|

‌ گزارش مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی بررسی کرد

از متقاضیان بیمه بی‌کاری در ایران‌ چه می‌دانیم؟

‌شرق: شیوع ویروس کرونا، عرصه‌های مختلف زندگی جمعی کشورهای جهان را تحت تأثیر خود قرار داد. مهم‌ترین عرصه‌ای که از این بحران متأثر شد، عرصه‌ اقتصادی است. به ادعای صندوق بین‌المللی پول، بحران اقتصادی پدیدآمده از این همه‌گیری بسیار شدیدتر از بحران اقتصادی سال ۲۰۰۸ است. بحران اقتصادی ناشی از عالم‌گیری ویروس کرونا، در وهله‌ اول در قالب هراس و اضطراب ناشی از این بیماری، مشاغل خدماتی را دچار بحران کرد و سپس، به ‌واسطه‌ اعمال محدودیت‌هایی که برای جلوگیری از سرعت بالای شیوع این بیماری انجام شده بود، ایجاد شد که در نتیجه‌ آن، نظم اقتصادی کشورهای مختلف دچار تکانه‌های عظیمی شد. این بحران بیش از همه، در قالب رکود شدید و بی‌کاری عظیم نمود پیدا کرد؛ چراکه اجتناب از شیوع بیشتر ویروس کرونا، محدودیت‌هایی در عرصه‌ عمومی و فعالیت‌های مختلف اقتصادی را ایجاب می‌کرد. بر این اساس، در کشورهای مختلف اقداماتی در راستای فائق‌آمدن بر مصائب اقتصادی ناشی از این بحران مدنظر قرار داده شد. به این واسطه، نقش بیمه‌های بی‌کاری در دو عرصه‌ خرد و کلان بیش از پیش اهمیت پیدا کرد؛ در سطح کلان به‌عنوان ضربه‌گیرهای اقتصاد برای حفظ ثبات اقتصادی در برابر بحران و در سطح خرد به‌عنوان تأمین‌کننده‌ امنیت درآمدی بی‌کاران و جلوگیری از فقر شدید. بنابراین کشورهای مختلف اقدامات ویژه‌ای را جهت بهبود عملکرد بیمه‌های بی‌کاری برای سازگاری هرچه بهتر با شرایط بحرانی پیش‌آمده در پی گرفتند. در ایران نیز به این منظور، ‌اقدامات مختلفی انجام شد. یکی از اولین اقدامات، ایجاد سامانه‌ای آنلاین برای ثبت درخواست بیمه‌ بی‌کاری بود تا از مراجعه‌ حضوری متقاضیان جلوگیری شود. همچنین برای آنکه تعداد بی‌کاران بیشتری تحت پوشش قرار گیرند، سعی شد تا شرایط و الزامات احراز متقاضیان بیمه بی‌کاری تسهیل شوند و نیز‌ دستورالعمل ویژه‌ای برای تحت پوشش قرار‌دادن بی‌کاران بنگاه‌های اقتصادی دیگری که در حالت عادی از مزایای بی‌کاری برخوردار نبودند و تحت تأثیر مصائب ناشی از بحران کرونا بوده‌اند، تهیه دیده شد. در نهایت سعی شد میزان مزایا نیز برای بی‌کاران بهبود پیدا کند. علاوه‌ بر اینها، از آنجایی که لازم بود که منابع مالی جهت تأمین هزینه‌های صندوق بیمه بی‌کاری از مأخذ دولت فراهم شود، بی‌کاری ناشی از کرونا به‌عنوان بی‌کاری غیرارادی ناشی از حوادث غیرمترقبه در نظر گرفته شد. همان‌طور که گفته شد، برای اجتناب از مراجعه‌ حضوری تعداد زیاد متقاضیان بیمه بی‌کاری به ادارات کل استانی و مراکز کاریابی و نیز به‌منظور حفظ سلامت آنها، سامانه‌ آنلاینی جهت ثبت درخواست بیمه بی‌کاری راه‌اندازی شد. بر اساس اطلاعات این سامانه، ۸۷۱‌هزار‌و ۴۸۷ نفر از افرادی که از اسفند ۱۳۹۸ تا ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۹ بی‌کار شده بودند، برای دریافت بیمه بی‌کاری در سامانه ثبت‌نام کرده‌اند که البته بسیاری از اینها در پالایش بعدی غیرمشمول شناخته شدند. به ‌واسطه‌ اطلاعات به‌دست‌آمده در این سامانه، بانک اطلاعاتی ارزشمندی از ثبت‌نام‌کنندگان به‌ دست آمده است. این بانک اطلاعاتی به‌دست‌آمده از ثبت‌نام‌کنندگان، مختصات گروهی از کارگران شاغل آسیب‌دیده از شرایط ناشی از همه‌گیری کرونا را به ‌واسطه‌ ارائه‌ سیمای اجتماعی-اقتصادی آنها نشان می‌دهد؛ البته این مختصات صرفا مربوط به کارگرانی است که در بخش رسمی مشغول به کار بوده‌اند.
