|

فصل جدیدی که در اقتصاد شکل گرفت

از شوش

محمد مساعد

«شرق» براي انتخاب چهره سال اقتصاد کشور تعدادي از چهره‌هاي شاخص سال 97 را که بيش از ديگران خبرساز شده بودند، انتخاب کرد. اسامي اين افراد که از ميان اقتصاددانان، سياست‌مداران، دولتمردان و فعالان اقتصادي انتخاب شده بودند، براي انتخاب چهره سال اقتصاد کشور در اختيار تعدادي از کارشناسان قرار گرفت تا يک تا سه چهره را به عنوان چهره‌هاي شاخص سال 97 در اقتصاد ايران انتخاب کنند. محمد شريعتمداري، احمد توکلي، عبدالناصر همتي، ولي‌الله سيف، مسعود نيلي، پدرام سلطاني، کارگران شرکت هفت‌تپه،‌ رضا رحماني، مجتبي خسروتاج، وحيد مظلومين و باقري‌درمني، آذري‌جهرمي و عباس آخوندي گزينه‌هايي بودند که در اختيار کارشناساني مانند علي سرزعيم، شيما نوروزي، محمد مالجو، بايزيد مردوخي، غلامحسين حسنتاش، پرويز صداقت، احمد اميني، مسعود حقگو، محمد بحرينيان، مهدي عسلي، احسان خاندوزي، کمال اطهاري و... قرار گرفتند و در نهايت اين کارشناسان با اعلام رأي خود کارگران شرکت کشت و صنعت نيشکر هفت‌تپه را به عنوان شاخص‌ترين چهره اقتصاد ايران در سال97 انتخاب کردند.

کارگران هفت‌تپه
کارگران شرکت کشت و صنعت نيشکر هفت‌تپه در ماه‌هاي شهريور تا آبان سال جاري به يکي از مهم‌ترين سوژه‌هاي مطبوعات کشور تبديل شدند. شرکت کشت و صنعت نيشکر هفت‌تپه که با 24 هزار هکتار وسعت، يکي از مهم‌ترين قطب‌هاي صنعتي جنوب کشور بود، در سال 1394 با پيش‌پرداخت شش ميليارد توماني به دو جوان 28 و 32 ساله فروخته شد و پس از آن تاريخ تا اواسط سال 97 شاهد درگيري پياپي مالکان جديد و کارگران بود. کارگران شرکت هفت‌تپه که پس از خصوصي‌سازي با مشکلات دستمزدي و قراردادي متعدد دست‌به‌گريبان بودند، چند تجمع اعتراضي را در سال 96 سامان دادند اما تجمع اين کارگران در ماه پاياني تابستان 97 در اعتراض به چند ماه عدم پرداخت دستمزد توسط کارفرما، جدي‌تر از گذشته اين شرکت را به سوژه‌اي شایان توجه براي رسانه‌ها و کارشناسان تبديل کرد. فقط يک ماه بعد و هنگامي که وعده‌هاي مسئولان براي پرداخت دستمزد کارگران عملي نشد و کارگران متوجه شدند مالک شرکت متواري شده است، شکل‌گيري يک تجمع گسترده، اين بار خارج از محل شرکت و در مقابل فرمانداري شهر شوش،‌ همه نگاه‌ها را به‌سوي هفت‌تپه جلب کرد. کارگران معترض با تشکيل کميته‌هاي مختلف انتظامات، پذيرايي و برنامه‌ريزي اين تجمع را انجام دادند و خواستار لغو قرارداد خصوصي‌سازي شرکت شدند.
اين اجتماع که به مدت يک ماه در شهر شوش ادامه داشت، سرانجام با قبول تعهدات مالک شرکت توسط پدرش، دستگيري تعدادي از نمايندگان کارگري و توافق براي پرداخت دستمزد معوق کارگران پايان يافت اما بهانه‌اي براي آغاز گفت‌وگو در بدنه کارشناسي و نخبگان کشور درباره دستاوردهاي خصوصي‌سازي و لزوم ادامه يا پايان دادن به آن شد.
