|

رئيس اتاق ايران و چين در گفت‌وگو با «شرق» از اثر رفتارهاي اخير آمريكا بر بازارهاي صادراتي ايران گفت

زيان‌ده‌شدن صادرات به دليل تحريم‌هاي جديد

شرق: هر بار كه فشارها بر سيستم بانكي دنيا براي ارائه‌ندادن خدمات به تجار ايراني بيشتر مي‌شود، هزينه نقل و انتقال پول به كشور افزايش مي‌يابد. به اعتقاد اسدالله عسگراولادي، رئيس اتاق ايران و چين، تحريم‌هاي اخير آمريكا تا حداكثر پنج درصد هزينه نقل و انتقال پول به كشور را بيشتر مي‌كند و شرايط حاكم بر بازار دلار به همراه اين فشارهاي خارجي، بين پنج تا 10 سال صادرات ايران را زيان‌ده خواهد كرد. عسگراولادي اگرچه از خودتحريمي‌هاي دولت و قراردادن پيمان ارزي براي صادركنندگان گله‌مند است اما به همكاران خود توصيه مي‌كند كه تا اصلاح شرايط و خروج از دوره زيان‌دهي صادرات، مقاومت و تلاش كنند دولت پيمان ارزي را براي صادركنندگان بردارد. مشروح گفت‌وگو با رئيس اتاق ايران و چين در ادامه مي‌آيد:

با توجه به اينكه در آستانه روز ملي صادرات قرار داريم، با چه راهكارها و مشوق‌هايي مي‌توان صادركنندگان را وارد عرصه كرد و صادرات را توسعه داد؟
ما در آستانه روز ملي صادرات هستيم. 21 مهر هر سال روز ملي صادرات جشن گرفته مي‌شود. امسال هم قرار است اين جشن را داشته باشيم و آقاي جهانگيري هم بيايند و به صادركنندگان نمونه جايزه بدهند يا آنها را تشويق كنند. اما درباره سؤال شما بايد بگويم كه در حال حاضر صادرات رو به ضعف، شكست، كسرشدن و كم‌شدن است. علت اين مسئله دو چيز است؛ يكي اينكه بخش دولتي گفته است كه صادركنندگان بايد در سه ماه ارز حاصل از صادرات را به كشور بازگردانند. بسياري از رشته‌ها از جمله رشته ما كه خشكبار است، قدرت بازگرداندن ارز در سه ماه را ندارند. ما نمي‌توانيم ارز را در سه ماه برگردانيم. خشكبار كالايي است كه 15 روز طول مي‌كشد تا بسته‌بندي و براي صادرات حاضر شود. دو ماه براي رسيدن به مقصد و فروش زمان نياز دارد. يك ماه بعد پولش وصول مي‌شود. تازه اگر به ريجكت و خنس و كِلِيم نخورد. چهار‌ماه‌و‌نيم تا پنج ماه طول مي‌كشد كه پول حاصل از صادرات خشكبار به كشور بازگردد. اشكال دوم هم پيمان‌گرفتن از صادركننده است. پيمان براي صادرات كار خوبي نيست. بيشتر كالاهاي صادراتي با ارز 16 تا 17 هزار توماني خريداري مي‌شوند اما چگونه صادركننده ارز 16 تا 17 هزار توماني خريداري‌شده را با ارز هفت تا هشت توماني بفروشد.
چه كالاهايي را با ارز 16 تا 17 هزار تومان خريداري مي‌كنيد. مگر براي بسياري از كالاها دولت ارز چهارهزارو 200 توماني تأمين نمي‌كند؟
همه كالاها را با ارز 16 تا 17 هزار توماني مي‌خريم. دولت به ما هيچ ارز ارزاني نمي‌دهد. در پيمان‌سپاري ارزي به ما ارز دولتي داده نمي‌شود و برعكس ارز از ما مي‌گيرند. ما وقتي پيمان مي‌سپريم، بايد ارز حاصل از صادرات را در سامانه نيما به واردكنندگان بفروشيم تا هشت الي 9 هزار تومان دستمان را بگيرد. اين در حالي است كه ارز براي ما 17 هزار تومان تمام مي‌شود. اگر ارز حاصل از صادرات را در سامانه نيما با قيمت‌هاي پايين‌تر بفروشيم، حدود 9 هزار تومان ضرر مي‌كنيم. اين يعني 50 درصد ضرر مي‌كنيم. به همين دليل صادركنندگان به تدريج شغل خود را كنار مي‌گذارند.
در شرايط پيمان‌سپاري نمي‌توان تغييرات ايجاد كرد و شرط گذاشت كه در صورت دريافت برخي تسهيلات و ارز دولتي ارز حاصل از صادرات را در سامانه نيما عرضه خواهيد كرد؟
ما ارز دولتي نمي‌گيريم. به ما ارز نمي‌دهند. ارز را به واردكنندگان مي‌دهند. صادركنندگان بايد ارز خود را به دولت بدهند تا به واردكننده بدهد. تحت نام نيما ارز خود را بايد تحويل دهند. روز جشن ملي صادرات امسال سؤالات زيادي عليه دولت مطرح مي‌شود. ما نمي‌توانيم پيمان را قبول كنيم. اگر پيمان را برندارند، نيمي از صادركنندگان تعطيل مي‌شوند. نصف ديگر هم كه كار مي‌كنند، قاچاقي كار مي‌كنند و با كارت‌هاي يك‌بارمصرف فعال خواهند بود تا تعهد پيمان ارزي ندهند. من چون اهل كارت يك‌بارمصرف نيستم و اين كار را خلاف مي‌دانم، كارم را تعطيل مي‌كنم. مدتي است كه پيمان گذاشته‌اند، من هم كار خود را تعطيل كرده‌ام.
چرا با پيمان‌سپاري ارزي مشكل داريد؟
ما براي صادرات بايد ريال مصرف كنيم. به عنوان صادركننده بايد كالا بخريم و صادر كنيم. قيمت كالا در بازار با ارز 16 و 17 تومان تعيين مي‌شود. با اين قيمت، كالا را بايد بخريم و در سامانه نيما ارز حاصل از صادرات را به قيمت هشت هزار تومان بفروشيم. به اين ترتيب 50 درصد ضرر مي‌كنيم.
ارز 17هزارتوماني در بازار كالاهاي توليد داخل و كشاورزي هم تأثيرگذار است؟
وقتي مي‌خواهيد كالايي بخريد و صادر كنيد، معادل دلار 17 هزارتوماني به شما كالا مي‌فروشند. نه با ارز نيمايي كه هشت هزار تومان قيمت دارد. بعد كه محصول را صادر كرديد، بايد با قيمت هشت هزار تومان ارز خود را تبديل به ريال كنيد. اين مسئله كار را سخت مي‌كند. ما كار خود را با اين شرايط تعطيل مي‌كنيم. در نشست اتاق بازرگاني هم به نوبخت گفتم اگر اين روش ادامه پيدا كند، همه صادركنندگان تعطيل مي‌شوند. اعلام كردم؛ شما اين را بدانيد كه طوري برخورد مي‌كنيد تا صادرات تعطيل شود. در روز ملي صادرات اين حرف‌ها قطعا زده مي‌شود. خيلي‌ها هم البته نمي‌آيند زيرا حرف‌هاي بخش دولتي قيوميت‌وار است. تعدادي از اين افراد قصد خدمتگزاري ندارند. در نتيجه من هم شايد 29 مهر نيايم و اگر بيايم، گوشه‌اي از سالن به عنوان ميهمان مي‌نشينم.
فكر مي‌كنيد چند درصد از صادركنندگان به خاطر پيمان‌سپاري كار خود را تعطيل مي‌كنند؟
40 درصد.