بر این اساس، در این نوشته سعی می‌شود با توجه به بررسی‌های انجام‌شده در گزارش شماره‌ ۱۸ مؤسسه‌ عالی پژوهش تأمین اجتماعی درباره بحران کرونا، به ‌توصیف ویژگی‌های جمعیتی ثبت‌نام‌کنندگان از طرفی و ویژگی‌های اجتماعی-اقتصادی آنها از طرف دیگر پرداخته شود. داده‌های مربوط به ویژگی‌های جمعیتی متقاضیان از طریق اطلاعات به‌دست‌آمده از سامانه‌ بیمه بی‌کاری و داده‌های مربوط به ویژگی‌های اجتماعی-اقتصادی آنها، به‌ واسطه‌ پایگاه ملی اطلاعات رفاه ایرانیان به ‌دست آمده‌اند. جامعه‌ مورد بررسی این گزارش، ثبت‌نام‌کنندگان در سامانه‌ بیمه بی‌کاری هستند که بسیاری از آنها الزاما جزء مشمولان قانون بیمه بی‌کاری نبوده‌اند.
ویژگی‌های جمعیتی متقاضیان
بر اساس اطلاعات گردآوری‌شده از سامانه‌ ثبت درخواست بیمه بی‌کاری، پیش از پالایش اولیه ۹/۸۵ درصد از متقاضیان بیمه بی‌کاری از مشمولان قانون کار، تأمین اجتماعی و قانون بیمه بی‌کاری بودند و ۱۴ درصد از متقاضیان به‌عنوان غیرمشمول شناخته شدند. از میان کل متقاضیان، حدود ۲۶ درصد آنها زن و ۷۱ درصدشان مرد بودند. توزیع فراوانی جنسیت‌های زن و مرد به ‌تفکیک استان‌ها نشان می‌دهد در همه‌ استان‌ها مردان، با اختلاف زیاد،‌ بیشتر از زنان متقاضی بیمه بی‌کاری بوده‌اند؛ استان اردبیل با ۵/۸۷ درصد متقاضی مرد و استان کرمان با داشتن ۲/۶۱ درصد متقاضی مرد، به‌ ترتیب دارای بیشترین و کمترین اختلاف تعداد متقاضیان زن و مرد هستند. لازم به ذکر است که در سطح کشور، تعداد بیمه‌شدگان مرد از بیمه‌شدگان زن با اختلاف درخور توجهی بیشتر است. توزیع فراوانی متقاضیان بیمه بی‌کاری به‌ تفکیک سن بر اساس اطلاعات به‌دست‌آمده از این سامانه، نشان می‌دهد گروه سنی ۳۰ تا ۴۰ سال با فراوانی ۵/۴۴ درصد، عمده‌ترین متقاضیان بیمه بی‌کاری را تشکیل می‌دهند؛ بعد از این گروه سنی، گروه‌های سنی ۴۰ تا ۵۰ با فراوانی ۵/۲۴ درصد و ۲۰ تا ۳۰ سال با فراوانی ۸/۱۹ درصد، به‌ ترتیب بیشترین متقاضیان بیمه بی‌کاری بوده‌اند.