بنابراين مي‌توان گفت کارگران هفت‌تپه از نظر تأثيري که بر شکل‌گيري مباحث جديد در سطح اقتصاد کلان کشور گذاشتند، يکي از مؤثرترين چهره‌هاي اقتصادي کشور در سال جاري بودند و کارشناساني که در اين نظرسنجي شرکت کردند نيز اين کارگران را مهم‌ترين چهره اقتصاد ايران در سال 97 دانستند.

محمدجواد آذري‌جهرمي
وزير جوان کابينه روحاني، مهندس 37ساله جهرمي که يکي از خبرسازترين چهره‌هاي دولت در سال97 بود. آذري‌جهرمي در طول سال از امکانات شبکه‌هاي اجتماعي براي پيشبرد برنامه‌ها و پاسخ به حملات جناح‌هاي رقيب نهايت استفاده را کرد و در يکي از شاخص‌ترين تصميماتش، فهرست دريافت‌کنندگان ارز براي واردات تلفن همراه را روي صفحه توييتر خود افشا کرد؛ تصميمي که جدال لفظي رسانه‌اي او با وزير صنعت، ‌معدن و تجارت را در پي داشت اما سرانجام او بود که با استفاده از ابزارهاي تبليغاتي شخصي و رسانه‌اي‌اش پيروز اين نبرد شد و نه‌تنها خود را بيشتروبيشتر به چهره‌اي با پتانسيل تصاحب سمت‌هاي بزرگ‌تر سياسي مطرح کرد بلکه پس از ظريف و حتي شايد بيشتر از او در معرض حملات سنگين رقباي سياسي قرار گرفت. جهرمي در يک سال اخير با مقاومت در برابر فيلترينگ اينستاگرام و همچنين برقراري ارتباط نزديک با استارت‌آپ‌ها و شرکت‌هاي بزرگ اقتصادي فناوري‌محور، به فهرست ابتدايي ما راه يافت و با رأي کارشناسان سومين چهره شاخص اقتصاد ايران در سال 97 شد.
عباس آخوندي
وزير پرحاشيه دولت يازدهم و دوازدهم که با دفاعيات پرشورش از بازار آزاد شناخته مي‌شود، در ميانه سال 97 پس از مدتي کشمکش درون کابينه، سرانجام از پست خود استعفا کرد و با وجود اميدي که اطرافيان او به شهردارشدنش داشتند، در کسب اين صندلي ناکام ماند. به‌اين‌ترتيب او اين روزها علاوه بر تدریس در دانشگاه بيشتر وقتش را به گفت‌وگو با رسانه‌ها و تبيين نظرياتش مي‌گذراند و همچنان که از سوي مخالفان سياسي و اقتصادي دولت نوازش مي‌شود، مورد لطف و عنايت مدافعان ليبرالش قرار دارد. آخوندي با رأي کارشناسان پنجمين چهره شاخص اقتصاد ايران در سال 97 بود.وزیر پرحاشیه دولت یازدهم و دوازدهم که با دفاعیات پرشورش از بازار آزاد شناخته می شود در میانه سال97 از سوی مخالفانش در مجلس تحت فشار قرار گرفت و از پست خود استعفا کرد.
مجتبي خسروتاج
مجتبي خسروتاج، مدير 66ساله سازمان توسعه تجارت تا سال قبل يکي از مديران مياني دولت بود که کمتر کسي نام او را شنيده بود اما در سال جاري و در پرونده قاچاق چند هزار خودرو از طريق گمرکات رسمي کشور که با نفوذ در سايت ثبت سفارش سازمان توسعه تجارت به وقوع پيوست، به يکي از سوژه‌هاي اصلي رسانه‌ها تبديل شد. خسروتاج اگرچه بارها نقش خود در اين پرونده را منکر و مدعي شد خود اولين بار وقوع اين فساد را به دستگاه‌هاي نظارتي گزارش کرده اما درهرصورت وقوع اين تخلف گسترده در مجموعه تحت مديريت او، فشار سنگيني را به او و وزير وقت صنعت، معدن و تجارت وارد کرد. به اعتقاد کارشناسان خسروتاج ششمين چهره شاخص اقتصاد ايران در سال 97 بود.
