نگاهی به مراکز فرآموز و کارکرد آنها
پایگاههای آموزشی شهرداری برای آیندهسازان فردا
آمنه مدرسیان.خبرنگار
شهروند سالم، خانواده سالم، محله سالم و شهر سالم در پرتو ارزشها شعاری است که شهرداری تهران برای بچههای پیشدبستانی و دبستانی شهر تهران در نظر گرفته است. شعاری که با اتکا به آن شهرداری درصدد است بچههای شهر تهران را توانمندسازی کند؛ توانمندیای که منجر به تأمین سلامت آنها شود تا درنهایت منجر به این امر شود که آنها رفتارهای پرخطر و نامطلوب کمتری در آینده داشته باشند و البته از اعتیاد این بچهها در سنین مختلف جلوگیری شود. همه اینها تلاشهایی است که شهرداری را وادار کرده به این میدان بیاید. البته در کنار اینها توجه به رشد جسمی بچهها، احساساتشان و ایجاد روحیه مشارکت و خلاقیت در آنها نیز در دستور کار بوده و است. نکته دیگری که مد نظر بوده است توجه به این اتفاق است که در دنیای امروز که با حضور شبکههای اجتماعی و تلفنهای همراه هوشمند فردگرایی، تنبلی و افسردگی، نه فقط در کمین بزرگسالان بلکه در کمین بچهها هم است با فعالیتهای گروهی، مشارکت در امور گروهی و... تلاش شود تا آنها اجتماعی رشد کنند. حالا هم چند وقتی است که این مراکز در مناطق بیستودوگانه شهر تهران و با مشارکت مستقیم مدارس سطح منطقه مشغول به کار شدهاند. نکته جالب توجه در این مراکز این است که آنها به امان خدا رها نشدهاند و صرفا شهرداری در پی این موضوع نبوده است که مرکزی برای بچههای تهران راهاندازی کند و بعد هم بیان کند وظیفهاش را تمام کرده است؛ برای مثال استفاده از فعالان حوزه روانشناسی و کودک و همچنین حضور استادان حوزه روانشناسی در این مراکز از ویژگیهای این کار است. از طرفی شهرداری برای این اقدام خود برنامهای هدفمند و پیشبینیشده داشته است؛ به این صورت که کارگاههای آموزشی مختلف در حوزههایی که به آنها اشاره شد برای بچههای 6 تا 12 سال با هدف آموزش و ترویج سبک زندگی سالم، مهارتهای روانی و حرکتی در دستور کار قرار گرفته است. اما اینها بخشی از آن چیزی است که در این مراکز به بچهها آموزش داده میشود. اگر بخواهیم به صورت خلاصه به تمام کارکردهای این مراکز برای بچهها اشاره کنیم باید به آموزش مفاهیم اجتماعی نظیر تعاون، نوعدوستی، گذشت، همکاری و ارزشهای مطلوب زندگی به عنوان یک ضرورت برای آینده جامعه از طریق آموزشهای غیرمستقیم اشاره کنیم.
