|

گفت‌وگو با «اشرف بروجردی»؛ رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

دغدغه‌مند تضارب اندیشه‌ها بود

حمیدرضا محمدی: پنجشنبه 24 خرداد، کمتر از یک ساعت به واپسین افطار ماه مبارک رمضان مانده بود که خبر وداع با سیدمحمدامین قانعی‌راد رسید. او اگرچه از پس دو سال دست‌به‌گریبان بودن با سرطان، جان به جان‌آفرین تسلیم کرده بود، اما در همه این دوران صعب و سخت، دریای رؤیا بود و بر قله امیدواری ایستاده؛ چنان امیدوارانه که اگرچه دست آخر تسلیم شد، اما از پا نیفتاد و به معنای واقعی کلمه، تا روز آخر کار کرد و منشأ اثر و ثمر شد. مصداق این مدعا، حضورش در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران است. درست یک ماه پیش از وفاتش، در 24 اردیبهشت به سمت مسئولیت اندیشگاه فرهنگی و مشاورت علمی رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران منصوب شد و حتی هفتم خرداد نیز در جلسه شورای راهبردی این نهاد فرهنگی حضور یافت و چه حضور سازنده‌ای. بی‌سبب نبود که رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در پیام تسلیت خود، او را متصف به جامعه‌شناس و روشنفکری شریف، آزاده و مستقل کرد و ضمنا متذکر شد: «قانعی‌راد در زمره آکادمیسین‌هایی بود که هرگز میان وظایف آکادمیک و تعهدات اجتماعی جدایی نیفکند و همواره تلاش کرد به‌طور هم‌زمان در قامت چهره‌اي علمی و همچنین یک روشنفکر اجتماعی فعالیت کند. او در تمام دوره فعالیت علمی و اجتماعی خود، هیچ‌گاه جانب مردم و جامعه مدنی را رها نکرد، همواره به نقد ساختارهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی پرداخت و به‌ويژه در دوران سخت در مضیقه قرارگرفتن تشکل‌های مستقل علمی، نقشی بی‌بدیل در حفظ و اعتلای این تشکل‌ها ایفا كرد. قانعی‌راد سال‌ها به‌عنوان عضو هیئت‌علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و نیز عضو و رئیس انجمن جامعه‌شناسی ایران، به توسعه و ترویج این علم در کشور کمک کرده بود و جدای از تألیفات متعدد در این حوزه، به تربیت شاگردان و دانشجویان بسیاری همت گمارده بود که بی‌شک نامی نیک از او به یادگار خواهد ماند.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فعالیت‌های علمی این استاد بزرگ، نگاه جامع‌نگر و کلان او به‌عنوان یک جامعه‌شناس در ارتباط با توسعه و مدیریت بود. این مسئله را می‌توان در آثار به‌جا‌مانده از این استاد فاضل مانند «ناهمزمانی دانش: روابط علم و نظام‌های اجتماعی - اقتصادی در ایران» و «نظام علمی کشور در برنامه سوم توسعه» به روشنی مشاهده کرد». اینها همه نشان از استقامت او دارد که ماند و مقاومت کرد و نماد امید شد برای این نسل و نسل‌های آینده. درباره همین مدت کوتاه، با «اشرف بروجردی» به گفت‌وگو نشستیم که متن کامل آن را در ادامه می‌خوانید.