عبدالناصر همتي
روزهايي که سيف در رأس بانک مرکزي مورد انتقاد شديد منتقدان قرار داشت، مدافعان او يک سؤال را پيوسته تکرار مي‌کردند: «انتظار داريد سيف چه‌کار کند؟». اگرچه هزاران پاسخ به اين سؤال داده شد اما هيچ يک از آنها به اندازه عملکرد چندماهه همتي در رأس بانک مرکزي محکم نبود. گويي اغلب کارهايي که منتقدان سيف انتظار داشتند به عنوان رئيس بانک مرکزي انجام دهد، فهرست برنامه‌هاي همتي شد و او در مقام رياست بانک مرکزي فقط در چند ماه هم توانست تا حدودي آرامش را به بازار ارز برگرداند و هم مقدمات اصلاحات بانکي را فراهم کند. مجموعه‌اي از تصميماتي که همتي در ماه‌هاي اخير گرفت، کافي بود تا او فقط با چند ماه مديريت در بانک مرکزي به يکي از شاخص‌ترين چهره‌هاي اقتصادي کشور در سال جاري تبديل شود و کارشناسان نيز در آراي خود،‌ او را چهارمين چهره شاخص اقتصاد ايران در سال 97 انتخاب کردند.
مسعود نيلي
بدون شک هيچ چهره‌اي در چند دهه گذشته اقتصاد ايران به اندازه مسعود نيلي در سياست‌گذاري اقتصادي ايران اثرگذار نبوده و مورد قضاوت قرار نگرفته است. اقتصاددان 65ساله که از ابتداي دولت روحاني،‌ با دراختيارگرفتن سمت دستيار ويژه رئيس‌جمهور در امور اقتصادي اثرگذاري خود بر سياست‌گذاري‌هاي کلان اقتصاد کشور را افزايش داده بود، در سال جاري با تقديم استعفاي خود به رئيس‌جمهور، بار ديگر به يکي از مهم‌ترين سوژه‌هاي روز اقتصاد کشور تبديل شد.
نيلي که پيش‌از‌اين در زمان جنگ در سازمان برنامه‌و‌بودجه از مدافعان سرسخت کاهش نقش دولت در اقتصاد بود، پس از آغاز برنامه‌هاي اقتصادي دولت هاشمي‌رفسنجاني به يکي از شاخص‌ترين چهره‌هاي سياست‌ساز در دولت تبديل شد اما هنگامي که هاشمي در سال‌هاي پاياني دولت دوم خود با آوار شکست پروژه سازندگي‌اش روبه‌رو شده بود، نيلي راه انگلستان را در پيش گرفت و بار ديگر با آغاز به کار دولت روحاني، به همان جايگاه ويژه بازگشت.
اين بار هم اما به نظر مي‌رسيد نيلي تصميم گرفته از روحاني نيز مانند هاشمي جدا شود و آن‌طور که شنيده شد، ماه‌ها از حضور در جلسات دولت خودداري کرد تا سرانجام روحاني مجبور به پذيرش اين حقيقت تلخ شود که ديگر نيلي را در ميان اطرافيان خود ندارد. خبر استعفاي نيلي با واکنش جدي منتقدان او روبه‌رو شد اما شاگردان وفادار نيلي که هنوز صندلي‌هاي مهمي را در دولت در اختيار دارند، دفاع جانانه‌اي از نيلي کرده و سياسيون را به عدم اجراي برنامه‌ها و پيشنهادهاي نيلي متهم می‌کنند.
نيلي که در ماه‌هاي پاياني سال 96 در شرح وضع کشور گفته بود: «امروز کشور همچون مريضي است که بدحال در بيمارستان افتاده، اما بستگان با بستگان و پزشکان با پزشکان درگيرند» و نهایتا تصميم گرفت کنار برود. نکته جالب درباره مسعود نيلي اين است که او درحالي به عنوان دومين چهره شاخص اقتصاد ايران در سال97 انتخاب شد که برخي رأي‌دهندگان با نگاه مثبت و حمايتي و برخي ديگر با نگاه منفي و انتقادي به او رأي دادند؛ نکته‌اي که نشان مي‌دهد نيلي چه محبوب باشد و چه مغضوب، بيش از هر اقتصاددان ديگري در ايران «مهم» است.