آموزش نترسیدن از «نه گفتن»
شاید یکی از بحرانهایی که افراد در بزرگسالی با آن روبهرو میشوند و بارها و بارها در فکر و خیالشان خودشان را بابت آن سرزنش میکنند، ناتوانی در «نه» گفتن باشد. اتفاقی که برمیگردد به دوران کودکی و سالهایی که ذهن افراد آماده پذیرش و رشد است اما چون آن طور که باید و شاید به این موضوع اهمیت داده نشده است، حالا در بزرگسالی فرد به علت دوربودن از این توانایی یعنی «نه» گفتن با مشکلات متعددی در زندگی شخصی و کاری خود روبهرو میشود؛ از پذیرفتن مسئولیتهایی که در توانش نیست تا احتمال اعتیاد و ضربهخوردن در روابط عاطفی و اجتماعی. گاهی اوقات برخی از این درخواستها به قدری غیرمنطقی است که فرد در ذهن و عقل خود متوجه غیرمنطقی بودن آنهاست، اما چون توانایی «نه» گفتن را ندارد، وارد پروسهای میشود که منجر به آسیب دیدن روح و روانش میشود. نکته دیگر این است که فردی که توانایی «نه» گفتن را یاد نگرفته است، همیشه اولویتهای دیگران را به اولویتهای خودش ترجیح میدهد. درنهایت تمام این موارد دست به دست هم میدهد که فرد از «نه» گفتن بترسد و همیشه از ترس نه گفتن به خواسته دیگران جواب مثبت بدهد. حالا یکی از موارد بااهمیتی که در
مراکز «فرآموز» به آن توجه شده است و کودکان در سن رشد درباره آن آموزشهای لازم را میبینند، توانایی «نه» گفتن است؛ اتفاقی که در دنیای مدرن پرداختن به آن اهمیتی دو چندان دارد. کودک در کارگاههایی با همین محور آموزش میبیند که با «نه» گفتن به دیگران به فردی خودخواه تبدیل نمیشود. او متوجه میشود که این فرد خودخواه نیست که همیشه به دیگران جواب منفی میدهد و فقط به خودش فکر میکند. در نتیجه دیگر از کلمه «نه» نمیترسد. همچنین با این موضوع آشنا میشود که اگر درخواست غیرمنطقی کسی را رد کرد و آن فرد او را خودخواه خواند، بهتر است رابطهاش را با آن فرد کاهش دهد. از دیگر نکاتی که میتوان درباره این موضوع به آن اشاره کرد این است که کودک این موضوع را درک میکند که قرار نیست همه افراد را در زندگیاش خوشحال و راضی نگه دارد و در کنار تمام این موارد ذکرشده و خیلی نکات دیگر، متوجه جنبههای مثبت «نه» گفتن میشود.
پرورش خلاقیت از دوران کودکی
خلاقیت یک موهبت است؛ مخصوصا در دنیای مدرن هر شخصی که ایده و خلاقیت خاصی داشته باشد، قطعا اگر شانس با او همراه باشد، روزهای خوبی پیش رو دارد. اما بارها شنیدهایم یا از نزدیک شاهد بودهایم که در میان دوست و آشنا افرادی بودهاند که در کودکی خلاقیت خاصی داشتهاند اما به وسیله خانواده، مدرسه و... به آن اهمیت داده نشده است و در نتیجه بهاصطلاح خلاقیت آنها پژمرده شده است. یکی دیگر از کارگاههایی که در مراکز «فرآموز» برای بچهها برگزار میشود، کارگاه پرورش خلاقیت است. در این کارگاهها کودکان از طریق مشارکت در فعالیتهایی که بیشترین امکان را برای پرورش قدرت تصور خلاق آنها به وجود میآورد، خلاقیتهای خود را نمایان میکنند. این کارگاهها در اصل محل تمرین مداومی هستند که بچهها در آن خلاقیتهای خود را بروز میدهند و با تمرین مداوم آنها را پربار میکنند. نکته دیگری که در این باره باید به آن اشاره شود و البته جالب توجه است از این قرار است که استعدادها و خلاقیتهای بچهها در این کارگاهها ثبت میشود و خانواده و مدرسه در جریان آن قرار میگیرند. در نتیجه انتخابرشته تحصیلی در آینده، شغل و مسیر زندگی بهتر برنامهریزی
میشود.
آموزش فعالیت جمعی و روحیه تعاملی
بارها در سخنرانیها و کتابهای روانشناسی شنیده و خواندهایم که برای ارتقای روحیه کارآفرینی دانشآموزان میتوان از طریق ارتقا و پرورش مولفههای هوش هیجانی به این موضوع دست پیدا کرد. یکی دیگر از کارگاههای مراکز «فرآموز» کارگاه پرورش روحیه تعاملی است. در این کارگاهها مربیان و معلمان با بکارگیری راهکارهای مهم و اساسی مهارتهای دانشآموزان را ارتقا میدهند و باعث پرورش و تقویت روحیه کارآفرینی و تعاملی در آنها میشوند. با این کار بچهها را برای فردایی بهتر تربیت میکنند تا هم برای خود و هم برای جامعه مثمر ثمر باشند.
