|

برزگری مدیرعامل بنیاد علوی، از دلایل تأسیس این بنیاد می‌گوید

کار اصلی ما سرمایه‌گذاری انسانی است

بنیاد علوی هیچ‌گونه فعالیت اقتصادی ندارد؛ این جمله کلیدواژه گفت‌و‌گوی «شرق» با موسی برزگری، مدیرعامل بنیاد علوی است. بنیاد علوی به‌عنوان بازوی فعالیت‌های خیرخواهانه بنیاد مستضعفان چندسالی است که تمرکز خود را بر توانمندسازی مناطق محروم به‌ویژه مناطق روستایی قرار داده است. موسی برزگری که خود از مدیران قدیمی جهاد سازندگی است، در این گفت‌و‌گو از دلایل تأسیس بنیاد علوی، شرح خدمات و منابع مالی بنیاد گفته است.

بنیاد علوی به چه دلیلی تأسیس شد و قرار است چه کار کند؟ اصلا ماجرای این بنیاد چیست؟
بنیاد علوی یکی از دستگاه‌های زیر نظر بنیاد مستضعفان است که مثلا 200 شرکت در زیرمجموعه خود دارد. این شرکت‌ها کار اقتصادی انجام می‌دهند که در راستای خدمت به محرومان شکل می‌گیرد. یعنی سودی که از آن شرکت‌ها حاصل می‌شود همگی به سه قسمت تقسیم می‌شود: یک قسمت باید سرمایه را نگه دارد، یک قسمت برای اداره کل نیروهایش است و یک قسمتش هم برای خدمت به مستضعفان و محرومان است. برای قسمت سوم در بنیاد مستضعفان فقط بنیاد علوی فعال است؛ یعنی سود شرکت‌ها در خزانه بنیاد جمع می‌شود. در واقع سازوکارش مثل دولت است. ما پروژه‌ها را در ستاد برنامه بنیاد به تصویب می‌رسانیم و جامعه هدفمان محرومان در تمام مناطق محروم کشور است.
خب این کار چه تفاوتی با کار کمیته امداد دارد؟
فرق اساسی ما با کمیته امداد این است که آنها بالاخره به محرومان در همه جای کشور کمک می‌کنند ولی جامعه هدف ما مناطق محروم و هدفمان محرومیت‌زدایی ا‌ست. در این محرومیت‌زدایی بحث‌های توانمندسازی و معیشت کارگران و... جا می‌گیرد. ستاد برنامه بنیاد مثل مجلس شورای اسلامی ا‌ست، سپس در هیئت امنا مصوب می‌شود و بعد ما با بنیاد موافقت‌نامه امضا و اجرا می‌کنیم. زمانی که آقای سعیدی‌کیا وارد اینجا شدند حدود شش تا هفت درصد از سود شرکت‌ها در راستای محرومیت‌زدایی استفاده می‌شد، ولی الان حداقل 30 درصد سود شرکت‌های بنیاد در اختیار بنیاد علوی قرار می‌گیرد.
این بنیاد از کی کارش را شروع کرد؟
قبل از انقلاب، این بنیاد، بنیاد پهلوی بود. بعد از انقلاب، قرار بر این شد که کلیه املاک طاغوتیان مصادره و براي محرومان هزینه شود که متولی این املاک بنیاد علوی شد و شروع کرد به شناسایی کردن این املاک و بعد رسیدیم به اینجا که در سال 84 معاونت محرومان بنیاد مستضعفان منحل می‌شود، بنیاد علوی متولی محرومیت‌زدایی می‌شود و املاکی که تا سال 84 متولی‌اش بودند، می‌روند زیر نظر سازمان املاک بنیاد. همین الان بالای 60 هزار سند بنیاد علوی که به مردم محروم در روستاها داده شده، متعلق به زمین‌هایی‌ است که آن زمان شناسایی کردند. اسنادش در اختیار بنیاد علوی بوده و به سازمان املاک رفته است. در نتیجه ما دیگر در املاک هیچ دخالتی نداریم. الان هم معمولا به اشتباه می‌گویند بنیاد علوی فلان زمین را گرفت یا... باید بگویم اینها جزء املاک بنیاد علوی است ولی ما به آن سازمان املاک وکالت دادیم.
چه تفاوتی با بنیاد علوی مستقر در نیویورک دارد؟
آن بنیاد علوی در نیویورک متعلق به طاغوتی‌هایی است که فقط اسم بنیاد علوی روی خود گذاشته‌اند. ما با آنها هیچ ارتباطی نداریم. اخیرا هم دیده‌ام در فضای مجازی بحث‌های ارزی و... را مطرح کرده‌اند. باید بگویم بنیاد ما هیچ دخالتی در این امور ندارد. درواقع هیچ کاری جز محرومیت‌زدایی نمی‌کنیم.
پس این ماجرای فروش نفت و ... که مطرح شده، چیست؟
ما نه نفت داریم، نه کشتی و نه ارز. اصلا به ما ربطی ندارد. فضاسازی می‌کنند. به هر صورت ما با آنها هیچ ارتباطی نداریم و مستقل از آنها زیر نظر بنیاد مستضعفان و جمهوری اسلامی کار می‌کنیم.
برخوردی که با به قول شما مستضعفان در چهار دهه گذشته شده فقط مسکن‌های مقطعی بوده، بدون اینکه مشکل به صورت ریشه‌ای حل شود. نتیجه‌اش را هم داریم می‌بینیم که در همین تهران پایتخت به قول شما چه محلات و مناطق حاشیه‌نشین محرومی مثل قارچ سبز شده‌اند. این محرومیت‌زدایی شما چه مشخصاتی دارد؟ زنان چقدر لحاظ شده‌اند؟ برای کودکان چه برنامه‌ای دارید و قرار است برای آنها از سوی شما چه اتفاقی بیفتد؟
پاسخ سؤال شما دو بخش دارد؛ به یک‌سری از کارها در کشور كه متولی ندارد ولی نیاز مردم است، حاکمیت باید رسیدگی کند. یکی از بازوهای اجرائی حاکمیت در این زمینه بنیاد مستضعفان است. اما بنیاد علوی چه می‌کند؟‌ ببینید در کشور ما حدود 14 هزار خانوار وجود دارد که در خانه‌هایشان دو معلول به بالا وجود دارد. حتی یک ‌بار ما در ملاقات عمومی با خانواده‌ای روبه‌رو شدیم که هفت معلول داشت. خود من از خانه‌ای بازدید کردم که چهار معلول داشت و بزرگ‌ترین فرزند 21 سال داشت. نمی‌دانید مادر خانواده در چه شرایطی بود. این 14 هزار خانوار که عمدتا زیر نظر بهزیستی هم هستند، اکثرا خانه ندارند. ما آمدیم و بیش از 50 درصد هزینه خانه‌سازی برای اینها را خودمان تقبل کردیم، با خیرین و بنیاد مسکن و بهزیستی هم جمعی تشکیل دادیم و متعهد شدیم که این خانوارها را در چهار سال خانه‌دار کنیم. این مسکن مقطعی به قول شما نیست. زندگی این آدم‌ها را به نوعی تأمین می‌کند. امسال سه‌هزارو 200 منزل را تحویل دادیم. این 14 هزار خانوار در کل کشور پراکنده‌اند و نوع معلولیت‌ها هم یکسان نیست که مثلا آدم برجی بسازد و همه اینها را در آن اسکان دهد.
