از واقعیت تا ادراک واقعیت
مهدی رحمانیان.مدیرمسئول
دو مؤلفه «واقعیت» و «ادراک واقعیت»، نيازمند توجه جديتر در حوزههاي كلان كشور هستند. احساس فقر، فساد، تبعيض، تهديد و ناامني فراتر از خود واقعيت در بخشهايي از جامعه به چشم ميخورد و در سمت مقابل، مسئولان نگاهي فروتر از واقعيت نسبت به مردم و جامعه دارند. هركدام از اين دو مسئله، تهديدها و آسيبهاي منحصر به خود دارند. واقعیت در حوزههايي مانند امنیت، کارآمدی مدیران، فساد و... نيازمند تحليلهاي دقيق و مبتني بر آمار است، اما خروجي آن در شرايط امروز كشور براي مردم، نوعي بدبيني توأم با شك و ظن را همراه داشته است. رويدادهاي چند سال اخير حاكي از آن است كه وظیفه اصلی دولت این است که ادراک واقعيت را به خودِ واقعیت نزدیک کند. سالها پیش نگارنده در استان سیستان بلوچستان بهدلیل مسئولیتي، فاصله چابهار تا مركز استان يعني شهر زاهدان را -كه 750 کیلومتر بود و امروز البته با احداث جاده نيكشهر کوتاهتر شده- بارها با خودرو طی کردم. نكته ظریف برای راننده اين بود كه ميگفت این مسیر را در سالهای گذشته با اینحد از احساس آرامش در آن مقطع، طی نمیکرده است. او تأكيد داشت كه هیچگاه با مشکلی در مسير مواجه نشده اما این حس که ممکن است هر لحظه اتفاقی برای او و همراهانش رخ دهد و براي مثال در پيچ بعدي جلويش را بگيرند، همواره همراهش بوده است و در آن مقطع يعني دوران دولت اصلاحات چنين حسي نداشت و نوعي آرامش رواني در آن استان و نیز ميان شهروندانش ايجاد شده بود كه ناشي از آرامش در جامعه و نوع مدیریت و عملکرد آن سالها در آن خطه بود. اين مسئله از زبان سایر اهالی بهویژه برخي بزرگان آن ديار نيز بارها بيان شد. اگر بخشی از مسائل جامعه از این منظر بررسی شود، شاید مهمترین مسئله از نظر مردم عملكرد مدیران است. از نظرِ مردم، مدیریت کشور با مدیریت كارآمد فاصله دارد كه این ناشی از برونداد و تبعاتِ مدیریت در این سالها بوده است. فساد، دغدغه ذهنی آحاد مردم شده و از منظر آنها این تنها رخنمونی از زیر پوست جامعه است. وقتی فسادِ سههزار میلياردی کشف شد، مردم در اظهار نظرات روزانه و رسانههاي اجتماعي، آن را بیش از رقم اصلي اختلاس ميپنداشتند. اگر فسادهاي بزرگتري هم كشف شد، بازهم مردم درک ديگري داشتند و از اينرو است كه درک واقعيت از نظر آنها بزرگتر از واقعيتِ فساد در ايران است. اينكه چرا جامعه به اين سمتوسو حركت كرده، در نظرات صاحبنظران بهشكل جستهوگريخته بيان شده است اما آسیبشناسی جدي و سازمانمند توسط نخبگان، روانشناسان، جامعهشناسان و دستگاههاي مسئول در حاكميت، يا انجام نشده يا اگر شده، درباره آن اطلاعرساني بهنگام صورت نگرفته است. باید اقداماتی برای واکاوی تفاوت واقعيت و ادراک واقعيت در ايران انجام شود. این احساس دوسویه است؛ فقط احساس مردم به مسئولان نیست بلكه مسئولان نيز در شناخت جامعه واقعي ايران با اشتباهاتي مواجه هستند. مسئولان از مردم خوب، نجیب و شایسته ايران سخن ميگويند اما حتما ميدانند تداوم اين نجابت، نیازمند درک درست از واقعیت جامعه است. اگر حوادث دی 96 و تحلیلهای آن مورد مداقه قرار گیرد، عدم شناخت دقیق جامعه از سوی مسئولان، بهعنوان يكي از عوامل اصلي آن رويداد نمودار ميشود. در سال 97 واقعیت مردم اين بود كه نوعي خردگرایی و تعقل چون همه سالهای گذشته در ميان آحاد جامعه ديده شد. ابتدای سال چند اتفاق تأثيرگذار افتاد كه مهمترین آن خروج ترامپ از برجام