سرکارخانم بروجردی، در ابتدا و برای ورود به بحث، نخستین آشنایی شما با روان‌شاد دکتر قانعی‌راد به چه زمانی برمی‌گردد؟ آیا پیش از این با آرا و افکار ایشان آشنا بودید؟ و اینکه چگونه شد که برای همکاری به سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران آمد؟
صحبت‌کردن درباره دکتر سیدمحمدامین قانعی‌راد برایم مشکل است؛ چون ثلمه و ضایعه فقدان ایشان، خلأ بسیار بزرگی را هم در حوزه علوم انسانی و هم در حوزه کاری خودم در این مقطع که در آن قرار گرفته‌ام، به‌وجود آورده است. با ایشان از حدود سال 1384 در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی آشنایی و برخورد نزدیک پیدا کردم. ایشان آنجا در جلسات بحث‌و‌تبادل‌نظری که برپا می‌شد، شرکت می‌کرد و شخصا از یافته‌ها و نظراتش بهره می‌بردم. البته ایشان استاد پژوهشگاه نبود، ولی به‌عنوان سخنران برای طرح مباحث دعوت می‌شد و این حضور در همه مقاطع مختلف تداوم داشت و ادامه یافت. انجمن جامعه‌شناسی ایران که در آن زمان ریاستش بر عهده دکتر سعید مُعیدفر بود، زمینه آشنایی بیشتری را فراهم کرد و ارتباط محکم‌تری برقرار شد تا آنکه در آبان 1393، همایش ملی اعتدال در کتابخانه ملی شکل گرفت. دکتر قانعی‌راد رئیس شورای علمی این همایش بود که من هم در آنجا عضویت داشتم و مباحث را دنبال می‌کردیم و این تعامل بیشتر شد. وقتی به سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران آمدم، دنبال چهره‌ای آشنا با مسائل و مقبول و مطلوب همه طیف‌های مختلف سیاسی و علمی بودم و فکر کردم چنین کسی باید بتواند نقشی را در کتابخانه ملی ایفا کند که در سطح جامعه اثرگذار باشد و بهترین جا می‌توانست اندیشگاه فرهنگی باشد. از دکتر قانعی‌راد درخواست کردم این مسئولیت را بپذیرد و خوشبختانه خیلی زود پذیرفت، اما چه کوتاه بود این حضور. به هر روی، باهم تفاهم کردیم که مسئولیت اندیشگاه فرهنگی را بر عهده بگیرد و ضمنا به‌عنوان مشاور علمی رئیس سازمان هم حضور داشته باشد. همچنین مانند دوره گذشته، به عضویت شورای راهبردی نيز درآمد.
آیا ایشان برای شروع فعالیت، ملزوماتی را خواست تا در اینجا فراهم شود؟
کاری که برای اندیشگاه تعریف کرده بودیم، این بود که محل تضارب آرا و افکار باشد و فقط کلاس درس نباشد. به بیان دیگر، جایی نباشد که فرد متکلم‌وحده باشد. البته رونمایی کتاب یا تجلیل از یک چهره علمی یا حتی کلاس درس هم می‌تواند برگزار شود، اما صرفا این نباشد. اساسا رویکرد من به اندیشگاه این است که محل تضارب اندیشه‌ها باشد و متفکران با رویکردهای مختلف با یکدیگر مُحاجه و مباحثه کنند و حاصل مباحثات آنها بتواند بهترین ایده را به مخاطب عرضه کند. ایشان این رویکرد را پسندید و گفت من دنبال چنین جایی هستم که بتوان زمینه چنین دیدگاهی را فراهم کرد تا این هدف محقق شود. چون کتابخانه ملی متعلق به همه جامعه است و همه اندیشه‌ها اجازه طرح بحث دارند، او هم که دید این فرصت فراهم است، پذیرفت. بالطبع نفس حضور او مایه دلگرمی بود و اندیشگاه با حضورش اعتباری مضاعف می‌یافت. همچنین حضورش در شورای راهبردی به واسطه رویکردهای ارزنده در عرصه تعاملات اجتماعی، می‌توانست مؤثر باشد و فرصت مغتنمی بود که متأسفانه اجل مهلت نداد و این ‌مرد فرهیخته را از دست دادیم که خسران بزرگی را برای همه کسانی که در حوزه علوم انسانی، به‌ویژه علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی گام برمی‌دارند، ایجاد کرد.