توجه به استعدادیابی در فرآموز
اتفاق مهم دیگری که در این مراکز میافتد، استعدادیابی است. استعدادیابی بچهها برای پیشبینی تواناییهایی که دارند که به صورت ظاهری در آنها دیده نمیشود، اتفاقی مهم است. در این کارگاهها در شناخت استعدادیابی کودک و نوجوان تمامی جهتهای شناختی، عاطفی، هنری، ورزشی، و حتی سنج شغلی و مشاوره تحصیلی قرار داده شده است. مسألهای که توجه به آن مهم است این است که استعدادیابی کودک و نوجوان یکی از مهمترین بخشهای زندگی است که با شرکت بچهها در این کارگاهها، پدر و مادران در جریان جزئیات استعدادهای بچه خود قرار میگیرند و در آینده به آنها دقت و توجه زیادی میکنند. اهمیت این موضوع از سر آن است که با شناخت به موقع استعداد کودکان مسیر آینده را به درستی انتخاب میکنند.
هوش فضایی و آموزش آن به کودکان
بچهها مثل بزرگسالان در دنیایی سهبعدی زندگی میکنند اما خیلی وقتها والدین یا آموزگاران این نکته را فراموش میکنند و آموزشهای خود را تنها محدود به یک جهان دوبعدی میکنند. کودکان تنها روی کاغذ مینویسند، نوشتههای روی کاغذ را میخوانند و طرحهایشان را روی کاغذ میکشند. این جهان دوبعدی فاصله زیادی با دنیای سهبعدی واقعی اطراف آنها دارد. امروزه بسیاری از پژوهشگران بر نقش تربیت و تقویت هوش فضایی برای موفقیت در سایر زمینههای زندگی کودکان تأکید میکنند. بیشترین نقش هوش فضایی در موفقیت تحصیلی کودکان معطوف به دو درس اساسی ریاضی و علوم است. یکی از کارگاههای دیگر مراکز «فرآموز» کارگاه آموزش و پرورش هوش فضایی است؛ کارگاهی جدید و مهم که قطعا در آینده بچهها نقش تأثیرگذار خواهد بود. جالب است که بدانید تحقیقات منتشرشده دانشمندان دانشگاه شیکاگو نشان داده است کودکانی که در زمینه هوش فضایی تعلیم دیده بودند، قابلیتهای بیشتری در محاسبات ریاضی از خود نشان دادهاند. این کودکان آموخته بودند که چگونه حجمهای سهبعدی را کنار هم جفت و جور کنند. این تمرین که قابلیت تفکر فضایی را در کودکان تقویت کرده بود، بر عملکرد محاسباتی و
ریاضی کودکان نیز اثر مثبت گذاشته بود و آنها نسبت به گروه شاهد، نمرات بهتری در حل مسائل ریاضی و محاسبات از خود نشان دادند.
فرآموز؛ تلاقی آموزش و پرورش
با تمام توضیحاتی که در این گزارش درباره مراکز «فرآموز» خواندید، میتوانیم بگوییم که مراکز فرآموز محلهایی هستند که در آنجا با اجرای برنامههای هدفمند آموزشی و پرورشی تمام تلاش دستاندرکاران بر این موضوع متمرکز است که بتوانند سطح رشد و توانایی عمومی و مهارتهای اساسی زندگی بچهها را افزایش بدهند و همچنین به تجربههای آنها در تعاملات اجتماعیشان اضافه کنند. مربیان در این مراکز در محیطی شاد، خلاق و بانشاط با بهرهگیری از بازی، نمایش، نقاشی، سفالگری، داستانسرایی و... با درگیرکردن همه حواس کودکان مهارتهای رفتاری را که به آنها در این گزارش اشاره کردیم، به صورت روشهای غیرمستقیم به بچهها آموزش میدهند و البته دانشآموزان هم به عنوان مخاطبان اصلی در قالب اردوهای علمی، تفریحی از آموزشهای این مراکز استفاده میکنند.
