|

وضوح‌بخشی به دستورالعمل‌ها و بخش‌نامه‌های سازمان تأمین اجتماعی در جهت حمایت از بیمه‌شدگان

عمران نعیمی-مدیر‌کل امور حقوقی و قوانین سازمان تأمین اجتماعی

سازمان تأمین اجتماعی با پوشش حدود نیمی از جمعیت کشور نقش مهمی در حمایت از افراد در هنگام پریشانی‌های اقتصادی و اجتماعی دارد. در این راستا و در جهت تحقق اهداف مدنظر سازمان، قوانین، مقررات و بخش‌نامه‌های مختلفی صادر شده‌اند که در طول زمان روی هم انباشته شده‌اند و این انباشتگی گاهی جمعیت تحت پوشش را با دشواری‌هایی مواجه کرده است؛ وجود موارد هم‌پوشانی، متعارض و تکراری در بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های سازمان، برداشت‌های متکثر از آنها و عدم ‌وضوح تعدادی از آنها در بسیاری از موارد منجر به سردرگمی و نارضایتی‌ ذی‌نفعان و درنهایت عدم برخورد یکسان با آنها شده است.
در این چارچوب و به‌منظور رعایت حقوق جامعه هدف سازمان، برنامه تجمیع، تلخیص و اصلاح قوانین، آیین‌نامه‌ها و بخش‌نامه‌های سازمان مد‌نظر قرار گرفت که به‌عنوان یکی از طرح‌های کاندیدای جایزه تجربه موفق سازمان‌های عضو ایسا در منطقه آسیا و اقیانوسیه 2018 معرفی شد و موفق به کسب گواهی تجربه موفق از اتحادیه بین‌المللی تأمین اجتماعی شد. در این یادداشت تلاش می‌شود ضرورت و اهداف تنقیح و سپس شیوه تنقیح در سازمان تأمین اجتماعی به اختصار تبیین شود.
الف)ضرورت تنقیح:
-تورم و کثرت بخش‌نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و دستورات اداری سازمان تأمین اجتماعی در سال‌های گذشته در بسیاری از موارد تشخیص بخش‌نامه و دستورالعمل معتبر یا حدود اعتبار آنها یا بندهایی از یک دستورالعمل و بخش‌نامه که اغلب اهمیت فوق‌العاده‌ای هم دارد و این را که چه امری جایگزین چه امر دیگری شده است، در میان حجم وسیعی از مقررات و بخش‌نامه‌ها برای کارشناسان سازمان به‌ویژه در واحدهای اجرائی و حتی جامعه هدف بسیار دشوار، مبهم و مستلزم تحقیق، مطالعه و زحمت فراوان کرده است؛ به‌خصوص اینکه در بسیاری از موارد، نسخ‌ها‌ به‌طور ضمنی است نه صریح و بیشتر بخشی از بخش‌نامه و حتی جزئی از بندی اصلاح یا نسخ شده یا به دفعات در طول زمان از موضوع، حکم، افراد و مصادیق امری کاسته شده یا به آن افزوده شده است.
-عدم دسترسی بهنگام واحدهای اجرائی سازمان به‌ویژه در نقاط دور از مرکز به بخش‌نامه‌های لازم‌الاجرا و معتبر مورد نیاز و عدم اطمینان کامل به صحت و معتبر‌بودن دستورات اداری و بخش‌نامه‌های موجود.
-حجم زیاد بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های مربوط به سنوات گذشته باعث شده در مواردی کارشناسی در شعبه بر اساس تشخیص خود بخش‌نامه‌ای را بی‌اعتبار دانسته و از اجرای آن خودداری کند؛ در‌حالی‌که مسئول یا کارشناس دیگری همان بخش‌نامه را معتبر و حاکم بر موضوع تشخیص داده و اجرا کند.
-بعضا ابهام و پیچیدگی در بخش‌نامه‌های گذشته، واحدهای اجرائی را با تفسیرهای مختلف یا متعارض مواجه کرده و از طرفی بیمه‌شدگان و ذی‌نفعان سازمان نیز با تردید روبه‌رو می‌کرد.