همه صادركنندگان موظف هستند ارز خود را وارد سامانه نيما كنند؟
بله؛ همه صادركنندگان موظف شدند ارز خود را وارد سامانه نيما كنند. بعضي‌ها مثل پتروشيمي‌ها بايد دوماهه ارز خود را به سامانه نيما بازگردانند. برخي‌ها مثل ما بايد ارز خود را سه‌ماهه به سامانه نيما برگردانند و بعضي‌ها مثل حوزه فرش هم بايد چهارماهه ارز خود را به سامانه نيما بازگردانند. فرش كالاي صنعتي است؛ چهارماهه بايد ارز خود را به سامانه نيما برگرداند. البته صادركنندگان فرش هم نمي‌توانند چهارماهه ارز خود را به سامانه نيما بازگردانند. قبلا يك‌ساله بايد ارزشان را به سامانه نيما برمي‌گرداندند. از زماني كه آقاي نوربخش رئيس بانك مركزي دولت هاشمي‌رفسنجاني بود، براي فرش و كالاهاي صنعتي مثل يخچال و تلويزيون كه صادر مي‌كردند، يك سال فرصت براي بازگرداندن ارز وجود داشت. براي محصولات كشاورزي شش ماه و تنها براي زعفران و خاويار دو ماه فرصت در نظر گرفته مي‌شد. در حال حاضر گفته‌اند براي پتروشيمي‌ها دو ماه و براي بقيه سه ماه فرصت هست كه ارز صادراتي خود را به سامانه نيما عرضه كنند. اين كار دشواري است.
شرايط پتروشيمي‌ها با ساير صادركنندگان متفاوت نيست؛ ‌آنها به‌موقع مي‌توانند ارز خود را به سامانه نيما تحويل دهند؟
پتروشيمي‌ها چون به‌صورت نقد و با ال‌سي مي‌فروشند، مي‌توانند پول خود را به‌موقع دريافت كنند. در حالي كه خشكبار بايد كالاي خود را به كشور مقصد صادر كند. از بهداشت اين كشور مجوز بگيرد كه يك ماه طول مي‌كشد. بعد بايد پول را دور دنيا بگردانيم و از جاهايي كه مي‌توانيم پول را به ايران بياوريم كه اگر بگوييم از كجاها پول وارد ايران مي‌شود، آن حساب‌ها را هم مي‌بندند. آمريكايي‌ها مترصد هستند بدانند از كجا به ايران پول مي‌آوريم تا راه‌هاي ما را ببندند. در نتيجه كار خيلي سخت مي‌شود. بايد ببينيم در آينده خدا چه مي‌خواهد.
راهكار شما براي بهبود وضعيت صادركنندگان چيست؟
بايد پيمان ارزي را بردارند. زمان برگشت ارز را بدون پيمان چهار ماه و شش ماه براي حوزه‌هاي مختلف در نظر بگيرند.
به نظر شما قيمت ارز 17 هزار يا 19 هزار تومان در بازار منطقي است؟
اصلا منطقي نيست. قيمت منطقي ارز 12 هزار تومان است اما دولت زورش نمي‌رسد قيمت ارز را پايين بياورد. اگر بتواند پايين بياورد، ما استقبال مي‌كنيم. در حال حاضر قيمت واقعي ارز 12 هزار تومان است.
چرا قيمت ارز يكباره اين‌قدر افزايش يافت؟
دولت خودش مي‌خواهد قيمت ارز بالا برود زيرا مي‌خواهد كسري‌هايش را جبران كند. دولت مقصر است. دولت مي‌گويد ارز داريم ولي نمي‌فروشد. زيرا اگر بفروشد، قيمت ارز پايين مي‌آيد.
دولت اعلام كرده كه پتروشيمي‌ها ارز خود را به سامانه نيما تزريق نكرده‌اند. اين گفته صحت دارد؟
پتروشيمي‌ها ارزشان را به سامانه نيما داده‌اند. خيلي‌هايشان داده‌اند.
دولت مي‌گويد فقط چهار ميليارد دلار ارز وارد سامانه نيما شده است. اين گفته صحت ندارد؟
حتما بخشي از پتروشيمي‌ها مطالبات خود را وصول نكرده‌اند. آنها هم زورشان مي‌آيد. اگر خوراك ارزان در اختيار داشته باشند، ارز خود را وارد سامانه نيما مي‌كنند اما اگر خوراك ارزان نگيرند، چرا بايد ارز 17هزارتوماني خود را به سامانه نيما تزريق كنند؟
پتروشيمي‌ها خوراك ارزان دريافت نمي‌كنند؟
همه خوراك ارزان دريافت نمي‌كنند. آنهايي كه خوراك ارزان دريافت مي‌كنند، ارز خود را به سامانه نيما تحويل مي‌دهند. كساني كه ارز ارزان ندارند، به سامانه نيما ارزي نمي‌دهند.
چرا همه پتروشيمي‌ها خوراك ارزان دريافت نمي‌كنند؟
پتروشيمي دولتي و غيردولتي داريم. من خيلي وارد نيستم اما مي‌دانم كه عده‌اي نمي‌توانند خوراك ارزان بگيرند. عده‌اي هم با رابطه و ضابطه خوراك ارزان مي‌گيرند. كساني كه خوراك ارزان دريافت مي‌كنند به سامانه نيما ارز خود را تحويل مي‌دهند. كساني كه خوراك نمي‌گيرند، ارزي هم تحويل نمي‌دهند.
با توجه به شرايط فعلي كشور و اينكه آمريكا سعي مي‌كند دروازه‌هاي نقل و انتقال پول را به روي ايران ببندد، فكر مي‌كنيد در آينده با محدوديت بيشتري براي صادرات مواجه مي‌شويم؟
ما در حال خودتحريمي صادركنندگان هستيم. آمريكا در رابطه با تحريم نفت حرف زده، درباره چيزهاي ديگر هيچ‌گاه حرفي نزده است.
آمريكا مسائل و تعاملات مالي ما را محدود كرده است. اين مسئله چقدر براي شما مشكل ايجاد مي‌كند؟
بله؛ بانك‌ها را محدود كرده است؛ از آنجا آسيب مي‌بينيم اما به صادرات ما كاري ندارد. به بانك‌هاي ما مي‌گويد كه بانك‌هاي آمريكايي به شما سرويس نمي‌دهند. برويد بانك ديگري پيدا كنيد. برخي بانك‌هاي اروپايي به ما سرويس مي‌دهند. برخي بانك‌هاي چيني، روسي و... هم به ما سرويس مي‌دهند اما بانك‌هاي آمريكايي سرويس نمي‌دهند. آمريكا اعلام كرده است 4 نوامبر يعني 13 آبان طرح جديدي عليه ايران منتشر مي‌كنم.
در دور جديد فكر مي‌كنيد هزينه نقل و انتقالات پول افزايش يابد؟
قطعا افزايش مي‌يابد.
چقدر افزايش خواهد يافت؟
پنج درصد هزينه نقل و انتقال پول افزايش مي‌يابد. بايد پول را از هر جا كالا مي‌فروشيم، دو، سه بار بچرخانيم و ببريم جايي كه بتوانيم بياوريم ايران. اين دو، سه بار گشتن هر كدام يك درصد يا دو درصد و گاهي يك‌و‌نيم درصد روي هزينه تبديل به ريال اثر مي‌گذارد. پول را يا بايد در افغانستان يا دوبي يا تركيه يا عراق بچرخانيم تا بتوانيم آن را تبديل به ريال كنيم و بعد دوباره كالا بخريم.
وقتي هزينه تبديل و حمل‌ونقل پول حاصل از صادرات زياد مي‌شود، چنين صادراتي براي صادركننده به‌صرفه است؟
صادرات به‌صرفه نيست ولي ناچاريم كار كنيم. كساني كه كارخانه و كارگر دارند، ناچارند با ضرر ادامه دهند بلكه اين مشكلات حل شود.
اگر مشكلات حل نشود، چه خواهيد كرد؟
حل مي‌شود. بالاخره اگر حل نشود هم ضرر مي‌كنيم.