یکی دیگر از کارهای ما رسیدگی به خانواده‌هایی است که چندقلو دارند. اداره‌کردن چند بچه هم‌زمان بسیار سخت است. ما خانواده‌هایی داشتیم که سه یا چهار قلو داشتند و زیر یک پله زندگی می‌کردند. یک کارگر ساده. خب چه كسي به اینها برسد؟
وظیفه دولت نیست؟
چرا، ولی آن‌قدر مسئله دارد که اینها اصلا به ذهن کسی نمی‌آید. کار ما کشف همین چیزهایی است که به ذهن دولت نمی‌آید. در مورد این خانواده‌ها ما دو سال پوشک و شیرخشک بچه‌هايشان را به طور کامل تأمین می‌کنیم. اگر هم خانه ندارند، برایشان جایی اجاره می‌کنیم. درواقع مشکل مسکن و معیشت را برای دو سال حل می‌کنیم و در آینده هم اگر لازم شد، کمک خواهیم کرد.
تفاهم‌نامه‌ای هم با وزارت بهداشت و درمان داریم که خانم‌های بارداری که در خانه‌های بهداشت روستایی می‌روند و پرونده تشکیل می‌دهند، شناسایی می‌کنیم و دو فرم به آنها می‌دهیم. یکی از نظر بهداشتی که آزمایش‌های لازم درباره سلامت آن خانم انجام می‌شود و دیگری از نظر وضعیت مالی خانواده كه بررسی مي‌شود. اگر نتیجه هر دوی اینها این بود که این خانم و خانواده‌اش هم مستضعف است و هم سوء‌تغذیه دارد، تحت پوشش ما قرار می‌گیرد. اگر این خانم نوزاد زیر دو کیلو به دنیا بیاورد، به معنای معلول‌بودن آن کودک است و هزینه‌ای که این نوزاد در مثلا 70 سال زندگی‌اش برای کشور ایجاد می‌کند سر به فلک می‌زند. معاونت تغذیه وزارت بهداشت و ما برای این خانم‌ها 14 قلم جنس را هر ماه به در خانه‌شان می‌بريم. الان 320 نقطه کشور از این سبد کالای ما بهره‌مندند. به اندازه دو بچه و همسرش را می‌دهیم که همه به اندازه کافی بتوانند استفاده کنند و مادر از سهم خودش نزند و به بچه بدهد. امسال یک میلیون سبد کالایی توزیع شده.
باز هم می‌پرسم این موازی‌کاری با کمیته امداد نیست؟
نه اصلا. این کار را هیچ‌کس در کشور انجام نمی‌دهد که ما بخواهیم با او موازی‌کاری کنیم. این یک نوع سرمایه‌گذاری برای کشور است. هم جلوی معلولیت را می‌گیریم و هم کمک می‌کنیم یک آدم مفید برای جامعه شکل بگیرد. از زمانی که ما این طرح را اجرا کردیم هیچ بچه‌ای با وزن زیر دو كيلو و 800 گرم نداشته‌ایم. همه بالای سه، سه‌و‌نیم کیلو هستند. معنایش این است که اینها دیگر معلول نیستند. هم از بدبخت‌شدن خانواده جلوگیری کرده‌ایم و هم برای کشور سرمایه‌گذاری کرده‌ایم.
در واقع کار شناسایی را وزارت بهداشت انجام می‌دهد و بعد شما وارد عمل می‌شوید.
بله، چون این کار تخصصی‌ است. کار ما نیست. باید آزمایش‌های تخصصی انجام شود که آیا سوءتغذیه شاملش می‌شود یا نه. در واقع اصل سیاست‌های کاری ما این است که در بلندمدت برای کشور سرمایه‌گذاری انسانی کنیم. مثلا یکی دیگر از کارهای ما در تفاهم‌نامه‌ای با وزارت آموزش و پرورش شکل گرفته است. ما در مناطق محروم کشور دانش‌آموزان کلاس یازدهم و دوازدهم را تحت پوشش ارتقاي تحصیلی قرار می‌دهیم. یعنی کلاس‌های کمک‌آموزشی و کنکوری برای بچه‌ها در آن مناطق برگزار می‌کنیم چون آنها آدم‌های پخته و رنج‌کشیده‌ای هستند که اگر دانشگاه بیایند، حتما آدم‌های مفیدی برای کشور می‌شوند. در این دو سال امتحانات منظم برای این بچه‌ها برگزار می‌شود و کتاب‌ها و سی‌دی‌های آموزشی و... برایشان فراهم می‌کنیم. سال قبل حدود هشت‌‌هزارو 700 نفر در بهترین دانشگاه‌های دولتی کشور، تحت پوشش ما قبول شدند. اما بعد از قبولی هم آنها را رها نمی‌کنیم. با وزارت بهداشت و وزارت علوم دو تفاهم‌نامه داریم. این دانشجویان که از مناطق محروم آمده‌اند و مثلا در دانشگاه تهران یا پلی‌تکنیک قبول شده‌اند، اگر مستعد باشند ما رهایشان نمی‌کنیم. شهریه دانشجویی برای آنها در نظر گرفته‌ایم که شامل 600 هزار تومان برای مجردها و 800 هزار تومان برای متأهل‌ها می‌شود. مقطع لیسانس که تمام شد، در فوق لیسانس و دکترا هم پشتیبانی می‌کنیم. وقتی نوبت به کارکردن آنها رسید، آنها را در مناطق محرومی که مشخص کرده‌ایم در کنار کارآفرین‌ها قرار می‌دهیم. بعد از دوره کارآموزی به آنها وام می‌دهیم. یک تفاهم‌نامه‌ هم با دولت و بانک سینا داریم که برای اشتغال این آدم‌ها در مناطق محروم یک وام تا دو میلیارد به آنها بدهیم. برای هر استان حداکثر 20 میلیارد هر سال در نظر گرفته می‌شود. بانک سینا با 18 درصد سود این وام را می‌دهد که پنج درصد از آن 18 درصد را ما متقبل می‌شویم. پنج درصد را دفتر مناطق محروم می‌دهد و متقاضی با یک وام هشت‌درصدی دست به تولید و کار می‌زند. این واقعا افتخار بزرگی برای ماست.
سابقه کاری‌ خودتان هم به جهاد سازندگی برمی‌گردد؟
بله، آن زمان که جهاد سازندگی به دستور امام شکل گرفت، من در جهاد مشغول شدم. در جهاد ما خیلی کارها کردیم ولی اینکه توانمندسازی صورت بگیرد تا روستایی در زادگاهش بماند و راهی حاشیه شهر نشود، جهاد به آن نرسید. می‌خواست انجام دهد اما یک سونامی آمد و جهاد با وزارت کشاورزی ادغام شد و همه چیز به هم ریخت. آن موقع زیرساخت‌ها انجام شده بود. ما آمدیم به بنیاد. آقای سعیدی‌کیا آن زمان وزیر جهاد کشاورزی بود و من هم معاون وزیر بودم. در نتیجه می‌دانستیم در روستاها چه خبر است. برای همین آن هدف را اینجا پی گرفتیم. واقعا کاری که بنیاد علوی می‌کند، کار بزرگی ا‌ست. آن صاحب چندقلو، آن خانواده معلول‌دار، آن زن باردار را چه کسی کمک می‌کند؟ مقام معظم رهبری به آقای سعیدی‌کیا گفته بودند که شما یک نقطه را تعیین کن، شروع به کار کن، از آب و گل در بیاور، بعد به سراغ یک نقطه دیگر برو. تا کار در آن نقطه تمام نشده سراغ کار دیگری نرو. ما گروه فنی تشکیل دادیم و به اینجا رسیدیم که باید یک مشاور بگیریم كه شرح خدمات به ما بدهد. شش ماه طول کشید تا این شرح خدمات آماده شد. یعنی بی‌گدار به آب نزدیم که برویم و در جایی همین‌جوری شروع به کار کنیم. در واقع مطابق با استانداردهای جهانی یک کار پژوهشی و علمی برای محرومیت‌زدایی انجام دادیم. بعد از ارائه شرح خدمات، ما فراخوان دادیم كه مشاوران پایه یک کشور بیایند و از این شرح خدمات برای ما طرح جامع تهیه کنند. یک روز استاندار کرمان آمدند و به آقای سعیدی‌کیا گفتند ما یک منطقه محروم در کرمان داریم، شما می‌آیید در آنجا کار کنید؟ ایشان هم نمی‌دانست که مقام معظم رهبری چنین حرفی به آقای سعیدی‌کیا زده‌اند. قبول کردیم و او ما را به قلعه‌گنج کرمان برد. آن روز که ما آنجا رفتیم، از روستایی دو خانواده آمده بودند که یک گونی آرد بگیرند، ببرند و بین خود تقسیم کنند و بخورند. یعنی پول یک گونی آرد را جداگانه نداشتند. امروز همان خانواده‌ها یک تولید‌کننده‌اند و دست یک نفر دیگر را گرفته‌اند. به هر حال ما آمدیم و با 14 مشاور شروع به همکاری کردیم. 9 ماه طول کشید تا هم این مشاوران و هم ما بفهمیم که چه کار باید بکنیم. یک مفاهمه مشترک ایجاد شد که در آن چهار هدف مشخص و 27 برنامه و 127 طرح ارائه شد.