شهروند سالم، خانواده سالم، محله سالم و شهر سالم در پرتو ارزشها شعاری است که شهرداری تهران برای بچههای پیشدبستانی و دبستانی شهر تهران در نظر گرفته است. شعاری که با اتکا به آن شهرداری درصدد است بچههای شهر تهران را توانمندسازی کند؛ توانمندیای که منجر به تأمین سلامت آنها شود تا درنهایت منجر به این امر شود که آنها رفتارهای پرخطر و نامطلوب کمتری در آینده داشته باشند و البته از اعتیاد این بچهها در سنین مختلف جلوگیری شود. همه اینها تلاشهایی است که شهرداری را وادار کرده به این میدان بیاید. البته در کنار اینها توجه به رشد جسمی بچهها، احساساتشان و ایجاد روحیه مشارکت و خلاقیت در آنها نیز در دستور کار بوده و است. نکته دیگری که مد نظر بوده است توجه به این اتفاق است که در دنیای امروز که با حضور شبکههای اجتماعی و تلفنهای همراه هوشمند فردگرایی، تنبلی و افسردگی، نه فقط در کمین بزرگسالان بلکه در کمین بچهها هم است با فعالیتهای گروهی، مشارکت در امور گروهی و... تلاش شود تا آنها اجتماعی رشد کنند. حالا هم چند وقتی است که این مراکز در مناطق بیستودوگانه شهر تهران و با مشارکت مستقیم مدارس سطح منطقه مشغول به کار شدهاند. نکته جالب توجه در این مراکز این است که آنها به امان خدا رها نشدهاند و صرفا شهرداری در پی این موضوع نبوده است که مرکزی برای بچههای تهران راهاندازی کند و بعد هم بیان کند وظیفهاش را تمام کرده است؛ برای مثال استفاده از فعالان حوزه روانشناسی و کودک و همچنین حضور استادان حوزه روانشناسی در این مراکز از ویژگیهای این کار است. از طرفی شهرداری برای این اقدام خود برنامهای هدفمند و پیشبینیشده داشته است؛ به این صورت که کارگاههای آموزشی مختلف در حوزههایی که به آنها اشاره شد برای بچههای 6 تا 12 سال با هدف آموزش و ترویج سبک زندگی سالم، مهارتهای روانی و حرکتی در دستور کار قرار گرفته است. اما اینها بخشی از آن چیزی است که در این مراکز به بچهها آموزش داده میشود. اگر بخواهیم به صورت خلاصه به تمام کارکردهای این مراکز برای بچهها اشاره کنیم باید به آموزش مفاهیم اجتماعی نظیر تعاون، نوعدوستی، گذشت، همکاری و ارزشهای مطلوب زندگی به عنوان یک ضرورت برای آینده جامعه از طریق آموزشهای غیرمستقیم اشاره کنیم.