-از دیگر ضرورت‌های تنقیح و تلخیص بخش‌نامه‌های سازمان، تغییر مقتضیات و قوانین و مقررات و صدور آرای هیئت عمومی جدید است.
ب)اهداف تنقیح:
-شناسایی و حذف موارد هم‌پوشانی، متعارض و تکراری بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های سازمان
-برداشت واحد و یکسان از بخش‌نامه‌ها و دستورات اداری
-وضوح و روشنی‌بخشیدن به دستورالعمل‌ها و بخش‌نامه‌ها به دور از آشفتگی
ج)شیوه تنقیح:
ابتدا به‌منظور جمع‌آوری کلیه بخش‌نامه‌های سازمان، تفکیک و طبقه‌بندی موضوعی بخش‌نامه‌ها، تعیین بخش‌نامه‌های منسوخه و تفکیک آنها از بخش‌نامه‌های معتبر و لازم‌الاجرا، تعیین و تفکیک بخش‌نامه‌های متناقض و مغایر، تعیین موضوعی و عددی بخش‌نامه‌هایی که باید تهیه شوند، بررسی پیش‌نویس بخش‌نامه‌های اصلاح‌شده و ارائه نسخه نهایی بخش‌نامه تنقیح و تلخیص به مراجع ذی‌ربط سازمان شورای تنقیح و تلخیص سازمان تشکیل شد. شورای تنقیح با حضور مدیران و کارشناسان سازمان و با مشارکت نمایندگان ذی‌نفعان در جهت تحقق رویکرد سه‌جانبه‌گرایی در سازمان تشکیل می‌شود و نسبت به نهایی‌سازی متن بخش‌نامه اقدام می‌‌کند. در صورت تأیید نهایی بخش‌نامه، موضوع جهت صدور به مدیرعامل محترم سازمان ارسال می‌شود. ضمنا پس از صدور بخش‌نامه مربوطه و هم‌زمان با اجرائی‌شدن آن در سازمان، اداره کل حقوقی در راستای شفافیت و آگاهی‌بخشی ذی‌نفعان و مشمولان، نسبت به انتشار بخش‌نامه مد‌نظر در سایت سازمان تحت عنوان «دسترسی آزاد به بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها» اقدام می‌‌کند.
اداره کل امور حقوقی و قوانین سعی می‌کند با توجه به سابقه همکاری با معاونت‌های سازمان در تدوین بخش‌نامه‌های اجرائی و نظارت بر رعایت ابعاد حقوقی موضوع، تسلط بر آرای مراجع قضائی علی‌‌الخصوص رویه دیوان عدالت اداری در رسیدگی به دعاوی علیه سازمان، آشنایی با آخرین قوانین و مقررات مصوب در کشور و اطلاع از موانع قانونی، ابهامات، مشکلات و استعلامات واحدهای اجرائی سازمان در برنامه تنقیح، روان‌سازی و تلخیص بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های سازمان نقش ایفا کند.
تاکنون قریب به 40 کارگروه فرعی در‌خصوص تنقیح بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های سازمان تشکیل شده است و با تجمیع و تلخیص بیش از هزار مورد بخش‌نامه، دستور اداری، دستورالعمل و مکاتبه قبلی، در 241 جلسه شورای تنقیح، 26 بخش‌نامه تنقیحی جدید صادر شده است. از مهم‌ترین بخش‌نامه‌هایی که صادر شده‌اند و در دست اجرا هستند می‌توان به موضوعات زیر اشاره کرد: بیمه بی‌کاری، سوابق خدمت نظام وظیفه و حضور در جبهه، بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد، مستمری بازماندگان، ماده 66 قانون تأمین اجتماعی، ماده 90 قانون تأمین اجتماعی، هیئت‌های تشخیص مطالبات، از‌کارافتادگی، مستمری بازنشستگی، شناسایی و رفع هم‌پوشانی بیمه‌ای، بیمه اختیاری و بیمه‌های توافقی. سایر بخش‌نامه‌ها نیز با پیشرفت بیش از 90 درصد، حسب مورد در دست بررسی و تدوین و صدور است.