از این تعداد چند طرح تا به حال اجرا شده است؟
می‌گویم. در کنار این طرح‌ها ما با دانشگاه تهران طرح بسیج توان‌افزایی را ارائه كرديم. از آن طرح‌ها كه حین مطالعه عملیاتی می‌کردیم. مثلا در قلعه‌گنج کنجد روی دست مردم مانده بود. یکی از طرح‌ها این بود که باید آنجا یک کارخانه تشکیل شود که روغن کنجد بگیرد. بلافاصله ما کارخانه را احداث کردیم که الان تولید دارد. اتفاقا به همین خانم‌های باردار از امسال از همین روغن کنجد می‌دهیم. یا مثلا گفتند خرما روی دست کشاورزها مانده. ما خواستیم کارخانه فراوری خرما تأسیس کنیم؛ دو نفر از همان‌جا آمدند و گفتند به ما وام می‌دهید که خودمان این کارخانه را تأسيس كنيم؟ ما هم قبول کردیم. همان وامی را که گفتیم به آنها دادیم و تأسیس شد. یا گوجه روی دست کشاورزها مانده بود و کنار جاده می‌ریختند. آن هم وقتی که مثلا در تهران شما گوجه کیلویی كمتر از هزارو 500 تومان پیدا نمی‌کنی. آنجا گوجه کیلویی صد تومان بود. ما تصمیم گرفتیم کارخانه رب‌گوجه بزنیم. باز از اهالی آمدند و ما وام در اختیارشان قرار دادیم و همان گوجه‌فرنگی را از کشاورز هزارو 100 تومان خرید. خب در این شرایط دیگر آن روستایی به شهر مهاجرت نمی‌کند. از این 127 طرح بخشی را ما انجام می‌دهیم، بخشی را دولت، بخشی را مردم و بخشی را ما و مردم. هر کدام از اینها خصوصیات خاص خودش را دارد. به این ترتیب تا دو سال دیگر در قلعه‌گنج خواهیم بود و شعارمان این است که بعد از این دو سال فرد بی‌کاری در قلعه‌گنج پیدا نشود. البته بگویم وسعت قلعه‌گنج به اندازه استان ایلام است و ما ادعا نداریم که همه آن منطقه را تحت پوشش قرار دهيم و همه روستاها را مثل شهر كنيم. ادعای ما این است که روش‌ها، مدل‌ها و پشتیبانی‌ها را تزریق می‌کنیم، اعتمادبه‌نفس ایجاد می‌کنیم و کلیدواژه کار ما در قلعه‌گنج اعتماد متقابل میان ما و مردم است. مدل کار ما این است: آقای سعیدی‌کیا، من، یک نفر مجری ملی و یک مجری شهرستان کلا درگیر طرح‌ها هستند. بوروکراسی ایجاد نکردیم برای همین سرعت عمل بالاست. چهارشنبه آخر هر ماه به قلعه‌گنج می‌رویم، طرح‌ها را بررسی و به سرعت تصویب می‌کنیم. آقای سعیدی‌کیا و من روحیه‌ای داریم که اهل نمایش و شلوغ‌کاری نیستیم. آقای سعیدی‌کیا همیشه می‌گوید اول باید کار را انجام دهیم، بعد بیايیم به مردم بگوییم انجام دادیم و شده این چیزی که می‌بینید.
این پروژ‌ه‌هایی که می‌گویید، فقط بر تأسیسشان نظارت دارید؟ مثلا با این شرایط خشک‌سالی اگر آن کشاورز نتواند خرما یا گوجه بکارد و برداشت کند، دیگر آن کارخانه به چه دردی می‌خورد؟
آن هم مطالعه شده. از آن 127 طرح حدود 17 طرح در رابطه با آبیاری‌ است. مثلا هندوانه‌ای که اینجا کیلویی هزار و خرده‌ای می‌خرید، در آنجا هزينه آب هر عددش 15 هزار تومان می‌شود. آنجا آب را تخلیه می‌کند، اینجا گران فروخته می‌شود، آخرش هم به کشاورز چیزی نمی‌رسد. خب، ما کاشت هندوانه را آنجا قدغن کرده‌ایم. به جایش غلات و حبوبات دیمی می‌کاریم. سقف گذاشته‌ایم که گوجه‌فرنگی، گندم، ذرت و... تا چه حد باید کاشت شود. از سوی دیگر یک آزمون برای فارغ‌التحصیلان برگزار می‌کنیم و نفرات برتر را می‌بریم تا برای مدیریت آن کارخانه‌ها از آنها استفاده کنیم. در واقع ما متولی چیزی نخواهیم ماند و همه را به خود مردم واگذار می‌کنیم. مردمی که به بلوغ اقتصادی رسیده‌اند. الان مثلا هتل کپری را که آنجا تأسیس کرده‌ایم، داریم به خود مردم واگذار می‌کنیم. در کنار بسیج توان‌افزایی، صندوق‌های خرد اعتباری و گروه‌های تولیدی تشکیل شده. 144 تسهیلگر از همان روستاها انتخاب و آموزش داده شدند که پتانسیل‌های انسانی را شناسایی کنند. با کمک آموزش و پرورش به آنها آموزش و بعد گواهی می‌دهیم و سپس اینها از صندوق‌ها وام می‌گیرند. ببینید ما در محروم‌ترین و یکی از ناامن‌ترین مناطق کشور، محل تلاقی سه استان سیستان‌وبلوچستان، هرمزگان و کرمان که قاچاق و ... را پوشش می‌داد،کاری کردیم که امن‌ترین نقطه شده. یعنی امن‌ترین نقطه جنوب کرمان قلعه‌گنج است. وقتی امنیت ایجاد شد، مردم به این صندوق‌ها و مسئولان اعتماد کردند. یکی از بزرگ‌ترین مشکلات کشور ما همین بي‌اعتمادي مردم به مسئولان است. اگر مردم اعتماد کنند، همه چیز حل می‌شود.