«شرق» براي انتخاب چهره سال اقتصاد کشور تعدادي از چهره‌هاي شاخص سال 97 را که بيش از ديگران خبرساز شده بودند، انتخاب کرد. اسامي اين افراد که از ميان اقتصاددانان، سياست‌مداران، دولتمردان و فعالان اقتصادي انتخاب شده بودند، براي انتخاب چهره سال اقتصاد کشور در اختيار تعدادي از کارشناسان قرار گرفت تا يک تا سه چهره را به عنوان چهره‌هاي شاخص سال 97 در اقتصاد ايران انتخاب کنند. محمد شريعتمداري، احمد توکلي، عبدالناصر همتي، ولي‌الله سيف، مسعود نيلي، پدرام سلطاني، کارگران شرکت هفت‌تپه،‌ رضا رحماني، مجتبي خسروتاج، وحيد مظلومين و باقري‌درمني، آذري‌جهرمي و عباس آخوندي گزينه‌هايي بودند که در اختيار کارشناساني مانند علي سرزعيم، شيما نوروزي، محمد مالجو، بايزيد مردوخي، غلامحسين حسنتاش، پرويز صداقت، احمد اميني، مسعود حقگو، محمد بحرينيان، مهدي عسلي، احسان خاندوزي، کمال اطهاري و... قرار گرفتند و در نهايت اين کارشناسان با اعلام رأي خود کارگران شرکت کشت و صنعت نيشکر هفت‌تپه را به عنوان شاخص‌ترين چهره اقتصاد ايران در سال97 انتخاب کردند.

کارگران هفت‌تپه
کارگران شرکت کشت و صنعت نيشکر هفت‌تپه در ماه‌هاي شهريور تا آبان سال جاري به يکي از مهم‌ترين سوژه‌هاي مطبوعات کشور تبديل شدند. شرکت کشت و صنعت نيشکر هفت‌تپه که با 24 هزار هکتار وسعت، يکي از مهم‌ترين قطب‌هاي صنعتي جنوب کشور بود، در سال 1394 با پيش‌پرداخت شش ميليارد توماني به دو جوان 28 و 32 ساله فروخته شد و پس از آن تاريخ تا اواسط سال 97 شاهد درگيري پياپي مالکان جديد و کارگران بود. کارگران شرکت هفت‌تپه که پس از خصوصي‌سازي با مشکلات دستمزدي و قراردادي متعدد دست‌به‌گريبان بودند، چند تجمع اعتراضي را در سال 96 سامان دادند اما تجمع اين کارگران در ماه پاياني تابستان 97 در اعتراض به چند ماه عدم پرداخت دستمزد توسط کارفرما، جدي‌تر از گذشته اين شرکت را به سوژه‌اي شایان توجه براي رسانه‌ها و کارشناسان تبديل کرد. فقط يک ماه بعد و هنگامي که وعده‌هاي مسئولان براي پرداخت دستمزد کارگران عملي نشد و کارگران متوجه شدند مالک شرکت متواري شده است، شکل‌گيري يک تجمع گسترده، اين بار خارج از محل شرکت و در مقابل فرمانداري شهر شوش،‌ همه نگاه‌ها را به‌سوي هفت‌تپه جلب کرد. کارگران معترض با تشکيل کميته‌هاي مختلف انتظامات، پذيرايي و برنامه‌ريزي اين تجمع را انجام دادند و خواستار لغو قرارداد خصوصي‌سازي شرکت شدند.
اين اجتماع که به مدت يک ماه در شهر شوش ادامه داشت، سرانجام با قبول تعهدات مالک شرکت توسط پدرش، دستگيري تعدادي از نمايندگان کارگري و توافق براي پرداخت دستمزد معوق کارگران پايان يافت اما بهانه‌اي براي آغاز گفت‌وگو در بدنه کارشناسي و نخبگان کشور درباره دستاوردهاي خصوصي‌سازي و لزوم ادامه يا پايان دادن به آن شد.