چند سال زيان خواهيد داد؟
تخمين مي‌زنم بين پنج تا 10 سال به خاطر تحريم‌هاي جديد آمريكا صادرات ضرر بدهد. حداكثر پنج درصد ضرر مي‌دهيم و حداقل هم دو تا سه درصد ضرر خواهيم كرد. ولي كساني كه كارگاه، كارخانه و كارگر دارند، ناچارند تا وقتي شرايط درست شود، به فعاليت خود ادامه دهند. بايد كارگرها را بچرخانند. شركت خود من در پنج نقطه كشور 600 تا 700 حقوق‌بگير دارد. بايد حقوق آنها را بدهم. در حال حاضر تلاش مي‌كنيم راهي پيدا كنيم كه شرايط بهتر شود.
برخي كارشناسان معتقدند ايران بايد تركيه را متقاعد كند تا با هند، چين و روسيه متحد شود و اقتصاد بزرگي تشكيل دهند و در برابر آمريكا مقاومت كنند. چنين راهكاري مي‌تواند مؤثر واقع شود؟
اين راهكار مي‌تواند مفيد باشد اما نه تركيه قبول كرده كه به اين پيمان بپيوندد و نه چين و هند پذيرفته‌اند كه چنين كاري انجام دهند. بايد قراردادهاي دوجانبه با روسيه، چين و هند ببنديم. تركيه در حال رايزني با آمريكاست كه راه را باز كند. با ما روابطش خوب است و از ما گاز مي‌خرد. روابط دوجانبه با اين كشورها ما را از دلار جدا مي‌كند. اگر از دلار جدا شويم، چهار كشور چين، هند، روسيه و تركيه با ايران مي‌توانند يك كمپين و گروهي درست كنند كه در مقابل آمريكا بايستيم.
چرا هند و چين نپذيرفته‌اند كه اين چند كشور با هم متحد شوند؟
هند خودش ايران را دارد و با آمريكا هم رابطه دارد. مي‌گويد آمريكا كشور بزرگي است و 500 ميليارد دلار مبادله با اين كشور دارم. با ايران چقدر مبادله دارم؟ حجم مبادله هند با ايران 10 يا 20 ميليارد دلار است. نمي‌توانيم به خاطر حجم تجارت كم با ايران، آمريكا را از دست بدهيم. هند همين‌طور كج‌دارومريز با ايران همكاري مي‌كند. چين هم همين‌طور است. با ما 40 ميليارد دلار مبادله دارد اما با آمريكا 300 ميليارد دلار مبادله دارد. مي‌گويد چگونه 300 ميليارد را رها كنم و به 40 ميليارد بچسبم. روس‌ها هم كه گرفتار اروپا هستند. نفت و گاز به اروپا مي‌دهند. منافع خود را در نظر مي‌گيرند؛ با ما روابط خوبي دارند اما اين روابط خوب به مفهوم آن نيست كه آمريكا را رها كنند و با ما متحد شوند. منافع روسيه اين‌گونه اقتضا نمي‌كند.
روسيه خودش مشمول تحريم‌هاي آمريكا شده، چين هم همين‌طور است. اين تحريم‌ها نمي‌تواند گرايش اين دو كشور به ايران را بيشتر كند؟
نه؛ روسيه با ارتباطي كه با اروپا دارد، اثر منفي تحريم‌هاي آمريكا را جبران مي‌كند. اگر اينجا منطقه زير فشار نظامي برود و آتش بگيرد، كسي كه منفعت مي‌برد، روسيه است كه نفتش را 200 دلار مي‌فروشد؛ نفت ما از بين مي‌رود. من به ترامپ مي‌گويم دلقك كاخ سياه؛ اگر دلقك كاخ سياه به اين كارها ادامه بدهد، ما ضرر مي‌كنيم و صدمه مي‌بينيم اما روسيه صدمه نمي‌بيند. نفت با نام آنها صادر مي‌شود. بعد از عربستان و ما، بزرگ‌ترين مخازن نفت متعلق به روسيه است. عربستان نفت زيادي دارد اما اگر خطري پيش بيايد، نفت عربستان هوا مي‌رود.
ازدست‌دادن معاملات دلاري چه ضررهايي براي ايران دارد؟
خيلي از كشورها كالاهاي خود را به دلار مي‌فروشند. ما دلار نداشته باشيم، محصول به ما نمي‌فروشند. نفت در حال حاضر به دلار خريد و فروش مي‌شود. اوپك به دلار معامله مي‌كند. ما بايد به اوپك بگوييم كه نفت مي‌فروشيم؛ بايد نفت را تبديل به يورو و ين كنيم. وقتي ما نتوانيم دلار بگيريم، خيلي از كشورها از ما نفت نمي‌خرند. ما بايد بگوييم كه از دلار جدا شده‌ايم. تركيه هم مي‌خواهد همين كار را بكند. اگر موفق شويم از دلار جدا شويم، خوب است و ضرر ندارد.
دولت در حال حاضر به جاي دلار، يورو، يوان و... هم در اختيار صادركنندگان قرار مي‌دهد. اين سياست به نظر شما چقدر مي‌تواند در جداشدن ايران از دلار اثرگذار باشد ؟
اين سياست بد نيست اما نمي‌تواند اثرگذار باشد. مقداري كه دولت ارز متفرقه توزيع مي‌كند، محدود است. دولت پول ساير كشورها را ندارد. از كجا بياورد؟ در حال حاضر نفت را كه به چين مي‌فروشد، نيمي از پول آن را به يوان مي‌گيرد. به اندازه نصف فروش نفت مي‌توانيم يوان مصرف كنيم؛ ما بيشتر از اين يوان در اختيار نداريم.
فكر مي‌‌كنيد عرضه ارزهاي غيردلاري به حدي نيست كه نيازهاي صادركنندگان را تأمين كند؟
نفت را به پنج كشور مي‌فروشيم. فقط با چين به يوان و با هند با روپيه معامله مي‌كنيم. با كره، ايتاليا و يونان هم با يورو معامله مي‌كنيم. روزي 600 هزار بشكه نفت به چين مي‌دهيم. 21 ميليون يوان هم ارز دريافت مي‌كنيم.
تنوع واحدهاي پولي كه در تجارت خارجي كشور وارد شده است، به كار تجارت ضربه نمي‌زند؟
نه؛ مشكلي ايجاد نمي‌كند. اگر ارز داشته باشيم مشكلي ايجاد نمي‌كند. فقط دلار ضربه وارد مي‌كند. بانك‌هاي آمريكايي با ما سر لجبازي دارند و مبادله دلار را با مشكل مواجه كرده‌اند.
اگر به FATF بپيونديم، مشكلاتمان حل خواهد شد؟
حل نمي‌شود ولي كم مي‌شود. ما ناچاريم به FATF بپيونديم؛ اگر اين كار را نكنيم، اروپا جلويمان را مي‌گيرد. تقريبا تصويب اين طرح مراحل نهايي را طي مي‌كند. اين مسئله به دلار ربطي ندارد و روابط ما را با اروپا بهبود مي‌دهد. اين پيمان به نظر من مشكلي ندارد.
گفته مي‌شود كه به خاطر مسائل امنيتي و اينكه برخي اطلاعات محرمانه را بايد در اختيار بانك‌هاي خارجي قرار دهيم، پيوستن به FATF به صلاح نيست. در اين رابطه چه نظري داريد؟
مسئله امنيتي نيست. مذهبي و اخلاقي است. ما مراقب خودمان هستيم. هيچ مسئله امنيتي‌اي نداريم اما پيوستن به FATF مسائل سياسي و مذهبي دارد.
اقداماتي كه ظريف انجام داده و تلاش مي‌كند يك مجموعه مالي با كشورهاي اروپايي براي تبادلات تجاري ايجاد كند، چقدر در شرايط كشور تأثيرگذار است؟
خيلي مؤثر است. كارهايي كه چندي‌پيش آقاي ظريف كرده است، به كمك سياست و اقتصاد مي‌آيد. خدا كند اين مذاكرات را تبديل به پروتكل كند و به امضا برساند. بايد با هر كشوري پروتكل امضا كند و همه حرف‌هايي كه زده شده را روي كاغذ بياورد و به امضا برساند.