سازوکار این صندوق‌ها چیست؟
به این صورت است که مردم می‌آیند و هر ماه مقداری پول در این صندوق‌ها می‌گذارند. یعنی یارانه را که می‌گیرند، فردایش همان پول را به صندوق واریز می‌کنند. این هم کف و سقف دارد. سقفش را باز نگذاشته‌ایم که اگر کسی پولدار شد، بیشتر پول بگذارد و صاحب آن صندوق شود. در يازده‌‌ماه‌ونیم همین مردم که تا دیروز از پس هزینه یک گونی آرد برنمی‌آمدند، حدود سه‌میلیارد‌و 900 میلیون تومان پول به صندوق‌ها ریختند. هر کسی که به این صندوق‌ها پول می‌دهد، می‌تواند تا 10 برابر آن برای تولید و کار وام بگیرد. مسئول این صندوق‌ها هم خود مردم‌اند. شعار ما هم کار با مردم، برای مردم، معیشت و توانمندسازی‌ است. به اندازه همان پولی که مردم ریخته‌اند، بنیاد علوی و مستضعفان هم ریخته‌اند. تا این لحظه هشت‌وهفت‌دهم میلیارد تومان مردم قلعه‌گنج برای این پروژه‌ها وام گرفته‌اند و حتی یک مورد معوقه نداشته‌اند چون خودشان مسئول صندوق‌اند و اگر معوقه داشته باشند، از جیب خودشان باید پرداخت کنند. جالب اینجاست که در میان آنها خانواده‌هایی بودند که بعضا با هم اختلافات بنیادی وحشتناک داشتند اما الان در کنار يكديگر در صندوق با هم كار می‌کنند. اگر محروم‌ترین و ناامن‌ترین نقطه کشور می‌تواند در دو سال 9 میلیارد تومان تراکنش مالی به چرخه تولید بیاورد، در کشور چه اتفاقی می‌افتد؟ واقعا در این صورت به سرمایه‌گذاری خارجی نیاز داریم؟ نه، اگر آن اعتماد وجود داشته باشد. من مخالف سرمایه‌گذاری خارجی نیستم ولی در این وضعیت تحریم اگر ما اینها را درست و حسابی جا بیندازیم، خیلی از مشکلات حل می‌شود. دولت اعلام کرد هفت میلیون سکه خریداری شده. این فاجعه نیست؟ این همه پول را از چرخه تولید و اقتصاد بگیریم و در خانه انباشت کنیم؟ چرا این اتفاق می‌افتد؟ چون مردم به مسئولان اعتماد ندارند. می‌گوید پولم پیش خودم باشد، خیالم راحت‌تر است. چه می‌شود که در آن روستا طرف یارانه‌اش را به این صندوق می‌دهد و چهار میلیارد پول جمع می‌شود؟ چون این باور در بین مردم وجود دارد که ما به بنیاد مستضعفان اعتماد داریم. اینها خیر و صلاح ما را می‌خواهند. بنابراین من اعتقاد دارم اگر حاکمیت بتواند این اعتماد را ایجاد کند، آن وقت بسیاری از مشکلات ما حل می‌شود. مشکل اصلی ما مدیریتی است که بی‌اعتمادی ایجاد کرده.
بین سه منطقه‌ای که انتخاب کردید محروم‌ترینشان همین قلعه‌گنج است؟
آن دو منطقه دیگر را براي دو سال بعد انتخاب کردیم. قلعه‌گنج هم از نظر امنیت و هم شاخص‌های محرومیت در ضریب هشت بود ولی مثل آن منطقه هم محروم زیاد بود. یکی از دلایلی که ما را تشویق کرد به آنجا برویم، استقبال مسئولان آنجا بود. اینها پا به پای ما کار کردند. اگر جلوی ما می‌ایستادند، ممکن بود ما به جای دیگري برویم. با مسئولان آن منطقه تفاهم‌نامه‌ای بستیم که همه امکانات را در اختیار این طرح‌ها قرار دهند و واقعا هم خوب انجام دهند. بگذارید یک خاطره برایتان بگویم. شب عید آنجا سیل آمد. من و آقای سعیدی‌کیا 26 اسفند آنجا بودیم. از هر مسیری رفتیم، دیدیم سیل پل‌ها را برده. بالاخره یک مسیر پیدا کردیم و دیدیم ماشین مسئولان مثل فرماندار و... ایستاده‌اند. ما گمان بردیم که آنها دارند تعارف می‌کنند که ما اول رد شویم، درحالي‌كه آنها ایستاده‌ بودند که بگویند نروید که غرق می‌شويد. یک جوان راننده لندکروزی بود که ما سوارش بودیم. او ما را برد وسط سیل. تا نیمه ماشین در گل معلق بودیم. یکی از همراهان به راننده گفت فقط گاز بده، او هم گذاشت. یک لحظه من دیدم رفتیم زیر آب و زیر گل و لای دفن شدیم. حالا آنها هم ایستاده بودند فریادکنان که ای داد! رئیس بنیاد مستضعفان را شب عید آوردیم اینجا و به کشتنش دادیم! خلاصه نمی‌دانم چطور شد که از زیر آب بیرون آمدیم و نجات پیدا کردیم. فرماندار به سر و صورت خود می‌کوبید که چرا این‌طور شد. من گفتم چرا این‌طوری می‌کنی؟ من به جای تو بودم از این وضعیت یک عکس می‌گرفتم و می‌فرستادم برای کارخانه لندکروز که یک جایزه به ما بابت بیرون‌آوردن ماشینش بدهد.
به‌هرحال در حال و هوای این بودیم که زودتر یک نقطه را انتخاب و کار را شروع کنیم كه قلع‌گنج انتخاب شد اما برای منطقه بعد حساسیت بیشتری به خرج دادیم. چون باید به فرماندار و نماینده و... هر استان توضیح دهیم که چرا استان آنها را انتخاب نکرده‌ایم. ما 44 شاخص محرومیت وزارت کشور، 18 شاخص محرومیت دفتر مناطق محروم، شاخص‌های محرومیت وزارت بهداشت، شاخص‌های محرومیت وزارت کار و تأمین اجتماعی و آموزش و پرورش را جمع کردیم که شد 127 شاخص. اینها را همپوشانی کردیم و برای هر شهرستان ماتریسی تشکیل دادیم که 9 شاخص اصلی دارد و 54 زیرشاخص. همه این شاخص‌های مرکز آمار را برای شهرستان‌ها سنجیدیم. بیشترین رقم یعنی محروم‌ترین نقطه و 10تای اول را در اولویت قرار دادیم. بر اساس برنامه از پیش تعیین‌شده هر سال دو تا سه منطقه را محرومیت‌زدایی می‌کنیم اما این مدل را به عنوان یک مدل جهانی جا انداختیم. یعنی من اعتقاد دارم در این مطالعات هم استادان و دانشگاه و هم مجریان ما خبره محرومیت‌زدایی شدند. یادم هست آقای خدابخش، استاندار اردبیل آمد همین جا در دفتر نشست و گفت چرا گرمی و خلخال را انتخاب نکرده‌اید؟ من گفتم این شاخص‌ها را می‌گذارم جلوی شما، خودت انتخاب کن. یکی یکی شاخص‌ها را چک کرد و دید درست است. دیگر هیچ دلیلی برای اعتراض ندید. چون احدی نمی‌تواند در منطق انتخاب ما شک کند.
شناسایی مناطق محروم و کارکردن در آنها اتفاق مهمی است ولی خیلی از نهادهای مردمی هم دارند تلاش می‌کنند بدون اینکه امکانات شما را داشته باشند؛ با این حال اولویت‌های آنها هم اولویت‌های مهمی هستند. از آموزش کودکان گرفته تا تلاش برای احقاق حقوق زنان و گسترش فرهنگ. نمی‌خواهید با همکاری این نهادها چنین ابعادی به کارتان بدهید و فعالیتتان فقط اقتصادی نباشد؟
حتما، کمااینکه این کار را کرده‌ایم. یکی از بحث‌های اساسی ما مشارکت‌دادن نهادهای مردمی است. مثلا خیرین مدرسه‌ساز در کنار ما هستند و از همکاری با هرکدام از نهادهای مدنی هم استقبال می‌کنیم.

