|

متناسب‌سازی حقوق مستمری‌بگیران

خواسته دیروز، تحقق امروز

ناهید حیدری-مدیرکل امور مستمری‌های سازمان تأمین اجتماعی

سازمان تأمین اجتماعی، به‌عنوان یک سازمان بیمه‌گر، همواره افراد تحت پوشش خود را از بدو ورود به سازمان و آغاز بیمه‌پردازی و خانواده آنها را از بدو تولد تا پایان حیات، تحت حمایت قرار داده و سعی کرده این افراد را در گذر مشکلات و مصائب، همراهی و محافظت کند.
یکی از مواردی که مستمری‌بگیران ارجمند مخصوصا در سال‌های اخیر با آن دست‌وپنجه نرم کردند، غلبه بر تورم قیمت‌ها و ارتقای معیشت بوده است. بنابراین با توجه به دغدغه سازمان مبنی بر بهبود معیشت مستمری‌بگیران ارجمند در سنوات اخیر، تا حد ممکن درصد افزایش مبلغ مستمری در ابتدای هر سال از میزان تورم سال قبل آن بالاتر بوده است.
همچنین طبق مصوبات هیئت‌مدیره محترم سازمان در سنوات گذشته مزایای جنبی از قبیل کمک به تأمین معیشت، کمک‌هزینه عائله‌‎مندی، کمک‌هزینه اولاد، حق سنوات، کمک‌هزینه مسکن و کمک‌هزینه همسر متکفل فرزند نیز از محل منابع داخلی سازمان به مبلغ مستمری بازنشستگان افزوده می‌شود که مجموع این مبالغ حدودا 20 درصد از خالص مستمری را شامل می‌شود. از ابتدای مردادماه سال 1399 نیز علاوه بر افزایش‌های ابتدای سال، مبلغ کمک‌هزینه مسکن و معیشت از مجموع 700،000 ریال به 1،900،000 ريال (172 درصد) افزایش یافته است.
در سنوات گذشته نیز در چندین مورد متناسب‌سازی حقوق مستمری‌بگیران صورت گرفته که اعتبار آنها معمولا از ابتدا یا در سال‌های بعدی اجرا با استفاده از منابع داخلی سازمان تأمین شده است. از آن جمله می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
بخش‌نامه‌های شماره 40 مستمری‌ها (مورخ 26/08/82) و شماره 4/40 مستمری‌ها (مورخ 03/11/85) در اجرای بند 8 آیین‌نامه اجرائی بند (ل) تبصره 4 قانون بودجه سال 1381 کل کشور و دستور اداری بند 39 قانون بودجه سال 88 کل کشور (شماره 5084/5030 مورخ 19/02/88) در اجرای بند 39 قانون بودجه سال 1388 کل کشور و تصویب‌نامه شماره 26580/ت42471هـ مورخ 09/02/88 هیئت محترم وزیران.
اما با تصویب قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور در تاریخ 14/12/95 توسط مجلس شورای اسلامی، سازمان تأمین اجتماعی موظف شده طبق مفاد بند (ب) ماده 12 این قانون، در طول اجرای قانون برنامه، حقوق بازنشستگان و مستمری‌بگیران را مطابق قوانین مربوطه متناسب‌سازی کند.
به این لحاظ از سال 1398 کارگروهی با حضور و مشارکت شرکای اجتماعی، به‌ویژه کانون عالی کارگران بازنشسته و مستمری‌بگیران تأمین اجتماعی که نماینده طیف گسترده مستمری‌بگیران سازمان هستند، تشکیل شد و پس از برگزاری چندین جلسه، سناریوهای پیشنهادی اعضای کارگروه مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در نهایت طرحی مبتنی بر محاسبات بیمه‌ای و اکچوئری که مدنظر و تأیید کانون عالی نیز بود، تأیید و پس از طی مراحل قانونی به تصویب هیئت‌مدیره و هیئت امنای سازمان رسید.
