینيد، بالاخره معماری شهر و شهرسازی تاریخیفرهنگی ایران یکسری ویژگیها داشت؛ مثلا مصالح یک بنا بستگی و ارتباط مستقیمی با اقلیم آن منطقه داشت، یعنی ما از تماشای یک منظره شهری میفهمیدیم این شهر یا روستا در اقلیم کوهستانی است یا دشت و کویری. ولی در معماری و شهرسازی کنونی شهری مثل تهران و نيز شهرهای دیگر، یک ساختمان آجر است، آن یکی کنارش شیشه است، یکی دیگر کامپوزیت است، آن یکی سیمانی است. این اغتشاش از چه زماني و چرا شروع شد؟ آیا راهی برای جلوگیری از آن هست؟ این مدل را میشود زیبا دید و زیبا تحلیل کرد؟
بعید است کسی اعتراف نکند این چیزی که الان ساختیم امر زیبایی نیست، بعید است کسی بیاید بگوید نه اینها خیلی هم قشنگ است. هرچند ممكن است یک عدهای که از خارج از تهران میآیند اينجا، چیزهای را ببینند و به نظرشان قشنگ باشد، اما اینها قشنگی را با بدیعبودن قاطی میکنند. ولی واقعیت این است که اینگونه نیست. زیبایی یک امر پایدار است. برای مجموعه شهر تهران بهویژه در موضوع کالبد شهر، ما خیلی سهلانگارانه برخورد کردیم و آن بستر زیبا را به عمران و آبادانی بدل نکردیم. تا حدي در حق تهران ظلم و جفا کردیم. این شهر میتوانست خیلی بهتر از این باشد. بزرگترین ظلمی هم که کردیم این است که جریان خروجی نهایی که منجر شده به همین کالبدی که خیلی جاهایش هم زشت است، باید از یک فرایند تاریخی، مبتنی بر اندیشه و سوابق تاریخی، ویژگیهای طبیعی و اجتماعی به دست میآمد و براساس آن اصول و قواعد ساختوساز تبیین و تدوین میشد. اما این اتفاق در تهران نیفتاده؛ نه اینکه بگویم مطلق نیفتاده ولی متأسفانه آنطور که باید باشد، نبود. خیلی از تصمیماتی که گرفتیم منطبق بر اصول بنیادین مثل ظرفیت طبیعی، وضعیت ساختار اجتماعی و محیط تاریخی و حتی توان
و دانش و تکنولوژیمان نبود. اگر این مواردي كه برشمرديم بر رفتار ما حاکم بود، خروجی وضعیت شهر این نمیشد. در واقع جریان حاکمیت باید این کار را میکرد؛ یعنی مدیران کشور و شهر که اصولا کارشان ایجاد این زنجیره و مراقبت از آن بود. زنجیرهای که از یک جریان خردورزانه شروع میشود و به یک جریان خردورزانه خاتمه پیدا میکند. هر تصمیمی که شما در شهر میگیری باید مبتنی بر یک کار دقیق کارشناسی باشد، باید با استفاده از تجارب خودت در سرزمینت باشد، با استفاده از تجارب سایر مردم دنیا باشد، اگر این زنجیره اتفاق میافتاد، به نظر من اینطور نمیشد. درحقیقت گويا این شهر مادر نداشته است، مادری که اینها را نظم دهد. ولی باز ميگویم این آخر کار نیست. آخر دنیا نیست. تهران را میشود خیلی زیباتر کرد.