بنابراين مي‌توان گفت کارگران هفت‌تپه از نظر تأثيري که بر شکل‌گيري مباحث جديد در سطح اقتصاد کلان کشور گذاشتند، يکي از مؤثرترين چهره‌هاي اقتصادي کشور در سال جاري بودند و کارشناساني که در اين نظرسنجي شرکت کردند نيز اين کارگران را مهم‌ترين چهره اقتصاد ايران در سال 97 دانستند.

محمدجواد آذري‌جهرمي
وزير جوان کابينه روحاني، مهندس 37ساله جهرمي که يکي از خبرسازترين چهره‌هاي دولت در سال97 بود. آذري‌جهرمي در طول سال از امکانات شبکه‌هاي اجتماعي براي پيشبرد برنامه‌ها و پاسخ به حملات جناح‌هاي رقيب نهايت استفاده را کرد و در يکي از شاخص‌ترين تصميماتش، فهرست دريافت‌کنندگان ارز براي واردات تلفن همراه را روي صفحه توييتر خود افشا کرد؛ تصميمي که جدال لفظي رسانه‌اي او با وزير صنعت، ‌معدن و تجارت را در پي داشت اما سرانجام او بود که با استفاده از ابزارهاي تبليغاتي شخصي و رسانه‌اي‌اش پيروز اين نبرد شد و نه‌تنها خود را بيشتروبيشتر به چهره‌اي با پتانسيل تصاحب سمت‌هاي بزرگ‌تر سياسي مطرح کرد بلکه پس از ظريف و حتي شايد بيشتر از او در معرض حملات سنگين رقباي سياسي قرار گرفت. جهرمي در يک سال اخير با مقاومت در برابر فيلترينگ اينستاگرام و همچنين برقراري ارتباط نزديک با استارت‌آپ‌ها و شرکت‌هاي بزرگ اقتصادي فناوري‌محور، به فهرست ابتدايي ما راه يافت و با رأي کارشناسان سومين چهره شاخص اقتصاد ايران در سال 97 شد.
عباس آخوندي
وزير پرحاشيه دولت يازدهم و دوازدهم که با دفاعيات پرشورش از بازار آزاد شناخته مي‌شود، در ميانه سال 97 پس از مدتي کشمکش درون کابينه، سرانجام از پست خود استعفا کرد و با وجود اميدي که اطرافيان او به شهردارشدنش داشتند، در کسب اين صندلي ناکام ماند. به‌اين‌ترتيب او اين روزها علاوه بر تدریس در دانشگاه بيشتر وقتش را به گفت‌وگو با رسانه‌ها و تبيين نظرياتش مي‌گذراند و همچنان که از سوي مخالفان سياسي و اقتصادي دولت نوازش مي‌شود، مورد لطف و عنايت مدافعان ليبرالش قرار دارد. آخوندي با رأي کارشناسان پنجمين چهره شاخص اقتصاد ايران در سال 97 بود.وزیر پرحاشیه دولت یازدهم و دوازدهم که با دفاعیات پرشورش از بازار آزاد شناخته می شود در میانه سال97 از سوی مخالفانش در مجلس تحت فشار قرار گرفت و از پست خود استعفا کرد.
مجتبي خسروتاج
مجتبي خسروتاج، مدير 66ساله سازمان توسعه تجارت تا سال قبل يکي از مديران مياني دولت بود که کمتر کسي نام او را شنيده بود اما در سال جاري و در پرونده قاچاق چند هزار خودرو از طريق گمرکات رسمي کشور که با نفوذ در سايت ثبت سفارش سازمان توسعه تجارت به وقوع پيوست، به يکي از سوژه‌هاي اصلي رسانه‌ها تبديل شد. خسروتاج اگرچه بارها نقش خود در اين پرونده را منکر و مدعي شد خود اولين بار وقوع اين فساد را به دستگاه‌هاي نظارتي گزارش کرده اما درهرصورت وقوع اين تخلف گسترده در مجموعه تحت مديريت او، فشار سنگيني را به او و وزير وقت صنعت، معدن و تجارت وارد کرد. به اعتقاد کارشناسان خسروتاج ششمين چهره شاخص اقتصاد ايران در سال 97 بود.