از میان کل ثبت‌نام‌کنندگان، بیشترشان دارای قرارداد‌ کاری موقت معادل ۷۸ درصد و ۲۲ درصد باقی‌مانده دارای قرارداد دائم بوده‌اند. توزیع فراوانی انواع قرارداد‌ها به ‌تفکیک استان‌ها نشان می‌دهد اختلاف بین متقاضیان دارای قرارداد کاری موقت و دائم در استان سمنان با ۸/۳۹ درصد قرارداد دائمی (و ۱/۶۰ درصد قرارداد موقت) کمترین مقدار و در استان البرز با ۴/۱۰ درصد قرارداد دائمی (و ۶/۸۹ درصد قرارداد موقت) بیشترین مقدار است. لازم به ذکر است که استان‌های البرز (۶/۸۹ درصد)، یزد (۶/۸۸ درصد)، زنجان (۲۳/۸۸ درصد)، مرکزی (۹/۸۷ درصد) و اصفهان (۳/۸۷ درصد) بیشترین میزان افراد بی‌کارشده با قرارداد موقت را دارند. از نظر نوع بخش اقتصادی‌ای که متقاضیان بیمه بی‌کاری پیش از بی‌کاری در آنجا مشغول به فعالیت بوده‌اند، ۳/۶۱ درصد مربوط به بخش خدمات، ۲/۳۳ درصد بخش صنعت و ۹/۱ درصد مربوط به بخش کشاورزی بوده است. البته تجربه‌ چندماهه‌ کشورهای مختلف نشان می‌دهد به ‌واسطه‌ افت تقاضا و نیز افت فروش در بخش خدمات، بخش صنعت نیز آسیب‌هایی خواهد دید. توزیع نوع فعالیت اقتصادی به‌ تفکیک استان‌ها نشان می‌دهد در اکثر استان‌ها، بخش خدمات بیشترین متقاضیان بیمه بی‌کاری را تشکیل داده است؛ اما در استان مرکزی به‌عنوان یک استثنا، بیشترین متقاضیان بیمه بی‌کاری، بی‌کاران بخش صنعت بوده‌اند. در این استان، ۷/۵۲ درصد از متقاضیان در بخش صنعت و ۲/۴۴ درصد متقاضیان در بخش خدمات فعالیت داشته‌اند. در استان خراسان جنوبی، تعداد متقاضیان بیمه بی‌کاری در بخش صنعت و بخش خدمات یکسان بوده‌ است؛ ۳/۴۷ درصد بخش صنعت و ۹/۴۷ درصد بخش خدمات. تفکیک ثبت‌نام‌کنندگان در سامانه بر اساس علت بی‌کاری، نشان می‌دهد ۶۱ درصد به ‌دلیل حوادث غیرمترقبه، ۳/۱۸ درصد به ‌علت تعطیلی کارگاه و ۹/۶ درصد به ‌علت کاهش فعالیت کارگاه، متقاضی بیمه بی‌کاری بوده‌اند. در نهایت توزیع فراوانی تعداد متقاضیان به ‌تفکیک استان‌ها نشان می‌دهد از میان ۸۷۱هزارو ۴۸۸ ثبت‌نام‌شده در سامانه‌ ثبت درخواست بیمه بی‌کاری، استان تهران بیشترین تعداد و استان خراسان جنوبی کمترین تعداد را به خود اختصاص داده‌اند؛ در استان تهران ۵/۶۹ درصد از متقاضیان متعلق به شهرستان تهران بوده‌اند.
مختصات اجتماعی-اقتصادی ثبت‌نام‌کنندگان
اطلاعات به‌دست‌آمده در این بخش، با هدف شناسایی دقیق وضعیت خانوار جامعه‌ کارگرانی که به ‌واسطه‌ بحران کرونا بی‌کار شده‌اند و نیز به‌منظور ارزیابی وضعیت کیفیت زندگی آنها در این دوران، میزان تاب‌آوری و میزان آسیب‌پذیری آنها، مورد بررسی قرار گرفته است. این اطلاعات از طریق اطلاعات موجود در پایگاه ملی اطلاعات رفاه ایرانیان به دست آمده‌ است.