در حال حاضر اين كار انجام نمي‌شود و صحبت‌هاي طرفين به پروتكل تبديل نمي‌شود؟
نه؛ فقط صحبت شده است. بايد صحبت روي كاغذ بيايد. در اين صورت حرف‌هايي كه زده شده، الزام اجرائي ندارد. معمولا دنيا پروتكل‌ها را اجرائي مي‌كند؛ اگر پروتكل نباشد، اجرائي نخواهد شد.
ايران چقدر مي‌تواند تبادلات تجاري خود را با اروپا افزايش دهد؟
خيلي زياد. بسياري از كالاهايي را كه براي صنعت لازم داريم مثل قطعات ماشين‌آلات صنعتي، مي‌توانيم از اروپا خريداري كنيم. زيرا بسياري از كارخانه‌هاي ما با ماشين‌آلات اروپايي راه‌اندازي شده‌اند. به قطعات يدكي ماشين مثل پژو و... نياز داريم كه از بازار اروپا مي‌توان آنها را تأمين كرد. هرچه به اروپا نزديك باشيم، ضرر نكرده‌ايم. البته به چين هم نزديك هستيم. نزديكي به اروپا نبايد باعث دوري از چين شود. چين جاي خود را دارد و اروپا هم جاي خود. ارتباط با هر دوي اينها براي ما لازم است. 80 ميليون نفر جمعيت كشور است و بين 60 تا 70 ميليارد دلار در سال واردات لازم داريم. چند كشور اروپايي بزرگ شامل آلمان، فرانسه، ايتاليا، انگليس، اسپانيا و يونان و بعد كشورهاي آسيايي شامل كره، چين، هندوستان، روسيه و چند كشور كوچك نيازهاي ما را تأمين مي‌كنند. اگر بتوانيم روزي 2.5 ميليون بشكه در روز نفت بفروشيم، نيازهاي خود را تأمين خواهيم كرد و بي‌نياز مي‌شويم و زورمان به دلقك كاخ سياه مي‌رسد.
فكر مي‌كنيد بتوانيم نفت بفروشيم؟ طالب نفت كشور ما چه كساني هستند؟
همه كشورهايي كه ظريف با آنها صحبت كرده است، قول مساعد داده‌اند كه نفت ايران را بخرند. اميدواريم كه به نتيجه برسد.
دور جديد تحريم‌ها چه سرانجامي براي كشور در پي خواهد داشت؟
هيچ. اگر بتوانيم 2.5 ميليون بشكه نفت بفروشيم، تحريم را دور زده‌ايم. البته اگر اين مقدار نفت را به كشورهاي دوستمان شامل چين، هند، كره، روسيه، آلمان، ايتاليا، اسپانيا و تركيه بفروشيم. در حال حاضر به تركيه گاز مي‌فروشيم. اگر جمع فروش محصولات نفتي ما 2.5 ميليون بشكه بشود، احتياجي به دلقك كاخ سياه نخواهيم داشت.
چه فروشي موردنظر شماست. فروشي كه منجر به واردات ارز به كشور شود يا اينكه معامله پاياپاي با كالاهاي خارجي باشد؟
50 درصد اين نفت تبديل به پول مي‌شود و بقيه به صورت كالا مي‌آيد. كالاهاي اروپايي‌ها هم همه خوب است.
پيشنهاد شما به صادركنندگان در شرايط جديد اقتصادي كشور چيست؟
مقاومت كنند و به دولت فشار بياورند كه پيمان ارزي را بردارد اما صادرات را متوقف نكنند تا مشكلات حل شود. بايد اميد داشته باشيم اما مملكت مال ماست. من خودم شوخي مي‌كنم و مي‌گويم كه صادرات نخواهم داشت اما روند صادرات را ادامه خواهم داد. 50 سال منفعت بردم و چند سال هم ضرر مي‌كنم.
توصيه شما به بخش دولتي با اين همه بخش‌نامه‌هايي كه براي صادركنندگان صادر مي‌كند، چيست؟
به دكتر روحاني توصيه دارم كه دولت كوچك شود. دولت زيادي بزرگ است. رئيس‌جمهور بايد با بخش خصوصي مشورت كند. كميسيون‌هاي ويژه درست كند كه ماهانه جلسه داشته باشند. مسائل ارزي، تجاري، گمركي و... را با بخش خصوصي مشورت كند و قيم‌مآبانه رفتار نكند. دولت خدمتگزار تدبير و اميد بايد تدبيرها را راه بيندازد كه اميد در مردم ايجاد شود. در حال حاضر محيط بي‌اعتمادي نسبت به دولت ايجاد شده است كه بايد جلوي آن گرفته شود. چگونه مي‌توان جلوي اين مسئله را گرفت. بايد مردم را وارد بازي كنيم.
اخيرا اتاق بازرگاني درخواستي به معاون اول رئيس‌جمهور داده است كه دولت قبل از ارسال بخش‌نامه‌ها يك پيش‌آگاهي به بخش خصوصي داشته باشد تا ميزان تصميمات اشتباه كاهش يابد. به نظر شما اين رويه مي‌تواند در كاهش خطاها مؤثر باشد؟
اين پيش‌آگاهي هيچ تأثيري ندارد. جهانگيري اين كار را نمي‌كند چون به آن اعتقادي ندارد. البته اين كار بي‌خاصيت هم هست. به همان كميسيون‌هايي نياز داريم كه مي‌گويم. بايد جلسه مشورتي باشد. آنجا مشورت شود و بعد تصميم گرفته شود. آقاي جهانگيري اين مسئله را قبول ندارد و نمي‌كند. آقاي نوبخت هم به اين مسئله اعتقادي ندارد.
ولي معاون اول دستور داده كه پيش‌آگاهي انجام شود.
بعيد مي‌دانم. دستور هم بدهد اين كار را نمي‌كند. نسبت به او خوش‌بين نيستم. نوبخت هم هرچه دلش مي‌خواهد، مي‌گويد.
پيش‌آگاهي به نظر شما مؤثر است؟
پيش‌آگاهي به شرط آنكه با مشورت باشد و نظر متفاوت را بخواهد، مؤثر است. اگر دولت بگويد من مي‌خواهم اين را آگاه كنم، نظر شما چيست، پيش‌آگاهي مي‌تواند مفيد باشد اما اگر فقط بگويد كه مي‌خواهم اين بخش‌نامه را اعلام كنم، اين رفتار چه فايده‌اي دارد؟ پيش‌آگاهي منوط به اين است كه در يك جلسه مشترك از بخش خصوصي نظر بخواهد. اما اگر بگويد تو مطلع باش كه مي‌خواهم اين كار را انجام دهم، دولت نقش قيم پيدا مي‌كند. دولت بايد خدمتگزار باشد نه اينكه قيم باشد. شعار ما اين است كه دولت با قيوميتش كار را خراب مي‌كند. قيوميت دولت شرايط را بلبشو مي‌كند. به نظر من الان اوضاع اقتصادي كشور قمر در عقرب است. دولت همين مجموعه‌هايي را هم كه دارد، بايد به بخش خصوصي بدهد كه اداره كند. نمي‌خواهد اين كار را بكند و قصد دارد خودش مسائل را حل كند.
فكر مي‌كنيد بخش خصوصي از پس اين اوضاع قمر در عقرب برمي‌آيد؟
ان‌شاءالله. به نظر من برمي‌آيد.
بخش خصوصي چه امكاناتي دارد كه از پس شرايط برمي‌آيد؟
بخش خصوصي فكر دارد.
بخش عمده اقتصاد ما دست شبه‌دولتي‌هاست. در چنين شرايطي باز هم بخش خصوصي از پس مسائل برمي‌آيد؟
اينكه اقتصاد ما دست شبه‌دولتي‌هاست، غلط است. بايد اين اشتباه جبران شود. بايد اقتصاد دولتي و شبه‌دولتي كم شود. همه شركت‌هاي دولتي را حراج كنند. چون اين رويه منفعت ندارد. اين شركت‌ها ماليات و بيمه نمي‌دهند.