آموزش نترسیدن از «نه گفتن»
شاید یکی از بحرانهایی که افراد در بزرگسالی با آن روبهرو میشوند و بارها و بارها در فکر و خیالشان خودشان را بابت آن سرزنش میکنند، ناتوانی در «نه» گفتن باشد. اتفاقی که برمیگردد به دوران کودکی و سالهایی که ذهن افراد آماده پذیرش و رشد است اما چون آن طور که باید و شاید به این موضوع اهمیت داده نشده است، حالا در بزرگسالی فرد به علت دوربودن از این توانایی یعنی «نه» گفتن با مشکلات متعددی در زندگی شخصی و کاری خود روبهرو میشود؛ از پذیرفتن مسئولیتهایی که در توانش نیست تا احتمال اعتیاد و ضربهخوردن در روابط عاطفی و اجتماعی. گاهی اوقات برخی از این درخواستها به قدری غیرمنطقی است که فرد در ذهن و عقل خود متوجه غیرمنطقی بودن آنهاست، اما چون توانایی «نه» گفتن را ندارد، وارد پروسهای میشود که منجر به آسیب دیدن روح و روانش میشود. نکته دیگر این است که فردی که توانایی «نه» گفتن را یاد نگرفته است، همیشه اولویتهای دیگران را به اولویتهای خودش ترجیح میدهد. درنهایت تمام این موارد دست به دست هم میدهد که فرد از «نه» گفتن بترسد و همیشه از ترس نه گفتن به خواسته دیگران جواب مثبت بدهد. حالا یکی از موارد بااهمیتی که در
مراکز «فرآموز» به آن توجه شده است و کودکان در سن رشد درباره آن آموزشهای لازم را میبینند، توانایی «نه» گفتن است؛ اتفاقی که در دنیای مدرن پرداختن به آن اهمیتی دو چندان دارد. کودک در کارگاههایی با همین محور آموزش میبیند که با «نه» گفتن به دیگران به فردی خودخواه تبدیل نمیشود. او متوجه میشود که این فرد خودخواه نیست که همیشه به دیگران جواب منفی میدهد و فقط به خودش فکر میکند. در نتیجه دیگر از کلمه «نه» نمیترسد. همچنین با این موضوع آشنا میشود که اگر درخواست غیرمنطقی کسی را رد کرد و آن فرد او را خودخواه خواند، بهتر است رابطهاش را با آن فرد کاهش دهد. از دیگر نکاتی که میتوان درباره این موضوع به آن اشاره کرد این است که کودک این موضوع را درک میکند که قرار نیست همه افراد را در زندگیاش خوشحال و راضی نگه دارد و در کنار تمام این موارد ذکرشده و خیلی نکات دیگر، متوجه جنبههای مثبت «نه» گفتن میشود.
پرورش خلاقیت از دوران کودکی
خلاقیت یک موهبت است؛ مخصوصا در دنیای مدرن هر شخصی که ایده و خلاقیت خاصی داشته باشد، قطعا اگر شانس با او همراه باشد، روزهای خوبی پیش رو دارد. اما بارها شنیدهایم یا از نزدیک شاهد بودهایم که در میان دوست و آشنا افرادی بودهاند که در کودکی خلاقیت خاصی داشتهاند اما به وسیله خانواده، مدرسه و... به آن اهمیت داده نشده است و در نتیجه بهاصطلاح خلاقیت آنها پژمرده شده است. یکی دیگر از کارگاههایی که در مراکز «فرآموز» برای بچهها برگزار میشود، کارگاه پرورش خلاقیت است. در این کارگاهها کودکان از طریق مشارکت در فعالیتهایی که بیشترین امکان را برای پرورش قدرت تصور خلاق آنها به وجود میآورد، خلاقیتهای خود را نمایان میکنند. این کارگاهها در اصل محل تمرین مداومی هستند که بچهها در آن خلاقیتهای خود را بروز میدهند و با تمرین مداوم آنها را پربار میکنند. نکته دیگری که در این باره باید به آن اشاره شود و البته جالب توجه است از این قرار است که استعدادها و خلاقیتهای بچهها در این کارگاهها ثبت میشود و خانواده و مدرسه در جریان آن قرار میگیرند. در نتیجه انتخابرشته تحصیلی در آینده، شغل و مسیر زندگی بهتر برنامهریزی
میشود.
آموزش فعالیت جمعی و روحیه تعاملی
بارها در سخنرانیها و کتابهای روانشناسی شنیده و خواندهایم که برای ارتقای روحیه کارآفرینی دانشآموزان میتوان از طریق ارتقا و پرورش مولفههای هوش هیجانی به این موضوع دست پیدا کرد. یکی دیگر از کارگاههای مراکز «فرآموز» کارگاه پرورش روحیه تعاملی است. در این کارگاهها مربیان و معلمان با بکارگیری راهکارهای مهم و اساسی مهارتهای دانشآموزان را ارتقا میدهند و باعث پرورش و تقویت روحیه کارآفرینی و تعاملی در آنها میشوند. با این کار بچهها را برای فردایی بهتر تربیت میکنند تا هم برای خود و هم برای جامعه مثمر ثمر باشند.