هیئت محترم دولت نیز در راستای اجرای بند (الف) ماده 12 قانون پیش‌گفته و بند (و) تبصره 2 قانون بودجه سال 1399 کل کشور، طی مصوبه 42583‏‏‏/ت57831هـ مورخ 23‏‏‏/04‏‏‏/99 مقرر کرد مبلغ 32 هزار میلیارد ريال بابت رد بخشی از دیون دولت، تا پایان سال جاری به این سازمان واگذار کند. سازمان نیز با توجه به حجم بالای نقدینگی مورد نیاز جهت اجرای بند (ب) ماده 12 قانون برنامه ششم از محل این اعتبارات استفاده کرده است؛ اما بار مالی اجرای آن (که در سال اول بالغ بر 174,132 میلیارد ريال برآورد شده) طبق بند (ث) ماده 7 قانون برنامه پنج‌ساله ششم و ماده 71 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور جزء بدهی دولت به سازمان تأمین اجتماعی منظور می‌شود.
پس از آن سازمان نیز طی بخش‌نامه شماره 4240‏/99‏/1000 مورخ 15‏/05‏/99 متناسب‌سازی مستمری کلیه مستمری‌بگیران بازنشسته، ازکارافتاده کلی و بازمانده را که تا پایان سال 98 برقرار شده‌اند، اجرا کرده و مبالغ ناشی از اجرای طرح، از ابتدای مرداد سال جاری به این عزیزان پرداخت شد.
شاخص‌هایی که در طرح متناسب‌سازی ملاک عمل بوده، وفق بند (ط) ماده 9 قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی و بر مبنای میزان مشارکت بیمه‌شدگان و رعایت عدالت بیمه‌ای طراحی شده‌اند، عبارت‌اند از مدت بیمه‌پردازی، مبلغ بیمه‌پردازی و نرخ بیمه‌پردازی که در آن هرچه شخص در این شاخص‌ها مشارکت بیشتری داشته، از مبالغ بالاتری برخوردار می‌شود.
با نگاه دقیق‌تر به شاخص‌های فوق می‌توان نتیجه گرفت: اولا سازمان به موضوع سالمندی توجه خاصی دارد. در واقع فرمول اجرای طرح متناسب‌سازی طوری طراحی شده است که افرادی که در سال‌های دورتری مستمری‌بگیر شده‌اند و اکنون در سنین سالمندی به سر می‌برند، به دلیل افت بیشتر مستمری، از مزایای بیشتری در این طرح برخوردار شده‌اند. ثانیا میزان درآمد افراد نیز حفظ شده است؛ یعنی شخصی که در دوران بیمه‌پردازی میزان حقوق بالاتری نسبت به دیگران داشته و حق ‌بیمه بیشتری پرداخت کرده است، اکنون نیز مبالغ بیشتری به وی تعلق می‌گیرد.
از ویژگی‌های دیگری که این طرح را از طرح‌های مشابه قبلی متمایز می‌کند، می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
1‏‏- محاسبه مبلغ متناسب‌سازی منطبق بر اصول محاسبات بیمه‌ای و بر اساس دو شاخص مهم مدت پرداخت حق بیمه و میزان دستمزد مشمول کسر حق بیمه؛ به‌طوری‌که هرچه میزان مشارکت مستمری‌بگیر در موارد فوق بالاتر باشد از میزان افزایش بیشتری بهره‌مند خواهد شد.
2‏‏- جامعیت و شمولیت این طرح افزایش یافته؛ به‌نحوی‌که اکثریت قریب به اتفاق مستمری‌بگیران با کمترین سابقه پرداخت حق بیمه و کلیه سطوح دستمزدی را شامل می‌شود. در واقع هر مستمری‌بگیری که در پایان سال 98 پرونده وی فعال بوده، از این طرح بهره‌مند شده است.
3‏‏- به‌منظور تحقق عدالت در پرداخت مستمری، مبلغی با عنوان ضریب ترغیب به مبلغ متناسب‌سازی افرادی که بالای 25 سال سابقه پرداخت حق بیمه دارند، اضافه شده است.
4‏‏- حداقل دریافتی مستمری‌بگیرانی که بین 30 تا 34 سال سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشند، 28,000,000ريال و برای سابقه 35 سال و بالاتر مبلغ 30,000,000 ريال در نظر گرفته شده است.
5‏- حداقل مبلغ متناسب‌سازی برای سوابق 10 سال و کمتر، 1,500,000 ريال خواهد بود.