عبدالناصر همتي
روزهايي که سيف در رأس بانک مرکزي مورد انتقاد شديد منتقدان قرار داشت، مدافعان او يک سؤال را پيوسته تکرار مي‌کردند: «انتظار داريد سيف چه‌کار کند؟». اگرچه هزاران پاسخ به اين سؤال داده شد اما هيچ يک از آنها به اندازه عملکرد چندماهه همتي در رأس بانک مرکزي محکم نبود. گويي اغلب کارهايي که منتقدان سيف انتظار داشتند به عنوان رئيس بانک مرکزي انجام دهد، فهرست برنامه‌هاي همتي شد و او در مقام رياست بانک مرکزي فقط در چند ماه هم توانست تا حدودي آرامش را به بازار ارز برگرداند و هم مقدمات اصلاحات بانکي را فراهم کند. مجموعه‌اي از تصميماتي که همتي در ماه‌هاي اخير گرفت، کافي بود تا او فقط با چند ماه مديريت در بانک مرکزي به يکي از شاخص‌ترين چهره‌هاي اقتصادي کشور در سال جاري تبديل شود و کارشناسان نيز در آراي خود،‌ او را چهارمين چهره شاخص اقتصاد ايران در سال 97 انتخاب کردند.
مسعود نيلي
بدون شک هيچ چهره‌اي در چند دهه گذشته اقتصاد ايران به اندازه مسعود نيلي در سياست‌گذاري اقتصادي ايران اثرگذار نبوده و مورد قضاوت قرار نگرفته است. اقتصاددان 65ساله که از ابتداي دولت روحاني،‌ با دراختيارگرفتن سمت دستيار ويژه رئيس‌جمهور در امور اقتصادي اثرگذاري خود بر سياست‌گذاري‌هاي کلان اقتصاد کشور را افزايش داده بود، در سال جاري با تقديم استعفاي خود به رئيس‌جمهور، بار ديگر به يکي از مهم‌ترين سوژه‌هاي روز اقتصاد کشور تبديل شد.
نيلي که پيش‌از‌اين در زمان جنگ در سازمان برنامه‌و‌بودجه از مدافعان سرسخت کاهش نقش دولت در اقتصاد بود، پس از آغاز برنامه‌هاي اقتصادي دولت هاشمي‌رفسنجاني به يکي از شاخص‌ترين چهره‌هاي سياست‌ساز در دولت تبديل شد اما هنگامي که هاشمي در سال‌هاي پاياني دولت دوم خود با آوار شکست پروژه سازندگي‌اش روبه‌رو شده بود، نيلي راه انگلستان را در پيش گرفت و بار ديگر با آغاز به کار دولت روحاني، به همان جايگاه ويژه بازگشت.
اين بار هم اما به نظر مي‌رسيد نيلي تصميم گرفته از روحاني نيز مانند هاشمي جدا شود و آن‌طور که شنيده شد، ماه‌ها از حضور در جلسات دولت خودداري کرد تا سرانجام روحاني مجبور به پذيرش اين حقيقت تلخ شود که ديگر نيلي را در ميان اطرافيان خود ندارد. خبر استعفاي نيلي با واکنش جدي منتقدان او روبه‌رو شد اما شاگردان وفادار نيلي که هنوز صندلي‌هاي مهمي را در دولت در اختيار دارند، دفاع جانانه‌اي از نيلي کرده و سياسيون را به عدم اجراي برنامه‌ها و پيشنهادهاي نيلي متهم می‌کنند.
نيلي که در ماه‌هاي پاياني سال 96 در شرح وضع کشور گفته بود: «امروز کشور همچون مريضي است که بدحال در بيمارستان افتاده، اما بستگان با بستگان و پزشکان با پزشکان درگيرند» و نهایتا تصميم گرفت کنار برود. نکته جالب درباره مسعود نيلي اين است که او درحالي به عنوان دومين چهره شاخص اقتصاد ايران در سال97 انتخاب شد که برخي رأي‌دهندگان با نگاه مثبت و حمايتي و برخي ديگر با نگاه منفي و انتقادي به او رأي دادند؛ نکته‌اي که نشان مي‌دهد نيلي چه محبوب باشد و چه مغضوب، بيش از هر اقتصاددان ديگري در ايران «مهم» است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.