بر اساس این اطلاعات، از میان کل متقاضیان بیمه بی‌کاری که در بازه‌ زمانی اسفند ۱۳۹۸ تا اردیبهشت‌ ۱۳۹۹ در سامانه‌ آنلاین مربوطه ثبت‌نام کرده‌اند‌، ۵/۷۵ درصد را ساکنان مناطق شهری و ۱/۲۰ درصد را ساکنان مناطق روستایی تشکیل می‌دهند. از میان این افراد (کل افراد ثبت‌نام‌شده در این سامانه)، ۴/۹۳ درصد یارانه‌بگیر بوده‌اند. همچنین ۹/۹۵ درصد این افراد در بلاک هدف‌مندی نبوده‌اند و ۹/۳ درصدشان در بلاک هدف‌مندی بوده‌اند. از نظر وضعیت یارانه‌ معیشتی، ۷/۷۲ درصد کل ثبت‌نام‌کنندگان تحت پوشش هستند.
بررسی وضعیت دریافت تسهیلات کرونا در میان متقاضیان نشان می‌دهد از میان ثبت‌نام‌کنندگان در این سامانه، فقط ۲/۰ درصد معیشت کرونا را دریافت کرده‌اند. صرفا ۰۸/۰ درصد از کل این افراد، کارمند دولت بوده‌اند. نزدیک به ۹۸ درصد از متقاضیان در سال ۱۳۹۸ هیچ سفر غیرزیارتی نداشته‌اند. همچنین ۶/۶۳ درصد از این افراد، مالک هیچ خودرویی نبوده‌اند. در میان متقاضیان بیمه بی‌کاری در سامانه، ۳/۱ درصد دارای معلولیت تحت پوشش سازمان بهزیستی و ۱۴/۰ دچار بیماری خاص هستند. در میان کل این افراد، ۳/۱۵ درصد عضویت در بیمه سلامت را دارند؛ همچنین ۹۸هزارو ۶۳۰ نفر از افرادی که تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی هستند، دفترچه‌ بیمه سلامت نیز دارند. بررسی‌ها در این زمینه نشان می‌دهد به این دلیل که دفترچه‌ بیمه سلامت به ‌صورت رایگان ارائه می‌شود، این افراد اقدام به عضویت در بیمه سلامت نیز کرده‌اند. طبقه‌بندی سرویس بیمه سلامت افرادی که متقاضی بیمه بی‌کاری بوده‌اند، نشان می‌دهد از ۱۳۲هزارو ۹۸۱ نفر، ۳/۶۵ درصد دارای بیمه روستاییان، ۷/۲۲ درصد بیمه سلامت همگانی و ۷/۱ درصد بیمه ایرانیان بوده‌اند.
بررسی داده‌های مربوط به دهک سرانه‌ بانکی خانوار در سال ۱۳۹۸ نشان می‌دهد از کل متقاضیان بیمه بی‌کاری که در سامانه ثبت‌نام کرده‌اند، بیشترین متقاضیان به دهک‌های 4، 5 و ۶ تعلق دارند؛ ۸/۱۳ درصد در دهک چهارم، ۷۳/۱۳ در دهک پنجم و ۴۶/۱۲ درصد در دهک ششم قرار دارند. حدود ۱۴ درصد از این افراد به دهک‌های 1، 2 و ۳ اختصاص دارند. همچنین بررسی دهک سرانه‌ بانکی متقاضیان در همین سال نشان می‌دهد بیشترین متقاضیان به دهک‌های 7، 8 و ۹ تعلق دارند؛ ۲۱ درصد در دهک هفتم‌، ۵/۲۴ درصد در دهک هشتم و ۹/۱۹ در دهک نهم قرار دارند.
حدود ۶۰ درصد از کل متقاضیان ثبت‌نام‌شده در سامانه،‌ معادل ۵۱۸هزارو ۶۴ نفر، سهام عدالت دارند. همچنین ۵/۳ درصد از کل این افراد دارای مجوز صنفی هستند.
آنچه این آمار و ارقام به آن گواهی می‌دهد، میزان و عمق آسیب‌پذیری این جمعیت در برابر بحران بی‌کاری و فقدان دریافت درآمد در چنین شرایط اقتصادی‌ای است. بدون تردید پرداخت ناکافی، عدم پرداخت یا پرداخت دیرهنگام بیمه بی‌کاری به این افراد، آنها را به دام فقر فرو خواهد برد و لطمات جبران‌ناپذیری به ساختار اقتصادی خانوار آنها وارد خواهد کرد.