به نظرتان یکی از راهکارهای به نسبت ساده برای زیباترکردن پایتخت چیست؟
در تهران فقط همین چیزهای اضافه را جمع کنی شهر خیلی زیباتر میشود. یک روز من از میدان آزادی تا میدان فردوسی، انواع نردههایی که برای جدا کردن، ساخته شده را شمردم، فقط در این مسیر، بیشتر از ۱۲ جور نرده وجود داشت. این ذهن را خسته و مغشوش میکند. در حالی که مثلا در شهری مثل رم، پایتخت ایتالیا کلا یک یا در نهایت دو جور نرده وجود دارد، این نمونهاي است از پدیدههای ديگري که در شهر داریم. یک مثال دیگر بزنم هم بد نیست؛ در کتابهای استاندارد طراحی شهری، توصیه شده که در شهر باید یک میله زده شود که روی آن این موارد سوار شود: پایینش چراغ راهنمایی در دید عابر است، بالاتر تابلوی ورود ممنوع یا گردش به چپ ممنوع، بالاتر میرود اسم خیابان و مسیر هدایت خیابان، میرود بالاتر تابلوی چراغ راهنمایی و رانندگی برای ماشینها و... یعنی برای پنج کارکرد یک پایه باید زده شود. ولی شما ببین در تهران، برای پنج کارکرد، شش تا پایه زده شده! در بعضی جاهای خیابان ولیعصر یکسری پایه هست فقط برای اینکه ریسههای عید و جشنها را به آن ببندند. درحالیکه با فاصله پنج متر آنطرفتر یک چراغ روشنایی دارید که میتوانستید آن را کمی جابهجا کنید و به آن
چراغ ببندید. این شهر اگر مادر داشت، میگفت برای چه از مردم عوارض میگیری، از زن بیوه و کارگر با دستان پینهبسته و بچه یتیم عوارض میگیری تا یک میله بزنی اینجا فقط برای اینکه یک ریسه به آن وصل کنی؟ اینها يعني شهر مادر ندارد. این موضوع نهتنها یک اغتشاش کالبدی است، بلکه نوعي اغتشاش ذهنی برای تو ایجاد میکند.
ساختمانهای تهران به غیر از اینکه به لحاظ مصالح و نما دچار نوعي آشفتگی و بینظمی هستند، به لحاظ ارتفاع هم انگار از قاعده و قانونی پیروی نمیکنند، علت این چیست؟
بله، در ضوابط معماری طرح تفصیلی شهر تهران، در یک خیابان یا یک کوچه، متناسب با مساحت زمین میتوان سه طبقه، چهار طبقه... هفت طبقه و آن زمانی که برجباغ میدادند، ۹ طبقه و ۱۰ طبقه هم میشد ساخت! این یعنی در یک کوچه این همه اغتشاش وجود دارد. این اغتشاش یک جنبهاش بههمریختگی کالبدی است، ولی جنبه عمیقترش حس تبعیضی است که برای شما ایجاد میشود. این حس تبعیض بیشتر ذهن ما را خسته و افسرده میکند. این به همان دلیلی است که گفتم؛ اینکه آن جریان خردورزانه بر شهر حاکم نبوده و گویا شهر، شهر بیمادری بوده. واقعا در خانهای که مادر نباشد، این اغتشاش و بههمریختگی و دعوای بین بچهها و... هست. در تهران این مادر نبود.