شرق: هر بار كه فشارها بر سيستم بانكي دنيا براي ارائه‌ندادن خدمات به تجار ايراني بيشتر مي‌شود، هزينه نقل و انتقال پول به كشور افزايش مي‌يابد. به اعتقاد اسدالله عسگراولادي، رئيس اتاق ايران و چين، تحريم‌هاي اخير آمريكا تا حداكثر پنج درصد هزينه نقل و انتقال پول به كشور را بيشتر مي‌كند و شرايط حاكم بر بازار دلار به همراه اين فشارهاي خارجي، بين پنج تا 10 سال صادرات ايران را زيان‌ده خواهد كرد. عسگراولادي اگرچه از خودتحريمي‌هاي دولت و قراردادن پيمان ارزي براي صادركنندگان گله‌مند است اما به همكاران خود توصيه مي‌كند كه تا اصلاح شرايط و خروج از دوره زيان‌دهي صادرات، مقاومت و تلاش كنند دولت پيمان ارزي را براي صادركنندگان بردارد. مشروح گفت‌وگو با رئيس اتاق ايران و چين در ادامه مي‌آيد:

با توجه به اينكه در آستانه روز ملي صادرات قرار داريم، با چه راهكارها و مشوق‌هايي مي‌توان صادركنندگان را وارد عرصه كرد و صادرات را توسعه داد؟
ما در آستانه روز ملي صادرات هستيم. 21 مهر هر سال روز ملي صادرات جشن گرفته مي‌شود. امسال هم قرار است اين جشن را داشته باشيم و آقاي جهانگيري هم بيايند و به صادركنندگان نمونه جايزه بدهند يا آنها را تشويق كنند. اما درباره سؤال شما بايد بگويم كه در حال حاضر صادرات رو به ضعف، شكست، كسرشدن و كم‌شدن است. علت اين مسئله دو چيز است؛ يكي اينكه بخش دولتي گفته است كه صادركنندگان بايد در سه ماه ارز حاصل از صادرات را به كشور بازگردانند. بسياري از رشته‌ها از جمله رشته ما كه خشكبار است، قدرت بازگرداندن ارز در سه ماه را ندارند. ما نمي‌توانيم ارز را در سه ماه برگردانيم. خشكبار كالايي است كه 15 روز طول مي‌كشد تا بسته‌بندي و براي صادرات حاضر شود. دو ماه براي رسيدن به مقصد و فروش زمان نياز دارد. يك ماه بعد پولش وصول مي‌شود. تازه اگر به ريجكت و خنس و كِلِيم نخورد. چهار‌ماه‌و‌نيم تا پنج ماه طول مي‌كشد كه پول حاصل از صادرات خشكبار به كشور بازگردد. اشكال دوم هم پيمان‌گرفتن از صادركننده است. پيمان براي صادرات كار خوبي نيست. بيشتر كالاهاي صادراتي با ارز 16 تا 17 هزار توماني خريداري مي‌شوند اما چگونه صادركننده ارز 16 تا 17 هزار توماني خريداري‌شده را با ارز هفت تا هشت توماني بفروشد.
چه كالاهايي را با ارز 16 تا 17 هزار تومان خريداري مي‌كنيد. مگر براي بسياري از كالاها دولت ارز چهارهزارو 200 توماني تأمين نمي‌كند؟
همه كالاها را با ارز 16 تا 17 هزار توماني مي‌خريم. دولت به ما هيچ ارز ارزاني نمي‌دهد. در پيمان‌سپاري ارزي به ما ارز دولتي داده نمي‌شود و برعكس ارز از ما مي‌گيرند. ما وقتي پيمان مي‌سپريم، بايد ارز حاصل از صادرات را در سامانه نيما به واردكنندگان بفروشيم تا هشت الي 9 هزار تومان دستمان را بگيرد. اين در حالي است كه ارز براي ما 17 هزار تومان تمام مي‌شود. اگر ارز حاصل از صادرات را در سامانه نيما با قيمت‌هاي پايين‌تر بفروشيم، حدود 9 هزار تومان ضرر مي‌كنيم. اين يعني 50 درصد ضرر مي‌كنيم. به همين دليل صادركنندگان به تدريج شغل خود را كنار مي‌گذارند.
در شرايط پيمان‌سپاري نمي‌توان تغييرات ايجاد كرد و شرط گذاشت كه در صورت دريافت برخي تسهيلات و ارز دولتي ارز حاصل از صادرات را در سامانه نيما عرضه خواهيد كرد؟
ما ارز دولتي نمي‌گيريم. به ما ارز نمي‌دهند. ارز را به واردكنندگان مي‌دهند. صادركنندگان بايد ارز خود را به دولت بدهند تا به واردكننده بدهد. تحت نام نيما ارز خود را بايد تحويل دهند. روز جشن ملي صادرات امسال سؤالات زيادي عليه دولت مطرح مي‌شود. ما نمي‌توانيم پيمان را قبول كنيم. اگر پيمان را برندارند، نيمي از صادركنندگان تعطيل مي‌شوند. نصف ديگر هم كه كار مي‌كنند، قاچاقي كار مي‌كنند و با كارت‌هاي يك‌بارمصرف فعال خواهند بود تا تعهد پيمان ارزي ندهند. من چون اهل كارت يك‌بارمصرف نيستم و اين كار را خلاف مي‌دانم، كارم را تعطيل مي‌كنم. مدتي است كه پيمان گذاشته‌اند، من هم كار خود را تعطيل كرده‌ام.
چرا با پيمان‌سپاري ارزي مشكل داريد؟
ما براي صادرات بايد ريال مصرف كنيم. به عنوان صادركننده بايد كالا بخريم و صادر كنيم. قيمت كالا در بازار با ارز 16 و 17 تومان تعيين مي‌شود. با اين قيمت، كالا را بايد بخريم و در سامانه نيما ارز حاصل از صادرات را به قيمت هشت هزار تومان بفروشيم. به اين ترتيب 50 درصد ضرر مي‌كنيم.
ارز 17هزارتوماني در بازار كالاهاي توليد داخل و كشاورزي هم تأثيرگذار است؟
وقتي مي‌خواهيد كالايي بخريد و صادر كنيد، معادل دلار 17 هزارتوماني به شما كالا مي‌فروشند. نه با ارز نيمايي كه هشت هزار تومان قيمت دارد. بعد كه محصول را صادر كرديد، بايد با قيمت هشت هزار تومان ارز خود را تبديل به ريال كنيد. اين مسئله كار را سخت مي‌كند. ما كار خود را با اين شرايط تعطيل مي‌كنيم. در نشست اتاق بازرگاني هم به نوبخت گفتم اگر اين روش ادامه پيدا كند، همه صادركنندگان تعطيل مي‌شوند. اعلام كردم؛ شما اين را بدانيد كه طوري برخورد مي‌كنيد تا صادرات تعطيل شود. در روز ملي صادرات اين حرف‌ها قطعا زده مي‌شود. خيلي‌ها هم البته نمي‌آيند زيرا حرف‌هاي بخش دولتي قيوميت‌وار است. تعدادي از اين افراد قصد خدمتگزاري ندارند. در نتيجه من هم شايد 29 مهر نيايم و اگر بيايم، گوشه‌اي از سالن به عنوان ميهمان مي‌نشينم.
فكر مي‌كنيد چند درصد از صادركنندگان به خاطر پيمان‌سپاري كار خود را تعطيل مي‌كنند؟
40 درصد.