بنیاد علوی هیچ‌گونه فعالیت اقتصادی ندارد؛ این جمله کلیدواژه گفت‌و‌گوی «شرق» با موسی برزگری، مدیرعامل بنیاد علوی است. بنیاد علوی به‌عنوان بازوی فعالیت‌های خیرخواهانه بنیاد مستضعفان چندسالی است که تمرکز خود را بر توانمندسازی مناطق محروم به‌ویژه مناطق روستایی قرار داده است. موسی برزگری که خود از مدیران قدیمی جهاد سازندگی است، در این گفت‌و‌گو از دلایل تأسیس بنیاد علوی، شرح خدمات و منابع مالی بنیاد گفته است.

بنیاد علوی به چه دلیلی تأسیس شد و قرار است چه کار کند؟ اصلا ماجرای این بنیاد چیست؟
بنیاد علوی یکی از دستگاه‌های زیر نظر بنیاد مستضعفان است که مثلا 200 شرکت در زیرمجموعه خود دارد. این شرکت‌ها کار اقتصادی انجام می‌دهند که در راستای خدمت به محرومان شکل می‌گیرد. یعنی سودی که از آن شرکت‌ها حاصل می‌شود همگی به سه قسمت تقسیم می‌شود: یک قسمت باید سرمایه را نگه دارد، یک قسمت برای اداره کل نیروهایش است و یک قسمتش هم برای خدمت به مستضعفان و محرومان است. برای قسمت سوم در بنیاد مستضعفان فقط بنیاد علوی فعال است؛ یعنی سود شرکت‌ها در خزانه بنیاد جمع می‌شود. در واقع سازوکارش مثل دولت است. ما پروژه‌ها را در ستاد برنامه بنیاد به تصویب می‌رسانیم و جامعه هدفمان محرومان در تمام مناطق محروم کشور است.
خب این کار چه تفاوتی با کار کمیته امداد دارد؟
فرق اساسی ما با کمیته امداد این است که آنها بالاخره به محرومان در همه جای کشور کمک می‌کنند ولی جامعه هدف ما مناطق محروم و هدفمان محرومیت‌زدایی ا‌ست. در این محرومیت‌زدایی بحث‌های توانمندسازی و معیشت کارگران و... جا می‌گیرد. ستاد برنامه بنیاد مثل مجلس شورای اسلامی ا‌ست، سپس در هیئت امنا مصوب می‌شود و بعد ما با بنیاد موافقت‌نامه امضا و اجرا می‌کنیم. زمانی که آقای سعیدی‌کیا وارد اینجا شدند حدود شش تا هفت درصد از سود شرکت‌ها در راستای محرومیت‌زدایی استفاده می‌شد، ولی الان حداقل 30 درصد سود شرکت‌های بنیاد در اختیار بنیاد علوی قرار می‌گیرد.
این بنیاد از کی کارش را شروع کرد؟
قبل از انقلاب، این بنیاد، بنیاد پهلوی بود. بعد از انقلاب، قرار بر این شد که کلیه املاک طاغوتیان مصادره و براي محرومان هزینه شود که متولی این املاک بنیاد علوی شد و شروع کرد به شناسایی کردن این املاک و بعد رسیدیم به اینجا که در سال 84 معاونت محرومان بنیاد مستضعفان منحل می‌شود، بنیاد علوی متولی محرومیت‌زدایی می‌شود و املاکی که تا سال 84 متولی‌اش بودند، می‌روند زیر نظر سازمان املاک بنیاد. همین الان بالای 60 هزار سند بنیاد علوی که به مردم محروم در روستاها داده شده، متعلق به زمین‌هایی‌ است که آن زمان شناسایی کردند. اسنادش در اختیار بنیاد علوی بوده و به سازمان املاک رفته است. در نتیجه ما دیگر در املاک هیچ دخالتی نداریم. الان هم معمولا به اشتباه می‌گویند بنیاد علوی فلان زمین را گرفت یا... باید بگویم اینها جزء املاک بنیاد علوی است ولی ما به آن سازمان املاک وکالت دادیم.
چه تفاوتی با بنیاد علوی مستقر در نیویورک دارد؟
آن بنیاد علوی در نیویورک متعلق به طاغوتی‌هایی است که فقط اسم بنیاد علوی روی خود گذاشته‌اند. ما با آنها هیچ ارتباطی نداریم. اخیرا هم دیده‌ام در فضای مجازی بحث‌های ارزی و... را مطرح کرده‌اند. باید بگویم بنیاد ما هیچ دخالتی در این امور ندارد. درواقع هیچ کاری جز محرومیت‌زدایی نمی‌کنیم.
پس این ماجرای فروش نفت و ... که مطرح شده، چیست؟
ما نه نفت داریم، نه کشتی و نه ارز. اصلا به ما ربطی ندارد. فضاسازی می‌کنند. به هر صورت ما با آنها هیچ ارتباطی نداریم و مستقل از آنها زیر نظر بنیاد مستضعفان و جمهوری اسلامی کار می‌کنیم.
برخوردی که با به قول شما مستضعفان در چهار دهه گذشته شده فقط مسکن‌های مقطعی بوده، بدون اینکه مشکل به صورت ریشه‌ای حل شود. نتیجه‌اش را هم داریم می‌بینیم که در همین تهران پایتخت به قول شما چه محلات و مناطق حاشیه‌نشین محرومی مثل قارچ سبز شده‌اند. این محرومیت‌زدایی شما چه مشخصاتی دارد؟ زنان چقدر لحاظ شده‌اند؟ برای کودکان چه برنامه‌ای دارید و قرار است برای آنها از سوی شما چه اتفاقی بیفتد؟
پاسخ سؤال شما دو بخش دارد؛ به یک‌سری از کارها در کشور كه متولی ندارد ولی نیاز مردم است، حاکمیت باید رسیدگی کند. یکی از بازوهای اجرائی حاکمیت در این زمینه بنیاد مستضعفان است. اما بنیاد علوی چه می‌کند؟‌ ببینید در کشور ما حدود 14 هزار خانوار وجود دارد که در خانه‌هایشان دو معلول به بالا وجود دارد. حتی یک ‌بار ما در ملاقات عمومی با خانواده‌ای روبه‌رو شدیم که هفت معلول داشت. خود من از خانه‌ای بازدید کردم که چهار معلول داشت و بزرگ‌ترین فرزند 21 سال داشت. نمی‌دانید مادر خانواده در چه شرایطی بود. این 14 هزار خانوار که عمدتا زیر نظر بهزیستی هم هستند، اکثرا خانه ندارند. ما آمدیم و بیش از 50 درصد هزینه خانه‌سازی برای اینها را خودمان تقبل کردیم، با خیرین و بنیاد مسکن و بهزیستی هم جمعی تشکیل دادیم و متعهد شدیم که این خانوارها را در چهار سال خانه‌دار کنیم. این مسکن مقطعی به قول شما نیست. زندگی این آدم‌ها را به نوعی تأمین می‌کند. امسال سه‌هزارو 200 منزل را تحویل دادیم. این 14 هزار خانوار در کل کشور پراکنده‌اند و نوع معلولیت‌ها هم یکسان نیست که مثلا آدم برجی بسازد و همه اینها را در آن اسکان دهد.