سازمان تأمین اجتماعی با پوشش حدود نیمی از جمعیت کشور نقش مهمی در حمایت از افراد در هنگام پریشانی‌های اقتصادی و اجتماعی دارد. در این راستا و در جهت تحقق اهداف مدنظر سازمان، قوانین، مقررات و بخش‌نامه‌های مختلفی صادر شده‌اند که در طول زمان روی هم انباشته شده‌اند و این انباشتگی گاهی جمعیت تحت پوشش را با دشواری‌هایی مواجه کرده است؛ وجود موارد هم‌پوشانی، متعارض و تکراری در بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های سازمان، برداشت‌های متکثر از آنها و عدم ‌وضوح تعدادی از آنها در بسیاری از موارد منجر به سردرگمی و نارضایتی‌ ذی‌نفعان و درنهایت عدم برخورد یکسان با آنها شده است.
در این چارچوب و به‌منظور رعایت حقوق جامعه هدف سازمان، برنامه تجمیع، تلخیص و اصلاح قوانین، آیین‌نامه‌ها و بخش‌نامه‌های سازمان مد‌نظر قرار گرفت که به‌عنوان یکی از طرح‌های کاندیدای جایزه تجربه موفق سازمان‌های عضو ایسا در منطقه آسیا و اقیانوسیه 2018 معرفی شد و موفق به کسب گواهی تجربه موفق از اتحادیه بین‌المللی تأمین اجتماعی شد. در این یادداشت تلاش می‌شود ضرورت و اهداف تنقیح و سپس شیوه تنقیح در سازمان تأمین اجتماعی به اختصار تبیین شود.
الف)ضرورت تنقیح:
-تورم و کثرت بخش‌نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و دستورات اداری سازمان تأمین اجتماعی در سال‌های گذشته در بسیاری از موارد تشخیص بخش‌نامه و دستورالعمل معتبر یا حدود اعتبار آنها یا بندهایی از یک دستورالعمل و بخش‌نامه که اغلب اهمیت فوق‌العاده‌ای هم دارد و این را که چه امری جایگزین چه امر دیگری شده است، در میان حجم وسیعی از مقررات و بخش‌نامه‌ها برای کارشناسان سازمان به‌ویژه در واحدهای اجرائی و حتی جامعه هدف بسیار دشوار، مبهم و مستلزم تحقیق، مطالعه و زحمت فراوان کرده است؛ به‌خصوص اینکه در بسیاری از موارد، نسخ‌ها‌ به‌طور ضمنی است نه صریح و بیشتر بخشی از بخش‌نامه و حتی جزئی از بندی اصلاح یا نسخ شده یا به دفعات در طول زمان از موضوع، حکم، افراد و مصادیق امری کاسته شده یا به آن افزوده شده است.
-عدم دسترسی بهنگام واحدهای اجرائی سازمان به‌ویژه در نقاط دور از مرکز به بخش‌نامه‌های لازم‌الاجرا و معتبر مورد نیاز و عدم اطمینان کامل به صحت و معتبر‌بودن دستورات اداری و بخش‌نامه‌های موجود.
-حجم زیاد بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های مربوط به سنوات گذشته باعث شده در مواردی کارشناسی در شعبه بر اساس تشخیص خود بخش‌نامه‌ای را بی‌اعتبار دانسته و از اجرای آن خودداری کند؛ در‌حالی‌که مسئول یا کارشناس دیگری همان بخش‌نامه را معتبر و حاکم بر موضوع تشخیص داده و اجرا کند.
-بعضا ابهام و پیچیدگی در بخش‌نامه‌های گذشته، واحدهای اجرائی را با تفسیرهای مختلف یا متعارض مواجه کرده و از طرفی بیمه‌شدگان و ذی‌نفعان سازمان نیز با تردید روبه‌رو می‌کرد.