همان‌طور که شما در پیامتان که در پی درگذشت دکتر قانعی‌راد منتشر شد، آوردید که «چشم امید ما برای شکوفایی و تعالی این نهاد نوپا در سازمان اسناد و کتابخانه ملی به تدبیر این استاد فرزانه بود»، آیا ایشان برای قبول مسئولیت، برنامه‌ها و طرح‌هایی را هم با شما در میان گذاشت؟
بحث دکتر قانعی‌راد عمدتا مسئله‌یابی بود؛ اینکه بر پایه مسائل مبتلابه جامعه ایران، بتوانیم از رویکردها و دیدگاه‌های مختلف استفاده کنیم تا این مسائل شکافته و عرضه شوند. گام اول این بود که سؤال مردم در جامعه چیست و همان سؤالات به مباحثه گذاشته شود. ایشان برنامه خود را بر همین روال و منوال پیش برد تا بتواند این زمینه و فرصت را فراهم کند که در نهایت حاصل این تضارب اندیشه، ارائه یک راهکار و کاربردی‌کردن علوم انسانی باشد؛ چون همیشه وجه نظری علوم انسانی بر وجه اجرائی و کاربردی آن غالب بوده و افزون بر این، اکنون نیز همه اصحاب‌نظر در دنیا به این جمع‌بندی رسیده‌اند که وجه کاربردی علوم انسانی حتی بیشتر از وجه نظری آن اهمیت دارد؛ زیرا حتی آن کسی که در عرصه اقتصادی و سیاسی گام برمی‌دارد نيز اگر شناخت خوبی از سطح جامعه نداشته باشد و تحلیل درستی از مسائل اجتماعی ارائه ندهد، نمی‌تواند راهکار خوبی را مطرح کرده و خواسته و هدف خود را محقق کند. بنابراین امروز می‌بینید برای کارخانه‌ای که احداث می‌شود، تحلیل مسائل اجتماعی صورت می‌پذیرد. مثلا وقتی مجموعه تأسیسات نفت و پتروشیمی در عسلویه راه‌اندازی شد، تبعات اجتماعی خیلی زیادی پیدا کرد که خود را در سال‌های بعد نشان داد. یکی از علل آن، همین قضیه بود که هیچ ارزیابی اجتماعی‌اي صورت نگرفته بود که تبعات آن را بررسی کند. به‌هر‌حال، دکتر قانعی‌راد این خصیصه را داشت که بتواند مسائل اجتماعی را حلاجی کند و وجه کاربردی‌بودن مسائل اجتماعی را عرضه کند تا از آسیب‌های بعدی جلوگیری شود و ارتقای یک فکر و اندیشه را به همراه داشته باشد.
همان‌گونه که در شعر معاصر فارسی امیرهوشنگ ابتهاج
(هـ. ا. سایه) به‌عنوان شاعر امیدواري شناخته می‌شود که هنوز هم در 90سالگی، جوانان بیست‌و‌چند‌ساله دوستش دارند، همه همکاران و خویشان و دوستان و حتی دانشجویان دکتر قانعی‌راد، ایشان را به‌عنوان جامعه‌شناس «امید» و «رؤیا» می‌شناختند و می‌شناسند و شاید به همین سبب باشد که تا این‌ اندازه شیفته او بودند و در آیین تشییع و تدفین و ترحیمش از عمق جان می‌گریستند. حتی یکی از دانشجویانش تعریف می‌کرد در ساعتی پس از شیمی‌درمانی در همایش امیدِ اجتماعی حاضر شد و گفت که باید امیدوار باشیم. حتی شاید بتوان گفت همین پذیرش مسئولیت تازه در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نيز نشان از رؤیاپردازی او دارد. خودِ شما متعجب نشدید که پیشنهادتان را پذیرفت؟ و دیگر اینکه چگونه می‌شود در جامعه امروز، مانند دکتر قانعی‌راد، کوهِ امیدواری بود؟
البته برایم جای شک و شبهه بود که آیا می‌پذیرد یا نه؛ هم به‌خاطر کثرت مشاغل و مسئولیت دیگری که در مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور داشت و هم به دلیل استادی دانشگاه و همچنین بیماری‌ای که با آن دست‌وپنجه نرم می‌کرد، اما با روی گشاده و باز پذیرفت و دقیقا همین نکته است که تا وقتی کسی همین امید را نداشته باشد، نمی‌تواند مسئولیتی را بپذیرد.