6- با مساعدت و موافقت مدیرعامل محترم مبالغ ناشی از اجرای متناسب‌سازی با مبلغ مستمری تجمیع شده و سالانه مشمول افزایشات موضوع ماده 96 قانون تأمین اجتماعی خواهد شد.
7- در راستای افزایش رضایتمندی مخاطبان سازمان و تسریع در انجام امور سازمان، ذی‌نفعان طرح متناسب‌سازی می‌توانند حکم افزایش مستمری و مبالغ ناشی از متناسب‌سازی و فیش حقوقی ماهانه خود را به صورت غیرحضوری و بدون مراجعه به شعب یا کارگزاری‌های رسمی سازمان از طریق سامانه خدمات غیرحضوری به آدرس www.es.tamin.ir دریافت و همچنین شماره‌حساب بانکی خود را جهت واریز مستمری به سازمان اعلام کنند.
در پایان بیان این نکته حائز اهمیت است که با اجرای متناسب‌سازی حقوق مستمری‌بگیران انتظار میرفت سطح رضایتمندی مستمریبگیران به شکل درخور توجهی بهبود و ارتقا یابد؛ اما تورم بالا و کاهش قدرت خرید از یک سو و تفاوت قابل توجه در میزان افزایش مستمریهای بازنشستگان صندوق‌های کشوری و لشکری (که به واسطه همسان‌سازی حقوق ایشان از ابتدای مهرماه سال جاری اجرائی شد) از سوی دیگر، با توجه به منابع اختصاصی با میزان افزایش مستمری مشمولین سازمان، موجب بروز اعتراضات بحق مخاطبان و مستمری‌بگیران عزیز سازمان شده است.
به این لحاظ با مکاتبات و پیگیری‌هایی که مدیرعامل محترم سازمان اخیرا با ریاست محترم جمهور و سازمان برنامه و بودجه کشور صورت داده است، مقرر شد پرداخت بخشی از مطالبات سازمان از دولت در بودجه سال آینده منظور شود و به این وسیله طرح متناسب‌سازی حقوق مستمری‌بگیران سازمان مورد بازنگری قرار گرفته و شکاف ایجادشده در میزان دریافتی صندوق‌های بازنشستگی حتی‌الامکان ترمیم شود.
سازمان تأمین اجتماعی، به‌عنوان یک سازمان بیمه‌گر، همواره افراد تحت پوشش خود را از بدو ورود به سازمان و آغاز بیمه‌پردازی و خانواده آنها را از بدو تولد تا پایان حیات، تحت حمایت قرار داده و سعی کرده این افراد را در گذر مشکلات و مصائب، همراهی و محافظت کند.
یکی از مواردی که مستمری‌بگیران ارجمند مخصوصا در سال‌های اخیر با آن دست‌وپنجه نرم کردند، غلبه بر تورم قیمت‌ها و ارتقای معیشت بوده است. بنابراین با توجه به دغدغه سازمان مبنی بر بهبود معیشت مستمری‌بگیران ارجمند در سنوات اخیر، تا حد ممکن درصد افزایش مبلغ مستمری در ابتدای هر سال از میزان تورم سال قبل آن بالاتر بوده است.
همچنین طبق مصوبات هیئت‌مدیره محترم سازمان در سنوات گذشته مزایای جنبی از قبیل کمک به تأمین معیشت، کمک‌هزینه عائله‌‎مندی، کمک‌هزینه اولاد، حق سنوات، کمک‌هزینه مسکن و کمک‌هزینه همسر متکفل فرزند نیز از محل منابع داخلی سازمان به مبلغ مستمری بازنشستگان افزوده می‌شود که مجموع این مبالغ حدودا 20 درصد از خالص مستمری را شامل می‌شود. از ابتدای مردادماه سال 1399 نیز علاوه بر افزایش‌های ابتدای سال، مبلغ کمک‌هزینه مسکن و معیشت از مجموع 700،000 ریال به 1،900،000 ريال (172 درصد) افزایش یافته است.