تهران به لحاظ منظر و نمای شهری از دید یک متخصص و کسی که مسئولیتش بهطور مستقیم مدیریت شهرسازی و معماری است چگونه به نظر میرسد؟ شهری که گاهي زیباییاش آنقدر دلربا و جذاب است که عکسها و تصاویرش در شبکههای اجتماعی دستبهدست شده و هزاران بار لایک میشود. گاهی هم منظر شهری و ساختمانها و بینظمی و شلختگی بصریاش سوژه نقد و گلايه و شکایت خیلیهاست. همین پرسش را با عبدالرضا گلپایگانی، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران مطرح کردیم. او دانشآموخته کارشناسی ارشد مهندسی معماری از دانشگاه تهران است و بیشتر از 20 سال پیش به خاطر عملکردش نشان معاون نمونه در مناطق تهران را دریافت کرد. او چند سال نیز دبیر ستاد طرح تفصیلی شهر تهران بود و در تجربه اجرائیاش بهعنوان معمار ساخت مجموعهها و ساختمانهای مسکونی، تجاری و اداری، مدیریت و طراحی چندین پروژه بزرگ در شهرهای مختلف ایران و عراق را نیز دارد. گلپایگانی با نگاهی دقیق ابعاد مختلف پاسخ به این پرسش محوری را توضیح داده است. مشروح گفتوگو را بخوانید:
نه بهعنوان کسی که سمت و مسئولیت دارد، ابتدا از منظر خودتان بهعنوان یک شهروند که در این شهر زندگی میکند و بعد كسي كه متخصص موضوع هم هست، و نيز از ديد يك مسئول، بگوييد كه تهران شهری زیباست یا زشت؟
به این پرسش باید از منظر یک دستهبندی جواب داد؛ مثلا به نظر من محیط طبیعی تهران بینظیر و بسیار زیباست. اما آن چیزی که دستساخته ماست، هم زیباییهایی دارد که نمیشود منکر شد، هم زشتیهای فراوانی. این طبیعت زیبا مخصوصا در فصلهایی که هوایش هم آلوده نیست، اثر کاستیهایی که در دستسازههای ما وجود دارد را کم و شهر را قابل زیست و تحمل میکند. منظورم از زیباییهای بستر طبیعی تهران، این دامنههای زیبای البرز است که تهران به آن تکیه داده و یک جور زیبایی ایجاد میکند و سخاوتمندانه منابع زندگی را در اختیار دشت تهران گذاشته است.
تهران به لحاظ شهرسازی چطور است؟
به لحاظ شهرسازی هم زشت و زیبا دارد. نه اینکه بگوییم همهاش زشت است، نه اینکه بگوییم همهاش زیباست. بخش عمدهای از زشتی شهر به نظر من شايد برمیگردد به رفتاری که ما در شهر داریم. شما یک روز تعطیل که خلوت است، گشتی در خیابانهای تهران بزن ببین چقدر قشنگ است. مثلا بسياري از مردم و بيشترِ تهرانیها میگویند عید تهران خیلی قشنگ است. از نظر کالبدی و شهرسازی که عید و غیر عید تهران با هم تفاوتی ندارد، چه چیزی است که عید تهران را قشنگتر میکند؟ یکی هواست، آسمان صاف و آبی را میبینی؛ دوم این اغتشاشی که در روزهای عادی در خیابانها هست را نمیبینی. همین که چیزی سر جای خودش نیست ذهن آدم را خسته میکند و امکان لذتبردن از زیباییهای شهر را میگیرد. این است که نوروز تهران، واقعا نوروز است چون آن شلوغی و اغتشاش و ازدحام و درهمریختگی را کمتر میبینی یا اصلا نمیبینی. اما برای اینکه این بستر زیبا و این دستسازها را بهتر کنیم حتما راه حلي هست. اینطور نیست که مثلا دیگر فرصتها از دست رفته باشد و نشود کاری کرد. نه، این بستر و طبیعت زیبا، همراه با خلاقیتی که در جوانان مملکت است و با علاقهای که آنها به وطنشان و تهران
دارند، اگر دستبهدست هم دهد، میتواند خیلی کارها کند که تهران را از آنچه هست، بسیار زیباتر کند.
بعضیها قرائتشان از زیبایی منظر شهری یا کلیت شهر، به این شکل است که شهر تهران در مجموع زیباست و لازم نیست چیزی به آن اضافه شود. فقط یکسری از همین اضافات کم شود زیباییاش بر میگردد. شما با این قرائت موافقید یا اینکه نه، برای زیبا کردن شهر باید کارهای دیگری انجام داد؟
یک جاهایی باید چیزهایی اضافه کرد و جاهایی هم باید یک چیزهایی را کم کرد. اینکه من میگویم در تعطیلات و نوروز، تهران زیباست، چون یک چیزهایی را کم میکنیم. آنچه عمدتا در آنجاست، اغتشاش و بینظمی است. این اغتشاش و بینظمی را اگر از تهران بکاهیم بخشی از زیباییاش نمودار میشود. این زیبایی وجود دارد، ما خیلی به واسطه درهمتنیدگیها و ازدحام آن را نمیبینیم. این مفاهیم زیبای شهر تهران را میشود با کاستن و کمکردن و حذف زوائد، نمایش داد و اجازه بروزش را فراهم کرد. البته تهران شهری است که در بستر تمدن ایرانی که یک تمدن چندهزارساله است، آمده و نمود پیدا کرده و شکوفا شده، این بخشی از زیبایی شهر تهران است.