مشخص بود که فکر می‌کرد باید تا وقتی زنده است، بتواند منشأاثربودن را ثبت کند. همسرش این روایت را از ایشان نقل می‌کرد که می‌گفت کاش خدا عمری دهد که همه کارهای نیمه‌تمامم را تمام کنم که معلوم است امید داشته تا بتواند حیات و زندگی را تداوم ببخشد و بتواند تأثیرگذاری بیشتری در جامعه داشته باشد. همین روحیه را هم کاملا به دانشجویان و مخاطبان و کسانی که با او در ارتباط بودند، منتقل می‌کرد. همین نکته‌ای که گفتید دانشجویان ایشان را دوست داشتند، حتی می‌خواهم بگویم بچه‌ها شیفته‌شان بودند. شاید چون تکبر نداشت؛ با وجود جایگاه علمی، شخصیت متواضعی داشت و اگرچه یک چهره شاخص در میان استادان بود، اما بین همه به‌ويژه جوانان، محبوبیتی خاص داشت.
او جوانان را باور داشت و بر این اعتقاد بود داشته‌ها و دانسته‌هایش را به آنها منتقل کند. بنابراين این ارتباط همیشه برقرار بود و هیچ‌وقت قطع نمی‌شد و هیچ‌گاه هم اظهار عجز، خستگی و ناتوانی در وجودش راه نداشت. سرشار از امید و انگیزه بود و طبیعی است که می‌تواند برای نسل امروز که خیلی خسته است و احساس می‌کند راه به جایی نمی‌برد، مؤثر باشد. اعتقاد دارم اگر جوانان امروز، افکار، رفتار، منش و روش استادان خود مانند دکتر قانعی‌راد را به کار ببندند و امیدواری به زندگی را از او یاد بگیرند و تجربه کنند، می‌توانند در کشور ماندگار شوند تا اینکه نگاهشان به بیرون این سرزمین باشد. این نوع نگاه یعنی امیدواربودن به آینده بهتر و بهره‌برداری از ظرفیت‌هایی که در اختیار است، می‌تواند به افراد بسیار کمک کند. امیدوارم برای نسل امروز، دکتر قانعی‌راد یک الگو و یک شخصیت مثال‌زدنی باشد و برای خودشان هم بتوانند همین شیوه را به کار ببرند تا بتوانیم همواره از اندوخته‌های فکری و اندیشه‌های والای نسل امروز ایران بهره‌مند شویم.

حمیدرضا محمدی: پنجشنبه 24 خرداد، کمتر از یک ساعت به واپسین افطار ماه مبارک رمضان مانده بود که خبر وداع با سیدمحمدامین قانعی‌راد رسید. او اگرچه از پس دو سال دست‌به‌گریبان بودن با سرطان، جان به جان‌آفرین تسلیم کرده بود، اما در همه این دوران صعب و سخت، دریای رؤیا بود و بر قله امیدواری ایستاده؛ چنان امیدوارانه که اگرچه دست آخر تسلیم شد، اما از پا نیفتاد و به معنای واقعی کلمه، تا روز آخر کار کرد و منشأ اثر و ثمر شد. مصداق این مدعا، حضورش در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران است. درست یک ماه پیش از وفاتش، در 24 اردیبهشت به سمت مسئولیت اندیشگاه فرهنگی و مشاورت علمی رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران منصوب شد و حتی هفتم خرداد نیز در جلسه شورای راهبردی این نهاد فرهنگی حضور یافت و چه حضور سازنده‌ای. بی‌سبب نبود که رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در پیام تسلیت خود، او را متصف به جامعه‌شناس و روشنفکری شریف، آزاده و مستقل کرد و ضمنا متذکر شد: «قانعی‌راد در زمره آکادمیسین‌هایی بود که هرگز میان وظایف آکادمیک و تعهدات اجتماعی جدایی نیفکند و همواره تلاش کرد به‌طور هم‌زمان در قامت چهره‌اي علمی و همچنین یک روشنفکر اجتماعی فعالیت کند. او در تمام دوره فعالیت علمی و اجتماعی خود، هیچ‌گاه جانب مردم و جامعه مدنی را رها نکرد، همواره به نقد ساختارهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی پرداخت و به‌ويژه در دوران سخت در مضیقه قرارگرفتن تشکل‌های مستقل علمی، نقشی بی‌بدیل در حفظ و اعتلای این تشکل‌ها ایفا كرد. قانعی‌راد سال‌ها به‌عنوان عضو هیئت‌علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و نیز عضو و رئیس انجمن جامعه‌شناسی ایران، به توسعه و ترویج این علم در کشور کمک کرده بود و جدای از تألیفات متعدد در این حوزه، به تربیت شاگردان و دانشجویان بسیاری همت گمارده بود که بی‌شک نامی نیک از او به یادگار خواهد ماند.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فعالیت‌های علمی این استاد بزرگ، نگاه جامع‌نگر و کلان او به‌عنوان یک جامعه‌شناس در ارتباط با توسعه و مدیریت بود. این مسئله را می‌توان در آثار به‌جا‌مانده از این استاد فاضل مانند «ناهمزمانی دانش: روابط علم و نظام‌های اجتماعی - اقتصادی در ایران» و «نظام علمی کشور در برنامه سوم توسعه» به روشنی مشاهده کرد». اینها همه نشان از استقامت او دارد که ماند و مقاومت کرد و نماد امید شد برای این نسل و نسل‌های آینده. درباره همین مدت کوتاه، با «اشرف بروجردی» به گفت‌وگو نشستیم که متن کامل آن را در ادامه می‌خوانید.