یکی دیگر از کارهای ما رسیدگی به خانواده‌هایی است که چندقلو دارند. اداره‌کردن چند بچه هم‌زمان بسیار سخت است. ما خانواده‌هایی داشتیم که سه یا چهار قلو داشتند و زیر یک پله زندگی می‌کردند. یک کارگر ساده. خب چه كسي به اینها برسد؟
وظیفه دولت نیست؟
چرا، ولی آن‌قدر مسئله دارد که اینها اصلا به ذهن کسی نمی‌آید. کار ما کشف همین چیزهایی است که به ذهن دولت نمی‌آید. در مورد این خانواده‌ها ما دو سال پوشک و شیرخشک بچه‌هايشان را به طور کامل تأمین می‌کنیم. اگر هم خانه ندارند، برایشان جایی اجاره می‌کنیم. درواقع مشکل مسکن و معیشت را برای دو سال حل می‌کنیم و در آینده هم اگر لازم شد، کمک خواهیم کرد.
تفاهم‌نامه‌ای هم با وزارت بهداشت و درمان داریم که خانم‌های بارداری که در خانه‌های بهداشت روستایی می‌روند و پرونده تشکیل می‌دهند، شناسایی می‌کنیم و دو فرم به آنها می‌دهیم. یکی از نظر بهداشتی که آزمایش‌های لازم درباره سلامت آن خانم انجام می‌شود و دیگری از نظر وضعیت مالی خانواده كه بررسی مي‌شود. اگر نتیجه هر دوی اینها این بود که این خانم و خانواده‌اش هم مستضعف است و هم سوء‌تغذیه دارد، تحت پوشش ما قرار می‌گیرد. اگر این خانم نوزاد زیر دو کیلو به دنیا بیاورد، به معنای معلول‌بودن آن کودک است و هزینه‌ای که این نوزاد در مثلا 70 سال زندگی‌اش برای کشور ایجاد می‌کند سر به فلک می‌زند. معاونت تغذیه وزارت بهداشت و ما برای این خانم‌ها 14 قلم جنس را هر ماه به در خانه‌شان می‌بريم. الان 320 نقطه کشور از این سبد کالای ما بهره‌مندند. به اندازه دو بچه و همسرش را می‌دهیم که همه به اندازه کافی بتوانند استفاده کنند و مادر از سهم خودش نزند و به بچه بدهد. امسال یک میلیون سبد کالایی توزیع شده.
باز هم می‌پرسم این موازی‌کاری با کمیته امداد نیست؟
نه اصلا. این کار را هیچ‌کس در کشور انجام نمی‌دهد که ما بخواهیم با او موازی‌کاری کنیم. این یک نوع سرمایه‌گذاری برای کشور است. هم جلوی معلولیت را می‌گیریم و هم کمک می‌کنیم یک آدم مفید برای جامعه شکل بگیرد. از زمانی که ما این طرح را اجرا کردیم هیچ بچه‌ای با وزن زیر دو كيلو و 800 گرم نداشته‌ایم. همه بالای سه، سه‌و‌نیم کیلو هستند. معنایش این است که اینها دیگر معلول نیستند. هم از بدبخت‌شدن خانواده جلوگیری کرده‌ایم و هم برای کشور سرمایه‌گذاری کرده‌ایم.
در واقع کار شناسایی را وزارت بهداشت انجام می‌دهد و بعد شما وارد عمل می‌شوید.
بله، چون این کار تخصصی‌ است. کار ما نیست. باید آزمایش‌های تخصصی انجام شود که آیا سوءتغذیه شاملش می‌شود یا نه. در واقع اصل سیاست‌های کاری ما این است که در بلندمدت برای کشور سرمایه‌گذاری انسانی کنیم. مثلا یکی دیگر از کارهای ما در تفاهم‌نامه‌ای با وزارت آموزش و پرورش شکل گرفته است. ما در مناطق محروم کشور دانش‌آموزان کلاس یازدهم و دوازدهم را تحت پوشش ارتقاي تحصیلی قرار می‌دهیم. یعنی کلاس‌های کمک‌آموزشی و کنکوری برای بچه‌ها در آن مناطق برگزار می‌کنیم چون آنها آدم‌های پخته و رنج‌کشیده‌ای هستند که اگر دانشگاه بیایند، حتما آدم‌های مفیدی برای کشور می‌شوند. در این دو سال امتحانات منظم برای این بچه‌ها برگزار می‌شود و کتاب‌ها و سی‌دی‌های آموزشی و... برایشان فراهم می‌کنیم. سال قبل حدود هشت‌‌هزارو 700 نفر در بهترین دانشگاه‌های دولتی کشور، تحت پوشش ما قبول شدند. اما بعد از قبولی هم آنها را رها نمی‌کنیم. با وزارت بهداشت و وزارت علوم دو تفاهم‌نامه داریم. این دانشجویان که از مناطق محروم آمده‌اند و مثلا در دانشگاه تهران یا پلی‌تکنیک قبول شده‌اند، اگر مستعد باشند ما رهایشان نمی‌کنیم. شهریه دانشجویی برای آنها در نظر گرفته‌ایم که شامل 600 هزار تومان برای مجردها و 800 هزار تومان برای متأهل‌ها می‌شود. مقطع لیسانس که تمام شد، در فوق لیسانس و دکترا هم پشتیبانی می‌کنیم. وقتی نوبت به کارکردن آنها رسید، آنها را در مناطق محرومی که مشخص کرده‌ایم در کنار کارآفرین‌ها قرار می‌دهیم. بعد از دوره کارآموزی به آنها وام می‌دهیم. یک تفاهم‌نامه‌ هم با دولت و بانک سینا داریم که برای اشتغال این آدم‌ها در مناطق محروم یک وام تا دو میلیارد به آنها بدهیم. برای هر استان حداکثر 20 میلیارد هر سال در نظر گرفته می‌شود. بانک سینا با 18 درصد سود این وام را می‌دهد که پنج درصد از آن 18 درصد را ما متقبل می‌شویم. پنج درصد را دفتر مناطق محروم می‌دهد و متقاضی با یک وام هشت‌درصدی دست به تولید و کار می‌زند. این واقعا افتخار بزرگی برای ماست.
سابقه کاری‌ خودتان هم به جهاد سازندگی برمی‌گردد؟
بله، آن زمان که جهاد سازندگی به دستور امام شکل گرفت، من در جهاد مشغول شدم. در جهاد ما خیلی کارها کردیم ولی اینکه توانمندسازی صورت بگیرد تا روستایی در زادگاهش بماند و راهی حاشیه شهر نشود، جهاد به آن نرسید. می‌خواست انجام دهد اما یک سونامی آمد و جهاد با وزارت کشاورزی ادغام شد و همه چیز به هم ریخت. آن موقع زیرساخت‌ها انجام شده بود. ما آمدیم به بنیاد. آقای سعیدی‌کیا آن زمان وزیر جهاد کشاورزی بود و من هم معاون وزیر بودم. در نتیجه می‌دانستیم در روستاها چه خبر است. برای همین آن هدف را اینجا پی گرفتیم. واقعا کاری که بنیاد علوی می‌کند، کار بزرگی ا‌ست. آن صاحب چندقلو، آن خانواده معلول‌دار، آن زن باردار را چه کسی کمک می‌کند؟ مقام معظم رهبری به آقای سعیدی‌کیا گفته بودند که شما یک نقطه را تعیین کن، شروع به کار کن، از آب و گل در بیاور، بعد به سراغ یک نقطه دیگر برو. تا کار در آن نقطه تمام نشده سراغ کار دیگری نرو. ما گروه فنی تشکیل دادیم و به اینجا رسیدیم که باید یک مشاور بگیریم كه شرح خدمات به ما بدهد. شش ماه طول کشید تا این شرح خدمات آماده شد. یعنی بی‌گدار به آب نزدیم که برویم و در جایی همین‌جوری شروع به کار کنیم. در واقع مطابق با استانداردهای جهانی یک کار پژوهشی و علمی برای محرومیت‌زدایی انجام دادیم. بعد از ارائه شرح خدمات، ما فراخوان دادیم كه مشاوران پایه یک کشور بیایند و از این شرح خدمات برای ما طرح جامع تهیه کنند. یک روز استاندار کرمان آمدند و به آقای سعیدی‌کیا گفتند ما یک منطقه محروم در کرمان داریم، شما می‌آیید در آنجا کار کنید؟ ایشان هم نمی‌دانست که مقام معظم رهبری چنین حرفی به آقای سعیدی‌کیا زده‌اند. قبول کردیم و او ما را به قلعه‌گنج کرمان برد. آن روز که ما آنجا رفتیم، از روستایی دو خانواده آمده بودند که یک گونی آرد بگیرند، ببرند و بین خود تقسیم کنند و بخورند. یعنی پول یک گونی آرد را جداگانه نداشتند. امروز همان خانواده‌ها یک تولید‌کننده‌اند و دست یک نفر دیگر را گرفته‌اند. به هر حال ما آمدیم و با 14 مشاور شروع به همکاری کردیم. 9 ماه طول کشید تا هم این مشاوران و هم ما بفهمیم که چه کار باید بکنیم. یک مفاهمه مشترک ایجاد شد که در آن چهار هدف مشخص و 27 برنامه و 127 طرح ارائه شد.