در سنوات گذشته نیز در چندین مورد متناسب‌سازی حقوق مستمری‌بگیران صورت گرفته که اعتبار آنها معمولا از ابتدا یا در سال‌های بعدی اجرا با استفاده از منابع داخلی سازمان تأمین شده است. از آن جمله می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
بخش‌نامه‌های شماره 40 مستمری‌ها (مورخ 26/08/82) و شماره 4/40 مستمری‌ها (مورخ 03/11/85) در اجرای بند 8 آیین‌نامه اجرائی بند (ل) تبصره 4 قانون بودجه سال 1381 کل کشور و دستور اداری بند 39 قانون بودجه سال 88 کل کشور (شماره 5084/5030 مورخ 19/02/88) در اجرای بند 39 قانون بودجه سال 1388 کل کشور و تصویب‌نامه شماره 26580/ت42471هـ مورخ 09/02/88 هیئت محترم وزیران.
اما با تصویب قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور در تاریخ 14/12/95 توسط مجلس شورای اسلامی، سازمان تأمین اجتماعی موظف شده طبق مفاد بند (ب) ماده 12 این قانون، در طول اجرای قانون برنامه، حقوق بازنشستگان و مستمری‌بگیران را مطابق قوانین مربوطه متناسب‌سازی کند.
به این لحاظ از سال 1398 کارگروهی با حضور و مشارکت شرکای اجتماعی، به‌ویژه کانون عالی کارگران بازنشسته و مستمری‌بگیران تأمین اجتماعی که نماینده طیف گسترده مستمری‌بگیران سازمان هستند، تشکیل شد و پس از برگزاری چندین جلسه، سناریوهای پیشنهادی اعضای کارگروه مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در نهایت طرحی مبتنی بر محاسبات بیمه‌ای و اکچوئری که مدنظر و تأیید کانون عالی نیز بود، تأیید و پس از طی مراحل قانونی به تصویب هیئت‌مدیره و هیئت امنای سازمان رسید.
هیئت محترم دولت نیز در راستای اجرای بند (الف) ماده 12 قانون پیش‌گفته و بند (و) تبصره 2 قانون بودجه سال 1399 کل کشور، طی مصوبه 42583‏‏‏/ت57831هـ مورخ 23‏‏‏/04‏‏‏/99 مقرر کرد مبلغ 32 هزار میلیارد ريال بابت رد بخشی از دیون دولت، تا پایان سال جاری به این سازمان واگذار کند. سازمان نیز با توجه به حجم بالای نقدینگی مورد نیاز جهت اجرای بند (ب) ماده 12 قانون برنامه ششم از محل این اعتبارات استفاده کرده است؛ اما بار مالی اجرای آن (که در سال اول بالغ بر 174,132 میلیارد ريال برآورد شده) طبق بند (ث) ماده 7 قانون برنامه پنج‌ساله ششم و ماده 71 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور جزء بدهی دولت به سازمان تأمین اجتماعی منظور می‌شود.
پس از آن سازمان نیز طی بخش‌نامه شماره 4240‏/99‏/1000 مورخ 15‏/05‏/99 متناسب‌سازی مستمری کلیه مستمری‌بگیران بازنشسته، ازکارافتاده کلی و بازمانده را که تا پایان سال 98 برقرار شده‌اند، اجرا کرده و مبالغ ناشی از اجرای طرح، از ابتدای مرداد سال جاری به این عزیزان پرداخت شد.
شاخص‌هایی که در طرح متناسب‌سازی ملاک عمل بوده، وفق بند (ط) ماده 9 قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی و بر مبنای میزان مشارکت بیمه‌شدگان و رعایت عدالت بیمه‌ای طراحی شده‌اند، عبارت‌اند از مدت بیمه‌پردازی، مبلغ بیمه‌پردازی و نرخ بیمه‌پردازی که در آن هرچه شخص در این شاخص‌ها مشارکت بیشتری داشته، از مبالغ بالاتری برخوردار می‌شود.
با نگاه دقیق‌تر به شاخص‌های فوق می‌توان نتیجه گرفت: اولا سازمان به موضوع سالمندی توجه خاصی دارد. در واقع فرمول اجرای طرح متناسب‌سازی طوری طراحی شده است که افرادی که در سال‌های دورتری مستمری‌بگیر شده‌اند و اکنون در سنین سالمندی به سر می‌برند، به دلیل افت بیشتر مستمری، از مزایای بیشتری در این طرح برخوردار شده‌اند. ثانیا میزان درآمد افراد نیز حفظ شده است؛ یعنی شخصی که در دوران بیمه‌پردازی میزان حقوق بالاتری نسبت به دیگران داشته و حق ‌بیمه بیشتری پرداخت کرده است، اکنون نیز مبالغ بیشتری به وی تعلق می‌گیرد.