سرکارخانم بروجردی، در ابتدا و برای ورود به بحث، نخستین آشنایی شما با روان‌شاد دکتر قانعی‌راد به چه زمانی برمی‌گردد؟ آیا پیش از این با آرا و افکار ایشان آشنا بودید؟ و اینکه چگونه شد که برای همکاری به سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران آمد؟
صحبت‌کردن درباره دکتر سیدمحمدامین قانعی‌راد برایم مشکل است؛ چون ثلمه و ضایعه فقدان ایشان، خلأ بسیار بزرگی را هم در حوزه علوم انسانی و هم در حوزه کاری خودم در این مقطع که در آن قرار گرفته‌ام، به‌وجود آورده است. با ایشان از حدود سال 1384 در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی آشنایی و برخورد نزدیک پیدا کردم. ایشان آنجا در جلسات بحث‌و‌تبادل‌نظری که برپا می‌شد، شرکت می‌کرد و شخصا از یافته‌ها و نظراتش بهره می‌بردم. البته ایشان استاد پژوهشگاه نبود، ولی به‌عنوان سخنران برای طرح مباحث دعوت می‌شد و این حضور در همه مقاطع مختلف تداوم داشت و ادامه یافت. انجمن جامعه‌شناسی ایران که در آن زمان ریاستش بر عهده دکتر سعید مُعیدفر بود، زمینه آشنایی بیشتری را فراهم کرد و ارتباط محکم‌تری برقرار شد تا آنکه در آبان 1393، همایش ملی اعتدال در کتابخانه ملی شکل گرفت. دکتر قانعی‌راد رئیس شورای علمی این همایش بود که من هم در آنجا عضویت داشتم و مباحث را دنبال می‌کردیم و این تعامل بیشتر شد. وقتی به سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران آمدم، دنبال چهره‌ای آشنا با مسائل و مقبول و مطلوب همه طیف‌های مختلف سیاسی و علمی بودم و فکر کردم چنین کسی باید بتواند نقشی را در کتابخانه ملی ایفا کند که در سطح جامعه اثرگذار باشد و بهترین جا می‌توانست اندیشگاه فرهنگی باشد. از دکتر قانعی‌راد درخواست کردم این مسئولیت را بپذیرد و خوشبختانه خیلی زود پذیرفت، اما چه کوتاه بود این حضور. به هر روی، باهم تفاهم کردیم که مسئولیت اندیشگاه فرهنگی را بر عهده بگیرد و ضمنا به‌عنوان مشاور علمی رئیس سازمان هم حضور داشته باشد. همچنین مانند دوره گذشته، به عضویت شورای راهبردی نيز درآمد.