-از دیگر ضرورت‌های تنقیح و تلخیص بخش‌نامه‌های سازمان، تغییر مقتضیات و قوانین و مقررات و صدور آرای هیئت عمومی جدید است.
ب)اهداف تنقیح:
-شناسایی و حذف موارد هم‌پوشانی، متعارض و تکراری بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های سازمان
-برداشت واحد و یکسان از بخش‌نامه‌ها و دستورات اداری
-وضوح و روشنی‌بخشیدن به دستورالعمل‌ها و بخش‌نامه‌ها به دور از آشفتگی
ج)شیوه تنقیح:
ابتدا به‌منظور جمع‌آوری کلیه بخش‌نامه‌های سازمان، تفکیک و طبقه‌بندی موضوعی بخش‌نامه‌ها، تعیین بخش‌نامه‌های منسوخه و تفکیک آنها از بخش‌نامه‌های معتبر و لازم‌الاجرا، تعیین و تفکیک بخش‌نامه‌های متناقض و مغایر، تعیین موضوعی و عددی بخش‌نامه‌هایی که باید تهیه شوند، بررسی پیش‌نویس بخش‌نامه‌های اصلاح‌شده و ارائه نسخه نهایی بخش‌نامه تنقیح و تلخیص به مراجع ذی‌ربط سازمان شورای تنقیح و تلخیص سازمان تشکیل شد. شورای تنقیح با حضور مدیران و کارشناسان سازمان و با مشارکت نمایندگان ذی‌نفعان در جهت تحقق رویکرد سه‌جانبه‌گرایی در سازمان تشکیل می‌شود و نسبت به نهایی‌سازی متن بخش‌نامه اقدام می‌‌کند. در صورت تأیید نهایی بخش‌نامه، موضوع جهت صدور به مدیرعامل محترم سازمان ارسال می‌شود. ضمنا پس از صدور بخش‌نامه مربوطه و هم‌زمان با اجرائی‌شدن آن در سازمان، اداره کل حقوقی در راستای شفافیت و آگاهی‌بخشی ذی‌نفعان و مشمولان، نسبت به انتشار بخش‌نامه مد‌نظر در سایت سازمان تحت عنوان «دسترسی آزاد به بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها» اقدام می‌‌کند.
اداره کل امور حقوقی و قوانین سعی می‌کند با توجه به سابقه همکاری با معاونت‌های سازمان در تدوین بخش‌نامه‌های اجرائی و نظارت بر رعایت ابعاد حقوقی موضوع، تسلط بر آرای مراجع قضائی علی‌‌الخصوص رویه دیوان عدالت اداری در رسیدگی به دعاوی علیه سازمان، آشنایی با آخرین قوانین و مقررات مصوب در کشور و اطلاع از موانع قانونی، ابهامات، مشکلات و استعلامات واحدهای اجرائی سازمان در برنامه تنقیح، روان‌سازی و تلخیص بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های سازمان نقش ایفا کند.
تاکنون قریب به 40 کارگروه فرعی در‌خصوص تنقیح بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های سازمان تشکیل شده است و با تجمیع و تلخیص بیش از هزار مورد بخش‌نامه، دستور اداری، دستورالعمل و مکاتبه قبلی، در 241 جلسه شورای تنقیح، 26 بخش‌نامه تنقیحی جدید صادر شده است. از مهم‌ترین بخش‌نامه‌هایی که صادر شده‌اند و در دست اجرا هستند می‌توان به موضوعات زیر اشاره کرد: بیمه بی‌کاری، سوابق خدمت نظام وظیفه و حضور در جبهه، بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد، مستمری بازماندگان، ماده 66 قانون تأمین اجتماعی، ماده 90 قانون تأمین اجتماعی، هیئت‌های تشخیص مطالبات، از‌کارافتادگی، مستمری بازنشستگی، شناسایی و رفع هم‌پوشانی بیمه‌ای، بیمه اختیاری و بیمه‌های توافقی. سایر بخش‌نامه‌ها نیز با پیشرفت بیش از 90 درصد، حسب مورد در دست بررسی و تدوین و صدور است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.