آنچه در این سالها به آن اضافه شده، همین هویت تاریخی را هم پنهان یا مخدوش کرده است.
چیزهایی كه به آن اضافه کردیم، همهاش بد نیست. اگر کاری را خردمندانه بکنید حتما به نمودار کردن امر زیبا میتواند کمک کند. یک جاهایی باید دست زد، آرایش کرد، پیرایش کرد، اشکالی ندارد که شما برای نمودار کردن بخشی از زیبایی، جاهایی را آرایش کنی یا تغییر دهی.
شما هم اشاره کردید به هویت تاریخی و فرهنگی ما و هم اینکه با ساختن میشود زیبایی هم ایجاد کرد. همین الان این ساختمانها و نمای روبهرویی دفترتان را ببینيد، بالاخره معماری شهر و شهرسازی تاریخیفرهنگی ایران یکسری ویژگیها داشت؛ مثلا مصالح یک بنا بستگی و ارتباط مستقیمی با اقلیم آن منطقه داشت، یعنی ما از تماشای یک منظره شهری میفهمیدیم این شهر یا روستا در اقلیم کوهستانی است یا دشت و کویری. ولی در معماری و شهرسازی کنونی شهری مثل تهران و نيز شهرهای دیگر، یک ساختمان آجر است، آن یکی کنارش شیشه است، یکی دیگر کامپوزیت است، آن یکی سیمانی است. این اغتشاش از چه زماني و چرا شروع شد؟ آیا راهی برای جلوگیری از آن هست؟ این مدل را میشود زیبا دید و زیبا تحلیل کرد؟
بعید است کسی اعتراف نکند این چیزی که الان ساختیم امر زیبایی نیست، بعید است کسی بیاید بگوید نه اینها خیلی هم قشنگ است. هرچند ممكن است یک عدهای که از خارج از تهران میآیند اينجا، چیزهای را ببینند و به نظرشان قشنگ باشد، اما اینها قشنگی را با بدیعبودن قاطی میکنند. ولی واقعیت این است که اینگونه نیست. زیبایی یک امر پایدار است. برای مجموعه شهر تهران بهویژه در موضوع کالبد شهر، ما خیلی سهلانگارانه برخورد کردیم و آن بستر زیبا را به عمران و آبادانی بدل نکردیم. تا حدي در حق تهران ظلم و جفا کردیم. این شهر میتوانست خیلی بهتر از این باشد. بزرگترین ظلمی هم که کردیم این است که جریان خروجی نهایی که منجر شده به همین کالبدی که خیلی جاهایش هم زشت است، باید از یک فرایند تاریخی، مبتنی بر اندیشه و سوابق تاریخی، ویژگیهای طبیعی و اجتماعی به دست میآمد و براساس آن اصول و قواعد ساختوساز تبیین و تدوین میشد. اما این اتفاق در تهران نیفتاده؛ نه اینکه بگویم مطلق نیفتاده ولی متأسفانه آنطور که باید باشد، نبود. خیلی از تصمیماتی که گرفتیم منطبق بر اصول بنیادین مثل ظرفیت طبیعی، وضعیت ساختار اجتماعی و محیط تاریخی و حتی توان
و دانش و تکنولوژیمان نبود. اگر این مواردي كه برشمرديم بر رفتار ما حاکم بود، خروجی وضعیت شهر این نمیشد. در واقع جریان حاکمیت باید این کار را میکرد؛ یعنی مدیران کشور و شهر که اصولا کارشان ایجاد این زنجیره و مراقبت از آن بود. زنجیرهای که از یک جریان خردورزانه شروع میشود و به یک جریان خردورزانه خاتمه پیدا میکند. هر تصمیمی که شما در شهر میگیری باید مبتنی بر یک کار دقیق کارشناسی باشد، باید با استفاده از تجارب خودت در سرزمینت باشد، با استفاده از تجارب سایر مردم دنیا باشد، اگر این زنجیره اتفاق میافتاد، به نظر من اینطور نمیشد. درحقیقت گويا این شهر مادر نداشته است، مادری که اینها را نظم دهد. ولی باز ميگویم این آخر کار نیست. آخر دنیا نیست. تهران را میشود خیلی زیباتر کرد.