از ویژگی‌های دیگری که این طرح را از طرح‌های مشابه قبلی متمایز می‌کند، می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
1‏‏- محاسبه مبلغ متناسب‌سازی منطبق بر اصول محاسبات بیمه‌ای و بر اساس دو شاخص مهم مدت پرداخت حق بیمه و میزان دستمزد مشمول کسر حق بیمه؛ به‌طوری‌که هرچه میزان مشارکت مستمری‌بگیر در موارد فوق بالاتر باشد از میزان افزایش بیشتری بهره‌مند خواهد شد.
2‏‏- جامعیت و شمولیت این طرح افزایش یافته؛ به‌نحوی‌که اکثریت قریب به اتفاق مستمری‌بگیران با کمترین سابقه پرداخت حق بیمه و کلیه سطوح دستمزدی را شامل می‌شود. در واقع هر مستمری‌بگیری که در پایان سال 98 پرونده وی فعال بوده، از این طرح بهره‌مند شده است.
3‏‏- به‌منظور تحقق عدالت در پرداخت مستمری، مبلغی با عنوان ضریب ترغیب به مبلغ متناسب‌سازی افرادی که بالای 25 سال سابقه پرداخت حق بیمه دارند، اضافه شده است.
4‏‏- حداقل دریافتی مستمری‌بگیرانی که بین 30 تا 34 سال سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشند، 28,000,000ريال و برای سابقه 35 سال و بالاتر مبلغ 30,000,000 ريال در نظر گرفته شده است.
5‏- حداقل مبلغ متناسب‌سازی برای سوابق 10 سال و کمتر، 1,500,000 ريال خواهد بود.
6- با مساعدت و موافقت مدیرعامل محترم مبالغ ناشی از اجرای متناسب‌سازی با مبلغ مستمری تجمیع شده و سالانه مشمول افزایشات موضوع ماده 96 قانون تأمین اجتماعی خواهد شد.
7- در راستای افزایش رضایتمندی مخاطبان سازمان و تسریع در انجام امور سازمان، ذی‌نفعان طرح متناسب‌سازی می‌توانند حکم افزایش مستمری و مبالغ ناشی از متناسب‌سازی و فیش حقوقی ماهانه خود را به صورت غیرحضوری و بدون مراجعه به شعب یا کارگزاری‌های رسمی سازمان از طریق سامانه خدمات غیرحضوری به آدرس www.es.tamin.ir دریافت و همچنین شماره‌حساب بانکی خود را جهت واریز مستمری به سازمان اعلام کنند.
در پایان بیان این نکته حائز اهمیت است که با اجرای متناسب‌سازی حقوق مستمری‌بگیران انتظار میرفت سطح رضایتمندی مستمریبگیران به شکل درخور توجهی بهبود و ارتقا یابد؛ اما تورم بالا و کاهش قدرت خرید از یک سو و تفاوت قابل توجه در میزان افزایش مستمریهای بازنشستگان صندوق‌های کشوری و لشکری (که به واسطه همسان‌سازی حقوق ایشان از ابتدای مهرماه سال جاری اجرائی شد) از سوی دیگر، با توجه به منابع اختصاصی با میزان افزایش مستمری مشمولین سازمان، موجب بروز اعتراضات بحق مخاطبان و مستمری‌بگیران عزیز سازمان شده است.
به این لحاظ با مکاتبات و پیگیری‌هایی که مدیرعامل محترم سازمان اخیرا با ریاست محترم جمهور و سازمان برنامه و بودجه کشور صورت داده است، مقرر شد پرداخت بخشی از مطالبات سازمان از دولت در بودجه سال آینده منظور شود و به این وسیله طرح متناسب‌سازی حقوق مستمری‌بگیران سازمان مورد بازنگری قرار گرفته و شکاف ایجادشده در میزان دریافتی صندوق‌های بازنشستگی حتی‌الامکان ترمیم شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.