از این تعداد چند طرح تا به حال اجرا شده است؟
می‌گویم. در کنار این طرح‌ها ما با دانشگاه تهران طرح بسیج توان‌افزایی را ارائه كرديم. از آن طرح‌ها كه حین مطالعه عملیاتی می‌کردیم. مثلا در قلعه‌گنج کنجد روی دست مردم مانده بود. یکی از طرح‌ها این بود که باید آنجا یک کارخانه تشکیل شود که روغن کنجد بگیرد. بلافاصله ما کارخانه را احداث کردیم که الان تولید دارد. اتفاقا به همین خانم‌های باردار از امسال از همین روغن کنجد می‌دهیم. یا مثلا گفتند خرما روی دست کشاورزها مانده. ما خواستیم کارخانه فراوری خرما تأسیس کنیم؛ دو نفر از همان‌جا آمدند و گفتند به ما وام می‌دهید که خودمان این کارخانه را تأسيس كنيم؟ ما هم قبول کردیم. همان وامی را که گفتیم به آنها دادیم و تأسیس شد. یا گوجه روی دست کشاورزها مانده بود و کنار جاده می‌ریختند. آن هم وقتی که مثلا در تهران شما گوجه کیلویی كمتر از هزارو 500 تومان پیدا نمی‌کنی. آنجا گوجه کیلویی صد تومان بود. ما تصمیم گرفتیم کارخانه رب‌گوجه بزنیم. باز از اهالی آمدند و ما وام در اختیارشان قرار دادیم و همان گوجه‌فرنگی را از کشاورز هزارو 100 تومان خرید. خب در این شرایط دیگر آن روستایی به شهر مهاجرت نمی‌کند. از این 127 طرح بخشی را ما انجام می‌دهیم، بخشی را دولت، بخشی را مردم و بخشی را ما و مردم. هر کدام از اینها خصوصیات خاص خودش را دارد. به این ترتیب تا دو سال دیگر در قلعه‌گنج خواهیم بود و شعارمان این است که بعد از این دو سال فرد بی‌کاری در قلعه‌گنج پیدا نشود. البته بگویم وسعت قلعه‌گنج به اندازه استان ایلام است و ما ادعا نداریم که همه آن منطقه را تحت پوشش قرار دهيم و همه روستاها را مثل شهر كنيم. ادعای ما این است که روش‌ها، مدل‌ها و پشتیبانی‌ها را تزریق می‌کنیم، اعتمادبه‌نفس ایجاد می‌کنیم و کلیدواژه کار ما در قلعه‌گنج اعتماد متقابل میان ما و مردم است. مدل کار ما این است: آقای سعیدی‌کیا، من، یک نفر مجری ملی و یک مجری شهرستان کلا درگیر طرح‌ها هستند. بوروکراسی ایجاد نکردیم برای همین سرعت عمل بالاست. چهارشنبه آخر هر ماه به قلعه‌گنج می‌رویم، طرح‌ها را بررسی و به سرعت تصویب می‌کنیم. آقای سعیدی‌کیا و من روحیه‌ای داریم که اهل نمایش و شلوغ‌کاری نیستیم. آقای سعیدی‌کیا همیشه می‌گوید اول باید کار را انجام دهیم، بعد بیايیم به مردم بگوییم انجام دادیم و شده این چیزی که می‌بینید.
این پروژ‌ه‌هایی که می‌گویید، فقط بر تأسیسشان نظارت دارید؟ مثلا با این شرایط خشک‌سالی اگر آن کشاورز نتواند خرما یا گوجه بکارد و برداشت کند، دیگر آن کارخانه به چه دردی می‌خورد؟
آن هم مطالعه شده. از آن 127 طرح حدود 17 طرح در رابطه با آبیاری‌ است. مثلا هندوانه‌ای که اینجا کیلویی هزار و خرده‌ای می‌خرید، در آنجا هزينه آب هر عددش 15 هزار تومان می‌شود. آنجا آب را تخلیه می‌کند، اینجا گران فروخته می‌شود، آخرش هم به کشاورز چیزی نمی‌رسد. خب، ما کاشت هندوانه را آنجا قدغن کرده‌ایم. به جایش غلات و حبوبات دیمی می‌کاریم. سقف گذاشته‌ایم که گوجه‌فرنگی، گندم، ذرت و... تا چه حد باید کاشت شود. از سوی دیگر یک آزمون برای فارغ‌التحصیلان برگزار می‌کنیم و نفرات برتر را می‌بریم تا برای مدیریت آن کارخانه‌ها از آنها استفاده کنیم. در واقع ما متولی چیزی نخواهیم ماند و همه را به خود مردم واگذار می‌کنیم. مردمی که به بلوغ اقتصادی رسیده‌اند. الان مثلا هتل کپری را که آنجا تأسیس کرده‌ایم، داریم به خود مردم واگذار می‌کنیم. در کنار بسیج توان‌افزایی، صندوق‌های خرد اعتباری و گروه‌های تولیدی تشکیل شده. 144 تسهیلگر از همان روستاها انتخاب و آموزش داده شدند که پتانسیل‌های انسانی را شناسایی کنند. با کمک آموزش و پرورش به آنها آموزش و بعد گواهی می‌دهیم و سپس اینها از صندوق‌ها وام می‌گیرند. ببینید ما در محروم‌ترین و یکی از ناامن‌ترین مناطق کشور، محل تلاقی سه استان سیستان‌وبلوچستان، هرمزگان و کرمان که قاچاق و ... را پوشش می‌داد،کاری کردیم که امن‌ترین نقطه شده. یعنی امن‌ترین نقطه جنوب کرمان قلعه‌گنج است. وقتی امنیت ایجاد شد، مردم به این صندوق‌ها و مسئولان اعتماد کردند. یکی از بزرگ‌ترین مشکلات کشور ما همین بي‌اعتمادي مردم به مسئولان است. اگر مردم اعتماد کنند، همه چیز حل می‌شود.