همه صادركنندگان موظف هستند ارز خود را وارد سامانه نيما كنند؟
بله؛ همه صادركنندگان موظف شدند ارز خود را وارد سامانه نيما كنند. بعضي‌ها مثل پتروشيمي‌ها بايد دوماهه ارز خود را به سامانه نيما بازگردانند. برخي‌ها مثل ما بايد ارز خود را سه‌ماهه به سامانه نيما برگردانند و بعضي‌ها مثل حوزه فرش هم بايد چهارماهه ارز خود را به سامانه نيما بازگردانند. فرش كالاي صنعتي است؛ چهارماهه بايد ارز خود را به سامانه نيما برگرداند. البته صادركنندگان فرش هم نمي‌توانند چهارماهه ارز خود را به سامانه نيما بازگردانند. قبلا يك‌ساله بايد ارزشان را به سامانه نيما برمي‌گرداندند. از زماني كه آقاي نوربخش رئيس بانك مركزي دولت هاشمي‌رفسنجاني بود، براي فرش و كالاهاي صنعتي مثل يخچال و تلويزيون كه صادر مي‌كردند، يك سال فرصت براي بازگرداندن ارز وجود داشت. براي محصولات كشاورزي شش ماه و تنها براي زعفران و خاويار دو ماه فرصت در نظر گرفته مي‌شد. در حال حاضر گفته‌اند براي پتروشيمي‌ها دو ماه و براي بقيه سه ماه فرصت هست كه ارز صادراتي خود را به سامانه نيما عرضه كنند. اين كار دشواري است.
شرايط پتروشيمي‌ها با ساير صادركنندگان متفاوت نيست؛ ‌آنها به‌موقع مي‌توانند ارز خود را به سامانه نيما تحويل دهند؟
پتروشيمي‌ها چون به‌صورت نقد و با ال‌سي مي‌فروشند، مي‌توانند پول خود را به‌موقع دريافت كنند. در حالي كه خشكبار بايد كالاي خود را به كشور مقصد صادر كند. از بهداشت اين كشور مجوز بگيرد كه يك ماه طول مي‌كشد. بعد بايد پول را دور دنيا بگردانيم و از جاهايي كه مي‌توانيم پول را به ايران بياوريم كه اگر بگوييم از كجاها پول وارد ايران مي‌شود، آن حساب‌ها را هم مي‌بندند. آمريكايي‌ها مترصد هستند بدانند از كجا به ايران پول مي‌آوريم تا راه‌هاي ما را ببندند. در نتيجه كار خيلي سخت مي‌شود. بايد ببينيم در آينده خدا چه مي‌خواهد.
راهكار شما براي بهبود وضعيت صادركنندگان چيست؟
بايد پيمان ارزي را بردارند. زمان برگشت ارز را بدون پيمان چهار ماه و شش ماه براي حوزه‌هاي مختلف در نظر بگيرند.
به نظر شما قيمت ارز 17 هزار يا 19 هزار تومان در بازار منطقي است؟
اصلا منطقي نيست. قيمت منطقي ارز 12 هزار تومان است اما دولت زورش نمي‌رسد قيمت ارز را پايين بياورد. اگر بتواند پايين بياورد، ما استقبال مي‌كنيم. در حال حاضر قيمت واقعي ارز 12 هزار تومان است.
چرا قيمت ارز يكباره اين‌قدر افزايش يافت؟
دولت خودش مي‌خواهد قيمت ارز بالا برود زيرا مي‌خواهد كسري‌هايش را جبران كند. دولت مقصر است. دولت مي‌گويد ارز داريم ولي نمي‌فروشد. زيرا اگر بفروشد، قيمت ارز پايين مي‌آيد.
دولت اعلام كرده كه پتروشيمي‌ها ارز خود را به سامانه نيما تزريق نكرده‌اند. اين گفته صحت دارد؟
پتروشيمي‌ها ارزشان را به سامانه نيما داده‌اند. خيلي‌هايشان داده‌اند.
دولت مي‌گويد فقط چهار ميليارد دلار ارز وارد سامانه نيما شده است. اين گفته صحت ندارد؟
حتما بخشي از پتروشيمي‌ها مطالبات خود را وصول نكرده‌اند. آنها هم زورشان مي‌آيد. اگر خوراك ارزان در اختيار داشته باشند، ارز خود را وارد سامانه نيما مي‌كنند اما اگر خوراك ارزان نگيرند، چرا بايد ارز 17هزارتوماني خود را به سامانه نيما تزريق كنند؟
پتروشيمي‌ها خوراك ارزان دريافت نمي‌كنند؟
همه خوراك ارزان دريافت نمي‌كنند. آنهايي كه خوراك ارزان دريافت مي‌كنند، ارز خود را به سامانه نيما تحويل مي‌دهند. كساني كه ارز ارزان ندارند، به سامانه نيما ارزي نمي‌دهند.
چرا همه پتروشيمي‌ها خوراك ارزان دريافت نمي‌كنند؟
پتروشيمي دولتي و غيردولتي داريم. من خيلي وارد نيستم اما مي‌دانم كه عده‌اي نمي‌توانند خوراك ارزان بگيرند. عده‌اي هم با رابطه و ضابطه خوراك ارزان مي‌گيرند. كساني كه خوراك ارزان دريافت مي‌كنند به سامانه نيما ارز خود را تحويل مي‌دهند. كساني كه خوراك نمي‌گيرند، ارزي هم تحويل نمي‌دهند.
با توجه به شرايط فعلي كشور و اينكه آمريكا سعي مي‌كند دروازه‌هاي نقل و انتقال پول را به روي ايران ببندد، فكر مي‌كنيد در آينده با محدوديت بيشتري براي صادرات مواجه مي‌شويم؟
ما در حال خودتحريمي صادركنندگان هستيم. آمريكا در رابطه با تحريم نفت حرف زده، درباره چيزهاي ديگر هيچ‌گاه حرفي نزده است.
آمريكا مسائل و تعاملات مالي ما را محدود كرده است. اين مسئله چقدر براي شما مشكل ايجاد مي‌كند؟
بله؛ بانك‌ها را محدود كرده است؛ از آنجا آسيب مي‌بينيم اما به صادرات ما كاري ندارد. به بانك‌هاي ما مي‌گويد كه بانك‌هاي آمريكايي به شما سرويس نمي‌دهند. برويد بانك ديگري پيدا كنيد. برخي بانك‌هاي اروپايي به ما سرويس مي‌دهند. برخي بانك‌هاي چيني، روسي و... هم به ما سرويس مي‌دهند اما بانك‌هاي آمريكايي سرويس نمي‌دهند. آمريكا اعلام كرده است 4 نوامبر يعني 13 آبان طرح جديدي عليه ايران منتشر مي‌كنم.
در دور جديد فكر مي‌كنيد هزينه نقل و انتقالات پول افزايش يابد؟
قطعا افزايش مي‌يابد.
چقدر افزايش خواهد يافت؟
پنج درصد هزينه نقل و انتقال پول افزايش مي‌يابد. بايد پول را از هر جا كالا مي‌فروشيم، دو، سه بار بچرخانيم و ببريم جايي كه بتوانيم بياوريم ايران. اين دو، سه بار گشتن هر كدام يك درصد يا دو درصد و گاهي يك‌و‌نيم درصد روي هزينه تبديل به ريال اثر مي‌گذارد. پول را يا بايد در افغانستان يا دوبي يا تركيه يا عراق بچرخانيم تا بتوانيم آن را تبديل به ريال كنيم و بعد دوباره كالا بخريم.
وقتي هزينه تبديل و حمل‌ونقل پول حاصل از صادرات زياد مي‌شود، چنين صادراتي براي صادركننده به‌صرفه است؟
صادرات به‌صرفه نيست ولي ناچاريم كار كنيم. كساني كه كارخانه و كارگر دارند، ناچارند با ضرر ادامه دهند بلكه اين مشكلات حل شود.
اگر مشكلات حل نشود، چه خواهيد كرد؟
حل مي‌شود. بالاخره اگر حل نشود هم ضرر مي‌كنيم.