بود. پس از آن جهش بيسابقه قیمتِ ارز رخ داد و بهتبع آن کالاهای اساسی و همه اجناس افزايش قيمت بيش از دو برابر را تجربه كرد. ترامپ به حوادث دی 96 و التهابات بهار 97 طمع ورزید و بحث تابستان داغ را مطرح کرد. تابستان گذشت و داغ هم نبود. بعد از آن اعلام كرد در زمان اجراي مرحله اصلي تحريمها يعني 13 آبان یا 5 نوامبر باید منتظر حوادثی در ايران بود، كه آن هم آمد و گذشت و نهتنها غيرمترقبه نبود بلکه جامعه بهسمت آرامش بیشتری حركت كرد و قيمت ارز نيز رو به كاهش گذاشت و کنترل شد. مهمترین مسئلهای که هم ترامپ و مشاورانش و هم برخي مسئولان كشور خودمان از آن غفلت ميكنند، واقعيات مردم ايران است. براي مثال، برخي از مسئولان آمريكايي اعلام كردند جمهوري اسلامي چهلسالگی خود را نمیبیند اما بهمن 97 هم سپري شد و مردم حضوری گسترده در جشن چهلسالگی انقلاب داشتند و از طیفهای مختلف، نحلههای فكري و سیاسی، طبقات اجتماعی و سنین متفاوت در ميان حاضران در راهپيمايي 22 بهمن بهچشم ميخورد. اين مسئله را بارها در جلسات و گفتوگوهاي مختلف اجتماعي گفتهام كه درک مسئولان نسبت به مردم بايد واقعي شود. آنان نباید رفتارهاي جامعه را به حساب عملكرد خود بگذارند چراكه خردورزی مردم براي تقویت اتحاد در زمينه حفظ تماميت ارضي كشور، الزاما ارتباطي به رضايت آنان از عملكرد مديران ندارد. مسئولان باید قدر این خردورزی را بدانند. مردم سرنوشت کشورهای همسایه را رصد کردهاند و تمايل ندارند برای ایران هم اتفاقات مشابهي رخ دهد، گرچه بالطبع آستانه تحملِ مردم هم اندازهاي مشخص دارد. مسئولان ميتوانند و باید از فرصت سال 98 استفاده كنند، تا درک فراتر یا فروتر از واقعیت را به واقعیت نزدیک کنند.
دو مؤلفه «واقعیت» و «ادراک واقعیت»، نيازمند توجه جديتر در حوزههاي كلان كشور هستند. احساس فقر، فساد، تبعيض، تهديد و ناامني فراتر از خود واقعيت در بخشهايي از جامعه به چشم ميخورد و در سمت مقابل، مسئولان نگاهي فروتر از واقعيت نسبت به مردم و جامعه دارند. هركدام از اين دو مسئله، تهديدها و آسيبهاي منحصر به خود دارند. واقعیت در حوزههايي مانند امنیت، کارآمدی مدیران، فساد و... نيازمند تحليلهاي دقيق و مبتني بر آمار است، اما خروجي آن در شرايط امروز كشور براي مردم، نوعي بدبيني توأم با شك و ظن را همراه داشته است. رويدادهاي چند سال اخير حاكي از آن است كه وظیفه اصلی دولت این است که ادراک واقعيت را به خودِ واقعیت نزدیک کند. سالها پیش نگارنده در استان سیستان بلوچستان بهدلیل مسئولیتي، فاصله چابهار تا مركز استان يعني شهر زاهدان را -كه 750 کیلومتر بود و امروز البته با احداث جاده نيكشهر کوتاهتر شده- بارها با خودرو طی کردم. نكته ظریف برای راننده اين بود كه ميگفت این مسیر را در سالهای گذشته با اینحد از احساس آرامش در آن مقطع، طی نمیکرده است. او تأكيد داشت كه هیچگاه با مشکلی در مسير مواجه نشده اما این حس که ممکن است هر لحظه اتفاقی برای او و همراهانش رخ دهد و براي مثال در پيچ بعدي جلويش را بگيرند، همواره همراهش بوده است و در آن مقطع يعني دوران دولت اصلاحات چنين حسي نداشت و نوعي آرامش رواني در آن استان و نیز ميان شهروندانش ايجاد شده بود كه ناشي از آرامش در جامعه و نوع مدیریت و عملکرد آن سالها در آن خطه بود. اين مسئله از زبان سایر اهالی بهویژه برخي بزرگان آن ديار نيز بارها بيان شد. اگر بخشی از مسائل جامعه از این منظر بررسی شود، شاید مهمترین