سازوکار این صندوق‌ها چیست؟
به این صورت است که مردم می‌آیند و هر ماه مقداری پول در این صندوق‌ها می‌گذارند. یعنی یارانه را که می‌گیرند، فردایش همان پول را به صندوق واریز می‌کنند. این هم کف و سقف دارد. سقفش را باز نگذاشته‌ایم که اگر کسی پولدار شد، بیشتر پول بگذارد و صاحب آن صندوق شود. در يازده‌‌ماه‌ونیم همین مردم که تا دیروز از پس هزینه یک گونی آرد برنمی‌آمدند، حدود سه‌میلیارد‌و 900 میلیون تومان پول به صندوق‌ها ریختند. هر کسی که به این صندوق‌ها پول می‌دهد، می‌تواند تا 10 برابر آن برای تولید و کار وام بگیرد. مسئول این صندوق‌ها هم خود مردم‌اند. شعار ما هم کار با مردم، برای مردم، معیشت و توانمندسازی‌ است. به اندازه همان پولی که مردم ریخته‌اند، بنیاد علوی و مستضعفان هم ریخته‌اند. تا این لحظه هشت‌وهفت‌دهم میلیارد تومان مردم قلعه‌گنج برای این پروژه‌ها وام گرفته‌اند و حتی یک مورد معوقه نداشته‌اند چون خودشان مسئول صندوق‌اند و اگر معوقه داشته باشند، از جیب خودشان باید پرداخت کنند. جالب اینجاست که در میان آنها خانواده‌هایی بودند که بعضا با هم اختلافات بنیادی وحشتناک داشتند اما الان در کنار يكديگر در صندوق با هم كار می‌کنند. اگر محروم‌ترین و ناامن‌ترین نقطه کشور می‌تواند در دو سال 9 میلیارد تومان تراکنش مالی به چرخه تولید بیاورد، در کشور چه اتفاقی می‌افتد؟ واقعا در این صورت به سرمایه‌گذاری خارجی نیاز داریم؟ نه، اگر آن اعتماد وجود داشته باشد. من مخالف سرمایه‌گذاری خارجی نیستم ولی در این وضعیت تحریم اگر ما اینها را درست و حسابی جا بیندازیم، خیلی از مشکلات حل می‌شود. دولت اعلام کرد هفت میلیون سکه خریداری شده. این فاجعه نیست؟ این همه پول را از چرخه تولید و اقتصاد بگیریم و در خانه انباشت کنیم؟ چرا این اتفاق می‌افتد؟ چون مردم به مسئولان اعتماد ندارند. می‌گوید پولم پیش خودم باشد، خیالم راحت‌تر است. چه می‌شود که در آن روستا طرف یارانه‌اش را به این صندوق می‌دهد و چهار میلیارد پول جمع می‌شود؟ چون این باور در بین مردم وجود دارد که ما به بنیاد مستضعفان اعتماد داریم. اینها خیر و صلاح ما را می‌خواهند. بنابراین من اعتقاد دارم اگر حاکمیت بتواند این اعتماد را ایجاد کند، آن وقت بسیاری از مشکلات ما حل می‌شود. مشکل اصلی ما مدیریتی است که بی‌اعتمادی ایجاد کرده.
بین سه منطقه‌ای که انتخاب کردید محروم‌ترینشان همین قلعه‌گنج است؟
آن دو منطقه دیگر را براي دو سال بعد انتخاب کردیم. قلعه‌گنج هم از نظر امنیت و هم شاخص‌های محرومیت در ضریب هشت بود ولی مثل آن منطقه هم محروم زیاد بود. یکی از دلایلی که ما را تشویق کرد به آنجا برویم، استقبال مسئولان آنجا بود. اینها پا به پای ما کار کردند. اگر جلوی ما می‌ایستادند، ممکن بود ما به جای دیگري برویم. با مسئولان آن منطقه تفاهم‌نامه‌ای بستیم که همه امکانات را در اختیار این طرح‌ها قرار دهند و واقعا هم خوب انجام دهند. بگذارید یک خاطره برایتان بگویم. شب عید آنجا سیل آمد. من و آقای سعیدی‌کیا 26 اسفند آنجا بودیم. از هر مسیری رفتیم، دیدیم سیل پل‌ها را برده. بالاخره یک مسیر پیدا کردیم و دیدیم ماشین مسئولان مثل فرماندار و... ایستاده‌اند. ما گمان بردیم که آنها دارند تعارف می‌کنند که ما اول رد شویم، درحالي‌كه آنها ایستاده‌ بودند که بگویند نروید که غرق می‌شويد. یک جوان راننده لندکروزی بود که ما سوارش بودیم. او ما را برد وسط سیل. تا نیمه ماشین در گل معلق بودیم. یکی از همراهان به راننده گفت فقط گاز بده، او هم گذاشت. یک لحظه من دیدم رفتیم زیر آب و زیر گل و لای دفن شدیم. حالا آنها هم ایستاده بودند فریادکنان که ای داد! رئیس بنیاد مستضعفان را شب عید آوردیم اینجا و به کشتنش دادیم! خلاصه نمی‌دانم چطور شد که از زیر آب بیرون آمدیم و نجات پیدا کردیم. فرماندار به سر و صورت خود می‌کوبید که چرا این‌طور شد. من گفتم چرا این‌طوری می‌کنی؟ من به جای تو بودم از این وضعیت یک عکس می‌گرفتم و می‌فرستادم برای کارخانه لندکروز که یک جایزه به ما بابت بیرون‌آوردن ماشینش بدهد.
به‌هرحال در حال و هوای این بودیم که زودتر یک نقطه را انتخاب و کار را شروع کنیم كه قلع‌گنج انتخاب شد اما برای منطقه بعد حساسیت بیشتری به خرج دادیم. چون باید به فرماندار و نماینده و... هر استان توضیح دهیم که چرا استان آنها را انتخاب نکرده‌ایم. ما 44 شاخص محرومیت وزارت کشور، 18 شاخص محرومیت دفتر مناطق محروم، شاخص‌های محرومیت وزارت بهداشت، شاخص‌های محرومیت وزارت کار و تأمین اجتماعی و آموزش و پرورش را جمع کردیم که شد 127 شاخص. اینها را همپوشانی کردیم و برای هر شهرستان ماتریسی تشکیل دادیم که 9 شاخص اصلی دارد و 54 زیرشاخص. همه این شاخص‌های مرکز آمار را برای شهرستان‌ها سنجیدیم. بیشترین رقم یعنی محروم‌ترین نقطه و 10تای اول را در اولویت قرار دادیم. بر اساس برنامه از پیش تعیین‌شده هر سال دو تا سه منطقه را محرومیت‌زدایی می‌کنیم اما این مدل را به عنوان یک مدل جهانی جا انداختیم. یعنی من اعتقاد دارم در این مطالعات هم استادان و دانشگاه و هم مجریان ما خبره محرومیت‌زدایی شدند. یادم هست آقای خدابخش، استاندار اردبیل آمد همین جا در دفتر نشست و گفت چرا گرمی و خلخال را انتخاب نکرده‌اید؟ من گفتم این شاخص‌ها را می‌گذارم جلوی شما، خودت انتخاب کن. یکی یکی شاخص‌ها را چک کرد و دید درست است. دیگر هیچ دلیلی برای اعتراض ندید. چون احدی نمی‌تواند در منطق انتخاب ما شک کند.
شناسایی مناطق محروم و کارکردن در آنها اتفاق مهمی است ولی خیلی از نهادهای مردمی هم دارند تلاش می‌کنند بدون اینکه امکانات شما را داشته باشند؛ با این حال اولویت‌های آنها هم اولویت‌های مهمی هستند. از آموزش کودکان گرفته تا تلاش برای احقاق حقوق زنان و گسترش فرهنگ. نمی‌خواهید با همکاری این نهادها چنین ابعادی به کارتان بدهید و فعالیتتان فقط اقتصادی نباشد؟
حتما، کمااینکه این کار را کرده‌ایم. یکی از بحث‌های اساسی ما مشارکت‌دادن نهادهای مردمی است. مثلا خیرین مدرسه‌ساز در کنار ما هستند و از همکاری با هرکدام از نهادهای مدنی هم استقبال می‌کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.