چند سال زيان خواهيد داد؟
تخمين مي‌زنم بين پنج تا 10 سال به خاطر تحريم‌هاي جديد آمريكا صادرات ضرر بدهد. حداكثر پنج درصد ضرر مي‌دهيم و حداقل هم دو تا سه درصد ضرر خواهيم كرد. ولي كساني كه كارگاه، كارخانه و كارگر دارند، ناچارند تا وقتي شرايط درست شود، به فعاليت خود ادامه دهند. بايد كارگرها را بچرخانند. شركت خود من در پنج نقطه كشور 600 تا 700 حقوق‌بگير دارد. بايد حقوق آنها را بدهم. در حال حاضر تلاش مي‌كنيم راهي پيدا كنيم كه شرايط بهتر شود.
برخي كارشناسان معتقدند ايران بايد تركيه را متقاعد كند تا با هند، چين و روسيه متحد شود و اقتصاد بزرگي تشكيل دهند و در برابر آمريكا مقاومت كنند. چنين راهكاري مي‌تواند مؤثر واقع شود؟
اين راهكار مي‌تواند مفيد باشد اما نه تركيه قبول كرده كه به اين پيمان بپيوندد و نه چين و هند پذيرفته‌اند كه چنين كاري انجام دهند. بايد قراردادهاي دوجانبه با روسيه، چين و هند ببنديم. تركيه در حال رايزني با آمريكاست كه راه را باز كند. با ما روابطش خوب است و از ما گاز مي‌خرد. روابط دوجانبه با اين كشورها ما را از دلار جدا مي‌كند. اگر از دلار جدا شويم، چهار كشور چين، هند، روسيه و تركيه با ايران مي‌توانند يك كمپين و گروهي درست كنند كه در مقابل آمريكا بايستيم.
چرا هند و چين نپذيرفته‌اند كه اين چند كشور با هم متحد شوند؟
هند خودش ايران را دارد و با آمريكا هم رابطه دارد. مي‌گويد آمريكا كشور بزرگي است و 500 ميليارد دلار مبادله با اين كشور دارم. با ايران چقدر مبادله دارم؟ حجم مبادله هند با ايران 10 يا 20 ميليارد دلار است. نمي‌توانيم به خاطر حجم تجارت كم با ايران، آمريكا را از دست بدهيم. هند همين‌طور كج‌دارومريز با ايران همكاري مي‌كند. چين هم همين‌طور است. با ما 40 ميليارد دلار مبادله دارد اما با آمريكا 300 ميليارد دلار مبادله دارد. مي‌گويد چگونه 300 ميليارد را رها كنم و به 40 ميليارد بچسبم. روس‌ها هم كه گرفتار اروپا هستند. نفت و گاز به اروپا مي‌دهند. منافع خود را در نظر مي‌گيرند؛ با ما روابط خوبي دارند اما اين روابط خوب به مفهوم آن نيست كه آمريكا را رها كنند و با ما متحد شوند. منافع روسيه اين‌گونه اقتضا نمي‌كند.
روسيه خودش مشمول تحريم‌هاي آمريكا شده، چين هم همين‌طور است. اين تحريم‌ها نمي‌تواند گرايش اين دو كشور به ايران را بيشتر كند؟
نه؛ روسيه با ارتباطي كه با اروپا دارد، اثر منفي تحريم‌هاي آمريكا را جبران مي‌كند. اگر اينجا منطقه زير فشار نظامي برود و آتش بگيرد، كسي كه منفعت مي‌برد، روسيه است كه نفتش را 200 دلار مي‌فروشد؛ نفت ما از بين مي‌رود. من به ترامپ مي‌گويم دلقك كاخ سياه؛ اگر دلقك كاخ سياه به اين كارها ادامه بدهد، ما ضرر مي‌كنيم و صدمه مي‌بينيم اما روسيه صدمه نمي‌بيند. نفت با نام آنها صادر مي‌شود. بعد از عربستان و ما، بزرگ‌ترين مخازن نفت متعلق به روسيه است. عربستان نفت زيادي دارد اما اگر خطري پيش بيايد، نفت عربستان هوا مي‌رود.
ازدست‌دادن معاملات دلاري چه ضررهايي براي ايران دارد؟
خيلي از كشورها كالاهاي خود را به دلار مي‌فروشند. ما دلار نداشته باشيم، محصول به ما نمي‌فروشند. نفت در حال حاضر به دلار خريد و فروش مي‌شود. اوپك به دلار معامله مي‌كند. ما بايد به اوپك بگوييم كه نفت مي‌فروشيم؛ بايد نفت را تبديل به يورو و ين كنيم. وقتي ما نتوانيم دلار بگيريم، خيلي از كشورها از ما نفت نمي‌خرند. ما بايد بگوييم كه از دلار جدا شده‌ايم. تركيه هم مي‌خواهد همين كار را بكند. اگر موفق شويم از دلار جدا شويم، خوب است و ضرر ندارد.
دولت در حال حاضر به جاي دلار، يورو، يوان و... هم در اختيار صادركنندگان قرار مي‌دهد. اين سياست به نظر شما چقدر مي‌تواند در جداشدن ايران از دلار اثرگذار باشد ؟
اين سياست بد نيست اما نمي‌تواند اثرگذار باشد. مقداري كه دولت ارز متفرقه توزيع مي‌كند، محدود است. دولت پول ساير كشورها را ندارد. از كجا بياورد؟ در حال حاضر نفت را كه به چين مي‌فروشد، نيمي از پول آن را به يوان مي‌گيرد. به اندازه نصف فروش نفت مي‌توانيم يوان مصرف كنيم؛ ما بيشتر از اين يوان در اختيار نداريم.
فكر مي‌‌كنيد عرضه ارزهاي غيردلاري به حدي نيست كه نيازهاي صادركنندگان را تأمين كند؟
نفت را به پنج كشور مي‌فروشيم. فقط با چين به يوان و با هند با روپيه معامله مي‌كنيم. با كره، ايتاليا و يونان هم با يورو معامله مي‌كنيم. روزي 600 هزار بشكه نفت به چين مي‌دهيم. 21 ميليون يوان هم ارز دريافت مي‌كنيم.
تنوع واحدهاي پولي كه در تجارت خارجي كشور وارد شده است، به كار تجارت ضربه نمي‌زند؟
نه؛ مشكلي ايجاد نمي‌كند. اگر ارز داشته باشيم مشكلي ايجاد نمي‌كند. فقط دلار ضربه وارد مي‌كند. بانك‌هاي آمريكايي با ما سر لجبازي دارند و مبادله دلار را با مشكل مواجه كرده‌اند.
اگر به FATF بپيونديم، مشكلاتمان حل خواهد شد؟
حل نمي‌شود ولي كم مي‌شود. ما ناچاريم به FATF بپيونديم؛ اگر اين كار را نكنيم، اروپا جلويمان را مي‌گيرد. تقريبا تصويب اين طرح مراحل نهايي را طي مي‌كند. اين مسئله به دلار ربطي ندارد و روابط ما را با اروپا بهبود مي‌دهد. اين پيمان به نظر من مشكلي ندارد.
گفته مي‌شود كه به خاطر مسائل امنيتي و اينكه برخي اطلاعات محرمانه را بايد در اختيار بانك‌هاي خارجي قرار دهيم، پيوستن به FATF به صلاح نيست. در اين رابطه چه نظري داريد؟
مسئله امنيتي نيست. مذهبي و اخلاقي است. ما مراقب خودمان هستيم. هيچ مسئله امنيتي‌اي نداريم اما پيوستن به FATF مسائل سياسي و مذهبي دارد.
اقداماتي كه ظريف انجام داده و تلاش مي‌كند يك مجموعه مالي با كشورهاي اروپايي براي تبادلات تجاري ايجاد كند، چقدر در شرايط كشور تأثيرگذار است؟
خيلي مؤثر است. كارهايي كه چندي‌پيش آقاي ظريف كرده است، به كمك سياست و اقتصاد مي‌آيد. خدا كند اين مذاكرات را تبديل به پروتكل كند و به امضا برساند. بايد با هر كشوري پروتكل امضا كند و همه حرف‌هايي كه زده شده را روي كاغذ بياورد و به امضا برساند.