‌شرق: شیوع ویروس کرونا، عرصه‌های مختلف زندگی جمعی کشورهای جهان را تحت تأثیر خود قرار داد. مهم‌ترین عرصه‌ای که از این بحران متأثر شد، عرصه‌ اقتصادی است. به ادعای صندوق بین‌المللی پول، بحران اقتصادی پدیدآمده از این همه‌گیری بسیار شدیدتر از بحران اقتصادی سال ۲۰۰۸ است. بحران اقتصادی ناشی از عالم‌گیری ویروس کرونا، در وهله‌ اول در قالب هراس و اضطراب ناشی از این بیماری، مشاغل خدماتی را دچار بحران کرد و سپس، به ‌واسطه‌ اعمال محدودیت‌هایی که برای جلوگیری از سرعت بالای شیوع این بیماری انجام شده بود، ایجاد شد که در نتیجه‌ آن، نظم اقتصادی کشورهای مختلف دچار تکانه‌های عظیمی شد. این بحران بیش از همه، در قالب رکود شدید و بی‌کاری عظیم نمود پیدا کرد؛ چراکه اجتناب از شیوع بیشتر ویروس کرونا، محدودیت‌هایی در عرصه‌ عمومی و فعالیت‌های مختلف اقتصادی را ایجاب می‌کرد. بر این اساس، در کشورهای مختلف اقداماتی در راستای فائق‌آمدن بر مصائب اقتصادی ناشی از این بحران مدنظر قرار داده شد. به این واسطه، نقش بیمه‌های بی‌کاری در دو عرصه‌ خرد و کلان بیش از پیش اهمیت پیدا کرد؛ در سطح کلان به‌عنوان ضربه‌گیرهای اقتصاد برای حفظ ثبات اقتصادی در برابر بحران و در سطح خرد به‌عنوان تأمین‌کننده‌ امنیت درآمدی بی‌کاران و جلوگیری از فقر شدید. بنابراین کشورهای مختلف اقدامات ویژه‌ای را جهت بهبود عملکرد بیمه‌های بی‌کاری برای سازگاری هرچه بهتر با شرایط بحرانی پیش‌آمده در پی گرفتند. در ایران نیز به این منظور، ‌اقدامات مختلفی انجام شد. یکی از اولین اقدامات، ایجاد سامانه‌ای آنلاین برای ثبت درخواست بیمه‌ بی‌کاری بود تا از مراجعه‌ حضوری متقاضیان جلوگیری شود. همچنین برای آنکه تعداد بی‌کاران بیشتری تحت پوشش قرار گیرند، سعی شد تا شرایط و الزامات احراز متقاضیان بیمه بی‌کاری تسهیل شوند و نیز‌ دستورالعمل ویژه‌ای برای تحت پوشش قرار‌دادن بی‌کاران بنگاه‌های اقتصادی دیگری که در حالت عادی از مزایای بی‌کاری برخوردار نبودند و تحت تأثیر مصائب ناشی از بحران کرونا بوده‌اند، تهیه دیده شد. در نهایت سعی شد میزان مزایا نیز برای بی‌کاران بهبود پیدا کند. علاوه‌ بر اینها، از آنجایی که لازم بود که منابع مالی جهت تأمین هزینه‌های صندوق بیمه بی‌کاری از مأخذ دولت فراهم شود، بی‌کاری ناشی از کرونا به‌عنوان بی‌کاری غیرارادی ناشی از حوادث غیرمترقبه در نظر گرفته شد. همان‌طور که گفته شد، برای اجتناب از مراجعه‌ حضوری تعداد زیاد متقاضیان بیمه بی‌کاری به ادارات کل استانی و مراکز کاریابی و نیز به‌منظور حفظ سلامت آنها، سامانه‌ آنلاینی جهت ثبت درخواست بیمه بی‌کاری راه‌اندازی شد. بر اساس اطلاعات این سامانه، ۸۷۱‌هزار‌و ۴۸۷ نفر از افرادی که از اسفند ۱۳۹۸ تا ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۹ بی‌کار شده بودند، برای دریافت بیمه بی‌کاری در سامانه ثبت‌نام کرده‌اند که البته بسیاری از اینها در پالایش بعدی غیرمشمول شناخته شدند. به ‌واسطه‌ اطلاعات به‌دست‌آمده در این سامانه، بانک اطلاعاتی ارزشمندی از ثبت‌نام‌کنندگان به‌ دست آمده است. این بانک اطلاعاتی به‌دست‌آمده از ثبت‌نام‌کنندگان، مختصات گروهی از کارگران شاغل آسیب‌دیده از شرایط ناشی از همه‌گیری کرونا را به ‌واسطه‌ ارائه‌ سیمای اجتماعی-اقتصادی آنها نشان می‌دهد؛ البته این مختصات صرفا مربوط به کارگرانی است که در بخش رسمی مشغول به کار بوده‌اند.