به نظرتان یکی از راهکارهای به نسبت ساده برای زیباترکردن پایتخت چیست؟
در تهران فقط همین چیزهای اضافه را جمع کنی شهر خیلی زیباتر میشود. یک روز من از میدان آزادی تا میدان فردوسی، انواع نردههایی که برای جدا کردن، ساخته شده را شمردم، فقط در این مسیر، بیشتر از ۱۲ جور نرده وجود داشت. این ذهن را خسته و مغشوش میکند. در حالی که مثلا در شهری مثل رم، پایتخت ایتالیا کلا یک یا در نهایت دو جور نرده وجود دارد، این نمونهاي است از پدیدههای ديگري که در شهر داریم. یک مثال دیگر بزنم هم بد نیست؛ در کتابهای استاندارد طراحی شهری، توصیه شده که در شهر باید یک میله زده شود که روی آن این موارد سوار شود: پایینش چراغ راهنمایی در دید عابر است، بالاتر تابلوی ورود ممنوع یا گردش به چپ ممنوع، بالاتر میرود اسم خیابان و مسیر هدایت خیابان، میرود بالاتر تابلوی چراغ راهنمایی و رانندگی برای ماشینها و... یعنی برای پنج کارکرد یک پایه باید زده شود. ولی شما ببین در تهران، برای پنج کارکرد، شش تا پایه زده شده! در بعضی جاهای خیابان ولیعصر یکسری پایه هست فقط برای اینکه ریسههای عید و جشنها را به آن ببندند. درحالیکه با فاصله پنج متر آنطرفتر یک چراغ روشنایی دارید که میتوانستید آن را کمی جابهجا کنید و به آن
چراغ ببندید. این شهر اگر مادر داشت، میگفت برای چه از مردم عوارض میگیری، از زن بیوه و کارگر با دستان پینهبسته و بچه یتیم عوارض میگیری تا یک میله بزنی اینجا فقط برای اینکه یک ریسه به آن وصل کنی؟ اینها يعني شهر مادر ندارد. این موضوع نهتنها یک اغتشاش کالبدی است، بلکه نوعي اغتشاش ذهنی برای تو ایجاد میکند.
ساختمانهای تهران به غیر از اینکه به لحاظ مصالح و نما دچار نوعي آشفتگی و بینظمی هستند، به لحاظ ارتفاع هم انگار از قاعده و قانونی پیروی نمیکنند، علت این چیست؟
بله، در ضوابط معماری طرح تفصیلی شهر تهران، در یک خیابان یا یک کوچه، متناسب با مساحت زمین میتوان سه طبقه، چهار طبقه... هفت طبقه و آن زمانی که برجباغ میدادند، ۹ طبقه و ۱۰ طبقه هم میشد ساخت! این یعنی در یک کوچه این همه اغتشاش وجود دارد. این اغتشاش یک جنبهاش بههمریختگی کالبدی است، ولی جنبه عمیقترش حس تبعیضی است که برای شما ایجاد میشود. این حس تبعیض بیشتر ذهن ما را خسته و افسرده میکند. این به همان دلیلی است که گفتم؛ اینکه آن جریان خردورزانه بر شهر حاکم نبوده و گویا شهر، شهر بیمادری بوده. واقعا در خانهای که مادر نباشد، این اغتشاش و بههمریختگی و دعوای بین بچهها و... هست. در تهران این مادر نبود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.