آیا ایشان برای شروع فعالیت، ملزوماتی را خواست تا در اینجا فراهم شود؟
کاری که برای اندیشگاه تعریف کرده بودیم، این بود که محل تضارب آرا و افکار باشد و فقط کلاس درس نباشد. به بیان دیگر، جایی نباشد که فرد متکلم‌وحده باشد. البته رونمایی کتاب یا تجلیل از یک چهره علمی یا حتی کلاس درس هم می‌تواند برگزار شود، اما صرفا این نباشد. اساسا رویکرد من به اندیشگاه این است که محل تضارب اندیشه‌ها باشد و متفکران با رویکردهای مختلف با یکدیگر مُحاجه و مباحثه کنند و حاصل مباحثات آنها بتواند بهترین ایده را به مخاطب عرضه کند. ایشان این رویکرد را پسندید و گفت من دنبال چنین جایی هستم که بتوان زمینه چنین دیدگاهی را فراهم کرد تا این هدف محقق شود. چون کتابخانه ملی متعلق به همه جامعه است و همه اندیشه‌ها اجازه طرح بحث دارند، او هم که دید این فرصت فراهم است، پذیرفت. بالطبع نفس حضور او مایه دلگرمی بود و اندیشگاه با حضورش اعتباری مضاعف می‌یافت. همچنین حضورش در شورای راهبردی به واسطه رویکردهای ارزنده در عرصه تعاملات اجتماعی، می‌توانست مؤثر باشد و فرصت مغتنمی بود که متأسفانه اجل مهلت نداد و این ‌مرد فرهیخته را از دست دادیم که خسران بزرگی را برای همه کسانی که در حوزه علوم انسانی، به‌ویژه علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی گام برمی‌دارند، ایجاد کرد.
همان‌طور که شما در پیامتان که در پی درگذشت دکتر قانعی‌راد منتشر شد، آوردید که «چشم امید ما برای شکوفایی و تعالی این نهاد نوپا در سازمان اسناد و کتابخانه ملی به تدبیر این استاد فرزانه بود»، آیا ایشان برای قبول مسئولیت، برنامه‌ها و طرح‌هایی را هم با شما در میان گذاشت؟
بحث دکتر قانعی‌راد عمدتا مسئله‌یابی بود؛ اینکه بر پایه مسائل مبتلابه جامعه ایران، بتوانیم از رویکردها و دیدگاه‌های مختلف استفاده کنیم تا این مسائل شکافته و عرضه شوند. گام اول این بود که سؤال مردم در جامعه چیست و همان سؤالات به مباحثه گذاشته شود. ایشان برنامه خود را بر همین روال و منوال پیش برد تا بتواند این زمینه و فرصت را فراهم کند که در نهایت حاصل این تضارب اندیشه، ارائه یک راهکار و کاربردی‌کردن علوم انسانی باشد؛ چون همیشه وجه نظری علوم انسانی بر وجه اجرائی و کاربردی آن غالب بوده و افزون بر این، اکنون نیز همه اصحاب‌نظر در دنیا به این جمع‌بندی رسیده‌اند که وجه کاربردی علوم انسانی حتی بیشتر از وجه نظری آن اهمیت دارد؛ زیرا حتی آن کسی که در عرصه اقتصادی و سیاسی گام برمی‌دارد نيز اگر شناخت خوبی از سطح جامعه نداشته باشد و تحلیل درستی از مسائل اجتماعی ارائه ندهد، نمی‌تواند راهکار خوبی را مطرح کرده و خواسته و هدف خود را محقق کند. بنابراین امروز می‌بینید برای کارخانه‌ای که احداث می‌شود، تحلیل مسائل اجتماعی صورت می‌پذیرد. مثلا وقتی مجموعه تأسیسات نفت و پتروشیمی در عسلویه راه‌اندازی شد، تبعات اجتماعی خیلی زیادی پیدا کرد که خود را در سال‌های بعد نشان داد. یکی از علل آن، همین قضیه بود که هیچ ارزیابی اجتماعی‌اي صورت نگرفته بود که تبعات آن را بررسی کند. به‌هر‌حال، دکتر قانعی‌راد این خصیصه را داشت که بتواند مسائل اجتماعی را حلاجی کند و وجه کاربردی‌بودن مسائل اجتماعی را عرضه کند تا از آسیب‌های بعدی جلوگیری شود و ارتقای یک فکر و اندیشه را به همراه داشته باشد.