بر این اساس، در این نوشته سعی می‌شود با توجه به بررسی‌های انجام‌شده در گزارش شماره‌ ۱۸ مؤسسه‌ عالی پژوهش تأمین اجتماعی درباره بحران کرونا، به ‌توصیف ویژگی‌های جمعیتی ثبت‌نام‌کنندگان از طرفی و ویژگی‌های اجتماعی-اقتصادی آنها از طرف دیگر پرداخته شود. داده‌های مربوط به ویژگی‌های جمعیتی متقاضیان از طریق اطلاعات به‌دست‌آمده از سامانه‌ بیمه بی‌کاری و داده‌های مربوط به ویژگی‌های اجتماعی-اقتصادی آنها، به‌ واسطه‌ پایگاه ملی اطلاعات رفاه ایرانیان به ‌دست آمده‌اند. جامعه‌ مورد بررسی این گزارش، ثبت‌نام‌کنندگان در سامانه‌ بیمه بی‌کاری هستند که بسیاری از آنها الزاما جزء مشمولان قانون بیمه بی‌کاری نبوده‌اند.
ویژگی‌های جمعیتی متقاضیان
بر اساس اطلاعات گردآوری‌شده از سامانه‌ ثبت درخواست بیمه بی‌کاری، پیش از پالایش اولیه ۹/۸۵ درصد از متقاضیان بیمه بی‌کاری از مشمولان قانون کار، تأمین اجتماعی و قانون بیمه بی‌کاری بودند و ۱۴ درصد از متقاضیان به‌عنوان غیرمشمول شناخته شدند. از میان کل متقاضیان، حدود ۲۶ درصد آنها زن و ۷۱ درصدشان مرد بودند. توزیع فراوانی جنسیت‌های زن و مرد به ‌تفکیک استان‌ها نشان می‌دهد در همه‌ استان‌ها مردان، با اختلاف زیاد،‌ بیشتر از زنان متقاضی بیمه بی‌کاری بوده‌اند؛ استان اردبیل با ۵/۸۷ درصد متقاضی مرد و استان کرمان با داشتن ۲/۶۱ درصد متقاضی مرد، به‌ ترتیب دارای بیشترین و کمترین اختلاف تعداد متقاضیان زن و مرد هستند. لازم به ذکر است که در سطح کشور، تعداد بیمه‌شدگان مرد از بیمه‌شدگان زن با اختلاف درخور توجهی بیشتر است. توزیع فراوانی متقاضیان بیمه بی‌کاری به‌ تفکیک سن بر اساس اطلاعات به‌دست‌آمده از این سامانه، نشان می‌دهد گروه سنی ۳۰ تا ۴۰ سال با فراوانی ۵/۴۴ درصد، عمده‌ترین متقاضیان بیمه بی‌کاری را تشکیل می‌دهند؛ بعد از این گروه سنی، گروه‌های سنی ۴۰ تا ۵۰ با فراوانی ۵/۲۴ درصد و ۲۰ تا ۳۰ سال با فراوانی ۸/۱۹ درصد، به‌ ترتیب بیشترین متقاضیان بیمه بی‌کاری بوده‌اند.