در حال حاضر اين كار انجام نمي‌شود و صحبت‌هاي طرفين به پروتكل تبديل نمي‌شود؟
نه؛ فقط صحبت شده است. بايد صحبت روي كاغذ بيايد. در اين صورت حرف‌هايي كه زده شده، الزام اجرائي ندارد. معمولا دنيا پروتكل‌ها را اجرائي مي‌كند؛ اگر پروتكل نباشد، اجرائي نخواهد شد.
ايران چقدر مي‌تواند تبادلات تجاري خود را با اروپا افزايش دهد؟
خيلي زياد. بسياري از كالاهايي را كه براي صنعت لازم داريم مثل قطعات ماشين‌آلات صنعتي، مي‌توانيم از اروپا خريداري كنيم. زيرا بسياري از كارخانه‌هاي ما با ماشين‌آلات اروپايي راه‌اندازي شده‌اند. به قطعات يدكي ماشين مثل پژو و... نياز داريم كه از بازار اروپا مي‌توان آنها را تأمين كرد. هرچه به اروپا نزديك باشيم، ضرر نكرده‌ايم. البته به چين هم نزديك هستيم. نزديكي به اروپا نبايد باعث دوري از چين شود. چين جاي خود را دارد و اروپا هم جاي خود. ارتباط با هر دوي اينها براي ما لازم است. 80 ميليون نفر جمعيت كشور است و بين 60 تا 70 ميليارد دلار در سال واردات لازم داريم. چند كشور اروپايي بزرگ شامل آلمان، فرانسه، ايتاليا، انگليس، اسپانيا و يونان و بعد كشورهاي آسيايي شامل كره، چين، هندوستان، روسيه و چند كشور كوچك نيازهاي ما را تأمين مي‌كنند. اگر بتوانيم روزي 2.5 ميليون بشكه در روز نفت بفروشيم، نيازهاي خود را تأمين خواهيم كرد و بي‌نياز مي‌شويم و زورمان به دلقك كاخ سياه مي‌رسد.
فكر مي‌كنيد بتوانيم نفت بفروشيم؟ طالب نفت كشور ما چه كساني هستند؟
همه كشورهايي كه ظريف با آنها صحبت كرده است، قول مساعد داده‌اند كه نفت ايران را بخرند. اميدواريم كه به نتيجه برسد.
دور جديد تحريم‌ها چه سرانجامي براي كشور در پي خواهد داشت؟
هيچ. اگر بتوانيم 2.5 ميليون بشكه نفت بفروشيم، تحريم را دور زده‌ايم. البته اگر اين مقدار نفت را به كشورهاي دوستمان شامل چين، هند، كره، روسيه، آلمان، ايتاليا، اسپانيا و تركيه بفروشيم. در حال حاضر به تركيه گاز مي‌فروشيم. اگر جمع فروش محصولات نفتي ما 2.5 ميليون بشكه بشود، احتياجي به دلقك كاخ سياه نخواهيم داشت.
چه فروشي موردنظر شماست. فروشي كه منجر به واردات ارز به كشور شود يا اينكه معامله پاياپاي با كالاهاي خارجي باشد؟
50 درصد اين نفت تبديل به پول مي‌شود و بقيه به صورت كالا مي‌آيد. كالاهاي اروپايي‌ها هم همه خوب است.
پيشنهاد شما به صادركنندگان در شرايط جديد اقتصادي كشور چيست؟
مقاومت كنند و به دولت فشار بياورند كه پيمان ارزي را بردارد اما صادرات را متوقف نكنند تا مشكلات حل شود. بايد اميد داشته باشيم اما مملكت مال ماست. من خودم شوخي مي‌كنم و مي‌گويم كه صادرات نخواهم داشت اما روند صادرات را ادامه خواهم داد. 50 سال منفعت بردم و چند سال هم ضرر مي‌كنم.
توصيه شما به بخش دولتي با اين همه بخش‌نامه‌هايي كه براي صادركنندگان صادر مي‌كند، چيست؟
به دكتر روحاني توصيه دارم كه دولت كوچك شود. دولت زيادي بزرگ است. رئيس‌جمهور بايد با بخش خصوصي مشورت كند. كميسيون‌هاي ويژه درست كند كه ماهانه جلسه داشته باشند. مسائل ارزي، تجاري، گمركي و... را با بخش خصوصي مشورت كند و قيم‌مآبانه رفتار نكند. دولت خدمتگزار تدبير و اميد بايد تدبيرها را راه بيندازد كه اميد در مردم ايجاد شود. در حال حاضر محيط بي‌اعتمادي نسبت به دولت ايجاد شده است كه بايد جلوي آن گرفته شود. چگونه مي‌توان جلوي اين مسئله را گرفت. بايد مردم را وارد بازي كنيم.
اخيرا اتاق بازرگاني درخواستي به معاون اول رئيس‌جمهور داده است كه دولت قبل از ارسال بخش‌نامه‌ها يك پيش‌آگاهي به بخش خصوصي داشته باشد تا ميزان تصميمات اشتباه كاهش يابد. به نظر شما اين رويه مي‌تواند در كاهش خطاها مؤثر باشد؟
اين پيش‌آگاهي هيچ تأثيري ندارد. جهانگيري اين كار را نمي‌كند چون به آن اعتقادي ندارد. البته اين كار بي‌خاصيت هم هست. به همان كميسيون‌هايي نياز داريم كه مي‌گويم. بايد جلسه مشورتي باشد. آنجا مشورت شود و بعد تصميم گرفته شود. آقاي جهانگيري اين مسئله را قبول ندارد و نمي‌كند. آقاي نوبخت هم به اين مسئله اعتقادي ندارد.
ولي معاون اول دستور داده كه پيش‌آگاهي انجام شود.
بعيد مي‌دانم. دستور هم بدهد اين كار را نمي‌كند. نسبت به او خوش‌بين نيستم. نوبخت هم هرچه دلش مي‌خواهد، مي‌گويد.
پيش‌آگاهي به نظر شما مؤثر است؟
پيش‌آگاهي به شرط آنكه با مشورت باشد و نظر متفاوت را بخواهد، مؤثر است. اگر دولت بگويد من مي‌خواهم اين را آگاه كنم، نظر شما چيست، پيش‌آگاهي مي‌تواند مفيد باشد اما اگر فقط بگويد كه مي‌خواهم اين بخش‌نامه را اعلام كنم، اين رفتار چه فايده‌اي دارد؟ پيش‌آگاهي منوط به اين است كه در يك جلسه مشترك از بخش خصوصي نظر بخواهد. اما اگر بگويد تو مطلع باش كه مي‌خواهم اين كار را انجام دهم، دولت نقش قيم پيدا مي‌كند. دولت بايد خدمتگزار باشد نه اينكه قيم باشد. شعار ما اين است كه دولت با قيوميتش كار را خراب مي‌كند. قيوميت دولت شرايط را بلبشو مي‌كند. به نظر من الان اوضاع اقتصادي كشور قمر در عقرب است. دولت همين مجموعه‌هايي را هم كه دارد، بايد به بخش خصوصي بدهد كه اداره كند. نمي‌خواهد اين كار را بكند و قصد دارد خودش مسائل را حل كند.
فكر مي‌كنيد بخش خصوصي از پس اين اوضاع قمر در عقرب برمي‌آيد؟
ان‌شاءالله. به نظر من برمي‌آيد.
بخش خصوصي چه امكاناتي دارد كه از پس شرايط برمي‌آيد؟
بخش خصوصي فكر دارد.
بخش عمده اقتصاد ما دست شبه‌دولتي‌هاست. در چنين شرايطي باز هم بخش خصوصي از پس مسائل برمي‌آيد؟
اينكه اقتصاد ما دست شبه‌دولتي‌هاست، غلط است. بايد اين اشتباه جبران شود. بايد اقتصاد دولتي و شبه‌دولتي كم شود. همه شركت‌هاي دولتي را حراج كنند. چون اين رويه منفعت ندارد. اين شركت‌ها ماليات و بيمه نمي‌دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.