همان‌گونه که در شعر معاصر فارسی امیرهوشنگ ابتهاج
(هـ. ا. سایه) به‌عنوان شاعر امیدواري شناخته می‌شود که هنوز هم در 90سالگی، جوانان بیست‌و‌چند‌ساله دوستش دارند، همه همکاران و خویشان و دوستان و حتی دانشجویان دکتر قانعی‌راد، ایشان را به‌عنوان جامعه‌شناس «امید» و «رؤیا» می‌شناختند و می‌شناسند و شاید به همین سبب باشد که تا این‌ اندازه شیفته او بودند و در آیین تشییع و تدفین و ترحیمش از عمق جان می‌گریستند. حتی یکی از دانشجویانش تعریف می‌کرد در ساعتی پس از شیمی‌درمانی در همایش امیدِ اجتماعی حاضر شد و گفت که باید امیدوار باشیم. حتی شاید بتوان گفت همین پذیرش مسئولیت تازه در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نيز نشان از رؤیاپردازی او دارد. خودِ شما متعجب نشدید که پیشنهادتان را پذیرفت؟ و دیگر اینکه چگونه می‌شود در جامعه امروز، مانند دکتر قانعی‌راد، کوهِ امیدواری بود؟
البته برایم جای شک و شبهه بود که آیا می‌پذیرد یا نه؛ هم به‌خاطر کثرت مشاغل و مسئولیت دیگری که در مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور داشت و هم به دلیل استادی دانشگاه و همچنین بیماری‌ای که با آن دست‌وپنجه نرم می‌کرد، اما با روی گشاده و باز پذیرفت و دقیقا همین نکته است که تا وقتی کسی همین امید را نداشته باشد، نمی‌تواند مسئولیتی را بپذیرد.
مشخص بود که فکر می‌کرد باید تا وقتی زنده است، بتواند منشأاثربودن را ثبت کند. همسرش این روایت را از ایشان نقل می‌کرد که می‌گفت کاش خدا عمری دهد که همه کارهای نیمه‌تمامم را تمام کنم که معلوم است امید داشته تا بتواند حیات و زندگی را تداوم ببخشد و بتواند تأثیرگذاری بیشتری در جامعه داشته باشد. همین روحیه را هم کاملا به دانشجویان و مخاطبان و کسانی که با او در ارتباط بودند، منتقل می‌کرد. همین نکته‌ای که گفتید دانشجویان ایشان را دوست داشتند، حتی می‌خواهم بگویم بچه‌ها شیفته‌شان بودند. شاید چون تکبر نداشت؛ با وجود جایگاه علمی، شخصیت متواضعی داشت و اگرچه یک چهره شاخص در میان استادان بود، اما بین همه به‌ويژه جوانان، محبوبیتی خاص داشت.
او جوانان را باور داشت و بر این اعتقاد بود داشته‌ها و دانسته‌هایش را به آنها منتقل کند. بنابراين این ارتباط همیشه برقرار بود و هیچ‌وقت قطع نمی‌شد و هیچ‌گاه هم اظهار عجز، خستگی و ناتوانی در وجودش راه نداشت. سرشار از امید و انگیزه بود و طبیعی است که می‌تواند برای نسل امروز که خیلی خسته است و احساس می‌کند راه به جایی نمی‌برد، مؤثر باشد. اعتقاد دارم اگر جوانان امروز، افکار، رفتار، منش و روش استادان خود مانند دکتر قانعی‌راد را به کار ببندند و امیدواری به زندگی را از او یاد بگیرند و تجربه کنند، می‌توانند در کشور ماندگار شوند تا اینکه نگاهشان به بیرون این سرزمین باشد. این نوع نگاه یعنی امیدواربودن به آینده بهتر و بهره‌برداری از ظرفیت‌هایی که در اختیار است، می‌تواند به افراد بسیار کمک کند. امیدوارم برای نسل امروز، دکتر قانعی‌راد یک الگو و یک شخصیت مثال‌زدنی باشد و برای خودشان هم بتوانند همین شیوه را به کار ببرند تا بتوانیم همواره از اندوخته‌های فکری و اندیشه‌های والای نسل امروز ایران بهره‌مند شویم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.