از میان کل ثبت‌نام‌کنندگان، بیشترشان دارای قرارداد‌ کاری موقت معادل ۷۸ درصد و ۲۲ درصد باقی‌مانده دارای قرارداد دائم بوده‌اند. توزیع فراوانی انواع قرارداد‌ها به ‌تفکیک استان‌ها نشان می‌دهد اختلاف بین متقاضیان دارای قرارداد کاری موقت و دائم در استان سمنان با ۸/۳۹ درصد قرارداد دائمی (و ۱/۶۰ درصد قرارداد موقت) کمترین مقدار و در استان البرز با ۴/۱۰ درصد قرارداد دائمی (و ۶/۸۹ درصد قرارداد موقت) بیشترین مقدار است. لازم به ذکر است که استان‌های البرز (۶/۸۹ درصد)، یزد (۶/۸۸ درصد)، زنجان (۲۳/۸۸ درصد)، مرکزی (۹/۸۷ درصد) و اصفهان (۳/۸۷ درصد) بیشترین میزان افراد بی‌کارشده با قرارداد موقت را دارند. از نظر نوع بخش اقتصادی‌ای که متقاضیان بیمه بی‌کاری پیش از بی‌کاری در آنجا مشغول به فعالیت بوده‌اند، ۳/۶۱ درصد مربوط به بخش خدمات، ۲/۳۳ درصد بخش صنعت و ۹/۱ درصد مربوط به بخش کشاورزی بوده است. البته تجربه‌ چندماهه‌ کشورهای مختلف نشان می‌دهد به ‌واسطه‌ افت تقاضا و نیز افت فروش در بخش خدمات، بخش صنعت نیز آسیب‌هایی خواهد دید. توزیع نوع فعالیت اقتصادی به‌ تفکیک استان‌ها نشان می‌دهد در اکثر استان‌ها، بخش خدمات بیشترین متقاضیان بیمه بی‌کاری را تشکیل داده است؛ اما در استان مرکزی به‌عنوان یک استثنا، بیشترین متقاضیان بیمه بی‌کاری، بی‌کاران بخش صنعت بوده‌اند. در این استان، ۷/۵۲ درصد از متقاضیان در بخش صنعت و ۲/۴۴ درصد متقاضیان در بخش خدمات فعالیت داشته‌اند. در استان خراسان جنوبی، تعداد متقاضیان بیمه بی‌کاری در بخش صنعت و بخش خدمات یکسان بوده‌ است؛ ۳/۴۷ درصد بخش صنعت و ۹/۴۷ درصد بخش خدمات. تفکیک ثبت‌نام‌کنندگان در سامانه بر اساس علت بی‌کاری، نشان می‌دهد ۶۱ درصد به ‌دلیل حوادث غیرمترقبه، ۳/۱۸ درصد به ‌علت تعطیلی کارگاه و ۹/۶ درصد به ‌علت کاهش فعالیت کارگاه، متقاضی بیمه بی‌کاری بوده‌اند. در نهایت توزیع فراوانی تعداد متقاضیان به ‌تفکیک استان‌ها نشان می‌دهد از میان ۸۷۱هزارو ۴۸۸ ثبت‌نام‌شده در سامانه‌ ثبت درخواست بیمه بی‌کاری، استان تهران بیشترین تعداد و استان خراسان جنوبی کمترین تعداد را به خود اختصاص داده‌اند؛ در استان تهران ۵/۶۹ درصد از متقاضیان متعلق به شهرستان تهران بوده‌اند.
مختصات اجتماعی-اقتصادی ثبت‌نام‌کنندگان
اطلاعات به‌دست‌آمده در این بخش، با هدف شناسایی دقیق وضعیت خانوار جامعه‌ کارگرانی که به ‌واسطه‌ بحران کرونا بی‌کار شده‌اند و نیز به‌منظور ارزیابی وضعیت کیفیت زندگی آنها در این دوران، میزان تاب‌آوری و میزان آسیب‌پذیری آنها، مورد بررسی قرار گرفته است. این اطلاعات از طریق اطلاعات موجود در پایگاه ملی اطلاعات رفاه ایرانیان به دست آمده‌ است.