توجه به استعدادیابی در فرآموز
اتفاق مهم دیگری که در این مراکز میافتد، استعدادیابی است. استعدادیابی بچهها برای پیشبینی تواناییهایی که دارند که به صورت ظاهری در آنها دیده نمیشود، اتفاقی مهم است. در این کارگاهها در شناخت استعدادیابی کودک و نوجوان تمامی جهتهای شناختی، عاطفی، هنری، ورزشی، و حتی سنج شغلی و مشاوره تحصیلی قرار داده شده است. مسألهای که توجه به آن مهم است این است که استعدادیابی کودک و نوجوان یکی از مهمترین بخشهای زندگی است که با شرکت بچهها در این کارگاهها، پدر و مادران در جریان جزئیات استعدادهای بچه خود قرار میگیرند و در آینده به آنها دقت و توجه زیادی میکنند. اهمیت این موضوع از سر آن است که با شناخت به موقع استعداد کودکان مسیر آینده را به درستی انتخاب میکنند.
هوش فضایی و آموزش آن به کودکان
بچهها مثل بزرگسالان در دنیایی سهبعدی زندگی میکنند اما خیلی وقتها والدین یا آموزگاران این نکته را فراموش میکنند و آموزشهای خود را تنها محدود به یک جهان دوبعدی میکنند. کودکان تنها روی کاغذ مینویسند، نوشتههای روی کاغذ را میخوانند و طرحهایشان را روی کاغذ میکشند. این جهان دوبعدی فاصله زیادی با دنیای سهبعدی واقعی اطراف آنها دارد. امروزه بسیاری از پژوهشگران بر نقش تربیت و تقویت هوش فضایی برای موفقیت در سایر زمینههای زندگی کودکان تأکید میکنند. بیشترین نقش هوش فضایی در موفقیت تحصیلی کودکان معطوف به دو درس اساسی ریاضی و علوم است. یکی از کارگاههای دیگر مراکز «فرآموز» کارگاه آموزش و پرورش هوش فضایی است؛ کارگاهی جدید و مهم که قطعا در آینده بچهها نقش تأثیرگذار خواهد بود. جالب است که بدانید تحقیقات منتشرشده دانشمندان دانشگاه شیکاگو نشان داده است کودکانی که در زمینه هوش فضایی تعلیم دیده بودند، قابلیتهای بیشتری در محاسبات ریاضی از خود نشان دادهاند. این کودکان آموخته بودند که چگونه حجمهای سهبعدی را کنار هم جفت و جور کنند. این تمرین که قابلیت تفکر فضایی را در کودکان تقویت کرده بود، بر عملکرد محاسباتی و
ریاضی کودکان نیز اثر مثبت گذاشته بود و آنها نسبت به گروه شاهد، نمرات بهتری در حل مسائل ریاضی و محاسبات از خود نشان دادند.
فرآموز؛ تلاقی آموزش و پرورش
با تمام توضیحاتی که در این گزارش درباره مراکز «فرآموز» خواندید، میتوانیم بگوییم که مراکز فرآموز محلهایی هستند که در آنجا با اجرای برنامههای هدفمند آموزشی و پرورشی تمام تلاش دستاندرکاران بر این موضوع متمرکز است که بتوانند سطح رشد و توانایی عمومی و مهارتهای اساسی زندگی بچهها را افزایش بدهند و همچنین به تجربههای آنها در تعاملات اجتماعیشان اضافه کنند. مربیان در این مراکز در محیطی شاد، خلاق و بانشاط با بهرهگیری از بازی، نمایش، نقاشی، سفالگری، داستانسرایی و... با درگیرکردن همه حواس کودکان مهارتهای رفتاری را که به آنها در این گزارش اشاره کردیم، به صورت روشهای غیرمستقیم به بچهها آموزش میدهند و البته دانشآموزان هم به عنوان مخاطبان اصلی در قالب اردوهای علمی، تفریحی از آموزشهای این مراکز استفاده میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.