مسئله از نظر مردم عملكرد مدیران است. از نظرِ مردم، مدیریت کشور با مدیریت كارآمد فاصله دارد كه این ناشی از برونداد و تبعاتِ مدیریت در این سالها بوده است. فساد، دغدغه ذهنی آحاد مردم شده و از منظر آنها این تنها رخنمونی از زیر پوست جامعه است. وقتی فسادِ سههزار میلياردی کشف شد، مردم در اظهار نظرات روزانه و رسانههاي اجتماعي، آن را بیش از رقم اصلي اختلاس ميپنداشتند. اگر فسادهاي بزرگتري هم كشف شد، بازهم مردم درک ديگري داشتند و از اينرو است كه درک واقعيت از نظر آنها بزرگتر از واقعيتِ فساد در ايران است. اينكه چرا جامعه به اين سمتوسو حركت كرده، در نظرات صاحبنظران بهشكل جستهوگريخته بيان شده است اما آسیبشناسی جدي و سازمانمند توسط نخبگان، روانشناسان، جامعهشناسان و دستگاههاي مسئول در حاكميت، يا انجام نشده يا اگر شده، درباره آن اطلاعرساني بهنگام صورت نگرفته است. باید اقداماتی برای واکاوی تفاوت واقعيت و ادراک واقعيت در ايران انجام شود. این احساس دوسویه است؛ فقط احساس مردم به مسئولان نیست بلكه مسئولان نيز در شناخت جامعه واقعي ايران با اشتباهاتي مواجه هستند. مسئولان از مردم خوب، نجیب و شایسته ايران سخن ميگويند اما حتما ميدانند تداوم اين نجابت، نیازمند درک درست از واقعیت جامعه است. اگر حوادث دی 96 و تحلیلهای آن مورد مداقه قرار گیرد، عدم شناخت دقیق جامعه از سوی مسئولان، بهعنوان يكي از عوامل اصلي آن رويداد نمودار ميشود. در سال 97 واقعیت مردم اين بود كه نوعي خردگرایی و تعقل چون همه سالهای گذشته در ميان آحاد جامعه ديده شد. ابتدای سال چند اتفاق تأثيرگذار افتاد كه مهمترین آن خروج ترامپ از برجام بود. پس از آن جهش بيسابقه قیمتِ ارز رخ داد و بهتبع آن کالاهای اساسی و همه اجناس افزايش قيمت بيش از دو برابر را تجربه كرد. ترامپ به حوادث دی 96 و التهابات بهار 97 طمع ورزید و بحث تابستان داغ را مطرح کرد. تابستان گذشت و داغ هم نبود. بعد از آن اعلام كرد در زمان اجراي مرحله اصلي تحريمها يعني 13 آبان یا 5 نوامبر باید منتظر حوادثی در ايران بود، كه آن هم آمد و گذشت و نهتنها غيرمترقبه نبود بلکه جامعه بهسمت آرامش بیشتری حركت كرد و قيمت ارز نيز رو به كاهش گذاشت و کنترل شد. مهمترین مسئلهای که هم ترامپ و مشاورانش و هم برخي مسئولان كشور خودمان از آن غفلت ميكنند، واقعيات مردم ايران است. براي مثال، برخي از مسئولان آمريكايي اعلام كردند جمهوري اسلامي چهلسالگی خود را نمیبیند اما بهمن 97 هم سپري شد و مردم حضوری گسترده در جشن چهلسالگی انقلاب داشتند و از طیفهای مختلف، نحلههای فكري و سیاسی، طبقات اجتماعی و سنین متفاوت در ميان حاضران در راهپيمايي 22 بهمن بهچشم ميخورد. اين مسئله را بارها در جلسات و گفتوگوهاي مختلف اجتماعي گفتهام كه درک مسئولان نسبت به مردم بايد واقعي شود. آنان نباید رفتارهاي جامعه را به حساب عملكرد خود بگذارند چراكه خردورزی مردم براي تقویت اتحاد در زمينه حفظ تماميت ارضي كشور، الزاما ارتباطي به رضايت آنان از عملكرد مديران ندارد. مسئولان باید قدر این خردورزی را بدانند. مردم سرنوشت کشورهای همسایه را رصد کردهاند و تمايل ندارند برای ایران هم اتفاقات مشابهي رخ دهد، گرچه بالطبع آستانه تحملِ مردم هم اندازهاي مشخص دارد. مسئولان ميتوانند و باید از فرصت سال 98 استفاده كنند، تا درک فراتر یا فروتر از واقعیت را به واقعیت نزدیک کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.