بر اساس این اطلاعات، از میان کل متقاضیان بیمه بی‌کاری که در بازه‌ زمانی اسفند ۱۳۹۸ تا اردیبهشت‌ ۱۳۹۹ در سامانه‌ آنلاین مربوطه ثبت‌نام کرده‌اند‌، ۵/۷۵ درصد را ساکنان مناطق شهری و ۱/۲۰ درصد را ساکنان مناطق روستایی تشکیل می‌دهند. از میان این افراد (کل افراد ثبت‌نام‌شده در این سامانه)، ۴/۹۳ درصد یارانه‌بگیر بوده‌اند. همچنین ۹/۹۵ درصد این افراد در بلاک هدف‌مندی نبوده‌اند و ۹/۳ درصدشان در بلاک هدف‌مندی بوده‌اند. از نظر وضعیت یارانه‌ معیشتی، ۷/۷۲ درصد کل ثبت‌نام‌کنندگان تحت پوشش هستند.
بررسی وضعیت دریافت تسهیلات کرونا در میان متقاضیان نشان می‌دهد از میان ثبت‌نام‌کنندگان در این سامانه، فقط ۲/۰ درصد معیشت کرونا را دریافت کرده‌اند. صرفا ۰۸/۰ درصد از کل این افراد، کارمند دولت بوده‌اند. نزدیک به ۹۸ درصد از متقاضیان در سال ۱۳۹۸ هیچ سفر غیرزیارتی نداشته‌اند. همچنین ۶/۶۳ درصد از این افراد، مالک هیچ خودرویی نبوده‌اند. در میان متقاضیان بیمه بی‌کاری در سامانه، ۳/۱ درصد دارای معلولیت تحت پوشش سازمان بهزیستی و ۱۴/۰ دچار بیماری خاص هستند. در میان کل این افراد، ۳/۱۵ درصد عضویت در بیمه سلامت را دارند؛ همچنین ۹۸هزارو ۶۳۰ نفر از افرادی که تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی هستند، دفترچه‌ بیمه سلامت نیز دارند. بررسی‌ها در این زمینه نشان می‌دهد به این دلیل که دفترچه‌ بیمه سلامت به ‌صورت رایگان ارائه می‌شود، این افراد اقدام به عضویت در بیمه سلامت نیز کرده‌اند. طبقه‌بندی سرویس بیمه سلامت افرادی که متقاضی بیمه بی‌کاری بوده‌اند، نشان می‌دهد از ۱۳۲هزارو ۹۸۱ نفر، ۳/۶۵ درصد دارای بیمه روستاییان، ۷/۲۲ درصد بیمه سلامت همگانی و ۷/۱ درصد بیمه ایرانیان بوده‌اند.
بررسی داده‌های مربوط به دهک سرانه‌ بانکی خانوار در سال ۱۳۹۸ نشان می‌دهد از کل متقاضیان بیمه بی‌کاری که در سامانه ثبت‌نام کرده‌اند، بیشترین متقاضیان به دهک‌های 4، 5 و ۶ تعلق دارند؛ ۸/۱۳ درصد در دهک چهارم، ۷۳/۱۳ در دهک پنجم و ۴۶/۱۲ درصد در دهک ششم قرار دارند. حدود ۱۴ درصد از این افراد به دهک‌های 1، 2 و ۳ اختصاص دارند. همچنین بررسی دهک سرانه‌ بانکی متقاضیان در همین سال نشان می‌دهد بیشترین متقاضیان به دهک‌های 7، 8 و ۹ تعلق دارند؛ ۲۱ درصد در دهک هفتم‌، ۵/۲۴ درصد در دهک هشتم و ۹/۱۹ در دهک نهم قرار دارند.
حدود ۶۰ درصد از کل متقاضیان ثبت‌نام‌شده در سامانه،‌ معادل ۵۱۸هزارو ۶۴ نفر، سهام عدالت دارند. همچنین ۵/۳ درصد از کل این افراد دارای مجوز صنفی هستند.
آنچه این آمار و ارقام به آن گواهی می‌دهد، میزان و عمق آسیب‌پذیری این جمعیت در برابر بحران بی‌کاری و فقدان دریافت درآمد در چنین شرایط اقتصادی‌ای است. بدون تردید پرداخت ناکافی، عدم پرداخت یا پرداخت دیرهنگام بیمه بی‌کاری به این افراد، آنها را به دام فقر فرو خواهد برد و لطمات جبران‌ناپذیری به ساختار اقتصادی خانوار آنها وارد خواهد کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.